ధాతువంసో |ఓ౦.౦౦౦౧|
నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స
౧. తథాగతస్సాగమనకథా
సమ్బుద్ధమతులం సుద్ధం ధమ్మం సఙ్ఘం అనుత్తరం,
నమస్సిత్వా పవక్ఖామి ధాతువంసప్పకాసనం;
తిక్ఖత్తుమగమా నాథో లఙ్కాదీపం మనోరమం,
సత్తానం హితమిచ్ఛన్తో సాసనస్స చిరట్ఠితిం.
తత్థ తిక్ఖత్తుమగమా నాథో’తి అనమతగ్గే సంసారవట్టే పరినామేత్వా అప్పతిసరణభావప్పత్తానం లోకియలోకుత్తరసుఖనిప్ఫాదనభావేన నాథో పతిసరణ భూతో భగవా బుద్ధధమ్మసఙ్ఘరతనత్తయమగ్గం ఆచిక్ఖన్తో లఙ్కాదీపం తిక్ఖత్తుం గతో. తత్థ పఠమగమనే తావ బోధిమణ్డం ఆరుయ్హ పురత్థీమాభిముఖో నిసీదిత్వా సూరియే అనత్థమితేయేవ మారబలం విధమేత్వా, పఠమయామే పుబ్బేనివాసఞాణం అనుస్సరిత్వా మజ్ఝిమయామే చుతుపపాతఞాణం పత్వా పచ్ఛిమయామావసానే పచ్చయాకారే ఞాణం ఓతారేత్వా దసబలచతువేసారజ్జాది గుణపతిమణ్డితం సబ్బఞ్ఞుతఞాణం పటివిజ్ఝిత్వా బోధిమణ్డప్పదేసే అనుక్కమేన సత్తసత్తాహం వీతినామేత్వా అట్ఠమే సత్తాహే అజపాలనిగ్రోధమూలే నిసిన్నో ధమ్మగమ్భిరతం పచ్చవేక్ఖనేన అప్పోస్సుక్కతం ఆపజ్జమానో దససహస్స బ్రహ్మపరివారేన సహమ్పతిమహాబ్రహ్మునా ఆయాచితధమ్మదేసనో హుత్వా |ఓ౦.౦౦౦౨| బుద్ధచక్ఖునా లోకం ఓలోకేన్తో పఞ్చవగ్గియానం భిక్ఖునం బహూపకారకం అనుస్సరిత్వా ఉట్ఠాయాసనా కాసీనం పురం గన్త్వా అఞ్ఞాకోణడఞ్ఞప్పముఖే అట్ఠారస బ్రహ్మకోటియో అమతం పాయేన్తో ధమ్మచక్కం పవత్తేత్వా పక్ఖస్స పఞ్చమియం పఞ్చవగ్గియే సబ్బేపి తే అరహన్తే పతిట్ఠాపేత్వా తం దివసమేవ యసకులపుత్తస్స రత్తిభాగే సోతాపత్తిఫలం దత్వా పునదివసే అరహన్తం దత్వా తస్స సహాయకే చతుపఞ్ఞాసజనే అరహన్తం పాపేత్వా ఏవం లోకే ఏకసట్ఠియా అరహన్తేసు జాతేసు వుత్థవస్సో పవారేత్వా, ‘చరథ భిక్ఖవే చారిక’ న్తి భిక్ఖు దిసాసు పేసేత్వా సయం ఉరువేలం గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే కప్పాసికవనసణ్డే భద్దవగ్గియే కుమారే తింసజనే వినేత్వా ఏహిభిక్ఖుభావేన పబ్బాజేత్వా ఉరువేలం గన్త్వా అడ్ఢుడ్ఢాని పాటిహారియసహస్సాని దస్సేన్తో ఉరువేలకస్సపాదయో సహస్సజటిలపరివారే తేభాతికజటిలే వినేన్తో తత్థేవ విహాసి. అపరభాగే అఙ్గమగధరట్ఠవాసినో ఉరువేలకస్సపస్స మహాయఞ్ఞం ఉపట్ఠాపేసుం. సో పన ఇచ్ఛాచారాభిభూతో చిన్తేసి? ‘‘సచాయం మహాసమణో ఇమస్స సమాగమస్స మజ్ఝే పాటిహారియం కరేయ్య లాభసక్కారో మే పరిహాయిస్సతి’’తి. తస్సేవం పవత్తఅజ్ఝాసయం ఞత్వా పాతోవ ఉత్తరకురుతో భిక్ఖం ఆహరిత్వా అనోతత్తే ఆహారం పరిభుఞ్జిత్వా సాయన్హ సమయే ఫుస్సపుణ్ణమీఉపోసథదివసే లఙ్కాదీపస్సత్థాయ లఙ్కాదీపముపాగమి.
తస్స పన దీపస్స మహాగఙ్గాయ దక్ఖిణపస్సే ఆయామతో తియోజనే పుథులతో ఏకయోజనప్పమాణే మహానాగవనుయ్యానే యక్ఖసమాగమస్స మజ్ఝే తస్స ఉపరి మహియఙ్గణథూపస్స పతిట్ఠానట్ఠానే ఆకాసేయేవ ఠీతో వుట్ఠివాతన్ధకారం దస్సేత్వా తేసం భయం ఉప్పాదేసి. తే భయేన ఉపద్దుతా ‘‘కస్స ను ఖో ఇమం కమ్మ’’న్తి ఇతో చితో ఓలోకేన్తో అద్దసంసు భగవన్తం ఆకాసే నిసిన్నం. దిస్వాన భగవన్తం అభయం యావింసు. తేసం భగవా ఆహ?
