౩. అనేకత్థవగ్గవణ్ణనా

౭౭౭. ఇదాని సంకిణ్ణవగ్గతో అనన్తరం గాథాతో, గాథాయ అద్ధతో, పాదతో చాతి ఇమేహి తీహి పకారేహి అనేకత్థే నానత్థే సమయాదికే సద్దే కమా కమతో పవక్ఖామి. ఏత్థ అనేకత్థవగ్గే ఏకస్స భూతసద్దాదికస్స యా పునరుత్తతా, సా థీపున్నపుంసకసఙ్ఖాతలిఙ్గవిసేసత్థం కతా.

౭౭౮. సమవాయత్థాదివాచకే బహవో సమయసద్దే జాతియా సఙ్గయ్హ ‘‘సమయో’’తి ఏకవచననిద్దేసో కతో. తత్ర ‘‘కాలఞ్చ సమయఞ్చ ఉపాదాయా’’త్యాదీసు [దీ. ని. ౧.౪౪౭] సమవాయే పచ్చయసామగ్గియం. ‘‘మహాసమయో పవనస్మిం, దేవకాయా సమాగతా’’త్యాదీసు సమూహే. ‘‘సమయోపి ఖో తే భద్దాలి అప్పటివిద్ధో’’త్యాదీసు [మ. ని. ౨.౧౩౫] కారణే. ‘‘ఏకోయేవ చ ఖో ఖణో చ సమయో చా’’త్యాదీసు [అ. ని. ౮.౨౯] ఖణే ఓకాసే. ‘‘అభిసమయత్థో’’త్యాదీసు పటివేధే. ‘‘ఏకం సమయం భగవా’’త్యాదీసు [దీ. ని. ౧.౧] కాలే. ‘‘సమ్మా మానాభిసమయా’’త్యాదీసు [మ. ని. ౧.౨౮] పహానే. ‘‘అత్థాభిసమయా ధీరో’’త్యాదీసు లాభే [సం. ని. ౧.౧౨౯]. ‘‘సమయప్పవాదకే తిన్దుకాచిరే’’త్యాదీసు [మ. ని. ౨.౨౦౮] దిట్ఠియం.

తత్థ సహకారీకారణతాయ సన్నిజ్ఝం సమేతి సమవేతీతి సమయో, సమవాయో. సమం, సహ వా అవయవానం అయనం పవత్తి అవట్ఠానన్తి సమయో, సమూహో, యథా – సముదాయోతి అవయవసహావత్థానమేవ హి సమూహోతి. అవసేసపచ్చయానం సమాగమే ఏతి ఫలం ఏతస్మా ఉప్పజ్జతి పవత్తతి చాతి సమయో, కారణం, యథా ‘‘సముదాయో’’తి. సమేతిసమాగచ్ఛతి ఏత్థ మగ్గబ్రహ్మచరియం తదాధారపుగ్గలేహీతి సమయో, ఖణో. అభిముఖం ఞాణేన సమ్మా ఏతబ్బో అవగన్తబ్బోతి అభిసమయో, ధమ్మానం అవిపరీతో సభావో. అభిముఖభావేన సమ్మా ఏతి గచ్ఛతి బుజ్ఝతీతి అభిసమయో, ధమ్మానం అవిపరీతసభావావబోధో. సమేతి ఏత్థ, ఏతేన వా సఙ్గచ్ఛతి సత్తో, సభావధమ్మో వా సహజాతాదీహి, ఉప్పాదాదీహి వాతి సమయో, కాలో, ధమ్మప్పవత్తిమత్తతాయ అత్థతో అభూతోపి హి కాలో ధమ్మప్పవత్తియా అధికరణం వియ, కరణం వియ చ పరికప్పనామత్తసిద్ధేన రూపేన వోహరీయతీతి. సమస్స నిరోధస్స యానం, సమ్మా వా యానం అపగమోతి సమయో, పహానం. సమితి సఙ్గతి సమోధానన్తి సమయో, పటిలాభో, సమేతి సమ్బన్ధో ఏతి అత్తనో విసయే పవత్తతి, దళ్హగ్గహణభావతో వా సమ్పయుత్తా అయన్తి పవత్తన్తి సత్తా యథాభినివేసం ఏతేనాతి సమయో, దిట్ఠి. దిట్ఠిసంయోజనేన హి సత్తా అతివియ బజ్ఝన్తీతి, ఏవం తస్మిం తస్మిం అత్థే సమయసద్దస్స పవత్తి వేదితబ్బా. సమయసద్దస్స అత్థుద్ధారే అభిసమయసద్దస్స ఉదాహరణం సోపసగ్గో, అనుపసగ్గో చ సమయసద్దో సమవాయాద్యత్థవాచకో హోతీతి దస్సనత్థం. ఏవం సబ్బత్ర ఉదాహరణం తంతదత్థానురూపనిబ్బచనాదయో దట్ఠబ్బా.

