౫. ఉపోసథవగ్గో

౧. సఙ్ఖిత్తూపోసథసుత్తం

౪౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో, భిక్ఖవే, ఉపోసథో ఉపవుత్థో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో. కథం ఉపవుత్థో చ, భిక్ఖవే, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యావజీవం అరహన్తో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతా నిహితదణ్డా నిహితసత్థా లజ్జీ దయాపన్నా, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పినో విహరన్తి. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరామి. ఇమినాపఙ్గేన [ఇమినాపి అఙ్గేన (సీ. పీ.) అ. ని. ౩.౭౧] అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా పఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి.

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతా దిన్నాదాయీ దిన్నపాటికఙ్ఖీ, అథేనేన సుచిభూతేన అత్తనా విహరన్తి. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో దిన్నాదాయీ దిన్నపాటికఙ్ఖీ, అథేనేన సుచిభూతేన అత్తనా విహరామి. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా దుతియేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి.

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో అబ్రహ్మచరియం పహాయ బ్రహ్మచారినో ఆరాచారినో విరతా మేథునా గామధమ్మా. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం అబ్రహ్మచరియం పహాయ బ్రహ్మచారీ ఆరాచారీ [అనాచారీ (క.)] విరతో మేథునా గామధమ్మా. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా తతియేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి.

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతా సచ్చవాదినో సచ్చసన్ధా థేతా పచ్చయికా అవిసంవాదకో లోకస్స. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో సచ్చవాదీ సచ్చసన్ధో థేతో పచ్చయికో అవిసంవాదకో లోకస్స. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా చతుత్థేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి.

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానం పహాయ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతా. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానం పహాయ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా పఞ్చమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి.

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో ఏకభత్తికా రత్తూపరతా విరతా వికాలభోజనా. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ఏకభత్తికో రత్తూపరతో విరతో వికాలభోజనా. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా ఛట్ఠేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి.

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో నచ్చగీతవాదితవిసూకదస్సనమాలాగన్ధవిలేపనధారణమణ్డనవిభూసనట్ఠానం పహాయ నచ్చగీతవాదితవిసూకదస్సనమాలాగన్ధవిలేపనధారణమణ్డనవిభూసనట్ఠానా పటివిరతా. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం నచ్చగీతవాదితవిసూకదస్సనమాలాగన్ధవిలేపనధారణమణ్డనవిభూసనట్ఠానం పహాయ నచ్చగీతవాదితవిసూకదస్సనమాలాగన్ధవిలేపనధారణమణ్డనవిభూసనట్ఠానా పటివిరతో. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా సత్తమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి.

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతా నీచసేయ్యం కప్పేన్తి – మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతో నీచసేయ్యం కప్పేమి – మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా అట్ఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి. ఏవం ఉపవుత్థో ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో’’తి. పఠమం.

౨. విత్థతూపోసథసుత్తం

౪౨. ‘‘అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో, భిక్ఖవే, ఉపోసథో ఉపవుత్థో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో. కథం ఉపవుత్థో చ, భిక్ఖవే, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యావజీవం అరహన్తో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతా నిహితదణ్డా నిహితసత్థా లజ్జీ దయాపన్నా, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పినో విహరన్తి. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరామి. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా పఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి…పే….

‘‘కీవమహప్ఫలో హోతి కీవమహానిసంసో కీవమహాజుతికో కీవమహావిప్ఫారో? సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యో ఇమేసం సోళసన్నం మహాజనపదానం పహూతరత్తరతనానం [పహూతసత్తరతనానం (సీ. స్యా. కం. పీ.) అ. ని. ౩.౭౧ పాళియా టీకాయం దస్సితపాళియేవ. తదట్ఠకథాపి పస్సితబ్బా] ఇస్సరియాధిపచ్చం రజ్జం కారేయ్య, సేయ్యథిదం – అఙ్గానం మగధానం కాసీనం కోసలానం వజ్జీనం మల్లానం చేతీనం వఙ్గానం కురూనం పఞ్చాలానం మచ్ఛానం [మజ్జానం (క.)] సూరసేనానం అస్సకానం అవన్తీనం గన్ధారానం కమ్బోజానం, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతస్స ఉపోసథస్స ఏతం [ఏకం (క.)] కలం నాగ్ఘతి సోళసిం. తం కిస్స హేతు? కపణం, భిక్ఖవే, మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ.