‘‘సచే |ఓ౦.౦౦౦౩| తుమ్హే అభయం ఇచ్ఛథ మయ్హం నిసజ్జట్ఠానస్స ఓకాసం దేథా’’తి. సబ్బేపి తే తస్స నిసజ్జట్ఠానం అదంసు. భగవా నిసజ్జాయ ఓకాసం గహేత్వా తేసం భయం వినోదేత్వా తేహి దిన్నే భుమిభాగే చమ్మఖణ్డం పత్థరిత్వా నిసీది. నిసిన్నోవ పన భగవా చమ్మఖణ్డం పసారేసి. తే యక్ఖా భీతతసితా అఞ్ఞత్థ గన్తుం అసహమానా సమన్తతో సాగరతీరే రాసిభూతా అహేసుం. సత్థా గిరిదీపం ఇద్ధానుభావేన ఆహరిత్వా దస్సేసి. తేసు తత్థ పతిట్ఠితేసు పున యథాట్ఠానేవ ఠపేత్వా పత్థరితచమ్మఖణ్డమ్పి సంఖిపి. తస్మిం ఖణే తతో తతో దేవా సన్నిపతింసు. తేసం సమాగమే ధమ్మం దేసేసి. అనేకేసం పాణకోటీనం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠితా అసఙ్ఖేయ్యా అహేసుం. సుమనకూటే పన మహాసుమనదేవో సోతాపత్తిఫలం పత్వా అత్తనో పూజనీయం భగవన్తం యాచి. భగవా తేన యాచితో సీసం పాణినా పరామసిత్వా కేసధాతుంగహేత్వా తస్స అదాసి. దత్వా చ పన లఙ్కాదీపం తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా పరిత్తం కత్వా ఆరక్ఖం సంవిధాయ పున ఉరువేలమేవ ఆగతో. సో పన కేసధాతుయో సువణ్ణచఙ్గోటకేనాదాయ సత్థు నిసిన్నట్ఠానే నానారతనేహి విచిత్తం థూపం పతిట్ఠాపేత్వా ఉపరి ఇన్దనీలమణిథూపికాహి పిదహిత్వా గన్ధమాలాదీహి పూజేన్తో విహాసి. పరినిబ్బుతే పన భగవతి సారిపుత్తస్స అన్తేవాసికో సరభూ నామ థేరో ఖీణాసవో చితకతో ఇద్ధియా తథాగతస్స గీవట్ఠిం ఆదాయ తస్మిం ఇన్దనీలమణిథూపే పతిట్ఠాపేత్వా మేఘవణ్ణపాసాణేహి ద్వాదసహత్థం థూపం కారాపేత్వా గతో. తతో దేవానమ్పియతిస్సరఞ్ఞో భాతా చూళాభయో నామ కుమారో తమబ్భుతం చేతియం దిస్వా అభిప్పసన్నో తం పటిచ్ఛాదేన్తో తింసహత్థం చేతియం పతిట్ఠాపేసి. పున దుట్ఠగామణీ అభయమహారాజా తం పటిచ్ఛాదేత్వా అసీతిహత్థం కఞ్చుకచేతియం కారాపేసి. మహియఙ్గణ |ఓ౦.౦౦౦౪| థూపస్స పతిట్ఠానాధికారో ఏవం విత్థారతో వేదితబ్బో?
బోధిం పత్వాన సమ్బుద్ధో బోధిమూలే నరాసభో
నిసీదిత్వాన సత్తాహం పాటిహీరం తతో అకా.
తతో పుబ్బుత్తరే ఠత్వా పల్లఙ్కా ఈసకే జినో
అనిమిసేన నేత్తేన సత్తాహం తం ఉదిక్ఖయి.
చఙ్కమిత్వాన సత్తాహం చక్ఖమే రతనామయే
విచినిత్వా జినో ధమ్మం వరం సో రతనాఘరే.
అజపాలమ్హి సత్తాహం అనుభోసి సమాధిజం
రమ్మే చ ముచలిన్దస్మిం విముత్తిసుఖముత్తమం.
రాజాయతనమూలమ్హి సత్తరత్తిన్దివం వసీ
దన్తపోనోదకం సక్కో అదాసి సత్థునో తదా.
చతుహి లోకపాలేహి సిలాపత్తం సమాహటం చతుక్కమేకకం కత్వా అధిట్ఠానేన నాయకో.
వాణిజేహి తదా దిన్నం మన్థఞ్చ మధుపిణ్డికం
తహిం పన గహేత్వాన భత్తకిచ్చం అకా జినో.
గణ్హింసు సరణం తస్స తపుస్సభల్లికా ఉభో
సరణం అగముం తే తం సత్థు దిన్నసిరోరుహా.
గన్త్వాన తే సకం రట్ఠం థూపం కత్వా మనోరమం
నమస్సింసు చ పూజేసుం ద్వేభాతికోపాసకా.
ఇతి సో సత్తసత్తాహం వీతినామేసి నాయకో?
బ్రహ్మునా యాచితో సత్థా ధమ్మచక్కం పవత్తితుం.
తతో బారాణసిం గన్త్వా ధమ్మచక్కం పవత్తయి
కోణ్డఞ్ఞో దేసితే ధమ్మే సోతాపత్తిఫలం లభి.
బ్రహ్మానో’ట్ఠారసకోటీ దేవతా చ అసఙ్ఖియా
సోతాపత్తిఫలం పత్తా ధమ్మచక్కే పవత్తితే.
పత్తో |ఓ౦.౦౦౦౫| పాటిపదే వప్పో భద్దియో దుతియే ఫలం,
తతియే చ మహానామో అస్సజీ చ చతుత్థీయం.
