నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స
కవిదప్పణనీతి
మాతికా
యథాధమ్మికరాజూనం, అమచ్చా చ పురోహితా;
నీతిసత్థం సునిస్సాయ, నిచ్ఛయన్తి వినిచ్ఛయం.
అఙ్గాని వేదా చత్తారో, మీమంసాన్యాయ విత్థారో;
ధమ్మసత్థం పురాణఞ్చ, విజ్జా హేతా చతుద్దస.
ఆయుబ్బేదో మనుబ్బేదో, గన్ధబ్బో చేతి తే తయో;
అత్థసత్థం చతుత్థఞ్చ, విజ్జాహ్యాట్ఠరస మతా.
సుతిసముతిసఙ్ఖ్యా చ, రోగానీతి విసేసకా;
గన్ధబ్బా గణికా చేవ, ధనుబ్బేదా చ పూరణా.
తికిచ్ఛా ఇతిహాసో చ, జోతిమాయా చ ఛన్దతి;
కేతుమన్తా చ సద్దా చ, సిప్పాట్ఠారసకా ఇమే.
దమో దణ్డో ఇతిఖ్యాతో, తట్ఠాదణ్డో మహీపతి;
తస్స నీతి దణ్డనీతి, నయనానీతి వుచ్చతి.
దణ్డేన నీయతే చేదం, దణ్డం నయతి వా పున;
దణ్డనీతి ఇతిఖ్యాతో, తిలోకా నతి వత్తతే.
నానాసత్థోద్ధతం వక్ఖే, రాజనీతి సముచ్చయం;
సబ్బబీజమిదుం సత్థం, చాణక్య సారసఙ్గహం.
మూలసుత్తం పవక్ఖామి, చాణక్యేన యథోదితం;
యస్సం విఞ్ఞాతమత్తేన, మూళ్హో భవతి పణ్డితో.
మిత్తలాభో సుహదభేదో, విగ్గహో సన్ధిరేవ చ;
పఞ్చతన్ద్రా తథాఞ్ఞస్మా, గన్థా కస్సియలిఖ్యతే.
లోకనీతిమ్హా –
(౧) పణ్డితకణ్డ. (౨) సుజనకణ్డ. (౩) బాలదుజ్జన కణ్డ. (౪) మిత్తకణ్డ. (౫) ఇత్థికణ్డ. (౬) రాజకణ్డ. (౭) పకిణ్ణక కణ్డ-
లోకనీతి –
పణ్డితో సుజనో కణ్డో, దుజ్జనో మిత్తఇత్థీ చ;
రాజపకిణ్ణకో చాతి, సత్తకణ్డే విభూసినో.
చక్కిన్దాభిసిరినాయం, సోధితో కాసికే సాకే;
ఛనోత్యం దుతియాసళ్హే, కాళసత్తమ ఆదిహే.
లోకనీతిం పవక్ఖామి, నానాసత్థసముద్ధటం;
మాగధేనేవ సఙ్ఖేపం, వన్దిత్వా రతనత్తయం.
నీతి లోకే పురిసస్స సారో,
మాతా పితా ఆచరియో మిత్తో;
తస్మా హి నీతిం పురిసో విజఞ్ఞా,
ఞాణీమహా హోతి బహుస్సుతో.
మహారహనీతి –
(౧) పణ్డితకథా. (౨) సమ్భేదకథా. (౩) మిత్తకథా. (౪) నాయక కథా. (౫) ఇత్థికథా
మహారహ రహంసక్య-మునిం నీవరణా తణ్హా;
ముత్తం ముత్తం సుదస్సనం, వన్దే బోధివరం వరం.
నీతిధ జన్తూనం సారో, మిత్తాచరియా చ పితరో;
నీతిమా సుబుద్ధిబ్యత్తో, సుతవా అత్థదస్సిమా.
