౩. సామఞ్ఞకణ్డ

౪. అబ్యయవగ్గ

౧౧౩౬. అబ్యయం వుచ్చతే దాని, చిరస్సం తు చిరం తథా;

చిరేన చిరరత్తాయ, సహ సద్ధిం సమం అమా.

౧౧౩౭. పునప్పునం అభిణ్హఞ్చా, సకిం చా’భిక్ఖణం ముహుం;

వజ్జనే తు వినా నానా, అన్తరేన రితే పుథు.

౧౧౩౮. బలవం సుట్ఠు చా’తీవా, తిసయే కిముత స్వ’తి;

అహో తు కిం కిమూ’ దాహు, వికప్పే కిముతో’ద చ.

౧౧౩౯. అవ్హానే భో అరే అమ్భో,

హమ్భో రే జే’ఙ్గ ఆవుసో;

హే హరే థ కథం కింసు, నను కచ్చి ను కిం సమా.

౧౧౪౦. అధునే’తరహీ’దాని, సమ్పతి అఞ్ఞదత్థు తు;

తగ్ఘే’ కంసే ససక్కఞ్చా, ద్ధా కామం జాతు వే హవే.

౧౧౪౧. యావతా తావతా యావ, తావ కిత్తావతా తథా;

ఏత్తావతా చ కీవే’తి, పరిచ్ఛేదత్థవాచకా.

౧౧౪౨. యథా తథా యథేవే’వం, యథానామ యథాహి చ;

సేయ్యథాప్యే’వమేవం, వా, తథేవ చ యథాపి చ.

౧౧౪౩. ఏవమ్పి చ సేయ్యథాపి, నామ యథరివా’పి చ;

పటిభాగత్థే యథాచ, వియ తథరివా’పి చ.

౧౧౪౪. సం సామఞ్చ సయం చాథ, ఆమ సాహు లహూ’పి చ;

ఓపాయికం పతిరూపం, సాధ్వే’వం సమ్పటిచ్ఛనే.

౧౧౪౫. యం తం యతో తతో యేన,

తేనే’తి కారణే సియుం;

అసాకల్యే తు చన చి, నిప్ఫలే తు ముధా భవే.

౧౧౪౬. కదాచి జాతు తుల్యా’థ, సబ్బతో చ సమన్తతో;

పరితో చ సమన్తాపి, అథ మిచ్ఛా ముసా భవే.

౧౧౪౭. నిసేధే న అనోమా’లం, నహి చేతు సచే యది;

అనుకుల్యే తు సద్ధఞ్చ,

నత్తం [రత్తం (టీ.)] దోసో దివా త్వ’హే.

౧౧౪౮. ఈసం కిఞ్చి మనం అప్పే, సహసా తు అతక్కితే;

పురే గ్గతో తు పురతో, పేచ్చా’ముత్రభవన్తరే.

౧౧౪౯. అహో హీ విమ్హయే తుణ్హీ,

తు మోనే థా’వి పాతు చ;

తఙ్ఖణే సజ్జు సపది, బలక్కారే పసయ్హ చ.

౧౧౫౦. సుదం ఖో [వో (క.)] అస్సు యగ్ఘే వే,హా’దయో పదపూరణే;

అన్తరేన’న్తరా అన్తో, వస్సం నూన చ నిచ్ఛయే.

౧౧౫౧. ఆనన్దే సఞ్చ దిట్ఠా థ, విరోధకథనే నను;

కామప్పవేదనే కచ్చి, ఉసూయోపగమే’త్థు చ.

౧౧౫౨. ఏవా’వధారణే ఞేయ్యం, యథాత్తం తు యథాతథం;

నీచం అప్పే, మహత్యు’చ్చం, అథ పాతో పగే సమా.

౧౧౫౩. నిచ్చే సదా సనం [సనా (క.)] పాయో,

బాహుల్యే బాహిరం బహి;

బహిద్ధా బాహిరా బాహ్యే, సీఘేతు సణికం భవే.

౧౧౫౪. అత్థం అదస్సనే దుట్ఠు, నిన్దాయం, వన్దనే నమో;

సమ్మా సుట్ఠు పసంసాయం, అథో సత్తాయ మత్థి చ.

౧౧౫౫. సాయం సాయే’జ్జ అత్రా’హే,

సువే తు స్వే అనాగతే;

తతో పరే పరసువే, హియ్యోతు దివసే గతే.

౧౧౫౬. యత్థ యత్ర యహించాథ, తత్థ తత్ర తహింతహం;

అథో ఉద్ధఞ్చ ఉపరి, హేట్ఠా తు చ అధో సమా.

౧౧౫౭. చోదనే ఇఙ్ఘ హన్దా’థ, ఆరాదూరా చ ఆరకా;

పరమ్ముఖా తు చ రహో, సమ్ముఖా త్వా’వి పాతు చ.

౧౧౫౮. సంసయత్థమ్హి అప్పేవ, అప్పేవనామ నూ’తి చ;

నిదస్సనే ఇతి’త్థఞ్చ, ఏవం, కిచ్ఛే కథఞ్చి చ.