తే సబ్బే సన్నిపాతేత్వా పఞ్చ’మే పఞ్చవగ్గియే,
అనత్తసుత్తం దేసేత్వా బోధియగ్గ ఫలేన తే.
బోధిం పాపేత్వా పఞ్చాహే యసత్థేరాదికే జనే,
తతో మగ్గన్తరే తింసకుమారే భద్దవగ్గియే.
ఉరువేలం తతో గన్త్వా ఉరువేలాయ సఞ్ఞితం,
ఉరువేలేననుఞ్ఞాతో ఉరువేలనాగం దమి.
తం తం దమీ జినో నాగం దమనేన ఉరాదిగం,
తథాగతం నిమన్తింసు దిస్వా తే పాటిహారియం.
ఇధేవ వనసణ్డస్మిం విహారేత్వా మహామునీ,
ఉపట్ఠాహామసే సబ్బే నిచ్చభత్తేన తం మయం.
ఉరువేలకస్సపస్స మహాయఞ్ఞే ఉపట్ఠితే,
తస్స’త్తనో నాగమనే ఇచ్ఛాచారం విజానియ.
ఉత్తరకురుతో భిక్ఖం హరిత్వా దిపదుత్తమో,
అనోతత్తదహే భుత్వా సాయన్హ సమయే సయం.
బోధితో నవమే మాసే ఫుస్సపుణ్ణమియం జినో,
లఙ్కాదీపం విసోధేతుం లఙ్కాదీపముపాగమి.
యక్ఖే దమిత్వా సమ్బుద్ధో ధాతుం దత్వాన నాయకో,
గన్త్వాన ఉరువేలం సో వసీ తత్థ వనే జినో.
పఠమగమనకథా సమత్తా.
దుతియగమనే పన బోధితో పఞ్చమే వస్సే జేతవనమహావిహారే వసన్తో చూళోదర’మహోదరానం మాతులభాగినేయ్యానం నాగానం మణిపల్లఙ్కం నిస్సాయ సఙ్గామం పచ్చుపట్ఠితం దిస్వా సయం పత్తచీవరమాదాయ చిత్తమాసస్స కాళపక్ఖే ఉపోసథదివసే |ఓ౦.౦౦౦౬| నాగదీపం గన్త్వా తేసం సఙ్గామమజ్ఝే ఆకాసే నిసిన్నో అన్ధకారం అకాసి. తే అన్ధకారాభిభూతే సమస్సాసేత్వా ఆలోకం దస్సేత్వా అత్తనో సరణభూతానం తేసం సామగ్గికరణత్థం ఫలభరితరుక్ఖం చాలేన్తో వియ ధమ్మం దేసేసి. తే ఉభోపి ధమ్మే పసీదిత్వా తమ్పి పల్లఙ్కం తథాగతస్స అదంసు. భగవా పల్లఙ్కే నిసిన్నో దిబ్బన్నపానేహి సన్తప్పితో భత్తానుమోదనం కత్వా అసీతికోటియో నాగే సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠాపేసి. తస్మిం సమాగమే మహోదరస్స మాతులో మణిఅక్ఖికో నామ నాగరాజా భగవన్తం పున కల్యాణిదేసమాగమనత్థం. అయాచి. భగవా పన తుణ్హీభావేన అధివాసేత్వా ‘‘జేతవనమేవ గతో.
ఏవఞ్హి సో నాగదీపం ఉపేతో,
మారాభిభు సబ్బవిదు సుమేధో;
దమేత్వ నాగే కరుణాయుపేతో,
గన్త్వా వసీ జేతవనే మునిన్దో.
దుతియగమనకథా సమత్తా.
తతియగమనే పన బోధితో అట్ఠమే వస్సే జేతవనమహావిహారే విహరన్తో భగవా? ‘‘మమ పరినిబ్బానతో పచ్ఛా తమ్బపణ్ణిదీపే సాసనం పతిట్ఠహిస్సతి, సో దీపో బహు భిక్ఖుభిక్ఖునీఉపాసకోపాసికాది అరియగణసేవితో కాసావపజ్జోతో భవిస్సతి, మయ్హం చతున్నం దాఠాధాతునం అన్తరే ఏకా దాఠా చ దక్ఖిణఅక్ఖధాతు చ నలాటధాతు చ రామగామవాసీహి లద్ధో ఏకకోట్ఠాసో చ అఞ్ఞే బహుసరీరధాతు చ కేసధాతుయో చ తత్థేవ పతిట్ఠహిస్సన్తి అనేకాని సఙ్ఘారామసహస్సాని చ. బుద్ధధమ్మసఙ్ఘరతనే పతిట్ఠితసద్ధో మహాజనో భవిస్సతి. తస్మా లఙ్కాదీపం గన్త్వా తత్థ సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా ఆగన్తుం వట్టతీ ‘‘తి చిన్తేత్వా ఆనన్దత్థేరం ఆమన్తేసి? ‘‘ఆనన్ద చతుపటిసమ్భిదప్పత్తానం పఞ్చసతమహాఖీణాసవానం భిక్ఖూనం పటివేదేసి. అమ్హేహి సద్ధిం గన్తబ్బ ‘‘న్తి. ఆనన్దత్థేరో కపిలవత్థుకోళియ నగరవాసీనం పఞ్చసతమహాఖీణాసవానం భిక్ఖూనం పటివేదేసి. తే పటివేదితా పఞ్చసతఖీణాసవా పత్తచీవరధారా హుత్వా సత్థారం వన్దిత్వా |ఓ౦.