౭౭౯. సణ్ఠానం దీఘరస్సాది. రూపం రూపాయతనం, జాతి ఖత్తియాదికులం. ఛవి బహిచమ్మం, పమాణం మరియాదో. అక్ఖరం అకారాది, యసో పరివారో, కిత్తి చ. గుణో సీలాది, తపనియేపి వణ్ణో.

౭౮౦. పాతిమోక్ఖస్స భిక్ఖుభిక్ఖునీనం వసేన దువిధస్స పాతిమోక్ఖస్స ఉద్దేసే ‘‘సఙ్ఘో ఉపోసథం కరేయ్యా’’తి [మహావ. ౧౩౪]. పణ్ణత్తియం ‘‘ఉపోసథో నామ నాగరాజా’’తి [దీ. ని. ౨.౨౪౬]. ఉపవాసో వుత్తో. అట్ఠఙ్గో ‘‘పాణాతిపాతా వేరమణి’’ఆది. ఉపోసథదినం ‘‘అజ్జుపోసథో పన్నరసో’’త్యాదీసు [మహావ. ౧౬౮].

౭౮౧-౭౮౨. రథఙ్గం చక్కద్వయం. లక్ఖణం చక్కలక్ఖణం. ‘‘మయా పవత్తితం చక్క’’న్త్యాదీసు [సు. ని. ౫౬౨] ధమ్మచక్కే. ఉరచక్కం నామ ఖురచక్కం ‘‘చక్కం భమతి మత్థకే’’తి [జా. ౧.౧.౧౦౪; ౧.౫.౧౦౦]. ‘‘చతుచక్కం నవద్వార’’న్త్యాదీసు [సం. ని. ౧.౨౯] ఇరియాపథచక్కే. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, చక్కాని, యేహి సమన్నాగతానం దేవమనుస్సానం చతుచక్కం వత్తతీ’’త్యాదీసు [అ. ని. ౪.౧౩౧] సమ్పత్తిచక్కే. ‘‘పితరా పవత్తితం చక్కం అనువత్తేతీ’’త్యాదీసు [అ. ని. ౫.౧౩౨] చక్కరతనే. మణ్డలం ‘‘అలాతచక్క’’న్త్యాదీసు ‘‘అసనివిచక్క’’న్తి [దీ. ని. ౩.౬౧; సం. ని. ౨.౧౬౨] చ. బలం థామో. కులాలో కుమ్భకారో, తస్స భణ్డే కులాలచక్కన్తి. ఆణాయం ‘‘చక్కం వత్తయతి పాణీన’’న్తి [జా. ౧.౭.౧౪౯]. ఆయుధే చక్కాకారే ఆయుధే. దానం దేయ్యధమ్మో. రాసి ఖన్ధో. సద్ధగాథాపి గాథాయేవ.

‘‘దణ్డకా చణ్డవుట్ఠ్యాది, పాదేహి ఛహి తీహి తు;

గాథాతి చ పరత్థేవం, ఛన్దోసఞ్ఞా పకాసితా.

అనన్తరోదితం చఞ్ఞ-మేతం సామఞ్ఞనామతో;

గాథాఇచ్చేవ నిద్దిట్ఠం, మునిన్దవచనే పనా’’తి [వుత్తోదయ ౧౪-౧౫ గాథా] హి వుత్తం.

౭౮౩. ‘‘కిం తే వతం కిం పన బ్రహ్మచరియం,

కిస్స సుచిణ్ణస్స అయం విపాకో;

ఇద్ధిజుతిబలవిరియూపపత్తి,

ఇదఞ్చ తే నాగ మహావిమానం.

అహఞ్చ భరియా చ మనుస్సలోకే,

సద్ధా ఉభో దానపతీ అహుమ్హ;

ఓపానభూతం మే ఘరం తదాసి,

సన్తప్పితా సమణబ్రాహ్మణా చ.

తం మే వతం తం పన బ్రహ్మచరియం,

తస్స సుచిణ్ణస్స అయం విపాకో;

ఇద్ధిజుతిబలవిరియూపపత్తి,

ఇదఞ్చ మే ధీర మహావిమాన’’న్తి [జా. ౨.౨౨.౧౫౯౨, ౧౫౯౩, ౧౫౯౫]

ఇమస్మిం విధురపణ్డితజాతకే దానస్మిం ఆగతో.