‘‘యాని, భిక్ఖవే, మానుసకాని పఞ్ఞాస వస్సాని, చాతుమహారాజికానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో [రత్తిదివో (క.)]. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని పఞ్చ వస్ససతాని చాతుమహారాజికానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, భిక్ఖవే, మానుసకాని వస్ససతాని, తావతింసానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బం వస్ససహస్సం తావతింసానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తావతింసానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, భిక్ఖవే, మానుసకాని ద్వే వస్ససతాని, యామానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని ద్వే వస్ససహస్సాని యామానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా యామానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, భిక్ఖవే, మానుసకాని చత్తారి వస్ససతాని, తుసితానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని చత్తారి వస్ససహస్సాని తుసితానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తుసితానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, భిక్ఖవే, మానుసకాని అట్ఠ వస్ససతాని, నిమ్మానరతీనం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని అట్ఠ వస్ససహస్సాని నిమ్మానరతీనం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా నిమ్మానరతీనం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, భిక్ఖవే, మానుసకాని సోళస వస్ససతాని, పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని సోళస వస్ససహస్సాని పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయా’’’తి.

‘‘పాణం న హఞ్ఞే [హానే (సీ.), హేన (క.) అ. ని. ౩.౭౧] న చదిన్నమాదియే,

ముసా న భాసే న చ మజ్జపో సియా;

అబ్రహ్మచరియా విరమేయ్య మేథునా,

రత్తిం న భుఞ్జేయ్య వికాలభోజనం.

‘‘మాలం న ధారే న చ గన్ధమాచరే [గన్ధమాధరే (క.)],

మఞ్చే ఛమాయం వ సయేథ సన్థతే;

ఏతఞ్హి అట్ఠఙ్గికమాహుపోసథం,

బుద్ధేన దుక్ఖన్తగునా పకాసితం.

‘‘చన్దో చ సురియో చ ఉభో సుదస్సనా,

ఓభాసయం అనుపరియన్తి యావతా;

తమోనుదా తే పన అన్తలిక్ఖగా,

నభే పభాసన్తి దిసావిరోచనా.

‘‘ఏతస్మిం యం విజ్జతి అన్తరే ధనం,

ముత్తా మణి వేళురియఞ్చ భద్దకం;

సిఙ్గీసువణ్ణం అథ వాపి కఞ్చనం,

యం జాతరూపం హటకన్తి వుచ్చతి.

‘‘అట్ఠఙ్గుపేతస్స ఉపోసథస్స,

కలమ్పి తే నానుభవన్తి సోళసిం;

చన్దప్పభా తారగణా చ సబ్బే.

‘‘తస్మా హి నారీ చ నరో చ సీలవా,

అట్ఠఙ్గుపేతం ఉపవస్సుపోసథం;

పుఞ్ఞాని కత్వాన సుఖుద్రయాని,

అనిన్దితా సగ్గముపేన్తి ఠాన’’న్తి. దుతియం;

౩. విసాఖాసుత్తం

౪౩. [అ. ని. ౩.౭౧] ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో ఖో, విసాఖే, ఉపోసథో ఉపవుత్థో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో. కథం ఉపవుత్థో చ, విసాఖే, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో? ఇధ, విసాఖే, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యావజీవం అరహన్తో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతా నిహితదణ్డా నిహితసత్థా లజ్జీ దయాపన్నా, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పినో విహరన్తి. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరామి. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’’’తి. ఇమినా పఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి…పే….