౦౦౦౭| అఞ్జలిం పగ్గయ్హ నమస్సమానా అట్ఠంసు. సత్థునో పన సలలాయ నామ గన్ధకుటియా అవిదూరే రత్తసేతనీలుప్పలకుముదపదుమపుణ్డరీకసతపత్తసహస్సపత్తజలజేహి సోగన్ధిక నానాపుప్ఫేహి సఞ్చన్నా,సుభసోపానా, పసాదితసమతిత్తికకాకపేయ్యసురమణీయసీతలమధురోదకా సుఫుల్లపుప్ఫఫలధారిత నానావిధవిచిత్తసాలసలలచమ్పకాసోకరుక్ఖానాగరుక్ఖాదీహి సుసజ్జితభూమిపదేసా అచ్చన్తరమణియా పోక్ఖరణీ అత్థి. తత్థ అధివత్థో మహానుభావో సుమనోనామ నాగరాజా సోళససహస్సమత్తాహి నాగమాణవికాహి పరివుతో మహన్తం సిరిసమ్పత్తిం అనుభవమానో తథాగతస్స రూపసోభగ్గప్పత్తం అత్తభావం ఓలోకేత్వా మహన్తం సుఖసోమనస్సం అనుభవమానో అత్తనో మాతరం నన్దనాగమానవికం గరుట్ఠానే ఠపేత్వా తస్సా వేయ్యావచ్చం కురుమానో తస్మింయేవ పోక్ఖరణిం అజ్ఝావసతి. సత్థా పన అత్తనో గమనం సంవిధానానన్తరే సుమనం నాగరాజానం అవిదురే ఠితం ఆమన్తేత్వా సపరివారో ఆగచ్ఛా హీతి ఆహ. సో సాధుతి సమ్పటిచ్ఛిత్వా అత్తనో పరివారే ఛకోటిమత్తే నాగే గహేత్వా సుపుప్పీతచమ్పకరుక్ఖం తథాగతస్స సూరియరంసినివారణత్థం ఛత్తం కత్వా గణ్హి. అథ భగవా రవిరస్మిపత్థటసువణ్ణపబ్బతో వియ విరోచమానో అత్తనో పత్తచీవరమాదాయ ఆకాసం అబ్భూగ్గఞ్ఛి. సత్థారం పరివారేత్వా ఠీతా తే పఞ్చసతఖీణాసవాపి సకం సకం పత్తచీవరమాదాయ ఆకాసం ఉగ్గన్త్వా సత్థారం పరివారయింసు. సత్థా పఞ్చసతఖీణాసవపరివుతో విసాఖపుణ్ణముపోసథదివసే కల్యాణియం గన్త్వా మహారహే మణ్డపమజ్ఝే పఞ్ఞత్తవర బుద్ధాసనే పఞ్చసతఖీణాసవపరివుతో హుత్వా నిసీది.
అథ మణిఅక్ఖికో నామ నాగరాజా బుద్ధపముఖం భిక్ఖు సఙ్ఘం అనేకేహి దిబ్బేహి ఖజ్జభోజ్జేహి సన్తప్పేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా తస్స భత్తానుమోదనం కత్వా సుమనకుటే పదలఞ్ఛనం దస్సేత్వా తస్మిం పబ్బతపాదే అనేకపాదపాకిణ్ణభూమిప్పదేసే నిసిన్నో దివావిహారం కత్వా తతో వుట్ఠాయ దీఘవాపిచేతియట్ఠానే సమాపత్తిం సమాపజ్జి. మహాపథవీ ఉదకపరియన్తం కత్వా సతవారం సహస్సవారం సఙ్కమ్పి. తత్థ మహాసేనం నామ దేవపుత్తం ఆరక్ఖత్థాయ నివత్తేత్వా తతో |ఓ౦.౦౦౦౮| వుట్ఠాయ మహాథూపట్ఠానే తథేవ సమాపత్తిం సమాపజ్జి. మహాపథవి తథేవ కమ్పి. తత్రాపి విసాలరూప దేవపుత్తం ఆరక్ఖం గణ్హనత్థాయ ఠపేత్వా తతో వుట్ఠాయ థూపారామ చేతియట్ఠానే తథేవ నిరోధసమాపత్తిం సమాపజ్జి. మహాపథవీ తథేవ కమ్పి. తత్థ చ పథవిపాల దేవపుత్తం ఆరక్ఖత్థాయ. నివత్తేత్వా తతో వుట్ఠాయ మరిచవట్టిచేతియట్ఠానం గన్త్వా పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం సమాపత్తిం అప్పయి. పథవి తథేవ కమ్పి. తస్మిం ఠానే ఇన్దకదేవపుత్తం ఆరక్ఖం గణ్హనత్థాయ ఠపేసి. తతో వుట్ఠాయ కాచరగామచేతియట్ఠానే తథేవ సమాపత్తిం సమాపజ్జి. పథవి తథేవ కమ్పి. (తస్మిం ఠానే మహాఘోస దేవపుత్తం ఆరక్ఖం గణ్హనత్థాయ నియ్యాదేసి) ఏతస్మిం మహాచేతియట్ఠానే మహాఘోసం నామ దేవపుత్తం ఆరక్ఖం గహణత్థాయ నివత్తేత్వా తతో వుట్ఠాయ తిస్సమహావిహారచేతియట్ఠానే తథేవ సమాపత్తిం సమాపజ్జి. పథవి తథేవ కమ్పి. తత్థ మణిమేఖలం నామ దేవధీతరం ఆరక్ఖం గాహాపేత్వా తతో నాగమహావిహారచేతియట్ఠానే తథేవ సమాపత్తిం సమాపజ్జి. పథవి తథేవ కమ్పి. తస్మిమ్పి మహిన్దం నామ దేవపుత్తం ఆరక్ఖం గహణత్థాయ ఠపేసి. తతో వుట్ఠాయ మహాగఙ్గాయ దక్ఖిణదిసాభాగే సేరు నామ దహస్స అన్తే వరాహ నామ సోణ్డిమత్థకే అతిమనోరమం ఉదకబుబ్బుళకేలాసకూటపటిభాగం చేతియం పతిట్ఠహిస్సతీ’తి పఞ్చసతఖీణాసవేహి సద్ధిం నిరోధసమాపత్తిం సమాపజ్జి. బహలఘనమహాపథవి పరిబ్భమితకుమ్భకారచక్కం వియ పభిన్తమదమహా హత్థినాగస్స కుఞ్చనాదకరణం వియ ఉచ్ఛుకోట్టన యన్త-ముఖసద్దో |ఓ౦.