‘‘తం ఖో పన పఞ్చసిఖ బ్రహ్మచరియం నేవ నిబ్బిదాయ న విరాగాయ యావదేవ బ్రహ్మలోకూపపత్తియా’’తి [దీ. ని. ౨.౩౨౯] ఇమస్మిం మహాగోవిన్దసుత్తే అప్పమఞ్ఞాసు. ‘‘తయిదం బ్రహ్మచరియం ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ విత్థారికం బాహుజఞ్ఞం పుథుభూతం యావదేవ మనుస్సేసు సుప్పకాసిత’’న్తి [దీ. ని. ౩.౧౭౪] పాసాదికసుత్తే సిక్ఖత్తయసఙ్గహే సకలస్మిం సాసనే. ‘‘పరే అబ్రహ్మచారీ భవిస్సన్తి, మయమేత్థ బ్రహ్మచారినో భవిస్సామా’’తి [మ. ని. ౧.౮౩] ఇమస్మిం సల్లేఖసుత్తే మేథునా విరతియం.

‘‘కేన పాణి కామదదో, కేన పాణి మధుస్సవో;

కేన తే బ్రహ్మచరియేన, పుఞ్ఞం పాణిమ్హి ఇజ్ఝతి.

తేన పాణి కామదదో, తేన పాణి మధుస్సవో;

తేన మే బ్రహ్మచరియేన, పుఞ్ఞం పాణిమ్హి ఇజ్ఝతీ’’తి [పే. వ. ౨౭౫]. –

ఇమస్మిం అఙ్కురపేతవత్థుమ్హి వేయ్యావచ్చే.

‘‘మయఞ్చ భరియా నాతిక్కమామ,

అమ్హే చ భరియా నాతిక్కమన్తి;

అఞ్ఞత్ర తా బ్రహ్మచరియం చరామ,

తస్మా హి అమ్హం దహరా న మియ్యరే’’తి [జా. ౧.౧౦.౯౭]. –

మహాధమ్మపాలజాతకే సదారతుట్ఠియం.

‘‘ఏవం ఖో తం, భిక్ఖవే, తిత్తిరియం నామ బ్రహ్మచరియం అహోసీ’’తి [చూళవ. ౩౧౧] ఇమస్మిం తిత్తిరజాతకే పఞ్చసీలే.

‘‘ఇదం ఖో పన పఞ్చసిఖ బ్రహ్మచరియం ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ…పే… అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో’’తి [దీ. ని. ౨.౩౨౯] మహాగోవిన్దసుత్తేయేవ అరియమగ్గే.

‘‘హీనేన బ్రహ్మచరియేన, ఖత్తియే ఉపపజ్జతి;

మజ్ఝిమేన చ దేవత్తం, ఉత్తమేన విసుజ్ఝతీ’’తి [జా. ౧.౮.౭౫]. –

నిమిజాతకే అత్తదమనవసేన కతే అట్ఠఙ్గుపోసథే.

‘‘అభిజానామి ఖో పనాహం, సారిపుత్త, చతురఙ్గసమన్నాగతం బ్రహ్మచరియం చరిత్వా తపస్సి సుదం హోమీ’’తి [మ. ని. ౧.౧౫౫] లోమహంససుత్తే ధితిసఙ్ఖాతే వీరియే.

౭౮౪. సభావో అవిపరీతత్థో. పరియత్తి పరియాపుణితబ్బా వినయాభిధమ్మసుత్తన్తా. ఞాయో యుత్తి, సప్పటిపదా వా మగ్గాదయో. ఞేయ్యే సఙ్ఖారవికారలక్ఖణనిబ్బానపఞ్ఞత్తివసేన పఞ్చవిధే ఞేయ్యే. నిస్సత్తతా సత్తసభావస్స అభావతా. ఆపత్తియం ‘‘పారాజికం ధమ్మ’’న్తి. ‘‘సహ ధమ్మేన నిగ్గయ్హా’’త్యాదీసు కారణే. ఆదినా సమయఞ్ఞూపమాహింసాదీసుపి ధమ్మో.

౭౮౫. పయోజనం ఫలం. సద్దాభిధేయ్యే సద్దత్థే. వుడ్ఢియం వడ్ఢనే. వత్థుమ్హి దబ్బే. నాసే వినాసే. పచ్ఛిమపబ్బతే అత్థగిరిమ్హి. నివత్తివిసయుప్పత్తిసభావాదీసుపి.

౭౮౬. యేభుయ్యతా బాహుల్యతా. అబ్యామిస్సం అసమ్మిస్సం. విసంయోగే విప్పయోగే. దళ్హత్థే దళ్హసద్దస్స అత్థే. అనతిరేకే అతిరేకాభావే. అనవసేసమ్హి సబ్బస్మిం, తం కేవలవచనం తీసు లిఙ్గేసు.

