౪. |ఓ౦.౦౦౩౩| పకిణ్ణకకథా

తత్ర ఠత్వా రఞేఞో ఉప్పత్తి కథేతబ్బా. (సో పన) అమ్హాకం సత్థునో బోధిప్పత్తితో పురేతరమేవ మహామలయ రట్ఠే వనచరకం పటిచ్చ తస్స భరియాయ కుచ్ఛియం పటిసన్ధిం గణ్హి. నవడ్ఢమాసావసానే మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమిత్వా కమేన వడ్ఢన్తో విఞ్ఞుభావం పాపుణి. తస్స పితా ఏకం దారికం ఆనేత్వా పుత్తస్స గేహే అకాసి. అపరభాగే తస్స పితా కాలమకాసి. కుమారో’చరకో’తి పఞ్ఞాయి. సో తతో పట్ఠాయ పచ్చేకబుద్ధం ఉపట్ఠహి. చరకో అత్తనో నివాసవత్థుస్మిం కదలిపనసాదీని రోపేత్వా ఫలారామం అకాసి. తతో అపరభాగే తేన రోపితపనసరుక్ఖో మహన్తం చాటిప్పమాణం పనసఫలం గణ్హి. చరకో అత్తనో వత్థుం గన్త్వా సాఖాయ సుపక్కం పనసఫలం పస్సిత్వా ఛిన్దిత్వా గేహం ఆహరిత్వా అపస్సాయం లుఞ్చిత్వా ఉపధారేసి. తతో సమన్తా చతుమధురం వియ యూసం ఓతరిత్వా అపస్సయం అపనీత ఆవాటం పూరేత్వా అట్ఠాసి. తతో చరకో ఏవం చిన్తేసి. ఇమం పనసఫలం అమ్హాకం పచ్చేకబుద్ధేన వినా అఞ్ఞేసం నానుచ్ఛవికన్తి. పటిసామేత్వా ఠపేసి.

పునదివసే పచ్చేకబుద్ధో లేనతో నిక్ఖమిత్వా సరీరపటిజగ్గనం కత్వా సురత్తపల్లవసదిసం అన్తరవాసకం పరిమణ్డలం కత్వా నివాసేత్వా బహలపవరమహాపంసుకూలచీవరం పారుపిత్వా నీలభమరవణ్ణం పత్తం హత్థేన గహేత్వా ఆకాసేన ఆగన్త్వా తస్స కుటిద్వారే పాకటో అహోసి. చరకో కుటితో నిక్ఖమిత్వా తం వన్దిత్వా హత్థతో పత్తం గహేత్వా గేహం పవేసేత్వా పీఠే నిసీదాపేత్వా అత్తనా ఠపితట్ఠానతో పనసఫలం గహేత్వా యూసం పత్తే పూరేత్వా పటిగ్గహాపేసి. పచ్చేకబుద్ధో |ఓ౦.౦౦౩౪| తం పరిభుఞ్జిత్వా ఆకాసతో అత్తనో వసనట్ఠానమేవ గతో. అథేకదివసం చరకో పరదేసా గచ్ఛన్తో భరియం పక్కోసాపేత్వా;’ అమ్మ, అయ్యస్స అప్పమత్తో హుత్వా దానం దేహీ’తి సబ్బూపకరణం నియ్యాదేత్వా పరదేసం గతో. పునదివసే పచ్చేకబుద్ధో లేనతో నిక్ఖమిత్వా చీవరం పారుపిత్వా పత్తమాదాయ ఆకాసతో ఆగన్త్వా కుటిద్వారే ఓతరిత్వా అట్ఠాసి. తస్మిం ఖణే చరకస్స భరియా కుటితో నిక్ఖమిత్వా పచ్చేకబుద్ధస్స హత్థతో పత్తం గహేత్వా గేహే నిసీదాపేత్వా భత్తం అదాసి.