౧౧౫౯. హా ఖేదే సచ్ఛి పచ్చక్ఖే,

ధువం థిరే’వధారణే;

తిరో తు తిరియం చాథ, కుచ్ఛాయం దుట్ఠు కు’చ్చతే.

౧౧౬౦. సువత్థి ఆసిట్ఠత్థమ్హి, నిన్దాయం తు ధీ [ధి (క.)] కథ్యతే;

కుహిఞ్చనం కుహిం కుత్ర, కుత్థ కత్థ కహం క్వ థ.

౧౧౬౧. ఇహే’ధా’త్ర తు ఏత్థా’త్థ,

అథ సబ్బత్ర సబ్బధి;

కదా కుదాచనం చాథ, తదాని చ తదా సమా.

౧౧౬౨. ఆదికమ్మే భుసత్థే చ, సమ్భవో’తిణ్ణ తిత్తిసు;

నియోగి’స్సరియ’ప్పీతి, దాన పూజా’గ్గ, సన్తిసు.

౧౧౬౩. దస్సనే తప్పరే సఙ్గే, పసంసా, గతి, సుద్ధిసు;

హింసా, పకారన్తో’భావ, వియోగా’వయవేసు చ;

పో’పసగ్గో దిసాయోగే, పత్థనా, ధితిఆదిసు.

౧౧౬౪. పరాసద్దో పరిహాని, పరాజయ గతీసు చ;

భుసత్థే పటిలోమత్థే, విక్కమా’మసనాదిసు.

౧౧౬౫. నిస్సేసా’భావ సన్యాస, భుసత్థ మోక్ఖ రాసిసు;

గేహా’దేసో’పమాహీన, పసాదనిగ్గతా’చ్చయే.

౧౧౬౬. దస్సనో’సాననిక్ఖన్తా, ధోభాగేస్వ’వధారణే;

సామీప్యే బన్ధనే ఛేక, న్తోభాగో’పరతీసు చ.

౧౧౬౭. పాతుభావే వియోగే చ, నిసేధాదో ని దిస్సతి;

అథో నీహరణే చేవా, వరణాదో చ నీ సియా.

౧౧౬౮. ఉద్ధకమ్మ వియోగ త్త, లాభ తిత్తి సమిద్ధిసు;

పాతుభావ’చ్చయాభావ, పబలత్తే పకాసనే;

దక్ఖ’గ్గతాసు కథనే, సత్తిమోక్ఖాదికే ఉ చ.

౧౧౬౯. దు కుచ్ఛితే’సదత్థేసు, విరూపత్తే ప్య’సోభనే;

సియా’భావా’సమిద్ధీసు, కిచ్ఛే చా’నన్దనాదికే.

౧౧౭౦. సం సమోధాన సఙ్ఖేప, సమన్తత్త సమిద్ధిసు;

సమ్మా భుస సహ ప్పత్థా, భిముఖత్థేసు సఙ్గతే;

విధానే పభవే పూజా, పునప్పునక్రియాదిసు.

౧౧౭౧. వివిధా’తిసయా’భావ, భుసత్తి’స్సరియా’చ్చయే;

వియోగే కలహే పాతు, భావే భాసే చ కుచ్ఛనే.

౧౧౭౨. దూరా’నభిముఖత్తేసు, మోహా’నవట్ఠితీసు చ;

పధాన దక్ఖతా ఖేద, సహత్థాదో వి దిస్సతి.

౧౧౭౩. వియోగే జాననే చా’ధో,భాగ నిచ్ఛయ [భాగ’నిచ్ఛయ (భాగ+అనిచ్ఛయ-టీ)] సుద్ధిసు;

ఈసదత్థే పరిభవే, దేస బ్యాపన హానిసు;

వచోక్రియాయ థేయ్యే చ, ఞాణప్పత్తాదికే అవ.

౧౧౭౪. పచ్ఛా భుసత్త సాదిస్యా, నుపచ్ఛిన్నా’నువత్తిసు;

హీనే చ తతియత్థా’ధో, భాగేస్వ’నుగతే హితే;

దేసే లక్ఖణ విచ్ఛే’త్థ, మ్భూత భాగాదికే అను.

౧౧౭౫. సమన్తత్థే పరిచ్ఛేదే, పూజా’లిఙ్గన వజ్జనే;

దోసక్ఖానే నివాసనా, వఞ్ఞా’ధారేసు భోజనే;

సోక బ్యాపన తత్వేసు, లక్ఖణాదో సియా పరి.

౧౧౭౬. ఆభిముఖ్య విసిట్ఠు’ద్ధ, కమ్మసారుప్పవుద్ధిసు;

పూజా’ధిక కులా’సచ్చ, లక్ఖణాదిమ్హి చాప్య’భి.

౧౧౭౭. అధికి’స్సర, పాఠా’ధి, ట్ఠాన, పాపుణనేస్వ’ధి;

నిచ్ఛయే చోపరిత్తా’ధి, భవనే చ విసేసనే.