౦౦౦౯| వియ (చ) సతవారం సహస్సవారం నదమానా సోమనస్సప్పత్తా వియ సకలలఙ్కాదీపం ఉన్నాదం కురుమానా సంకమ్పి. తతో వుట్ఠాయ సుమననాగరఞ్ఞో హత్థేసు ఠిత చమ్పకరుక్ఖతో పుప్ఫాని ఆదాయ తత్థ పూజేత్వా పునప్పునం తం ఓలోకేసి. సో సత్థారం వన్దిత్వా మయా భన్తే కిం కత్తబ్బన్తి పుచ్ఛి. ఇమస్స ఠానస్స ఆరక్ఖం కరోహీతి ఆహ. సో తం సుత్వా భన్తే తుమ్హాకం గన్ధకుటిం మమ ఆరక్ఖం కరోన్తస్స రూపసోభగ్గప్పత్తం అసీత్యానుబ్యఞ్జనబ్యామప్పభాద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణవిచిత్తం దస్సనానుత్తరియభూతం పస్సన్తస్స మనోసిలాతలే సీహనాదం నదన్తో తరుణసీహో వియ గజ్జన్తో పావుస్సకమహామేఘో వియ ఆకాసగఙ్గం ఓతరన్తో వియ రతనదామం గన్థేన్తో వియ చ అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం సవనీయసరం విస్సజ్జేత్వా బ్రమ్హఘోసం నిచ్ఛారేన్తో నానానయేహి విచిత్తకథం కథయమానానం సవనానురిత్తయభూతం సంసారణ్ణవనిముగ్గానం తారణసమత్థం మధుర ధమ్మదేసనం సుణన్తస్స, ఞాణిద్ధియా కోటిప్పత్తే సారిపుత్తమోగ్గల్లానాదయో అసీతిమహాసావకే పస్సన్తస్స, తత్థేవ మయ్హం వసనం రుచ్చతి. న సక్కోమి అఞ్ఞత్థ తుమ్హేహి వినా వసితున్తి ఆహ. భగవా తస్స కథం సుత్వా నగరాజ, ఇమం పదేసం తయా చిరం వసితట్ఠానం. కకుసన్ధస్స భగవతో ధాతు ఇమస్మింయేవ ఠానే పతిట్ఠితా, త్వమేవ తస్మిం కాలే వరనిద్దో నామ నాగరాజా హుత్వా తస్సా ధాతుయా ఆరక్ఖం గహేత్వా గన్ధమాలాదీహి పూజం కరోన్తో చిరం విహాసి. పున కోణాగమనస్స భగవతో ధాతు ఇమస్మింయేవ ఠానే పతిట్ఠితా త్వమేవ తస్మిం కాలే జయసేనో నామ దేవపుత్తో హుత్వా తస్సా ధాతుయా ఆరక్ఖం గహేత్వా గన్ధమాలాదీహి పూజం కత్వా తత్థేవ చిరం విహాసి. పున కస్సపస్స భగవతో ధాతు ఇమస్మింయేవ ఠానే పతిట్ఠితా. త్వమేవ తస్మిం కాలే దీఘసాలో నామ నాగరాజా హుత్వా తాయ ధాతుయా ఆరక్ఖం గహేత్వా గన్ధమాలాదీహి పూజం కరోన్తో విహాసి. మయి పన పరినిబ్బుతే కాకవణ్ణతిస్సమహారాజా మయ్హం నలాటధాతుం ఇమస్మింయేవ |ఓ౦.౦౦౧౦| ఠానే పతిట్ఠాపేస్సతి, తస్మా త్వం ఇమస్స ఠానస్స ఆరక్ఖం కరోహీతి వత్వా పఞ్చసీలేసు పతిట్ఠాపేత్వా పఞ్చసతఖీణాసవేహి సద్ధిం చేతియట్ఠానం పదక్ఖిణం కత్వా త్వం అప్పమత్తో హోహీతి వత్వా ఆకాసం ఉప్పతిత్వా జేతవనమేవ గతో.
తస్స పన నాగరఞ్ఞో మాతా ఇన్దమానవికా నామ ఆగన్త్వా తథాగతం వన్దిత్వా ఏకమన్తం ఠితా, భన్తే మమ పుత్తో సుమనో నామ నాగరాజా కుహిన్తి ఆహ. తవ పుత్తో తమ్బపణ్ణిదీపే మహావాలుకగఙ్గాయ దక్ఖిణభాగే సేరు నామ దహస్స సమీపే వరాహ నామ సోణ్డియం సమాధి అప్పితత్తా అత్తనో పరివారే ఛకోటిమత్తే నాగే గహేత్వా సత్థారం వన్దిత్వా భన్తే ఇతో పట్ఠాయ తుమ్హాకం దస్సనం దుల్లభం, ఖమథ మేతి అచ్చయం దేసేత్వా మహతిం నాగసమ్పత్తిం గహేత్వా పుత్తస్స సుమననాగరాజస్స సన్తికం గన్త్వా మహతిం ఇస్సరియసమ్పత్తిం అనుభవన్తి తత్థేవ ఆరక్ఖం గహేత్వా చిరం విహాసి.