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతా నీచసేయ్యం కప్పేన్తి – మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతో నీచసేయ్యం కప్పేమి – మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా అట్ఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి. ఏవం ఉపవుత్థో ఖో, విసాఖే, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో.

‘‘కీవమహప్ఫలో హోతి, కీవమహానిసంసో, కీవమహాజుతికో, కీవమహావిప్ఫారో? సేయ్యథాపి, విసాఖే, యో ఇమేసం సోళసన్నం మహాజనపదానం పహూతరత్తరతనానం ఇస్సరియాధిపచ్చం రజ్జం కారేయ్య, సేయ్యథిదం – అఙ్గానం మగధానం కాసీనం కోసలానం వజ్జీనం మల్లానం చేతీనం వఙ్గానం కురూనం పఞ్చాలానం మచ్ఛానం సూరసేనానం అస్సకానం అవన్తీనం గన్ధారానం కమ్బోజానం, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతస్స ఉపోసథస్స ఏతం కలం నాగ్ఘతి సోళసిం. తం కిస్స హేతు? కపణం, విసాఖే, మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ.

‘‘యాని, విసాఖే, మానుసకాని పఞ్ఞాస వస్సాని, చాతుమహారాజికానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని పఞ్చ వస్ససతాని చాతుమహారాజికానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యం, విసాఖే, మానుసకం వస్ససతం, తావతింసానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన వస్ససహస్సం తావతింసానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా తావతింసానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యాని, విసాఖే, మానుసకాని ద్వే వస్ససతాని…పే… చత్తారి వస్ససతాని…పే… అట్ఠ వస్ససతాని…పే… సోళస వస్ససతాని పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని సోళస వస్ససహస్సాని పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, విసాఖే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, విసాఖే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయా’’’తి.

‘‘పాణం న హఞ్ఞే న చదిన్నమాదియే,

ముసా న భాసే న చ మజ్జపో సియా;

అబ్రహ్మచరియా విరమేయ్య మేథునా,

రత్తిం న భుఞ్జేయ్య వికాలభోజనం.

‘‘మాలం న ధారే న చ గన్ధమాచరే,

మఞ్చే ఛమాయం వ సయేథ సన్థతే;

ఏతఞ్హి అట్ఠఙ్గికమాహుపోసథం,

బుద్ధేన దుక్ఖన్తగునా పకాసితం.

‘‘చన్దో చ సురియో చ ఉభో సుదస్సనా,

ఓభాసయం అనుపరియన్తి యావతా;

తమోనుదా తే పన అన్తలిక్ఖగా,

నభే పభాసన్తి దిసావిరోచనా.

‘‘ఏతస్మిం యం విజ్జతి అన్తరే ధనం,

ముత్తా మణి వేళురియఞ్చ భద్దకం;

సిఙ్గీసువణ్ణం అథ వాపి కఞ్చనం,

యం జాతరూపం హటకన్తి వుచ్చతి.

‘‘అట్ఠఙ్గుపేతస్స ఉపోసథస్స,

కలమ్పి తే నానుభవన్తి సోళసిం;

చన్దప్పభా తారగణా చ సబ్బే.

‘‘తస్మా హి నారీ చ నరో చ సీలవా,

అట్ఠఙ్గుపేతం ఉపవస్సుపోసథం;

పుఞ్ఞాని కత్వాన సుఖుద్రయాని,

అనిన్దితా సగ్గముపేన్తి ఠాన’’న్తి. తతియం;

౪. వాసేట్ఠసుత్తం

౪౪. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో వాసేట్ఠో ఉపాసకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో వాసేట్ఠం ఉపాసకం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో, వాసేట్ఠ, ఉపోసథో ఉపవుత్థో మహప్ఫలో హోతి…పే… అనిన్దితా సగ్గముపేన్తి ఠాన’’న్తి.