తేన భత్తకిచ్చే పరినిట్ఠితే సా తరుణపచ్చేకబుద్ధం పస్సిత్వా కిలేసపటిసంయుత్తం చిత్తం ఉప్పాదేత్వా పచ్చేకబుద్ధస్స అత్తనో అజ్ఝాసయం కథేసి. పచ్చేకబుద్ధో తస్సా కథం సుత్వా జిగుచ్ఛమానో ఉప్పతిత్వా ఆకాసతో అత్తనో వసనట్ఠానమేవ గతో. సా పచ్చేకబుద్ధస్స గతకాలే అత్తనో సరీరం తేలేన మక్ఖేత్వా భణ్డనకా వియ నిత్థునమానా మఞ్చే నిపజ్జి. చరకో పరదేసతో ఆగన్త్వా భరియం నిపజ్జమానం ఏవమాహ?’భద్దే, కిం అయ్యస్స భిక్ఖం అదాసీ’తి. సా నిత్థునమానా ఆహ? మా పుచ్ఛ తవ అయ్యస్స కమ్మన్తి. కథేహి భద్దే, కిం తేన కమ్మం కతన్తి. సో అత్తనా సద్ధిం కిలేసవస్నే ఓకాసం కారాపేతుం వాయమిత్వా మయా అయుత్తన్తి వుత్తే మమ కేసే గహేత్వా హత్థపాదేహి ఆకోటేత్వా సరీరం నఖేన ఓత్థరిత్వా సీసే పహరిత్వా గతో’తి వుత్తే చరకో తం సుత్వా అసహన్తో (ఏసో మయా) ఏవరూపస్స అస్సమణకమ్మస్స పోసితో’తి వత్వా తస్సా సోకం వినోదేత్వా ధనుం ఆదాయ తిక్ఖసరం గహేత్వా ఏతం మారేత్వా ఆగమిస్సామీ’తి వత్వా వసనట్ఠానం అగమాసి.

తస్మిం సమయే పచ్చేకబుద్ధో నహానత్థాయ గతో. గన్త్వా చ పన కాయబన్ధనం ఆకాసే చీవరవంసం వియ కత్వా నివాసనపాపురణం తస్మిం ఠపేత్వా జలసాటకం నివాసేత్వా ఉదకమత్థకా ఆకాసే నిసీదిత్వా నహాయితుం ఆరభి. చరకో పచ్చేకబుద్ధస్స గరుగారవకారణం పస్సన్తో గుమ్బన్తరే నిలీనో |ఓ౦.౦౦౩౫| అట్ఠాసి. ఠత్వా చ పన ఏవరూపం అచ్ఛరియం దిస్వా చిన్తేసి? అయఞ్చ ఏవరూపం న కరోతి, అద్ధా ఏసా ముసావాదా’తి. అహం ఏతిస్సా వచనం గహేత్వా ఏవరూపస్స సమణస్స అకారణే అపరాధం కతం. ఏసో తాదిసం న కరోతీ’తి చిన్తేత్వా పచ్చేకబుద్ధస్స నహత్వా ఠీతకాలే గన్త్వా పాదేసు నిపతిత్వా?’మయ్హం ఖమథ అయ్యా’తి ఆహ. పచ్చేక బుద్ధో? కిం కథేసి ఉపాసకా’తి. సో అత్తనో మాతుగామస్స కథితం ఆచిక్ఖి. ఏవఞ్హి సతి ఉపాసక తుమ్హాకం ఆగతకమ్మం నిట్ఠపేత్వా గన్తుం వట్టతీ’తి ఆహ. మా ఏవం కథేథ సామి, అహం అఞ్ఞాణభావేన తస్సా వచనం గహేత్వా తుమ్హాకం అకారణే దుబ్భితుం ఆగతోమ్హి’తి సబ్బం అత్తనా చిన్తితం ఆచిక్ఖి.

పచ్చేకబుద్ధో? ఆమ ఉపాసక, సా అత్తనా సద్ధిం అసద్ధమ్మపటిసంయుత్తకథం కథేసీ’తి ఆహ. సో తస్సా కుజ్ఝిత్వా అహం ఏతం నిస్సాయ ఇమస్స అపరజ్ఝామి. గన్త్వా తం మారేస్సామీ’తి పచ్చేకబుద్ధం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా నిక్ఖమి. పచ్చేకబుద్ధో తం నివత్తేత్వా మాతుగామం మా మారేహీ’తి అనేకవిధాని కారణాని కథేత్వా పఞ్చసీలే పతిట్ఠపేత్వా తస్స ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ?

యో అప్పదుట్ఠస్స నరస్స దుస్సతి,

సుద్ధస్స పోసస్స అనఙ్గణస్స;

తమేవ బాలం పచ్చేతి పాపం,

సుఖుమో రజో పటివాతంవ ఖిత్తో’తి;

చరకో తస్స ధమ్మదేసనం సుత్వా పసన్తచిత్తో హుత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా గేహం గన్త్వా తాయ సద్ధిం సమగ్గవాసం వసిత్వా తతో పట్ఠాయ యావజీవం పచ్చేకబుద్ధస్స చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాదయో పరిక్ఖారే చ దత్వా పటిజగ్గి. సో తస్మింయేవ లేనే వసన్తో అపరభాగే అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయి.