ధమ్మనీతి –
(౧) ఆచరియకథా (౨) సిప్పకథా (౩) పఞ్ఞాకథా (౪) సుతకథా (౫) కథానకథా (౬) ధనకథా (౭) దేసకథా (౮) నిస్సయకథా (౯) మిత్తకథా (౧౦) దుజ్జనకథా (౧౧) సుజనకథా (౧౨) బలకథా (౧౩) ఇత్థికథా (౧౪) యుత్తకథా (౧౫) దాసకథా (౧౬) ఘరావాసకథా (౧౭) కాతబ్బకథా (౧౮) అకాతబ్బకథా (౧౯) ఞాతబ్బకథా (౨౦) అలఙ్కారకథా (౨౧) రాజధమ్మకథా (౨౨) ఉపసేవకకథా (౨౩) దుక్ఖాదిమిస్సకకథా (౨౪) పకిణ్ణకకథా
చక్కాతిచక్కచక్కిన్దో, దేవాతిదేవాదేవిన్దో,
బ్రహ్మాతి బ్రహ్మబ్రహ్మిన్దో, జినో పూరేతు మే భావం.
చిరం తిట్ఠతు లోకమ్హి, ధంసకం సబ్బపాణినం;
మహామోహతమం జయం, జోతన్తం జినసాసనం.
వన్దిత్వా రతనం సేట్ఠం, నిస్సాయ పుబ్బకే గరు;
నీతిధమ్మం పవక్ఖామి, సబ్బలోక సుఖావహం.
ఆచరియో చ సిప్పఞ్చ, పఞ్ఞాసుతకథాధనం;
దేసఞ్చ నిస్సయో మిత్తం, దుజ్జనో సుజనో బలం.
ఇత్థీ పుత్తో చ దాసో చ, ఘరావాసో కతాకతో;
ఞాతబ్బో చ అలఙ్కారో, రాజధమ్మా పసేవకో;
దుక్ఖాదిమిస్సకో చేవ, పకిణ్ణకాతి మాతికా.
రాజనీతి –
సీహా ఏకం బకా ఏకం, సిక్ఖే చత్తారి కుక్కుటా;
పఞ్చ కాకా రాజా నామ, ఛ సునక్ఖా తీణి గద్రభా.
౧. మహాకమ్మం ఖుద్దకం వా, యం కమ్మం కాతుమిచ్ఛతి;
సబ్బారమ్భేన కాతబ్బం, సీహా ఏకం తదా భవే.
౨. ఇన్ద్రియాని సుసంయమ, బకోవ పణ్డితో భవే;
దేసక లోమపన్నాని, సబ్బకమ్మాని సాధయే.
౩. పుబ్బట్ఠానఞ్చ యుద్ధఞ్చ, సంవిభాగఞ్చ బన్ధు హి;
థియా అక్కమ్మ భుత్తఞ్చ, సిక్ఖే చత్తారి కుక్కుటో.
౪. గుయ్హే మేథునం పేక్ఖిత్వా, భోజనం ఞాతిసఙ్గహో;
విలోకా పేక్ఖనాలస్యం, పఞ్చ సిక్ఖేయ్య వాయసా.
౫. అనాలస్సంతిసవన్తాసో, సునిద్ధా సుప్పబోధనా;
దళ్హభత్తి చ సూరఞ్చ, ఛ ఏతేస్వానతో గుణో.
౬. ఖిన్నోవ వహతే భారం, సీతుణ్హఞ్చ న చిన్తయీ;
సన్తుట్ఠో చ భవే నిచ్చం, తీణి సిక్ఖేయ్య గద్రభా.
౭. వీసతి తాని గుణాని, చరేయ్య ఇహ పణ్డితో;
విజేయ్య రిపూ సబ్బేపి, తేజస్సీ సో భవిస్సతి.