మహాపఞ్ఞో మహాసద్ధో మహావీరో మహాఇసి,
మహాబలేన సమ్పన్నో మహన్తగుణభుసితో;
గన్త్వాన తమ్బపణ్ణిం సో సత్తానుద్దయమానసో,
గన్త్వా నాగవరం దీపం అగా జేతవనం విదు.
అతిసయమతిసారో సారదానం కరోన్తో,
అతిఅధిరమణియో సబ్బలోకేకనేత్తో;
అతిగుణధరణీయో సబ్బసత్తే తమగ్గం,
అతివిపులదయో తానేతుమాగా సుదీపం.
తతియగమనకథా సమత్తా.
ఇతి అరియజనపసాదనత్థాయ కతే ధాతువంసే తథాగతస్స గమనం నామ పఠమో పరిచ్ఛేదో.
ఆగన్త్వా తమ్బపణ్ణిం సో సత్తానుద్దయమానసో
పున గన్త్వా నాగదీపం అగా జేతవనం వరం
అతిసయమతిసారో సారదానేక రత్తో
అతిధితిరమణియో సబ్బలోకేకనేత్తో
అతిగుణరమణీయం సబ్బసన్తేకమగ్గం
అతివిపులదయత్తా లఙ్కమాగా సుదీపం
ఇతి సీహళభాసాయ కతే ధాతువంసే దిస్సతే.
౨. |ఓ౦.౦౦౧౧| పరినిబ్బానకథా
సత్థా పన తతో పఞ్చచత్తాలీసవస్సాని తిపిటకపరియత్తిధమ్మం దేసేత్వా వేనేయ్యజనే సంసారతో చతుఅరియమగ్గఫలపటిలాభవసేన ఉద్ధారేత్వా నిబ్బానే పతిట్ఠాపేత్వా పచ్ఛిమే కాలే వేసాలినగరం ఉపనిస్సాయ చాపాలచేతియం నిస్సాయ విహరన్తో మారేన పరినిబ్బానత్థాయ ఆరాధితో సతో సమ్పజానో ఆయుసఙ్ఖారే విస్సజ్జేసి. తస్స విస్సట్ఠభావం ఆనన్దోయేవ అఞ్ఞాసి. అఞ్ఞో కోచిపి జానన్తో నామ నత్థి. తస్మా భిక్ఖుసఙ్ఘమ్పి జానాపేస్సామీతి జేతవనమహావిహారం గన్త్వా సబ్బం భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా భిక్ఖవే తథాగతస్స న చిరస్సేవ తిణ్ణం మాసానం అచ్చయేన పరినిబ్బానం భవిస్సతి, తుమ్హే సత్తతింసబోధి పక్ఖియధమ్మేసు సమగ్గా హుత్వా ఏకీభావా హోథ, తుమ్హే వివాదం మా కరోథ. అప్పమాదేన తిస్సో సిక్ఖా సమ్పాదేథాతి వత్వా పున దివసే వేసాలియం పిణ్డాయ చరిత్వా పిణ్డపాతా పటిక్కమిత్వా భణ్డగామం గతో. భణ్డగామతో హత్థిగామం హత్థిగామతో అమ్బగామం అమ్బగామతో జమ్బుగామం జమ్బుగామతో నిగ్రోధగామం నిగ్రోధగామతో భోగనగరం భోగనగరతో పావానగరం పావానగరతో కుసినారానగరం పత్తో. తత్థ యమకసాలానమన్తరే ఠీతో ఆనన్దత్థేరం ఆమన్తేత్వా ఉన్తరసీసకం కత్వా మఞ్చకం పఞ్ఞాపేహి కిలన్తోస్మి ఆనన్ద నిపజ్జిస్సామి’తి ఆహ. తం సుత్వా ఆనన్దత్థేరో ఉత్తరసీసకం కత్వా మఞ్చకం పఞ్ఞాపేత్వా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం అత్థరిత్వా పఞ్చచత్తాలీసవస్సాని అసయితబుద్ధసేయ్యం సయన్తో దక్ఖిణపస్సేన సతో సమ్పజానో అనుట్ఠానసఞ్ఞం మనసికరిత్వా సీహసేయ్యం కప్పేసి.
అతీతమద్ధాన భవే చరన్తో,
అనన్తసత్తే కరుణాయుపేతో;
కత్వాన పుఞ్ఞాని అనప్పకాని,
పత్తో సివం లోకహితాయ నాథో.
ఏవం |ఓ౦.౦౦౧౨| హి సో దసబలోపి విహీనథామో,
యమస్స సాలాన నిపజ్జి మజ్ఝే;
కత్వాన సఞ్ఞఞ్హి అనుట్ఠహానం,
స ఇద్ధిమా మారముఖం పవిట్ఠో.