సయమ్భుఞాణేన |ఓ౦.౦౦౩౬| విగయ్హ ధమ్మం,

దుక్ఖం అనన్తం సకలం పహాయ;

సమాధిఝానాభిరతో యసస్సి,

గతో వినాసం పవరో యసస్సి.

అథ పచ్ఛా చరకో కాలం కత్వా సగ్గే నిబ్బత్తి. తత్థ చిరం దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవిత్వా దేవలోకతో చవిత్వా ఇమస్మిం దీపే మలయ రట్ఠే అమరుప్పల లేనస్స ఆసన్నట్ఠానే ఉపచరకస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి. సో నవమాసడ్ఢపరియోసానే మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమి. తస్స నామగహణదివసే ఞాతకా అమరుప్పల కుమారోతి నామం అకంసు. సో పన అపరభాగే వడ్ఢేన్తో దారకేహి సద్ధిం కీళన్తో పత్తపుటేన వాలుకభత్తం పచిత్వా, దారకా ఇమే సమణాతి వత్వా పటిపాటియా నిసీదాపేత్వా దానం దస్సామీ’తి వత్వా కీళాదానం దేతి. ఏకదివసం అమరుప్పల కుమారో వాలుకథుపం కత్వా అత్తనో నివాసనవత్థదుస్సం గహేత్వా ఖుద్దకదణ్డకే బన్ధిత్వా పటాకం కత్వా పూజనత్థాయ ఠపేసి. అమరుప్పల లేనవాసీ మలియ దేవత్థేరం నిస్సాయ దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా తతో చుతో ఇమస్మింయేవ దీపే మహాగామే గోఠాభయమహారాజస్స అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి. సో నవమాసడ్ఢపరియోసానే మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమి. తస్స నామగహణ దివసే’కాకవణ్ణతిస్సో’తి నామం అకంసు. సో అనుపుబ్బేన వడ్ఢిత్వా పితు అచ్చయేన ఛత్తం ఉస్సాపేత్వా కాకవణ్ణతిస్సమహారాజా అహోసి. తస్స ఛత్తే ఉస్సాపితేయేవ సకలరట్ఠం సుభిక్ఖం అహోసి. పఞ్చ వా ద్వాదస వా దివసే అనతిక్కమిత్వా దేవో సమ్మా వస్సతి. వేస్సన్తరబోధిసత్తస్స దానగ్గే యాచకానం హత్థే భిక్ఖాభాజనం వియ తస్మిం కాలే వాపీపోక్ఖరణీ-నదీ-కన్దర-సోబ్భ-జాతసరాదయో వస్సోదకేన పూరితా అహేసుం. పఞ్చవిధపదుమసఞ్ఛన్నా అనేకదిజసమాకిణ్ణా నానారుక్ఖేహి విరోచితా అహేసుం. నానా సస్సాని సమ్పజ్జింసు, ఉత్తరకురు ఆలకమన్దా రాజధానిసదిసంవ హిరఞ్ఞసువణ్ణాది రతనట్ఠానం.

సో |ఓ౦.౦౦౩౭| రాజా సద్ధాయ సమ్పన్నో మహాభిక్ఖుసఙ్ఘస్స చత్తారో పచ్చయే అనూనం కత్వా దాపేసి. సట్ఠిమత్తానం తిపిటకధరానం చన్దనదోణియా సతపాకతేలస్స పూరాపేత్వా యావపిట్ఠిపాదం తావ ఓసీదాపేత్వా నిసిన్నానం లట్ఠిమ ధుదన్తకట్ఠం చతుమధురం పక్ఖిపిత్వా దాపేసి. ఉచ్ఛుకణ్డ-సక్ఖరా-నాలికేర-ఫలమూలఖన్ధఖాదనఞ్చ నానావిధమచ్ఛరసేహి సుగన్ధసాలితణ్డులేన సాధితయాగుభత్తఞ్చ పాతోవ అదాసి. అన్తరాభత్తే అట్ఠారసవిధ-అన్తరఖజ్జకఞ్చ ఉచ్ఛుకదలిపనసఫలాదయో చ నానావిధోత్తరిభఙ్గేన సద్ధిం సుగన్ధసాలితణ్డులభత్తం నానగ్గరసం దాపేత్వా పచ్ఛాభత్తం అట్ఠవిధకప్పీయపానకే చ దాపేసి. అఞ్ఞే సమణపరిక్ఖారే చ దాపేసి. ఇమినా నియామేనేవ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స తిపిటకధరభిక్ఖూనఞ్చ నిరన్తరం మహా దానం దత్వా వసతి.