(౧) పణ్డితకణ్డ (౨) సుజనకణ్డ (౩) బాలదుజ్జనకణ్డ (౪) మిత్తకణ్డ (౫) రాజకణ్డ (౬) నాయకకణ్డ (౭) పుత్తకణ్డ (౮) వేజ్జాచరియకణ్డ (౯) దాసకకణ్డ (౧౦) ఇత్థికణ్డ (౧౧) పకిణ్ణకకణ్డ
కవిదప్పణనీతింయో, వాచుగ్గతం కరోతి చే;
భువనమజ్ఝే ఏసో హి, విఞ్ఞూ పణ్డితజాతికో.
కవిదప్పణనీతి
నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స
రతనత్తయపణామ
౧. మహాకవివరం బుద్ధం, ధమ్మఞ్చ తేన సేవితం;
సఙ్ఘం నిరఙ్గణఞ్చాపి, వన్దామి సిరసా దరం.
౨. కరిస్సామి సమాసేన, నానాసత్థ సముద్ధటం;
హితాయ కవినం నీతిం, కవిదప్పణనామకం.
పణ్డితకణ్డ
౩. నీతి సారో మనుస్సానం, మిత్తో ఆచరియోపి చ;
మాతా పితా చ నీతిమా, సుతవా గన్థకారకో.
౪. అలసస్స కుతో సిప్పం, అసిప్పస్స కుతో ధనం;
అధనస్స కుతో మిత్తం, అమిత్తస్స కుతో సుఖం;
అసుఖస్స కుతో పుఞ్ఞం, అపుఞ్ఞస్స కుతో వరం.
౫. సుచిన్తితచిన్తీ చేవ, సుభాసితభాసీపి చ;
సుకతకమ్మకారీ చ, పణ్డితో సాధుమానుసో.
౬. కవిహేరఞ్ఞకా కత్వా, ఉత్తత్తం సత్థకఞ్చనం;
భూసనం గజ్జపజ్జాదిం, కరోన్తి చ మనోహరం.
౭. బహుం లహుఞ్చ గహణం, సమ్మూపధారణమ్పి చ;
గహిత అసమ్ముస్సనం, ఏతం సువిఞ్ఞులక్ఖణం.
౮. అజరామరంవ పఞ్ఞో, విజ్జమత్థఞ్చ చిన్తయే;
గహితో ఇవ కేసేసు, మచ్చునా ధమ్మమాచరే.
౯. సిప్పసమం ధనం నత్థి, సిప్పం చోరా న గణ్హరే;
ఇధ లోకే సిప్పం మిత్తం, పరలోకే సుఖావహం.
౧౦. భుఞ్జనత్థం కథనత్థం, ముఖం హోతీతి నో వదే;
యం వాతం వా ముఖారుళ్హం, వచనం పణ్డితో నరో.
౧౧. దుమ్మేధేహి పసంసా చ, విఞ్ఞూహి గరహా చ యా;
గరహావ సేయ్యో విఞ్ఞూహి, యఞ్చే బాలప్పసంసనా.
౧౨. అచిన్తియే సాట్ఠకథే, పణ్డితో జినభాసితే;
ఉపదేసం సదా గణ్హే, గరుం సమ్మా ఉపట్ఠహం.
తస్మా సాట్ఠకథే ధీరో, గమ్భీరే జినభాసితే;
ఉపదేసం సదా గణ్హే, గరుం సమ్మా ఉపట్ఠహం.
౧౩. గరూపదేసహీనో హి, అత్థసారం న విన్దతి;
అత్థసారవిహీనో సో, సద్ధమ్మా పరిహాయతి.
౧౪. గరూపదేసలాభీ చ, అత్థసారసమాయుతో;
సద్ధమ్మం పరిపాలేన్తో, సద్ధమ్మస్మా న హాయతి.
౧౫. సబ్బదబ్బేసు విజ్జేవ, దబ్బమాహు అనుత్తరం;
అహారత్తా అనగ్ఘత్తా, అక్ఖయత్తా చ సబ్బదా.