ఏవం వుత్తే వాసేట్ఠో ఉపాసకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పియా మే, భన్తే, ఞాతిసాలోహితా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసేయ్యుం, పియానమ్పి మే అస్స ఞాతిసాలోహితానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. సబ్బే చేపి, భన్తే, ఖత్తియా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసేయ్యుం, సబ్బేసమ్పిస్స ఖత్తియానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. సబ్బే చేపి, భన్తే, బ్రాహ్మణా…పే… వేస్సా … సుద్దా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసేయ్యుం, సబ్బేసమ్పిస్స సుద్దానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘ఏవమేతం, వాసేట్ఠ, ఏవమేతం, వాసేట్ఠ! సబ్బే చేపి, వాసేట్ఠ, ఖత్తియా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసేయ్యుం, సబ్బేసమ్పిస్స ఖత్తియానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. సబ్బే చేపి, వాసేట్ఠ, బ్రాహ్మణా…పే… వేస్సా… సుద్దా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసేయ్యుం, సబ్బేసమ్పిస్స సుద్దానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. సదేవకో చేపి, వాసేట్ఠ, లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసేయ్యుం [ఉపవసేయ్య (?)], సదేవకస్సపిస్స [సదేవకస్స (సబ్బత్థ) అ. ని. ౪.౧౯౩; మ. ని. ౩.౬౪ పస్సితబ్బం] లోకస్స సమారకస్స సబ్రహ్మకస్స సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ. ఇమే చేపి, వాసేట్ఠ, మహాసాలా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసేయ్యుం, ఇమేసమ్పిస్స మహాసాలానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ ( ) [(సచే చేతేయ్యుం) కత్థచి అత్థి. అ. ని. ౪.౧౯౩ పస్సితబ్బం]. కో పన వాదో మనుస్సభూతస్సా’’తి! చతుత్థం.

౫. బోజ్ఝసుత్తం

౪౫. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో బోజ్ఝా ఉపాసికా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో బోజ్ఝం ఉపాసికం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో, బోజ్ఝే, ఉపోసథో ఉపవుత్థో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో. కథం ఉపవుత్థో చ, బోజ్ఝే, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో? ఇధ, బోజ్ఝే, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యావజీవం అరహన్తో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతా నిహితదణ్డా నిహితసత్థా లజ్జీ దయాపన్నా, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పినో విహరన్తి. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరామి. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా పఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి…పే….

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతా నీచసేయ్యం కప్పేన్తి – మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా. అహం పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతో నీచసేయ్యం కప్పేమి – మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి, ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా అట్ఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి. ఏవం ఉపవుత్థో ఖో, బోజ్ఝే, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో.

‘‘కీవమహప్ఫలో హోతి, కీవమహానిసంసో, కీవమహాజుతికో, కీవమహావిప్ఫారో? సేయ్యథాపి, బోజ్ఝే, యో ఇమేసం సోళసన్నం మహాజనపదానం పహూతరత్తరతనానం ఇస్సరియాధిపచ్చం రజ్జం కారేయ్య, సేయ్యథిదం – అఙ్గానం మగధానం కాసీనం కోసలానం వజ్జీనం మల్లానం చేతీనం వఙ్గానం కురూనం పఞ్చాలానం మచ్ఛానం సూరసేనానం అస్సకానం అవన్తీనం గన్ధారానం కమ్బోజానం, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతస్స ఉపోసథస్స ఏతం కలం నాగ్ఘతి సోళసిం. తం కిస్స హేతు? కపణం, బోజ్ఝే, మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ.

‘‘యాని, బోజ్ఝే, మానుసకాని పఞ్ఞాస వస్సాని, చాతుమహారాజికానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని పఞ్చ వస్ససతాని చాతుమహారాజికానం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, బోజ్ఝే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, బోజ్ఝే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయ’’’.