తస్మిం ఖణే సమకసాలా సుపుప్ఫితా అహేసుం. న కేవలం యమకసాలాయేవ సుపుప్ఫీతా, అథ ఖో దససహస్సీ లోకధాతు చక్కవాళేసు సాలరుక్ఖాపి పుప్ఫితా. న సాలరుక్ఖాయేవ సుపుప్ఫితా, అథ ఖో యం కిఞ్చి పుప్ఫుపగఫలూపగ రుక్ఖజాతం సబ్బమ్పి పుప్ఫఞ్చ ఫలఞ్చ గణ్హి. జలేసు జలపదుమాని థలేసు థలపదుమాని ఖన్ధేసు ఖన్ధపదుమాని సాఖాసు సాఖాపదుమాని లతాసు లతాపదుమాని ఆకాసే ఓలమ్బపదుమాని పిట్ఠిపాసాణే హిన్దిత్వా సతపత్తపదుమాని సుపుప్ఫితాని అహేసుం. పథవితో యావ బ్రహ్మలోకో తావ దససహస్సి చక్కవాళా ఏకమాలాగుణా వియ అహేసుం. దేవా ఆకాసతో దిబ్బమన్దారవపారిచ్ఛత్తకకోవిళారపుప్ఫాని చ చన్దనచుణ్ణాని చ సమాకిరన్తి. దిబ్బతురియసఙ్గితియో చ అన్తలిక్ఖే పవత్తన్తి. అనేకాని అచ్ఛరియసహస్సాని అహేసుం. ఏవం పూజావిసేసే పవత్తమానే పఠమయామే సుభద్దపరిబ్బాజకం వినేత్వా మజ్ఝిమయామే దససహస్సి లోకధాతు దేవతానం అనుసాసిత్వా పచ్ఛిమయామావసానే పఠమజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ దుతియజ్ఝానం చతుత్థజ్ఝానం సమాపజ్జి. తతో వుట్ఠాయ ఆకాసానఞ్చాయతనం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ నిరోధసమాపత్తిం సమాపజ్జి. తతో వుట్ఠాయ పఠమజ్ఝానం దుతియజ్ఝానం తతియజ్ఝానం చతుత్థజ్ఝానఞ్చ సమాపజ్జి. తతో వుట్ఠాయ ఏత్థన్తరతో అనుపాదిసేసనిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయి.
మహామోహతమం హన్త్వా సత్తానం హదయస్సితం,
రవీవ జోతమానో సో లోకస్స అనుకమ్పకో;
వస్సాని |ఓ౦.౦౦౧౩| పఞ్చతాలీసం కత్వా సత్తహితం బహుం,
అధునా అగ్గిక్ఖన్ధోవ పరినిబ్బాయి సో జినో.
ఏవం పన భగవతి పరినిబ్బుతే విస్సకమ్మదేవపుత్తో తథాగతస్స సరీరప్పమాణం వరదోణిం రతనేహి మాపేత్వా విసుద్ధకప్పాసేహి తథాగతస్స సరీరం వేఠేత్వా రతనదోణియం పక్ఖిపిత్వా గన్ధతేలేహి పూరేత్వా అపరాయ దోణియా పిదహిత్వా సబ్బగన్ధదారుచితకం కత్వా యేభుయ్యేన దేవతాయో లోహితచన్దనఘటికాయో ఆదాయ చితకాయం పక్ఖిపిత్వా అగ్గిం గాహాపేతుం నాసక్ఖింసు. కస్మా? మహాకస్సపత్థేరస్స అనాగతత్తా. సో ఆయస్మా మహాకస్సపత్థేరో యేభుయ్యేన బహున్నం దేవానం పియో మనాపో. థేరస్స హి దానం దత్వా సగ్గే నిబ్బత్తానం పమాణో నామ నత్థి. తస్మా దేవతా తస్మిం సమాగమే అత్తనో కులూపగత్థేరం అదిస్వా అమ్హాకం మహాకస్సపత్థేరో కుహిన్తి ఓలోకేన్తో అత్తనో పరివారేహి పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం మగ్గం పటిపన్నోతి ఞత్వా యావ థేరో ఇమస్మిం న సమ్పత్తో చితకం తావ న పజ్జలతుతి అధిట్ఠహింసు. తస్మిం కాలే థేరో యేభుయ్యేన తేరసధుతఙ్గధరేహి పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం ఆగన్త్వా చితకం తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా పాదపస్సే ఠీతో, భన్తే తుమ్హాకం దస్సనత్థాయ ఇతో కప్పసతసహస్సమత్థకే పదుముత్తరసత్థునో పాదములే అభినీహారతో పట్ఠాయ అవిజహిత్వా ఆగతో. ఇదాని మే అవసానదస్సనన్తి పాదే గహేత్వా వన్దితుం అధిట్ఠాసి.
మహాకస్సపథేరో సో భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతో;
ఏకంసం చీవరం కత్వా పగ్గహేత్వాన అఞ్జలిం.
పదక్ఖిణఞ్చ తిక్ఖత్తుం కత్వా ఠత్వా పదన్తికే;
పతిట్ఠహన్తు సీసే మే జినపాదేతి’ధిట్ఠహి.
సహాధిట్ఠానం చితకా దుస్సాని చ విభిన్దియ;
నిక్ఖమింసు తదా పాదా ఘనముత్తోవ చన్దిమా.
ఉహో హత్థేహి పగ్గయ్హ ఠపేత్వా అత్తనో సిరే;
వన్దిత్వా సత్థునో పాదే ఖమాపేత్వా విసజ్జయీ.
పుణ్ణచన్దో యథా అబ్భం చితకం పావిసి తదా;
ఇదం అచ్ఛేరకం దిస్వా రవం రవి మహాజనో.
ఉట్ఠహిత్వాన పాచీనా వన్దో అత్థఙ్గతో యథా;
పాదే అన్తరధాయన్తే అరోదింసు మహాజనా.
