౧౦. తపుస్ససుత్తం

౪౧. ఏకం సమయం భగవా మల్లేసు విహరతి ఉరువేలకప్పం నామ మల్లానం నిగమో. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ఉరువేలకప్పం పిణ్డాయ పావిసి. ఉరువేలకప్పే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇధేవ తావ త్వం, ఆనన్ద, హోహి, యావాహం మహావనం అజ్ఝోగాహామి దివావిహారాయా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో భగవా మహావనం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది.

అథ ఖో తపుస్సో గహపతి యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో తపుస్సో గహపతి ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ –

‘‘మయం, భన్తే ఆనన్ద, గిహీ కామభోగినో కామారామా కామరతా కామసమ్ముదితా. తేసం నో, భన్తే, అమ్హాకం గిహీనం కామభోగీనం కామారామానం కామరతానం కామసమ్ముదితానం పపాతో వియ ఖాయతి, యదిదం నేక్ఖమ్మం. సుతం మేతం, భన్తే, ‘ఇమస్మిం ధమ్మవినయే దహరానం దహరానం భిక్ఖూనం నేక్ఖమ్మే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’ [పస్సతం (?)]. తయిదం, భన్తే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే భిక్ఖూనం బహునా జనేన విసభాగో, యదిదం నేక్ఖమ్మ’’న్తి.

‘‘అత్థి ఖో ఏతం, గహపతి, కథాపాభతం భగవన్తం దస్సనాయ. ఆయామ, గహపతి, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమిస్సామ; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేస్సామ. యథా నో భగవా బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తపుస్సో గహపతి ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో తపుస్సేన గహపతినా సద్ధిం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అయం, భన్తే, తపుస్సో గహపతి ఏవమాహ – ‘మయం, భన్తే ఆనన్ద, గిహీ కామభోగినో కామారామా కామరతా కామసమ్ముదితా, తేసం నో భన్తే, అమ్హాకం గిహీనం కామభోగీనం కామారామానం కామరతానం కామసమ్ముదితానం పపాతో వియ ఖాయతి, యదిదం నేక్ఖమ్మం’. సుతం మేతం, భన్తే, ‘ఇమస్మిం ధమ్మవినయే దహరానం దహరానం భిక్ఖూనం నేక్ఖమ్మే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తయిదం, భన్తే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే భిక్ఖూనం బహునా జనేన విసభాగో యదిదం నేక్ఖమ్మ’’’న్తి.

‘‘ఏవమేతం, ఆనన్ద, ఏవమేతం, ఆనన్ద! మయ్హమ్పి ఖో, ఆనన్ద, పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘సాధు నేక్ఖమ్మం, సాధు పవివేకో’తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, నేక్ఖమ్మే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు కో పచ్చయో, యేన మే నేక్ఖమ్మే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కామేసు ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ మే అబహులీకతో, నేక్ఖమ్మే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే నేక్ఖమ్మే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం కామేసు ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం [బహులీకరేయ్యం (సీ. స్యా. పీ.)], నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే నేక్ఖమ్మే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన కామేసు ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం, నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, నేక్ఖమ్మే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఇమినా విహారేన విహరతో కామసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సుఖినో దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య యావదేవ ఆబాధాయ; ఏవమేవస్స మే కామసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో.

‘‘తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, అవితక్కే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు కో పచ్చయో, యేన మే అవితక్కే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘వితక్కేసు ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ మే అబహులీకతో, అవితక్కే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే అవితక్కే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం వితక్కేసు ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం, అవితక్కే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే అవితక్కే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన వితక్కేసు ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం, అవితక్కే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, అవితక్కే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఇమినా విహారేన విహరతో వితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సుఖినో దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య యావదేవ ఆబాధాయ; ఏవమేవస్స మే వితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో.

‘‘తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరేయ్యం సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేయ్యం యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీతి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, నిప్పీతికే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు కో పచ్చయో, యేన మే నిప్పీతికే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘పీతియా ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ మే అబహులీకతో, నిప్పీతికే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే నిప్పీతికే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం పీతియా ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం, నిప్పీతికే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే నిప్పీతికే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన పీతియా ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం, నిప్పీతికే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, నిప్పీతికే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, పీతియా చ విరాగా…పే… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఇమినా విహారేన విహరతో పీతిసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సుఖినో దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య యావదేవ ఆబాధాయ; ఏవమేవస్స మే పీతిసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో.