‘‘యం, బోజ్ఝే, మానుసకం వస్ససతం…పే… తాని, బోజ్ఝే, మానుసకాని ద్వే వస్ససతాని…పే… చత్తారి వస్ససతాని…పే… అట్ఠ వస్ససతాని…పే… సోళస వస్ససతాని పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో. తాయ రత్తియా తింసరత్తియో మాసో. తేన మాసేన ద్వాదసమాసియో సంవచ్ఛరో. తేన సంవచ్ఛరేన దిబ్బాని సోళస వస్ససహస్సాని పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం ఆయుప్పమాణం. ఠానం ఖో పనేతం, బోజ్ఝే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. ఇదం ఖో పనేతం, బోజ్ఝే, సన్ధాయ భాసితం – ‘కపణం మానుసకం రజ్జం దిబ్బం సుఖం ఉపనిధాయా’’’తి.

‘‘పాణం న హఞ్ఞే న చదిన్నమాదియే,

ముసా న భాసే న చ మజ్జపో సియా;

అబ్రహ్మచరియా విరమేయ్య మేథునా,

రత్తిం న భుఞ్జేయ్య వికాలభోజనం.

‘‘మాలం న ధారే న చ గన్ధమాచరే,

మఞ్చే ఛమాయం వ సయేథ సన్థతే;

ఏతఞ్హి అట్ఠఙ్గికమాహుపోసథం,

బుద్ధేన దుక్ఖన్తగునా పకాసితం.

‘‘చన్దో చ సురియో చ ఉభో సుదస్సనా,

ఓభాసయం అనుపరియన్తి యావతా;

తమోనుదా తే పన అన్తలిక్ఖగా,

నభే పభాసన్తి దిసావిరోచనా.

‘‘ఏతస్మిం యం విజ్జతి అన్తరే ధనం,

ముత్తా మణి వేళురియఞ్చ భద్దకం;

సిఙ్గీసువణ్ణం అథ వాపి కఞ్చనం,

యం జాతరూపం హటకన్తి వుచ్చతి.

‘‘అట్ఠఙ్గుపేతస్స ఉపోసథస్స,

కలమ్పి తే నానుభవన్తి సోళసిం;

చన్దప్పభా తారగణా చ సబ్బే.

‘‘తస్మా హి నారీ చ నరో చ సీలవా,

అట్ఠఙ్గుపేతం ఉపవస్సుపోసథం;

పుఞ్ఞాని కత్వాన సుఖుద్రయాని,

అనిన్దితా సగ్గముపేన్తి ఠాన’’న్తి. పఞ్చమం;

౬. అనురుద్ధసుత్తం

౪౬. ఏకం సమయం భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా అనురుద్ధో దివావిహారం గతో హోతి పటిసల్లీనో. అథ ఖో సమ్బహులా మనాపకాయికా దేవతా యేనాయస్మా అనురుద్ధో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తా దేవతా ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచుం – ‘‘మయం, భన్తే అనురుద్ధ, మనాపకాయికా నామ దేవతా తీసు ఠానేసు ఇస్సరియం కారేమ వసం వత్తేమ. మయం, భన్తే అనురుద్ధ, యాదిసకం వణ్ణం ఆకఙ్ఖామ తాదిసకం వణ్ణం ఠానసో పటిలభామ; యాదిసకం సరం ఆకఙ్ఖామ తాదిసకం సరం ఠానసో పటిలభామ; యాదిసకం సుఖం ఆకఙ్ఖామ తాదిసకం సుఖం ఠానసో పటిలభామ. మయం, భన్తే అనురుద్ధ, మనాపకాయికా నామ దేవతా ఇమేసు తీసు ఠానేసు ఇస్సరియం కారేమ వసం వత్తేమా’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స ఏతదహోసి – ‘‘అహో వతిమా దేవతా సబ్బావ నీలా అస్సు నీలవణ్ణా నీలవత్థా నీలాలఙ్కారా’’తి. అథ ఖో తా దేవతా ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స చిత్తమఞ్ఞాయ సబ్బావ నీలా అహేసుం నీలవణ్ణా నీలవత్థా నీలాలఙ్కారా.

