౭. లోకాయతికసుత్తం

౩౮. అథ ఖో ద్వే లోకాయతికా బ్రాహ్మణా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే బ్రాహ్మణా భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘పూరణో, భో గోతమ, కస్సపో సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ అపరిసేసం ఞాణదస్సనం పటిజానాతి – ‘చరతో చ మే తిట్ఠతో చ సుత్తస్స చ జాగరస్స చ సతతం సమితం ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠిత’న్తి. సో ఏవమాహ – ‘అహం అనన్తేన ఞాణేన అనన్తం లోకం జానం పస్సం విహరామీ’తి. అయమ్పి [అయమ్పి హి (స్యా. క.)], భో గోతమ, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ అపరిసేసం ఞాణదస్సనం పటిజానాతి – ‘చరతో చ మే తిట్ఠతో చ సుత్తస్స చ జాగరస్స చ సతతం సమితం ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠిత’న్తి. సో [సోపి (?)] ఏవమాహ – ‘అహం అనన్తేన ఞాణేన అనన్తం లోకం జానం పస్సం విహరామీ’తి. ఇమేసం, భో గోతమ, ఉభిన్నం ఞాణవాదానం ఉభిన్నం అఞ్ఞమఞ్ఞం విపచ్చనీకవాదానం కో సచ్చం ఆహ కో ముసా’’తి?

‘‘అలం, బ్రాహ్మణా! తిట్ఠతేతం – ‘ఇమేసం ఉభిన్నం ఞాణవాదానం ఉభిన్నం అఞ్ఞమఞ్ఞం విపచ్చనీకవాదానం కో సచ్చం ఆహ కో ముసా’తి. ధమ్మం వో, బ్రాహ్మణా, దేసేస్సామి, తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో తే బ్రాహ్మణా భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణా, చత్తారో పురిసా చతుద్దిసా ఠితా పరమేన జవేన చ సమన్నాగతా పరమేన చ పదవీతిహారేన. తే ఏవరూపేన జవేన సమన్నాగతా అస్సు, సేయ్యథాపి నామ దళ్హధమ్మా [దళ్హధమ్మో (సబ్బత్థ) అ. ని. ౪.౪౫; మ. ని. ౧.౧౧౬ చ, తంసంవణ్ణనాటీకాయో చ మోగ్గల్లానబ్యాకరణఞ్చ ఓలోకేతబ్బా] ధనుగ్గహో సిక్ఖితో కతహత్థో కతూపాసనో లహుకేన అసనేన అప్పకసిరేన తిరియం తాలచ్ఛాయం [తాలచ్ఛాతిం (సీ. స్యా. పీ.), తాలచ్ఛాదిం (క.) అ. ని. ౪.౪౫; మ. ని. ౧.౧౬౧ పస్సితబ్బం] అతిపాతేయ్య; ఏవరూపేన చ పదవీతిహారేన, సేయ్యథాపి నామ పురత్థిమా సముద్దా పచ్ఛిమో సముద్దో అథ పురత్థిమాయ దిసాయ ఠితో పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘అహం గమనేన లోకస్స అన్తం పాపుణిస్సామీ’తి. సో అఞ్ఞత్రేవ అసితపీతఖాయితసాయితా అఞ్ఞత్ర ఉచ్చారపస్సావకమ్మా అఞ్ఞత్ర నిద్దాకిలమథపటివినోదనా వస్ససతాయుకో వస్ససతజీవీ వస్ససతం గన్త్వా అప్పత్వావ లోకస్స అన్తం అన్తరా కాలం కరేయ్య. అథ పచ్ఛిమాయ దిసాయ…పే… అథ ఉత్తరాయ దిసాయ… అథ దక్ఖిణాయ దిసాయ ఠితో పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘అహం గమనేన లోకస్స అన్తం పాపుణిస్సామీ’తి. సో అఞ్ఞత్రేవ అసితపీతఖాయితసాయితా అఞ్ఞత్ర ఉచ్చారపస్సావకమ్మా అఞ్ఞత్ర నిద్దాకిలమథపటివినోదనా వస్ససతాయుకో వస్ససతజీవీ వస్ససతం గన్త్వా అప్పత్వావ లోకస్స అన్తం అన్తరా కాలం కరేయ్య. తం కిస్స హేతు? నాహం, బ్రాహ్మణా, ఏవరూపాయ సన్ధావనికాయ లోకస్స అన్తం ఞాతేయ్యం దట్ఠేయ్యం పత్తేయ్యన్తి వదామి. న చాహం, బ్రాహ్మణా, అప్పత్వావ లోకస్స అన్తం దుక్ఖస్స అన్తకిరియం వదామి.

‘‘పఞ్చిమే, బ్రాహ్మణా, కామగుణా అరియస్స వినయే లోకోతి వుచ్చతి. కతమే పఞ్చ? చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా; సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా; ఇమే ఖో, బ్రాహ్మణా, పఞ్చ కామగుణా అరియస్స వినయే లోకోతి వుచ్చతి.

‘‘ఇధ, బ్రాహ్మణా, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణా, ‘భిక్ఖు లోకస్స అన్తమాగమ్మ, లోకస్స అన్తే విహరతి’. తమఞ్ఞే ఏవమాహంసు – ‘అయమ్పి లోకపరియాపన్నో, అయమ్పి అనిస్సటో లోకమ్హా’తి. అహమ్పి హి [అహమ్పి (సీ. పీ.)], బ్రాహ్మణా, ఏవం వదామి – ‘అయమ్పి లోకపరియాపన్నో, అయమ్పి అనిస్సటో లోకమ్హా’’’తి.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణా, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణా, ‘భిక్ఖు లోకస్స అన్తమాగమ్మ లోకస్స అన్తే విహరతి’. తమఞ్ఞే ఏవమాహంసు – ‘అయమ్పి లోకపరియాపన్నో, అయమ్పి అనిస్సటో లోకమ్హా’తి. అహమ్పి హి, బ్రాహ్మణా, ఏవం వదామి – ‘అయమ్పి లోకపరియాపన్నో, అయమ్పి అనిస్సటో లోకమ్హా’’’తి.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణా, భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణా, ‘భిక్ఖు లోకస్స అన్తమాగమ్మ లోకస్స అన్తే విహరతి’. తమఞ్ఞే ఏవమాహంసు – ‘అయమ్పి లోకపరియాపన్నో, అయమ్పి అనిస్సటో లోకమ్హా’తి. అహమ్పి హి, బ్రాహ్మణా, ఏవం వదామి – ‘అయమ్పి లోకపరియాపన్నో, అయమ్పి అనిస్సటో లోకమ్హా’’’తి.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణా, భిక్ఖు సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి…పే… సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి…పే… సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణా, ‘భిక్ఖు లోకస్స అన్తమాగమ్మ లోకస్స అన్తే విహరతి’. తమఞ్ఞే ఏవమాహంసు – ‘అయమ్పి లోకపరియాపన్నో, అయమ్పి అనిస్సటో లోకమ్హా’తి. అహమ్పి హి, బ్రాహ్మణా, ఏవం వదామి – ‘అయమ్పి లోకపరియాపన్నో, అయమ్పి అనిస్సటో లోకమ్హా’’’తి.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణా, భిక్ఖు సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, పఞ్ఞాయ చస్స దిస్వా ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తి. అయం వుచ్చతి, బ్రాహ్మణా, ‘భిక్ఖు లోకస్స అన్తమాగమ్మ లోకస్స అన్తే విహరతి తిణ్ణో లోకే విసత్తిక’’’న్తి. సత్తమం.