‘‘తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, అదుక్ఖమసుఖే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు కో పచ్చయో, యేన మే అదుక్ఖమసుఖే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘ఉపేక్ఖాసుఖే ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ మే అబహులీకతో, అదుక్ఖమసుఖే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే అదుక్ఖమసుఖే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం ఉపేక్ఖాసుఖే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం, అదుక్ఖమసుఖే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే అదుక్ఖమసుఖే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన ఉపేక్ఖాసుఖే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం అదుక్ఖమసుఖే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, అదుక్ఖమసుఖే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, సుఖస్స చ పహానా…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఇమినా విహారేన విహరతో ఉపేక్ఖాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సుఖినో దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య యావదేవ ఆబాధాయ; ఏవమేవస్స మే ఉపేక్ఖాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో.

‘‘తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘‘అనన్తో ఆకాసో’’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఆకాసానఞ్చాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు కో పచ్చయో, యేన మే ఆకాసానఞ్చాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘రూపేసు ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ అబహులీకతో, ఆకాసానఞ్చాయతనే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే ఆకాసానఞ్చాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం రూపేసు ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం, ఆకాసానఞ్చాయతనే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే ఆకాసానఞ్చాయతనే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన రూపేసు ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం, ఆకాసానఞ్చాయతనే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఆకాసానఞ్చాయతనే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఇమినా విహారేన విహరతో రూపసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సుఖినో దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య యావదేవ ఆబాధాయ; ఏవమేవస్స మే రూపసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో.

‘‘తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు కో పచ్చయో, యేన మే విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘ఆకాసానఞ్చాయతనే ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ అబహులీకతో, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం ఆకాసానఞ్చాయతనే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన ఆకాసానఞ్చాయతనే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఇమినా విహారేన విహరతో ఆకాసానఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సుఖినో దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య యావదేవ ఆబాధాయ; ఏవమేవస్స మే ఆకాసానఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో.

‘‘తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు కో పచ్చయో, యేన మే ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ మే అబహులీకతో, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన విఞ్ఞాణఞ్చాయతనే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఇమినా విహారేన విహరతో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సుఖినో దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య యావదేవ ఆబాధాయ; ఏవమేవస్స మే విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో.

‘‘తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు కో పచ్చయో, యేన మే నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ మే అబహులీకతో, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఇమినా విహారేన విహరతో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సుఖినో దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య యావదేవ ఆబాధాయ; ఏవమేవస్స మే ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి. స్వస్స మే హోతి ఆబాధో.

‘‘తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, సఞ్ఞావేదయితనిరోధే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో హేతు, కో పచ్చయో, యేన మే సఞ్ఞావేదయితనిరోధే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’? తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే ఖో మే ఆదీనవో అదిట్ఠో, సో చ మే అబహులీకతో, సఞ్ఞావేదయితనిరోధే చ ఆనిసంసో అనధిగతో, సో చ మే అనాసేవితో. తస్మా మే సఞ్ఞావేదయితనిరోధే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘సచే ఖో అహం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులం కరేయ్యం, సఞ్ఞావేదయితనిరోధే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవేయ్యం, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం మే సఞ్ఞావేదయితనిరోధే చిత్తం పక్ఖన్దేయ్య పసీదేయ్య సన్తిట్ఠేయ్య విముచ్చేయ్య ఏతం సన్తన్తి పస్సతో’. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, అపరేన సమయేన నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే ఆదీనవం దిస్వా తం బహులమకాసిం, సఞ్ఞావేదయితనిరోధే ఆనిసంసం అధిగమ్మ తమాసేవిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, సఞ్ఞావేదయితనిరోధే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి ఏతం సన్తన్తి పస్సతో. సో ఖో అహం, ఆనన్ద, సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి, పఞ్ఞాయ చ మే దిస్వా ఆసవా పరిక్ఖయం అగమంసు.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, ఆనన్ద, ఇమా నవ అనుపుబ్బవిహారసమాపత్తియో న ఏవం అనులోమపటిలోమం సమాపజ్జిమ్పి వుట్ఠహిమ్పి, నేవ తావాహం, ఆనన్ద, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం. యతో చ ఖో అహం, ఆనన్ద, ఇమా నవ అనుపుబ్బవిహారసమాపత్తియో ఏవం అనులోమపటిలోమం సమాపజ్జిమ్పి వుట్ఠహిమ్పి, అథాహం, ఆనన్ద, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే చేతోవిముత్తి [విముత్తి (క. సీ. క.)], అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి. దసమం.

మహావగ్గో చతుత్థో.