అథాపరేన సమయేన కల్యాణియం సివో నామ మహారాజా అత్తనో భాగినేయ్యస్స అభయకుమారస్స కాకవణ్ణతిస్స రఞ్ఞో భగినియా సోమదేవియా నామ రాజపుత్తియా ఆవాహమఙ్గలం కత్వా ఆనేత్వా పాదపరిచారికం దాపేసి. దత్వా చ పన అభయ కుమారం గిరినగరమ్హి నిసీదాపేసీ. సో గిరినగరే రజ్జం కారాపేత్వా గిరిఅభయో నామ రాజా హుత్వా మహన్తం సమ్పత్తిం అనుభవమానో విహాసి. తతో అపరభాగే కాకవణ్ణతిస్స మహారాజా మహాగామే విహరన్తో అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖుస్స గత్తే మఙ్కునా దట్ఠట్ఠానే గణ్డం ఉట్ఠితం దిస్వా కిమేతం అయ్యా’తి పుచ్ఛి. మఙ్కునా దట్ఠట్ఠానం మహారాజాతి. తం సుత్వా సంవేగప్పత్తో, భన్తే మఙ్కునా కిస్మిం న భవన్తి’తి పుచ్ఛి. పట్టసాటకే న భవన్తి’తి. ఇమే పన భద్దన్తా పట్టసాటకే కుతో లభన్తీ’తి చిన్తేత్వా గతో. తం దివసమేవ పానీయమాళకే నిసిన్నో తిపిటకతిస్సత్థేరో నామ రఞ్ఞో బుద్ధసీహనాదసుత్తం నామ కథేసి. సో థేరే పసన్నో; ఉత్తరాసఙ్గే దీయమానే’ఏకసాటకో భవిస్సామి’ తస్మా ఇమమేవ దాతుం న సక్కా, కథం కరిస్సామీ’తి చిన్తేన్తో థేరేన సద్ధిం కథయమానో తత్థ మాళకేయేవ అట్ఠాసి. తస్మిం ఖణే ఏకో కాకో అమ్బసాఖన్తరే నిసీదిత్వా

సద్దం |ఓ౦.౦౦౩౮| కరోన్తో ఏవమాచిక్ఖి. అయ్య కాకవణ్ణతిస్సమహారాజ, తుమ్హాకం కఙ్ఖా నామ నత్థీ, పసాదక్ఖణే ధమ్మకథికస్స ఉత్తరాసఙ్గం దేహీ’తి ఆహ.

(కాకో సో కాకవణ్ణస్స వదేతి వచనక్ఖమో,

పసాదజాతో థేరస్స తువం సద్ధమ్మదేసనే;

దదాహి ఉత్తరాసఙ్గం మహాథేరస్స భూమిపా’తి.)

మహారాజ, అహం తుమ్హాకం పఞ్చసాసనం గహేత్వా ఆగతో. విహారదేవి పుత్తం విజాయి. ఇదమేకం సాసనం. ఏకా కరేణుకా సువీరహత్థిపోతకం తిత్థసరే విజాయీ. ఇదం దుతియం సాసనం. గోఠసముద్దమజ్ఝేన సత్తమత్తా నావా పట్టనే పచ్చుట్ఠితా, ఇదం తతియం సాసనం ఉత్తర వడ్ఢమానపబ్బతపాదే ద్వికరీసప్పమాణే ఖేత్తే తరుణతాలక్ఖన్ధప్పమాణా సువణ్ణక్ఖన్ధా ఉగ్గచ్ఛింసు, ఇదం చతుత్థం సాసనం. గిరిపబ్బతపాదే కోట రట్ఠక విహారే కోటరట్ఠకో నామ థేరో మగ్గోపసమం వత్వా గిరిపబ్బతమత్థకే సత్తతాలప్పమాణం ఉగ్గన్త్వా ఆకాసే నిసిన్నో పరినిబ్బాయి, ఇదం పఞ్చమం సాసనం.

(పుత్తో హత్థీ చ నావా చ చతుత్థం హేమఖన్ధకం;

థేరస్స పరినిబ్బానం పఞ్చమం సాసనం ఇదం.