౭౮౭. పటలం ‘‘దిగుణం సఙ్ఘాటిం పారుపిత్వా’’త్యాదీసు [మహావ. ౩౪౮]. ‘‘వయోగుణా అనుపుబ్బం జహన్తీ’’తి [సం. ని. ౧.౪] రాసిమ్హి. ‘‘సతగుణా దక్ఖిణా పాటికఙ్ఖితబ్బా’’తి [మ. ని. ౩.౩౭౯] ఆనిసంసే. బన్ధనం కామగుణం. అప్పధానే విసేసనే. జియాయ ధనునో.

౭౮౮-౭౮౯. రుక్ఖాదో దుమాదిమ్హి. విజ్జమానే భూతగుణే. అరహన్తే ‘‘యో చ కాలఘసో భూతో, సభూతపచినిం పచీ’’తి [జా. ౧.౨.౧౯౦]. ఖన్ధపఞ్చకే ‘‘భూతమిదం, సారిపుత్త, సమనుపస్సథా’’తి [మ. ని. ౧.౪౦౧]. సత్తే పాణిమ్హి. మహాభూతే పథవాదికే. అమనుస్సో దేవరక్ఖసాది. విజ్జమానత్థవజ్జితే రుక్ఖాదో నారియం న భవతి, విజ్జమానత్థే, పన అతీతాదీసు చ వాచ్చలిఙ్గో. పత్తే సమ్పత్తే. సమే తుల్యత్థే.

౭౯౦. సజ్జనే సప్పురిసే.

౭౯౧. పదపూరణే ‘‘సుత్తన్త వనన్తా’’త్యాదీసు. దేహావయవే ‘‘అన్తం అన్తగుణ’’న్త్యాదీసు [ఖు. పా. ౩.ద్వత్తింసాకార]. దేహో చ అవయవో చాతి ఏకే. కోట్ఠాసే ‘‘అయమేకో అన్తో’’త్యాదీసు [అ. ని. ౬.౬౧]. లామకం నిహీనకం.

౭౯౨. నికాయో సధమ్మీనం గణో. సన్ధి పటిసన్ధి. సామఞ్ఞే విసేసాధారే. పసూతి మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమనం, కులం ఖత్తియాదికులం. భవో భవనక్రియా. విసేస్యో ఉపాధి, యస్స వసేన భిన్నేసు సబలాదీసు అభిన్నా ధీసద్దా వత్తన్తే. సుమనాయం మాలతియం. సఙ్ఖతలక్ఖణే సఙ్ఖతధమ్మానం లక్ఖణే.

౭౯౩. భవభేదో కామభవాది. పతిట్ఠాయం నిస్సయే. నిట్ఠా నిప్ఫత్తి. అజ్ఝాసయో అధిప్పాయో. బుద్ధి ఞాణం. వాసట్ఠానం వసనట్ఠానం. విసరత్తం విసరణభావో. ‘‘విసదత్థే’’తిపి పాఠో, తదా సదధాతుస్స విసరణత్థతా దట్ఠబ్బా.

౭౯౪. ఫలే సోతాపత్తాదికే. అనిచ్చాదిఅనుపస్సనా విపస్సనా నామ. మగ్గే సోతాపత్తిమగ్గాదికే.

౭౯౫. కమ్మారుద్ధనం కమ్మారానం ఉద్ధనం, కమ్మారానం యథా ఉక్కాతి. అఙ్గారకపల్లం అఙ్గారానం భాజనం. దీపికా నామ మధుచ్ఛిట్ఠాదిమయా పదీపకిచ్చకారికా. సువణ్ణకారమూసా మత్తికమయా ఏకా భాజనవికతి. వాయునో వేగే చ ఉక్కాసద్దో, యో ‘‘దేవదుద్రభీ’’తి వుత్తో.

౭౯౬. కేసోహారణం కేసానం లవనం. జీవితవుత్తి జీవితస్స వత్తనం. వపనం బీజస్స వపనం. వాపసమకరణం వపితస్స బీజస్స సమకరణం. పవుత్తభావో బన్ధనా ముత్తి.

౭౯౭-౭౯౮. సుతో విస్సుతే పాకటే. అవధారితే ఉపలక్ఖితే. ఉపచితే రాసీకతే. అనుయోగో పుచ్ఛా. కిలిన్నే తిన్తే. సోతవిఞ్ఞేయ్యం సద్దాయతనం. సత్థం సద్దసత్థాది, సుతనామకో వా ఏకో సత్థవిసేసో. ఏతేసు ద్వీసు అత్థేసు సుతం నపుంసకం. పుత్తే సుతో పుల్లిఙ్గో, రాజినిపి సుతో.