అథ ఖో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స ఏతదహోసి – ‘‘అహో వతిమా దేవతా సబ్బావ పీతా అస్సు…పే… సబ్బావ లోహితకా అస్సు… సబ్బావ ఓదాతా అస్సు ఓదాతవణ్ణా ఓదాతవత్థా ఓదాతాలఙ్కారా’’తి. అథ ఖో తా దేవతా ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స చిత్తమఞ్ఞాయ సబ్బావ ఓదాతా అహేసుం ఓదాతవణ్ణా ఓదాతవత్థా ఓదాతాలఙ్కారా.

అథ ఖో తా దేవతా ఏకా చ [కో (సీ.), ఏకావ (స్యా. పీ.)] గాయి ఏకా చ [ఏకా పన (సీ.), ఏకావ (స్యా. పీ.)] నచ్చి ఏకా చ [ఏకా (సీ.), ఏకావ (స్యా. పీ.)] అచ్ఛరం వాదేసి. సేయ్యథాపి నామ పఞ్చఙ్గికస్స తూరియస్స [తురియస్స (సీ. స్యా. పీ.)] సువినీతస్స సుప్పటిపతాళితస్స కుసలేహి సుసమన్నాహతస్స సద్దో హోతి వగ్గు చ రజనీయో చ కమనీయో చ పేమనీయో చ మదనీయో చ; ఏవమేవం తాసం దేవతానం అలఙ్కారానం సద్దో హోతి వగ్గు చ రజనీయో చ కమనీయో చ పేమనీయో చ మదనీయో చ. అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో ఇన్ద్రియాని ఓక్ఖిపి.

అథ ఖో తా దేవతా ‘‘న ఖ్వయ్యో అనురుద్ధో సాదియతీ’’తి [సాదయతీతి (సద్దనీతిధాతుమాలా)] తత్థేవన్తరధాయింసు. అథ ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధాహం, భన్తే, దివావిహారం గతో హోమి పటిసల్లీనో. అథ ఖో, భన్తే, సమ్బహులా మనాపకాయికా దేవతా యేనాహం తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో, భన్తే, తా దేవతా మం ఏతదవోచుం – ‘మయం, భన్తే అనురుద్ధ, మనాపకాయికా నామ దేవతా తీసు ఠానేసు ఇస్సరియం కారేమ వసం వత్తేమ. మయం, భన్తే అనురుద్ధ, యాదిసకం వణ్ణం ఆకఙ్ఖామ తాదిసకం వణ్ణం ఠానసో పటిలభామ; యాదిసకం సరం ఆకఙ్ఖామ తాదిసకం సరం ఠానసో పటిలభామ; యాదిసకం సుఖం ఆకఙ్ఖామ తాదిసకం సుఖం ఠానసో పటిలభామ. మయం, భన్తే అనురుద్ధ, మనాపకాయికా నామ దేవతా ఇమేసు తీసు ఠానేసు ఇస్సరియం కారేమ వసం వత్తేమా’తి. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘అహో వతిమా దేవతా సబ్బావ నీలా అస్సు నీలవణ్ణా నీలవత్థా నీలాలఙ్కారా’తి. అథ ఖో, భన్తే, తా దేవతా మమ చిత్తమఞ్ఞాయ సబ్బావ నీలా అహేసుం నీలవణ్ణా నీలవత్థా నీలాలఙ్కారా.

‘‘తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘అహో వతిమా దేవతా సబ్బావ పీతా అస్సు…పే… సబ్బావ లోహితకా అస్సు…పే… సబ్బావ ఓదాతా అస్సు ఓదాతవణ్ణా ఓదాతవత్థా ఓదాతాలఙ్కారా’తి. అథ ఖో, భన్తే, తా దేవతా మమ చిత్తమఞ్ఞాయ సబ్బావ ఓదాతా అహేసుం ఓదాతవణ్ణా ఓదాతవత్థా ఓదాతాలఙ్కారా.