ఇమం గహేత్వాన అహం ఆగతో తవ సన్తికం;

సాసనం ఈదిసం సుత్వా పుఞ్ఞకమ్మే రతో భవ.

వత్థం సహసా దాపేహి కతో సబ్బసమాగమో;

ఇదం నిచ్చం జానన్తో కిం లగ్గో ఉత్తరాసఙ్గే’తి.)

రాజా కాకస్స వచనం సుత్వా హసి. థేరో? కస్మా మహారాజ హసీ’తి పుచ్ఛి. భన్తే, ఏతస్మిం అమ్బసాఖన్తరే నిసీదిత్వా సద్దం కరోన్తస్స కాకస్స కథం సుత్వా హసిన్తి సబ్బం ఆరోచేసి. థేరో’పి రఞ్ఞా పురిమత్తభావే కతకమ్మం |ఓ౦.౦౦౩౯| పస్సిత్వా హసి. రాజా కస్మా అయ్యో హసీ’తి పుచ్ఛి. మహారాజ, తుమ్హాకం అనన్తరే అత్తభావే మలయరట్ఠే అమరుప్పల నామ కాలే కతకమ్మం పస్సిత్వా హసిత్తి. తేన పుట్ఠో కతకుసలకమ్మం సబ్బం విత్థారేన తస్స ఆచిక్ఖి. రాజా సోమనస్సప్పత్తో అత్తనో ఉత్తరాసఙ్గం దత్వా థేరం వన్దిత్వా గేహం గతో. కోటరట్ఠకవిహారం గన్త్వా థేరస్స సరీరజ్ఝాపనం కారాపేత్వా ధాతుం ఆదాయ చేతియం కారాపేత్వా మహన్తం పూజం కత్వా మహాగామం గతో. సువణ్ణం ఆహరాపేత్వా రాజఙ్గణే ఠపాపేసి. గోఠసముద్దకుచ్ఛియం పత్త నావాతో వత్థాని ఆహరాపేత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చీవరత్థాయ దాపేత్వా మహాదానం పవత్తేత్వా మహాగామసమీపే విహారం కారాపేత్వా విహరన్తో అత్తనో పుత్తం దుట్ఠగామణిం పక్కోసాపేత్వా; తాత, త్వం గన్త్వా గిరిమ్హి నగరే నిసీదా’తి వత్వా అమచ్చఞ్చస్స పితుట్ఠానే ఠపేత్వా గిరినగరం పాహేసి. తం దిస్వా గిరిఅభయ కుమారో కుమారేన సద్ధిం ఆగతబళస్స వత్థాహారాదీని దాపేత్వా మహన్తం సమ్మానం అకాసి. రాజకుమారో గిరిపబ్బతపాదే విహాసి.

తతో అపరభాగే జాతిం నిస్సాయ ఖత్తియానం వివాదో అహోసి. సో అభయరాజా కిం మేవివాదేనా’తి అత్తనో భరియాయ సోమదేవియా సద్ధిం బలవాహనం గహేత్వా అనుక్కమేన గచ్ఛన్తో సేరునగరే రజ్జం కారేన్తం అత్తసహాయం సివరాజం సన్ధాయ తస్స సన్తికం ఆగఞ్జి. సో’పి సివరాజా గిరిఅభయరఞ్ఞా సద్ధిం ఆగతబళస్స మహన్తం సక్కారం కారేత్వా అహతవత్థతిలతణ్డులాదీని ఆహరాపేత్వా దాపేసి. కతిపాహచ్చయే; సమ్మ, కస్మా ఆగతోసి’తి పుచ్ఛి. సో ఆగతకారణం సబ్బమస్స ఆచిక్ఖి. భద్దకం సమ్మ, తే కతం ఆగన్తబ్బమేవ ఆగతో. అహం తే కత్తబ్బం జానిస్సామి. త్వం మా చిన్తయీ’తి వత్వా తస్స వసనత్థాయ నగరభూమిం గవేసన్తో సరకోటియం అతిరమణీయభూమిం పస్సిత్వా తస్మిం భూమిభాగే సో నగరం మాపేత్వా దేవియా ఏకసదిసనామం కరిస్సామీ’తి సోమనగరన్తి నామం అకాసి. తం నగరం సుసమిద్ధం సమ్పన్నధనధఞ్ఞాదీహి ఉపకరణేహి ద్వారట్టాలకగోపురపరిఖాపోక్ఖర-ణియాదీహి |ఓ౦.౦౦౪౦| సహితం హత్థిఅస్సరథపత్తిఆదీహి సమాకులం సఙ్ఖపణవభేరిసద్దాదీహి సమాకిణ్ణం నగరం అహోసి. సో అభయో చిరం సోమనగరే మహన్తం ఇస్సరియం అనుభవన్తో విహాసి.