౭౯౯. యుగే కతాదిచతుక్కే. లేసో అనుమానఞాణవిసయో. పఞ్ఞత్తియం ‘‘కప్పత్థేరో’’తి. పరమాయుమ్హి ‘‘కప్పం సగ్గమ్హి మోదతీ’’తి. అఞ్ఞత్ర కప్పాదీసు పుల్లిఙ్గే. సదిసే పన తీసు లిఙ్గేసు. సమణవోహారో వినయాగతో సమణానం వోహారో. కప్పబిన్దు చీవరే కతబిన్దు. సమన్తత్తే సమన్తభావే. అన్తరకప్పో మహాకప్పస్స అసీతిమో భాగో. ఆదిసద్దేన అసఙ్ఖ్యేయ్యమహాకప్పే సఙ్గణ్హాతి. తక్కే వితక్కే. విధి విధానం.

౮౦౦. విరతి విరతిత్తయం. సపథో అక్కోసో. తచ్ఛే తథభావే. అరియసచ్చమ్హి దుక్ఖసచ్చాదికే. దిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి.

౮౦౧. సఞ్జాతిదేసో ‘‘కమ్బోజో అస్సాయతన’’న్తి. వాసట్ఠానం నివాసట్ఠానం ‘‘దేవానం దేవాయతన’’న్తి. ఆకరోతి యత్థ సువణ్ణరజతాదయో ఉప్పజ్జన్తి. సమోసరణట్ఠానం బహూనం సన్నిపాతట్ఠానం. పదపూరణే ‘‘కమ్మాయతనం, సిప్పాయతన’’న్తి.

౮౦౨. వత్థం అమ్బరం. అఞ్ఞో యో సకో న హోతి. ఓధి మరియాదో. భేదో విసేసో. మనసిపి చిత్తేపి.

౮౦౩. విపాకే ఇట్ఠవిపాకే కుసలో. అనవజ్జాదీసు వాచ్చలిఙ్గికో.

౮౦౪. ద్రవో మధ్వాది. మధురాదీసు ఛసు రసేసు. పారదో సూతో. సిఙ్గారాదో నవ నాట్యరసే. రసరత్తమంసమేదట్ఠిసుక్కట్ఠిమిఞ్జవసేన సత్త ధాతవో, తబ్భేదే. కిచ్చే ఫస్సాదిధమ్మానం సఙ్ఘట్టనాదికిచ్చే. సమ్పత్తి తేసంయేవ.

౮౦౫. బోధిసద్దో ఞాణద్వయే నారియం, బోధిరాజకుమారాదిపఞ్ఞత్తియం పుమే. అస్సత్థరుక్ఖే పుమిత్థియం.

౮౦౬. యేన కత్తుభూతేన యో కమ్మభూతో నిచ్చసేవితో, తత్థాపి కమ్మభూతే. విసయో అనఞ్ఞథాభావో. జనపదే కురుఆదికే. గోచరే తబ్బహులాచారే.

౮౦౭. సత్తాయం విజ్జమానతాయం.

౮౦౮. బన్ధవే సో పుమే. అత్తని సం నపుంసకే. ధనస్మిం సో సం అనిత్థియం. సునఖే సా పుమే వుత్తో. అత్తనియే సో తిలిఙ్గికో.

౮౦౯. ఛవిసమ్పత్తియం ఛవియా సమ్పత్తియం.

౮౧౦. జామాతా ధీతుసామికో. మన్దప్పియే అప్పపియే వరం అబ్యయం.

౮౧౧. మకులే అవికాససమ్పత్తే. నేత్తింసాదిపిధానే ఖగ్గాదీనం గేహే.

౮౧౨. పితామహో బ్రహ్మా. పితూసు మాతాపితూసు. తథా పక్ఖన్తరే. తపసి సీలే.

౮౧౩-౮౧౪. మజ్ఝబన్ధే ఉరోబన్ధనే. పకోట్ఠో కప్పరస్సాధోభాగో. కచ్ఛబన్ధనం అధోమ్బరస్స దళ్హబన్ధనం. మేఖలాయఞ్చాతి కచ్ఛా చతూస్వత్థేసు. కచ్ఛో లతాదీసు. కచ్ఛో బాహుమూలమ్హి పరూళ్హకచ్ఛనఖలోమే, ‘‘కచ్ఛేహి సేదా ముఞ్చన్తీ’’తి. అనూపో బహూదకదేసో.

౮౧౫. మానం తులాపత్థఙ్గులీహి. పమాతరి పమాణస్స కత్తరి.

౮౧౬. దబ్బం ధనం. అత్తభావో పఞ్చక్ఖన్ధసమూహో. పాణో జీవితిన్ద్రియం. దబ్బాదీసు చతూసు సత్తం. సత్తాయం విజ్జమానతాయం సత్తా. జనే సత్తో. సో సత్తసద్దో, ఆసత్తే లగ్గితే తిలిఙ్గికో.

