౪. అస్సఖళుఙ్కసుత్తం

౧౪. ‘‘అట్ఠ చ [అట్ఠ (స్యా.)], భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కే [అస్సఖలుఙ్కే (సీ.)] దేసేస్సామి అట్ఠ చ అస్సదోసే, అట్ఠ చ పురిసఖళుఙ్కే అట్ఠ చ పురిసదోసే. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, అట్ఠ అస్సఖళుఙ్కా అట్ఠ చ అస్సదోసా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పచ్ఛతో పటిక్కమతి, పిట్ఠితో రథం పవత్తేతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పచ్ఛా లఙ్ఘతి, కుబ్బరం హనతి, తిదణ్డం భఞ్జతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా రథీసాయ సత్థిం ఉస్సజ్జిత్వా రథీసంయేవ అజ్ఝోమద్దతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా ఉమ్మగ్గం గణ్హతి, ఉబ్బటుమం రథం కరోతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా లఙ్ఘతి పురిమకాయం పగ్గణ్హతి పురిమే పాదే. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా అనాదియిత్వా సారథిం అనాదియిత్వా పతోదలట్ఠిం [పతోదం (సీ. పీ.), పతోదయట్ఠిం (స్యా. కం.)] దన్తేహి ముఖాధానం [ముఖాఠానం (క.)] విధంసిత్వా యేన కామం పక్కమతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా నేవ అభిక్కమతి నో పటిక్కమతి తత్థేవ ఖీలట్ఠాయీ ఠితో హోతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పురిమే చ పాదే సంహరిత్వా పచ్ఛిమే చ పాదే సంహరిత్వా [సఙ్ఖరిత్వా (క.)] తత్థేవ చత్తారో పాదే అభినిసీదతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో అస్సదోసో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ అస్సఖళుఙ్కా అట్ఠ చ అస్సదోసా.

[విభ. ౯౫౬] ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, అట్ఠ పురిసఖళుఙ్కా అట్ఠ చ పురిసదోసా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో ‘న సరామీ’తి అసతియా నిబ్బేఠేతి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పచ్ఛతో పటిక్కమతి, పిట్ఠితో రథం వత్తేతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో చోదకంయేవ పటిప్ఫరతి – ‘కిం ను ఖో తుయ్హం బాలస్స అబ్యత్తస్స భణితేన! త్వమ్పి నామ భణితబ్బం మఞ్ఞసీ’తి! సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పచ్ఛా లఙ్ఘతి, కుబ్బరం హనతి, తిదణ్డం భఞ్జతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో చోదకస్సేవ పచ్చారోపేతి – ‘త్వం ఖోసి ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో, త్వం తావ పఠమం పటికరోహీ’తి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా రథీసాయ సత్థిం ఉస్సజ్జిత్వా రథీసంయేవ అజ్ఝోమద్దతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో అఞ్ఞేనాఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం అపనామేతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా ఉమ్మగ్గం గణ్హతి, ఉబ్బటుమం రథం కరోతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో సఙ్ఘమజ్ఝే బాహువిక్ఖేపం కరోతి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా లఙ్ఘతి, పురిమకాయం పగ్గణ్హతి పురిమే పాదే; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో అనాదియిత్వా సఙ్ఘం అనాదియిత్వా చోదకం సాపత్తికోవ యేన కామం పక్కమతి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా అనాదియిత్వా సారథిం అనాదియిత్వా పతోదలట్ఠిం దన్తేహి ముఖాధానం విధంసిత్వా యేన కామం పక్కమతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో ‘నేవాహం ఆపన్నోమ్హి, న పనాహం ఆపన్నోమ్హీ’తి సో తుణ్హీభావేన సఙ్ఘం విహేఠేతి [విహేసేతి (పీ. క.)]. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా నేవ అభిక్కమతి నో పటిక్కమతి తత్థేవ ఖీలట్ఠాయీ ఠితో హోతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో ఏవమాహ – ‘కిం ను ఖో తుమ్హే ఆయస్మన్తో అతిబాళ్హం మయి బ్యావటా యావ [ఇదం పదం సీహళపోత్థకే నత్థి] ఇదానాహం సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిస్సామీ’తి. సో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిత్వా ఏవమాహ – ‘ఇదాని ఖో తుమ్హే ఆయస్మన్తో అత్తమనా హోథా’తి? సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పురిమే చ పాదే సంహరిత్వా పచ్ఛిమే చ పాదే సంహరిత్వా తత్థేవ చత్తారో పాదే అభినిసీదతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో పురిసదోసో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ పురిసఖళుఙ్కా అట్ఠ చ పురిసదోసా’’తి. చతుత్థం.