అథాపరస్మిం కాలే సోమదేవీ రఞ్ఞా సద్ధిం కథేసి; అయ్య అమ్హాకం పటిసరణం చేతియఞ్చ విహారఞ్చ కారేతుం వట్టతీ’తి. భద్దకం తే కథితన్తి సోమనస్సప్పత్తో హుత్వా విహారభూమిం గవేసన్తో నగరతో నాతిదురే నాచ్చాసన్నే మహన్తం సాలవనం అత్థి. తం పస్సితుం గతో. తదా తస్మిం సాలవనే మహాఅరిట్ఠత్థేరస్స వంసే మహామహిన్దత్థేరో నామ ఏకో థేరో అత్థి. సో సట్ఠిమత్తే భిక్ఖూ గహేత్వా విహరతి. తం దిస్వా ఇరియాపథే పసన్నో థేరం ఏవమాహ; ‘అయ్య తుమ్హాకం ఇమస్మిం సాలవనే విహారం కరిస్సామి’తి. థేరో తస్స వచనం సుత్వా తుణ్హీహావేన అధివాసేసి. రాజా సోమనస్సప్పత్తో థేరం వన్దిత్వా నగరమేవ గన్త్వా సోమదేవిం ఆమన్తేత్వా; భద్దేసోమదేవి, అమ్హాకం మనోరథో మత్థకం పత్తో. విహారకరణత్థాయ మనాపో భూమిభాగో లద్ధో. తత్థ చ మహిన్దో నామ థేరో సమణానం సట్ఠిమత్తం గహేత్వా విహరతి. తం వన్దిత్వా విహరణత్థాయ పటిఞ్ఞం గహేత్వా ఆగతో. తత్థ విహారం కరిస్సామీ’తి ఆహ. సా తం సుత్వా సోమనస్సప్పత్తా సాధూ’తి సమ్పటిచ్ఛి. పునదివసే దేవియా సద్ధిం థేరస్స సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. థేరో తేసం మహాసమయసుత్తం కథేసి. తే ఉభో’పి ధమ్మం సుత్వా సోమనస్సజాతా అహేసుం. అథ రాజా అయ్య ధాతుం కుతో లభిస్సామా’తి థేరం పుచ్ఛి. మా చిన్తయి మహారాజ, ధాతుం అమ్హే జానిస్సామా’తి ఆచిక్ఖి.

సో తతో పట్ఠాయ విహారభుమిం సోధాపేత్వా ఖాణుకణ్టకాదయో నీహరిత్వా భేరితలమివ రమణీయం సమం కారాపేత్వా ఇట్ఠకవడ్ఢకిం పక్కోసాపేత్వా ఇట్ఠచితం కారాపేత్వా చేతియకమ్మం పట్ఠపేసి. వడ్ఢకీ చేతియం చినన్తో కతిపాహేన పుప్ఫాధానత్తయం నిట్ఠపేత్వా ధాతుగబ్భే సబ్బం కత్తబ్బం కమ్మం నిట్ఠపేత్వా రఞ్ఞో పటివేదేసి. రాజా, ఆగన్త్వా థేరస్స ఆరోచేసి. నిట్ఠాపితో అయ్య ధాతు గబ్భో’తి. థేరో రఞ్ఞో వచనం సుత్వా అత్తనా పరిహరితం |ఓ౦.౦౦౪౧| తథాగతస్స దక్ఖిణదాఠాధాతుం తస్స అదాసి. రాజా ధాతుం గహేత్వా సునక్ఖత్తేన సుముహుత్తేన మహతా పరివారేన ధాతుగబ్భే నిదహిత్వా అతిమనోరమం ఉదకబుబ్బుళకేలాసకుటపటిభాగం చేతియం కారాపేసి.

సద్ధాదిగుణసమ్పన్నో లోకసాసనరక్ఖకో;

సచేతియం మహారాజా కారాపేసి విహారకం.