౧౬. అప్పకేనపి మేధావీ, పాభతేన విచక్ఖణో;
సముట్ఠాపేతి అత్తానం, అణుం అగ్గింవ సన్ధమం.
౧౭. పణ్డితే చ గుణా సబ్బే, మూళ్హే దోసా హి కేవలం;
తస్మా మూళ్హసహస్సేసు, పఞ్ఞో ఏకో విసేసియతే.
౧౮. బాలా ఇస్సన్తి దుమ్మేధా, గుణీ నిద్దోసకారినో;
గరుకో పణ్డితో ఏతస-మిస్సం తేహ్యవిద్వా సమో.
౧౯. మనుఞ్ఞమేవ భాసేయ్య, నామనుఞ్ఞం కుదాచనం;
మనుఞ్ఞం భాసమానస్స, గరుం భారం ఉదద్ధరి;
ధనఞ్చ నం అలాభేసి, తేన చత్తమనో అహు.
౨౦. విజ్జా దదాతి వినయం, వినయా యాతి పత్తతం;
పత్తత్తా ధనం పప్పోతి, ధనా ధమ్మం తతో సుఖం.
౨౧. యే వుడ్ఢమపచయన్తి, నరా ధమ్మస్స కోవిదా;
దిట్ఠేవ ధమ్మే పాసంసా, సమ్పరాయే చ సుగ్గతిం.
౨౨. మాతరివ పరదారేసు, పరదబ్బేసు లేద్దుంవ;
అత్తనీవ సబ్బభూతేసు, యో పస్సతి సో పణ్డితో.
౨౩. ఆసీసేథేవ పురిసో, న నిబ్బిన్దేయ్య పణ్డితో;
అనవజ్జేసు కమ్మేసు, పసంసితేసు సాధుభి.
ఆసీసేథేవ పురిసో, న నిబ్బిన్దేయ్య పణ్డితో;
పస్సామి వోహం అత్తానం, యథా ఇచ్ఛిం తథా అహు.
౨౪. వాయమేథేవ పురిసో, న నిబ్బిన్దేయ్య పణ్డితో;
పుఞ్ఞక్రియవత్థూసు, పసంసితేసు విఞ్ఞుభి.
౨౫. లోకే ఉస్సాహవన్తానం, జనానం కిమసాధియం;
సాగరేపి మహాసేతుం, కపియూథేహి బన్ధతి.
౨౬. కిం కులేన విసాలేన, గుణహీనో తు యో నరో;
అకులినోపి సత్థఞ్ఞో, దేవతాహిపి పుజ్జతే.
౨౭. ఉక్కట్ఠే సూరమిచ్ఛన్తి, మన్తీసు అకుతూహలం;
పియఞ్చ అన్నపానమ్హి, అత్థే జాతే చ పణ్డితం.
౨౮. రూపయోబ్బన్నసమ్పన్నా, విసాలకులసమ్భవా;
విజ్జాహీనా న సోభన్తే, నిగ్గన్ధా ఇవ కిం సుకా.
౨౯. వుత్యం విసదఞాణస్స, ఞాతో అత్థో తరస్సన;
సూరప్పభాయ ఆదాసో, ఛాయం దిస్సే న మాకరే.
౩౦. అవేయ్యాకరణో త్వన్ధో, బధిరో కోసవజ్జితో;
సాహిచ్చరహితో పఙ్గు, మూగో తక్కవివజ్జితో.
౩౧. ధీరో చ వివిధానఞ్ఞూ, పరేసం వివరానుగూ;
సబ్బామిత్తే వసీకత్వా, కోసియోవ సుఖీ సియా.
౩౨. మహాతేజోపి తేజోయం, మత్తికం న ముదుం కరే;
ఆపో ఆపేసి ముదుకం, సాధువాచావ కక్ఖళం.
౩౩. కోత్థో పుత్తేన జాతేన, యో న విదూ న ధమ్మికో;