౮౧౭. సేమ్హాదో తిదోసే. రసరత్తాది పుబ్బేవుత్తో. పభాదికే రూపధాతుమ్హి. చక్ఖాదికే విసయధాతుమ్హి.

౮౧౮. అమచ్చాదికా సత్త పకతియో వుత్తా. సత్తాదిసామ్యవత్థా సత్తరజతమభూతానం తిణ్ణం గుణానం సామ్యవత్థా. పచ్చయా ణపచ్చయాదితో పఠమే పఠమసణ్ఠితే కరోత్యాదిధాతుమ్హి.

౮౧౯. పరిత్తాణం రక్ఖణం. వత్థుమ్హి ఓకాసే. తల్లఞ్ఛనం పాదస్స ఠానం.

౮౨౦. లోహముగ్గరే లోహమయే ముగ్గరే. తాళాదికే సమ్మతాళకంసతాళాదికే. కఠినే కక్ఖళే.

౮౨౧. మక్ఖికా నీలమక్ఖికాదికా. తాసం భేదా సవిసా మధుకతా పిఙ్గలమక్ఖికా. మధుమ్హి ఖుద్దం అప్పకాదీసు చతూస్వత్థేసు వత్తమానం తీసు లిఙ్గేసు. అధమో నిహీనో. కపణో ఏకచారీ.

౮౨౨. తక్కే గోరసవిసేసే. మరణలిఙ్గే మరణఞాపకలక్ఖణే. అసుభే, సుభే చాతి చతూస్వత్థేసు అరిట్ఠం. ఆసవో మజ్జవిసేసో. ఫేణిలద్దుమో ‘‘బడీ-య్ौ-ఖో’’.

౮౨౩. గేహానం దారుబన్ధప్పయోజనం పీఠికా నామ. పక్ఖన్దద్వయస్స, కణ్ణికాదీనఞ్చ నిస్సయభూతా పీఠికా.

౮౨౪. మిత్తాకారే అమిత్తస్సాపి మిత్తసణ్ఠానే. బలే, రాసిమ్హి, విపత్తియఞ్చ, ‘‘బలస్స రాసీ’’తిపి ఏకే.

౮౨౫. ఖన్ధే రూపక్ఖన్ధే. భవే రూపభవే. నిమిత్తమ్హి కారణే. వపు సరీరం.

౮౨౬. వత్థుకిలేసకామేసూతి వత్థుకామకిలేసకామేసు. మదనే మారదేవపుత్తే. రతే మేథునే. నికామే ఇచ్ఛారహితే కామం నపుంసకే. అనుఞ్ఞాయం కామమబ్యయం భవే.

౮౨౭. వజ్జభణ్డముఖే వీణాదోణిముఖే. మాతఙ్గస్స హత్థినో కరకోటి హత్థగ్గం.

౮౨౮. రమ్భో సఠ్యం, కేతవన్త్యత్థో. అసచ్చం ముసా. అయోఘనం యేన పహరతి. గిరిసిఙ్గమ్హి గిరగ్గే. సీరఙ్గే ఫాలఙ్గే. యన్తే కూటయన్తే.

౮౩౦. పటివాక్యే పటివచనే. ఉత్తరాసఙ్గే ఉపరివత్థే. సేట్ఠాదీసు ఉత్తరో తీసు, పరస్మిం ఉపరిస్మిఞ్చ ఈరితో.

౮౩౧. విముత్తి అరహత్తఫలం మగ్గనిబ్బానానిపి.

౮౩౨. సఙ్ఖతే పచ్చయాభిసఙ్ఖతే ధమ్మే. పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారోతి పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారాది. పయోగో ఉస్సాహో. కాయసఙ్ఖారో, వచీసఙ్ఖారో, చిత్తసఙ్ఖారోతి కాయసఙ్ఖారాది. అభిసఙ్ఖరణం అభిసఙ్ఖరణక్రియా.

౮౩౩. తబ్భావే దిట్ఠిసహగతం.

౮౩౪. పతిరూపే యుత్తే. ఛాదితే తిణాదీహి. రహో సుఞ్ఞట్ఠానం. పఞ్ఞత్తియం ఛన్నో భిక్ఖు, పఞ్ఞత్తియంయేవ పుమే.

౮౩౫. బుద్ధచక్ఖు బుద్ధానం చక్ఖు. సమన్తచక్ఖు సబ్బఞ్ఞుతఞాణం. ధమ్మచక్ఖు హేట్ఠామగ్గత్తయే ఞాణం.