తతో థేరస్స సన్తికే సట్ఠిమత్తానం భిక్ఖునం అత్థాయ సట్ఠిమత్తాని పరివేణాని కారాపేత్వా ద్వారట్టాలకపాకారేహి సోభితం విహారం నిట్ఠపేత్వా అత్తనో దేవియా ఏకనామం కత్వా మహిన్దత్థేరస్స దక్ఖిణోదకం దత్వా గన్ధమాలాధూపధజేహి పూజం కరోన్తో దివసస్స తిక్ఖత్తుం ధాతుపట్ఠానం గన్త్వా దానాదీని పుఞ్ఞాని కురుమానో గిరిఅభయరాజా మహన్తం సమ్పత్తిం అనుభవమానో సోమనగరం పటివసతి.

(నగరే సోమనామమ్హి రమణీయే మనోరమే;

దేవియా సహ మోదన్తో రజ్జం కారేసి నాయకో.)

తతో విహారదేవియా భాతా చుల్లపిణ్డపాతియతిస్సత్థేరో నామ ఏకదివసం కాకవణ్ణతిస్సమహారఞ్ఞో ఆయుసఙ్ఖారమోలోకేన్తో న చిరప్పవత్తనభావం ఞత్వా పునదివసే రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా తేన సద్ధిం కథేసి. మహారాజ తుమ్హాకం నలాటధాతుయా సత్థారా బ్యాకరణం దిన్నం;’మహావాలుకగఙ్గాయ దక్ఖిణభాగే సేరు నామ దహస్స అన్తే వరాహ నామ సోణ్డియా మత్థకే అనాగతే కాకవణ్ణతిస్సో నామ మహారాజా మయ్హం నలాటధాతుం పతిట్ఠపేస్సతీ’తి వత్వా తం సన్ధాయ భగవా సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా గతో. తస్స వచనం మనసికరోహీ’తి ఆహ. తస్స కథం సుత్వా అమ్హాకం కుసలసమ్పత్తిం అవినాసేత్వా అయ్యస్స వచనముద్దిస్స చేతియం కారాపనత్థాయ గన్తబ్బన్తి మన్త్వా భద్దకం అయ్యా’తి థేరస్స వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా అత్తనో పుత్తం దుట్ఠగామణిం గిరినగరతో పక్కోసాపేత్వా మహాగామే నిసీదాపేత్వా నగరే భేరిం చరాపేసి; అహం మహావాలుకాయ గఙ్గాయ సమీపే సేరు నామ |ఓ౦.౦౦౪౨| దహస్స అన్తే వరాహ నామ సోణ్డియా మత్థకే చేతియం కారాపనత్థాయ గమిస్సామి, సబ్బసేనియో చ మహా జనో చ మయా సద్ధిం ఆగచ్ఛన్తు’తి వత్వా రాజా చులపిణ్డపాతియతిస్సత్థేరస్స తిస్సమహావిహారే సాగలత్థేరస్స చ సన్తికం గన్త్వా భన్తే తుమ్హాకం పరివారే పఞ్చసతమత్తే భిక్ఖు గహేత్వా ధాతుం ఉపట్ఠహన్తా మయా సద్ధింయేవ ఆగచ్ఛథా’తి వత్వా భద్దమాసే భద్దదివసే సునక్ఖత్తే సుముహుత్తే బన్ధావారం సజ్జేత్వా ధాతుఘరతో ధాతుకరణ్డకం నీహరిత్వా సుసజ్జితరథే ఠపేత్వా ఉపరి సేతచ్ఛత్తఞ్చ కత్వా పురతో పురతో రతనమణడపే కారాపేత్వా పురేతరమకాసి.