‘‘అథ ఖో, భన్తే, తా దేవతా ఏకా చ గాయి ఏకా చ నచ్చి ఏకా చ అచ్ఛరం వాదేసి. సేయ్యథాపి నామ పఞ్చఙ్గికస్స తూరియస్స సువినీతస్స సుప్పటిపతాళితస్స కుసలేహి సుసమన్నాహతస్స సద్దో హోతి వగ్గు చ రజనీయో చ కమనీయో చ పేమనీయో చ మదనీయో చ; ఏవమేవం తాసం దేవతానం అలఙ్కారానం సద్దో హోతి వగ్గు చ రజనీయో చ కమనీయో చ పేమనీయో చ మదనీయో చ. అథ ఖ్వాహం, భన్తే, ఇన్ద్రియాని ఓక్ఖిపిం.

‘‘అథ ఖో, భన్తే, తా దేవతా ‘న ఖ్వయ్యో అనురుద్ధో సాదియతీ’తి తత్థేవన్తరధాయింసు. కతిహి ను ఖో, భన్తే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో కాయస్స భేదా పరం మరణా మనాపకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతీ’’తి?

‘‘అట్ఠహి ఖో, అనురుద్ధ, ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో కాయస్స భేదా పరం మరణా మనాపకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, అనురుద్ధ, మాతుగామో యస్స మాతాపితరో భత్తునో దేన్తి అత్థకామా హితేసినో అనుకమ్పకా అనుకమ్పం ఉపాదాయ తస్స హోతి పుబ్బుట్ఠాయినీ పచ్ఛానిపాతినీ కిఙ్కారపటిస్సావినీ మనాపచారినీ పియవాదినీ.

‘‘యే తే భత్తు గరునో [గురునో (క.)] హోన్తి – మాతాతి వా పితాతి వా సమణబ్రాహ్మణాతి వా – తే సక్కరోతి, గరుం కరోతి [గరుకరోతి (సీ. స్యా. పీ.)], మానేతి, పూజేతి, అబ్భాగతే చ ఆసనోదకేన పటిపూజేతి.

‘‘యే తే భత్తు అబ్భన్తరా కమ్మన్తా – ఉణ్ణాతి వా కప్పాసాతి వా – తత్థ దక్ఖా హోతి అనలసా తత్రుపాయాయ [తత్రూపాయాయ (సీ.), అ. ని. ౪.౩౫; ౧౧.౧౪] వీమంసాయ సమన్నాగతా అలం కాతుం అలం సంవిధాతుం.

‘‘యో సో భత్తు అబ్భన్తరో అన్తోజనో – దాసాతి వా పేస్సాతి వా కమ్మకరాతి వా – తేసం కతఞ్చ కతతో జానాతి అకతఞ్చ అకతతో జానాతి, గిలానకానఞ్చ బలాబలం జానాతి ఖాదనీయం భోజనీయఞ్చస్స పచ్చంసేన [పచ్చయేన (స్యా.), పచ్చత్తంసేన (క.) అ. ని. ౫.౩౩] సంవిభజతి.

‘‘యం భత్తు ఆహరతి ధనం వా ధఞ్ఞం వా జాతరూపం వా తం ఆరక్ఖేన గుత్తియా సమ్పాదేతి, తత్థ చ హోతి అధుత్తీ అథేనీ అసోణ్డీ అవినాసికా.

‘‘ఉపాసికా ఖో పన హోతి బుద్ధం సరణం గతా ధమ్మం సరణం గతా సఙ్ఘం సరణం గతా.

‘‘సీలవతీ ఖో పన హోతి – పాణాతిపాతా పటివిరతా, అదిన్నాదానా పటివిరతా, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతా, ముసావాదా పటివిరతా, సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతా.

‘‘చాగవతీ ఖో పన హోతి. విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి ముత్తచాగా [ముత్తచాగీ (స్యా.)] పయతపాణినీ [పయతపాణి (సీ.), పయతపాణీ (స్యా. పీ. క.)] వోస్సగ్గరతా యాచయోగా దానసంవిభాగరతా.