౮౩౬. అభిక్కమో అభిక్కమనీయో.

౮౩౭. వేవచనం అభిన్నత్థో సద్దో. పకారస్మిం భేదే. అవసరో అవకాసో.

౮౩౮. చిత్తకమ్మం చిత్తకారానం కమ్మం. విచిత్తే నానావిధే. పఞ్ఞత్తియం చిత్తో ధనుధరోయేవ. చిత్తమాసో పుణ్ణేన్దుయుత్తేన చిత్తేన నక్ఖత్తేన లక్ఖితో మాసో. తారన్తరే చిత్తనక్ఖత్తే. థియం నారియం.

౮౩౯. సామలే నీలే. సయమత్థే సయంసద్దస్స అత్థే. సారివా ఉపాసకా.

౮౪౦. ‘‘పుమే’’త్యాదినా పుబ్బద్ధేన గురుసద్దస్స అత్థా వుత్తా, అపరద్ధేన గరుసద్దస్స, ‘‘ఏకదేసేకత్తమనఞ్ఞంవే’’తి న్యాయేన ద్విన్నమ్పి ఏకత్తమఞ్ఞమానేన గాథానేకత్థవగ్గే కథితా. మహన్తే బహుత్తే. దుజ్జరే జీరాపేతుమసక్కుణేయ్యే, దుక్కరే వా.

౮౪౧. అచ్చితే పూజితే. ఖిన్నే కిలమథప్పత్తే. సమితే ఉపసమితే.

గాథానేకత్థవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮౪౨. విసుద్ధిదేవో, సమ్ముతిదేవో, ఉపపత్తిదేవో చాతి విసుద్ధిదేవాది. నభం ఆకాసో.

తరుణాదీసు తీస్వత్థేసు మాణవో.

౮౪౩. ఆద్యత్థాదీసు అగ్గం. వరే సేట్ఠే తీసు.

పచ్చనీకో సత్తు. అఞ్ఞే అఞ్ఞత్థే. పచ్ఛాభాగే ‘‘ధాతులిఙ్గేహి పరా పచ్చయా’’తి.

౮౪౪. యోని ఇత్థీనం యోనిమగ్గో. కామో ఇచ్ఛా. సిరీ పఞ్ఞా, పుఞ్ఞో చ. ఇస్సరం పభుతా. ధమ్మో సీలాది. ఉయ్యామో వీరియం. యసో పరివారో, కిత్తి చ.

౮౪౫. సమఙ్గిని సమన్నాగతే.

౮౪౬. ఠితి ఠానక్రియా.

౮౪౮. ఖన్ధకోట్ఠాసో అణ్డజాదిచతుక్కం. పస్సావమగ్గో ఇత్థీనం యోని. సో పుల్లిఙ్గో. కూలే తీరే.

౮౪౯. నాగోతునాగసద్దో తు. ఉరగే సప్పే, హత్థిని చ.

౮౫౦. సఙ్ఖ్యా గణనా. ‘‘అఞ్ఞత్థే’’త్యేకే వదన్తి.

౮౫౧. భే నక్ఖత్తవిసేసే. సన్తికే సమీపే. మూలమూలే లోభాదికే. పాభతే మూలధనే. అంసో సరీరావయవో. పకణ్డే రుక్ఖాదీనం సరీరే.

౮౫౨. కమ్మే క్రియాయం. వికోపనం విద్ధంసనం.

౮౫౩. పచ్ఛాతాపో విప్పటిసారో. అనుబన్ధో పునప్పునం పవత్తనం. రాగాదో సత్తకే. మాతఙ్గస్స ముద్ధని పిణ్డద్వయే కుమ్భో.

౮౫౪. ఖగ్గకోసే ఖగ్గపిధానే. పటిచ్ఛదే సమన్తతో ఛాదనే. సారమ్భే కోలాహలే.

౮౫౫. కాలవిసేసో దసచ్ఛరకాలో. నిబ్యాపారట్ఠితి అచిరట్ఠితి, అచిరట్ఠితీతి దసచ్ఛరతోపి ఊనట్ఠితి.

ఉప్పత్తిభూమి జాతిభూమి.

౮౫౬. కబళీకారాహారాదీసు చతూసు.

౮౫౭. సద్ధాయ అపరప్పచ్చయే. చీవరాదీసు చతూసు. ఆధారో నిస్సయో.

దిబ్బవిహారో, అరియవిహారో, బ్రహ్మవిహారో చాతి దిబ్బవిహారాది. సుగతాలయే భిక్ఖూనమావాసే.

౮౫౮. సమత్తనే నిట్ఠాయం. చకారేన నియమాదికే సఙ్గణ్హాతి.

సఙ్గే లగ్గే. కామాదో చతుక్కే.