తతో రాజా పుత్తం దుట్ఠగామణిం పక్కోసాపేత్వా అనుసాసిత్వా పుత్తం సద్ధాతిస్సకుమారఞ్చ విహారదేవిఞ్చ గహేత్వా సీఘం నిక్ఖమి. చూళపిణ్డపాతియతిస్సత్థేరో చ అత్తనో పరివారే పఞ్చసతభిక్ఖూ గహేత్వా ధాతుం ఉపట్ఠహన్తో పచ్ఛతో ఆగఞ్ఛి. సబ్బసేనియో చ రాజా చ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మహాదానం దత్వా భిక్ఖు సఙ్ఘేన సద్ధిం గన్త్వా దీఘవాపిం పాపుణింసు. తస్మిం సద్ధాతిస్సకుమారం నిసీదాపేత్వా అనుక్కమేన ఆగన్త్వా సుమనమాలాపిట్ఠియం ఖన్ధవారం బన్ధిత్వా నిసీది. కస్మా పన తం ఠానం ఏవం నామకం జాతన్తి. సుమననాగరాజా సత్తదివసాని నాగసమ్పత్తిం అభిరమమానో (నలాటధాతుం విస్సరి.) సత్తాహచ్చయేన నలాటధాతుం అనుస్సరిత్వా పచ్ఛా ఆవజ్జమానో రఞ్ఞో ధాతుం గహేత్వా ఆగతభావం ఞత్వా మహన్తం సోమనస్సం పత్తో మహన్తజ్ఝాసయో అత్తనో పరివారే ఛకోటిమత్తే నాగే గహేత్వా ధాతుపటిపథం గన్త్వా ధాతుపతిట్ఠితట్ఠానేవ పథవియం నాభిప్పమాణతో సుమనమాలావస్సం వస్సేసి. తస్మా తం ఠానం సుమనమాలాపిట్ఠితి జాతం. పునదివసే రాజా ధాతుం గహేత్వా వరాహ |ఓ౦.౦౦౪౩| నామ సోణ్డిం పాపుణి. సమ్పత్తాయ ధాతుయా తస్మిం ఠానే సుమననాగరాజా రథచక్కే యావ నాభిం తావ ఓసీదాపేత్వా అపరివత్తనం అకాసి. తం దిస్వా రాజా సంవేగప్పత్తో థేరం పుచ్ఛి. మా భాయి మహారాజ, ధాతు పతిట్ఠానట్ఠానం ఆగతో. ఇమస్మిం ఠానే పతిట్ఠహిస్సతీ’తి ఆహ.

తం సుత్వా రాజా ధాతుపతిట్ఠాన భూమిభాగం భవిస్సతీ’తి చిన్తేత్వా తత్థేవ సేనంనివేసేత్వా ఇదం ఠానం సమన్తతో సకణ్టకం వనం నీహరాపేత్వా భూమిభాగం అతిరమణీయం భేరితలమివ సమం కారాపేత్వా సేనియపామోక్ఖం ఆమన్తేత్వా తుమ్హే ధాతుం ఠపనత్థాయ పఠమం ధాతుఘరం కారాపేత్వా ధాతు గబ్భం పతిట్ఠాపేత్వా నివేదేసి. రాజా అన్తో ధాతుఘరే తస్మిం ధాతుగబ్భే ధాతుకరణ్డకం పతిట్ఠపేత్వా బహి ఆరక్ఖం సంవిధాయ తత్థ మహన్తం పూజావిధానం కారాపేత్వా ధాతుఘరం చతుజాతియగన్ధేన విలిమ్పాపేసి. తదుపాదాయ తం గేహం గన్ధమూలం నామ జాతం. తస్మిం ఠానే బహూ సన్నిపతింసు. తత్థ మహిన్దో నామ థేరో ఆగన్తుక భిక్ఖూనం వత్తపటివత్తం అకాసి. పునదివసే రాజా విహారం గన్త్వా సుఖేన వసిత్థ అయ్యా’తి పుచ్ఛిత్వా సబ్బే భిక్ఖు నిమన్తేత్వా రాజగేహే నిసీదాపేత్వా యాగుభత్తం సక్కచ్చం దత్వా పచ్ఛా భత్తం అనుమోదనం సుత్వా నిసిన్నకాలే థేరో ఓవదన్తో మహారాజ, పమాదేన వసితుం న వట్టతి జీవితం నామ న చిరట్ఠితికం, ధాతుపతిట్ఠాపనం పపఞ్చం అకత్వా కారేహీ’తి వత్వా గాథమాహ?

యస్మా హి జీవితం నామ అప్పం బుబ్బులకుపమం;

తస్మా హి పణ్డితో పోసో కరేయ్య కుసలం సదా’తి.

ఇమినా |ఓ౦.౦౦౪౪| నయేన ధమ్మం కథేత్వా చూళపిణ్డపాతియతిస్స త్థేరో చ సాగలత్థేరో చ మహిన్దత్థేరో చా’తి తయో థేరా అత్తనో అత్తనో పరివారే భిక్ఖూ గహేత్వా ధాతు పరిహరణత్థాయ ఆగచ్ఛింసు.

విపులయసో పరహితావహన్తో,

సుజనహితో ధితిమా అవీతసద్ధో;

సుపరివుతో మహతియా హి పరిసా,

రాజసేట్ఠో పవరథూపమారభీ’తి.

ఇతి అరియజనప్పసాదనత్థాయ కతే ధాతువంసే

పకిణ్ణకో నామ

చతుత్థో పరిచ్ఛేదో.