తదా మల్లరాజానో భగవతో సరీరకిచ్చం కరిస్సామాతి వత్వా నానావత్థాభరణాని నివాసేత్వా పరివారయింసు. తతో రాజానో మనుస్సా చ అగ్గిం దాతుం ఆరహింసు. తదా సక్కో? మయి పన పరినిబ్బుతే సక్కో దేవరాజా మణిజోతిరసం పసారేత్వా నిక్ఖన్తఅగ్గినా మమ సరీరకిచ్చం కరిస్సతి. మణిఅగ్గినో అవసానే మనుస్సా అగ్గిం కరిస్సన్తితి. ఏవం బుద్ధవచనం పరిభావేత్వా నిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా భగవతో సరీరకిచ్చం కత్వా సమన్తతో ఉట్ఠహతుతి అధిట్ఠహి.
తస్మిం ఖణే సయమేవ చితకం అగ్గి గణ్హి. సరీరం పన భగవతో ఝాయామానం ఛవిచమ్మమంసనహారుఅట్ఠిఅట్ఠిమిఞ్జం అసేసేత్వా సుమనమకుళముత్తారాసిసదిసమేవ ధాతుయో అవసేసా అహేసుం.
పరినిబ్బుతకాలేపి సకలం కలునం అహు;
పరిదేవో మహా ఆసి మహీ ఉద్రియనం యథా.
దేవతాయానుభావేన సత్థునో చితకో సయం;
తతో ఏకప్పహారేన పజ్జలిత్థ సమన్తతో.
యఞ్చ అబ్భన్తరం దుస్సం యం దుస్సం సబ్బబాహిరం
దుస్సే ద్వేవ న ఝాయింసు తేసం దుస్సానమన్తరే;
యథా నిరుద్ధతేలస్స న మసీ న చ ఛారికా;
ఏవమస్స న దిస్సతి బుద్ధగత్తస్స ఝాయతో.
సుమనమకుళసభావా చ ధోతముత్తాభమేవ చ;
సువణ్ణవణ్ణసంకాసా అవసిస్సంసు ధాతుయో.
దాఠా చతస్సో ఉణ్హీసం అక్ఖకా ద్వే చ సత్తిమా;
న వికిణ్ణా తతో సేసా విప్పకిణ్ణావ ధాతుయో.
అహోసి తనుకా ధాతు సాసపబీజమత్తికా;
ధాతుయో మజ్ఝిమా మజ్ఝేభిన్నతణ్డులమత్తికా.
ధాతుయో |ఓ౦.౦౦౧౫| మహతి మజ్ఝే భిన్నముగ్గప్పమాణికా;
ధాతువణ్ణా తయో ఆసుం బుద్ధాధిట్ఠానతేజసా.
సారిపుత్తస్స థేరస్స సిస్సో సరభునామకో;
ఆదాయ జినగీవట్ఠిం చితకాతోవ ధాతు సో.
సద్ధిం సిస్ససహస్సేన చేతియే మహియఙ్గణే;
ఠపేత్వా చేతియం కత్వా కుసినారమగా ముని.
ఛళభిఞ్ఞో వసిప్పత్తో ఖేమో కారుణికో ముని;
సహసా చితకాతోవ వామదాఠం సమగ్గహీ.
ఆకాసతో పతిత్వాపి నిక్ఖమిత్వాపి సాలతో;
సమన్తతోమ్బుముగ్గన్త్వా నిబ్బాపేసుం జలానలం.
మల్లరాజగణా సబ్బే సబ్బగన్ధోదకేన తం;
చితకం లోకనాథస్స నిబ్బాపేసుం మహేసినో.
ఏవం పన సబ్బలోకే కరుణాధికో సమ్మాసమ్బుద్ధో వేసాఖపుణ్ణముపోసథే అఙ్గారదివసే పరినిబ్బుతో. దేవమనుస్సానం సఙ్గహకరణత్థాయ యమకసాలానమన్తరే చితకం సత్తరత్తిన్దివం వసీ. తతో వీసం హత్థసతికస్స ఉపరి సత్తరత్తిన్దివం వసి. యావ అగ్గిపరినిబ్బాపనం సత్తరత్తిన్దివం హోతి.
తతో సత్తదివసాని కుసినారాయం మల్లరాజపుత్తేసు గన్ధోదకేన చితకం నిబ్బాపయమానేసు సాలరుక్ఖతో ఉదకధారా నిక్ఖమిత్వా చితకం నిబ్బాపయింసు. తతో దసబలస్స ధాతుయో సువణ్ణచఙ్గోటకే పక్ఖిపిత్వా అత్తనో నగరే సన్థాగారే ఠపేత్వా సత్తిపఞ్జరం కత్వా ధనుపాకారేహి పరిక్ఖిపాపేత్వా సత్తాహం నచ్చగీతవాదితగన్ధమాలాదీహి మల్లరాజపుత్తా సక్కారం కరింసు.
తతో తే మల్లరాజానో రమ్మం దేవసభోపమం;
సబ్బథా మణ్డుయిత్వాన సన్థాగారం తతో పన.
మగ్గం |ఓ౦.౦౦౧౬| అలఙ్కరిత్వాన యావ మకుటచేతియా;
హత్థీక్ఖన్ధే ఠపేత్వాన హేమదోణిం సధాతుకం.
గన్ధాదీహిపి పూజేత్వా కీళన్తా సాధుకీళితం;
పవేసేత్వాన నగరం సన్థాగారే మనోరమే.
దసభూమస్మిం పల్లఙ్కే ఠపేత్వా జినధాతుయో;
ఉస్సయుం తే తదా ఛత్తే సన్థాగారసమన్తతో.
హత్థీహి పరిక్ఖిపాపేసుం తతో అస్సే తతో రథే,
అఞ్ఞో’ఞ్ఞం పరివారేత్వా తతో యోధే తతో ధను;
ఇతి పరిక్ఖిపాపేసుం సమన్తా యోజనం కమా,
తదా నచ్చేహి గీతేహి వాదితేహి చ పూజయుం.)