౮౫౯. సప్పఫణఙ్గేసూతి సప్పస్స ఫణే, అఙ్గే చ సరీరే. కోటిల్లే కుటిలతాయ. భుఞ్జనం భోజనక్రియా.

భూమిభాగే రాజఙ్గణాదిమ్హి. కిలేసే సంకిలేసే. మలే రాగాదికే.

౮౬౦. ధనాదిదప్పేతి ధనాదికే పటిచ్చ ఉప్పన్నే దప్పే.

నిమిత్తే కారణే. ఛలే సఠ్యే.

౮౬౧. సో పుల్లిఙ్గో. పరమత్తని దిట్ఠీనం గాహలద్ధే అత్తని. థమ్భస్మిం గేహాదీనం థమ్భే. బలసజ్జనం యుద్ధకాలే బలస్స సజ్జనం.

౮౬౨. కుసూలో ధఞ్ఞాదీనం గేహం.

సోపానఙ్గమ్హి సోపానసీసే.

౮౬౩. నియ్యాసే సిలేసే. సేఖరే సీసే. నాగదన్తకే భిత్తిఆదీసు పవేసితే నాగదన్తాకారే దణ్డే.

సిఖణ్డో పిఞ్ఛం. తూణీరే ఉసునిధిమ్హి. నికరే సమూహే.

౮౬౪. సంయతకేసేసు బన్ధితకేసేసు.

కమ్బు జలజన్తువిసేసో. నలాటట్ఠి నలాటే జాతట్ఠి. గోప్ఫకే పాదగణ్ఠిమ్హి.

౮౬౫. కాలే పఞ్చదసీదివసపరిమాణే. సాధ్యే పత్తసాధనీయే. సఖీ సహాయో. వాజో పత్తం. పఙ్గుళో పీఠసమ్పీ.

దేసే దేసవిసేసే. అణ్ణవే సముద్దే, ఏతే పుమే. సో సిన్ధుసద్దో సరితాయం నదియం భవే.

౮౬౬. కరేణుసద్దో గజే హత్థిమ్హి, పురిసే పుల్లిఙ్గే వత్తతి. హత్థినియం తు ఇత్థియం.

రతనే రతనవిసేసే. మణివేధో నామ యం లోకే ‘‘చిన’’ ఇతి వుచ్చతి. ఇన్దహేతి ఇన్దావుధో.

౮౬౭. కోటియం అన్తే. వాదిత్తవాదనే వీణాదివాదిత్తవాదనోపాయే.

‘‘కోణో వజ్జప్పభేదే చ,

కోణో సేలగుళే ఇజే;

వీణాదివాదనోపాయే,

ఏకదేసే గతస్స చే’’తి. –

తికణ్డసేసో [తికణ్డసేస ౩.౩.౧౨౫].

౮౬౮. వణిప్పథే వాణిజానం వోహారకమ్మపథే. వేదే వేదవిసేసే, వాణిజేపి నిగమో.

వివాదాదో ‘‘వివాదాధికరణ’’ [పాచి. ౩౯౪] న్త్యాదీసు. ఆధారో కారకవిసేసో, నిస్సయో చ. కారణే ‘‘యత్వాధికరణమేన’’న్తి [ధ. స. ౧౩౫౪].

౮౬౯. పసుమ్హి గోణే. వసుధా పథవీ. వాచా వచనం. ఆదినా సగ్గరంసివజిరచన్దజలాదయో గహితా.

హరితే సుకపత్తసదిసే వణ్ణవిసేసే. వాసుదేవే కణ్హే.

౮౭౦. ఆయత్తే నిస్సయే.

కణ్ణపూరో కణ్ణాలఙ్కారో. సేఖరే అగ్గే. ఏతే ద్విన్నమ్పి అత్థా.

౮౭౧. విజ్జుయం చఞ్చలాయం. ఇత్థిపురిసే పురిసిత్థియం.

కోణే అస్సే. సఙ్ఖ్యావిసేసో ‘‘కోటిపకోటీ’’త్యాదీసు. ఉక్కంసే పరియోసానే.

౮౭౨. జాలా అగ్గిజాలా. అగ్గం కోటి.

నారీ ఆసీసద్దో సప్పదాఠాయం. ఇట్ఠస్స వత్థునో ఆసీసనాయం పత్థనాయమ్పి ఇత్థీ ఏవ.

౮౭౩. విలీనతేలే విసరణతేలే. వసగా వసం గచ్ఛన్తీ నారీ. వఞ్చ్యగావీ అనవచ్ఛా సోరభేయీ.

అభిలాసే ఇచ్ఛాయం. కిరణే రంసిమ్హి. అభిసఙ్గే లగ్గనే.