‘‘ఇమేహి ఖో, అనురుద్ధ, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో కాయస్స భేదా పరం మరణా మనాపకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతీ’’తి.

‘‘యో నం భరతి సబ్బదా, నిచ్చం ఆతాపి ఉస్సుకో;

తం సబ్బకామదం [తం సబ్బకామహరం (సీ. స్యా. పీ.) సబ్బకామహరం (అ. ని. ౫.౩౩] పోసం, భత్తారం నాతిమఞ్ఞతి.

‘‘న చాపి సోత్థి భత్తారం, ఇస్సావాదేన రోసయే;

భత్తు చ గరునో సబ్బే, పటిపూజేతి పణ్డితా.

‘‘ఉట్ఠాహికా [ఉట్ఠాయికా (క.)] అనలసా, సఙ్గహితపరిజ్జనా;

భత్తు మనాపం చరతి, సమ్భతం అనురక్ఖతి.

‘‘యా ఏవం వత్తతి నారీ, భత్తు ఛన్దవసానుగా;

మనాపా నామ తే [మనాపకాయికా (సీ. క.)] దేవా, యత్థ సా ఉపపజ్జతీ’’తి. ఛట్ఠం;

౭. దుతియవిసాఖాసుత్తం

౪౭. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అట్ఠహి ఖో, విసాఖే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో కాయస్స భేదా పరం మరణా మనాపకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, విసాఖే, మాతుగామో యస్స మాతాపితరో భత్తునో దేన్తి అత్థకామా హితేసినో అనుకమ్పకా అనుకమ్పం ఉపాదాయ తస్స హోతి పుబ్బుట్ఠాయినీ పచ్ఛానిపాతినీ కిఙ్కారపటిస్సావినీ మనాపచారినీ పియవాదినీ…పే….

‘‘చాగవతీ ఖో పన హోతి. విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి ముత్తచాగా పయతపాణినీ వోస్సగ్గరతా యాచయోగా దానసంవిభాగరతా. ఇమేహి ఖో, విసాఖే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో కాయస్స భేదా పరం మరణా మనాపకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతీ’’తి.

‘‘యో నం భరతి సబ్బదా, నిచ్చం ఆతాపి ఉస్సుకో;

తం సబ్బకామదం పోసం, భత్తారం నాతిమఞ్ఞతి.

‘‘న చాపి సోత్థి భత్తారం, ఇస్సావాదేన రోసయే;

భత్తు చ గరునో సబ్బే, పటిపూజేతి పణ్డితా.

‘‘ఉట్ఠాహికా అనలసా, సఙ్గహితపరిజ్జనా;

భత్తు మనాపం చరతి, సమ్భతం అనురక్ఖతి.

‘‘యా ఏవం వత్తతి నారీ, భత్తు ఛన్దవసానుగా;

మనాపా నామ తే [మనాపకాయికా (సీ. క.)] దేవా, యత్థ సా ఉపపజ్జతీ’’తి. సత్తమం;

౮. నకులమాతాసుత్తం

౪౮. ఏకం సమయం భగవా భగ్గేసు విహరతి సుంసుమారగిరే [సుంసుమారగిరే (సీ. స్యా. పీ.)] భేసకళావనే మిగదాయే. అథ ఖో నకులమాతా గహపతానీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా…పే…. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో నకులమాతరం గహపతానిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అట్ఠహి ఖో, నకులమాతే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో కాయస్స భేదా పరం మరణా మనాపకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, నకులమాతే, మాతుగామో యస్స మాతాపితరో భత్తునో దేన్తి అత్థకామా హితేసినో అనుకమ్పకా అనుకమ్పం ఉపాదాయ తస్స హోతి పుబ్బుట్ఠాయినీ పచ్ఛానిపాతినీ కిఙ్కారపటిస్సావినీ మనాపచారినీ పియవాదినీ.