౧౧౭౮. పటిదాననిసేధేసు, వామా’దాననివత్తిసు;

సాదిసే పటినిధిమ్హి, ఆభిముఖ్యగతీసు చ.

౧౧౭౯. పతిబోధే పతిగతే, తథా పునక్రియాయ చ;

సమ్భావనే పటిచ్చత్థే, పతీతి లక్ఖణాదికే;

సు సోభనే సుఖే సమ్మా, భుస సుట్ఠు సమిద్ధిసు.

౧౧౮౦. ఆభిముఖ్య, సమీపా’ది, కమ్మా’లిఙ్గన పత్తిసు;

మరియాదు’ద్ధకమ్మి’చ్ఛా, బన్ధనా’భివిధీసు ఆ.

౧౧౮౧. నివాసా’వ్హాన గహణ, కిచ్ఛే’సత్థ నివత్తిసు;

అప్పసాదా’సి సరణ, పతిట్ఠా’విమ్హయాదిసు.

౧౧౮౨. అన్తోభావ భుసత్తా’తి, సయ పూజాస్వ’తిక్కమే;

భూతభావే పసంసాయం, దళ్హత్థాదో సియా అతి.

౧౧౮౩. సమ్భావనే చ గరహా, పేక్ఖాసు చ సముచ్చయే;

పఞ్హే సంవరణే చేవ, ఆసీసత్థే అపీ’రితం.

౧౧౮౪. నిద్దేసే వజ్జనే పూజా, పగతే వారణేపి చ;

పదుస్సనే చ గరహా, చోరికా’దో సియా అప.

౧౧౮౫. సమీపపూజా సాదిస్స, దోసక్ఖానో’పపత్తిసు;

భుసత్తో’పగమా’ధిక్య, పుబ్బకమ్మనివత్తిసు;

గయ్హాకారో’పరిత్తేసు, ఉపే’త్య [ఉపేత్య=ఉప+ఇతి]’నసనా’దికే.

౧౧౮౬. ఏవం నిదస్సనా’కారో, పమాసు సమ్పహంసనే;

ఉపదేసే చ వచన, పటిగ్గాహే’వధారణే;

గరహాయే’దమత్థే చ, పరిమానే చ పుచ్ఛనే.

౧౧౮౭. సముచ్చయే సమాహారే, న్వాచయే చే’తరీతరే;

పదపూరణమత్తే చ, చసద్దో అవధారణే.

౧౧౮౮. ఇతి హేతుపకారేసు, ఆదిమ్హి చా’వధారణే;

నిదస్సనే పదత్థస్స, విపల్లాసే సమాపనే.

౧౧౮౯. సముచ్చయే చో’పమాయం, సంసయే పదపూరణే;

వవత్థితవిభాసాయం, వా’వస్సగ్గే వికప్పనే.

౧౧౯౦. భూసనే వారణే చా’లం, వుచ్చతే పరియత్తియం;

అథో’థా’నన్తరా’రమ్భ, పఞ్హేసు పదపూరణే.

౧౧౯౧. పసంసాగరహాసఞ్ఞా, సీకారాదో [స్వీకార (టీ.)] పి నామ థ;

నిచ్ఛయే చా’నుమానస్మిం, సియా నూన వితక్కనే.

౧౧౯౨. పుచ్ఛా’వధారణా’నుఞ్ఞా, సాన్త్వనా’లపనే [సన్తనాలపనే (క.)] నను;

వతే’కంస, దయా, హాస, ఖేదా’లపన, విమ్హయే.

౧౧౯౩. వాక్యారమ్భ, విసాదేసు, హన్ద హాసే’నుకమ్పనే;

యావ తు తావ సాకల్య, మానా’వధ్య’వధారణే.

౧౧౯౪. పాచీ, పుర, ఙ్గతోత్థేసు, పురత్థా పఠమే ప్యథ;

పబన్ధే చ చిరాతీతే, నికటాగామికే పురా.

౧౧౯౫. నిసేధవాక్యాలఙ్కారా, వధారణపసిద్ధిసు;

ఖల్వా’సన్నే తు అభితో-

భిముఖో’భయతోదికే.

౧౧౯౬. కామం యద్యపిసద్దత్థే, ఏకంసత్థే చ దిస్సతి;

అథో పన విసేసస్మిం, తథేవ పదపూరణే.

౧౧౯౭. హి కారణే విసేసా’వ, ధారణే పదపూరణే;

తు హేతువజ్జే తత్థా’థ, కు పాపే’సత్థ’కుచ్ఛనే.

౧౧౯౮. ను సంసయే చ పఞ్హే థ, నానా’ నేకత్థ వజ్జనే;

కిం తు పుచ్ఛాజిగుచ్ఛాసు, కం తు వారిమ్హి ముద్ధని.

౧౧౯౯. అమా సహసమీపే థ, భేదే అప్పఠమే పున;

కిరా’నుస్సవా’రుచిసు, ఉదా’ప్యత్థే వికప్పనే.

౧౨౦౦. పతీచీ చరిమే పచ్ఛా, సామి త్వద్ధే జిగుచ్ఛనే;

పకాసే సమ్భవే పాతు,