౨. మహావగ్గో

౧. వేరఞ్జసుత్తం

౧౧. [పారా. ౧ ఆదయో] ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా వేరఞ్జాయం విహరతి నళేరుపుచిమన్దమూలే. అథ ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం [సారాణీయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ – ‘న సమణో గోతమో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుడ్ఢే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతీ’తి. తయిదం, భో గోతమ, తథేవ. న హి భవం గోతమో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుడ్ఢే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతి. తయిదం, భో గోతమ, న సమ్పన్నమేవా’’తి. ‘‘నాహం తం, బ్రాహ్మణ, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యమహం అభివాదేయ్యం వా పచ్చుట్ఠేయ్యం వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్యం. యఞ్హి, బ్రాహ్మణ, తథాగతో అభివాదేయ్య వా పచ్చుట్ఠేయ్య వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్య, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’’తి.

‘‘అరసరూపో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అరసరూపో సమణో గోతమో’తి. యే తే, బ్రాహ్మణ, రూపరసా సద్దరసా గన్ధరసా రసరసా ఫోట్ఠబ్బరసా, తే తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా [అనభావకతా (సీ. పీ.)] ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అరసరూపో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి [వదేసి (సీ. క.)].

‘‘నిబ్భోగో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘నిబ్భోగో సమణో గోతమో’తి. యే తే, బ్రాహ్మణ, రూపభోగా సద్దభోగా గన్ధభోగా రసభోగా ఫోట్ఠబ్బభోగా, తే తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘నిబ్భోగో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘అకిరియవాదో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, అకిరియం వదామి కాయదుచ్చరితస్స వచీదుచ్చరితస్స మనోదుచ్చరితస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అకిరియం వదామి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘ఉచ్ఛేదవాదో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, ఉచ్ఛేదం వదామి రాగస్స దోసస్స మోహస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం ఉచ్ఛేదం వదామి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘జేగుచ్ఛీ భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, జిగుచ్ఛామి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన; జిగుచ్ఛామి అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘వేనయికో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, వినయాయ ధమ్మం దేసేమి రాగస్స దోసస్స మోహస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం వినయాయ ధమ్మం దేసేమి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘తపస్సీ భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో’తి. తపనీయాహం, బ్రాహ్మణ, పాపకే అకుసలే ధమ్మే వదామి కాయదుచ్చరితం వచీదుచ్చరితం మనోదుచ్చరితం. యస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, తపనీయా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తమహం ‘తపస్సీ’తి వదామి. తథాగతస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, తపనీయా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.

‘‘అపగబ్భో భవం గోతమో’’తి! ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో’తి. యస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తమహం ‘అపగబ్భో’తి వదామి. తథాగతస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసి.

‘‘సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, కుక్కుటియా అణ్డాని అట్ఠ వా దస వా ద్వాదస వా. తానాస్సు కుక్కుటియా సమ్మా అధిసయితాని సమ్మా పరిసేదితాని సమ్మా పరిభావితాని. యో ను ఖో తేసం కుక్కుటచ్ఛాపకానం పఠమతరం పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జేయ్య, కిన్తి స్వాస్స వచనీయో – ‘జేట్ఠో వా కనిట్ఠో వా’’’తి? ‘‘జేట్ఠో తిస్స, భో గోతమ, వచనీయో. సో హి నేసం, భో గోతమ, జేట్ఠో హోతీ’’తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, అవిజ్జాగతాయ పజాయ అణ్డభూతాయ పరియోనద్ధాయ అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా ఏకోవ లోకే అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, జేట్ఠో సేట్ఠో లోకస్స. ఆరద్ధం ఖో పన మే, బ్రాహ్మణ, వీరియం అహోసి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా, పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం.

‘‘సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరామి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేమి యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి; సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో. సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో. సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి.

‘‘అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పఠమే యామే పఠమా విజ్జా అధిగతా; అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, పఠమా అభినిబ్భిదా అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా, వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా, మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా, అరియానం ఉపవాదకా, మిచ్ఛాదిట్ఠికా, మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నాతి. ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా, వచీసుచరితేన సమన్నాగతా, మనోసుచరితేన సమన్నాగతా, అరియానం అనుపవాదకా, సమ్మాదిట్ఠికా, సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి.

‘‘అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా మజ్ఝిమే యామే దుతియా విజ్జా అధిగతా; అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, దుతియా అభినిబ్భిదా అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం; ‘ఇమే ఆసవా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. తస్స మే ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం అహోసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసిం.

‘‘అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పచ్ఛిమే యామే తతియా విజ్జా అధిగతా; అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తతియా అభినిబ్భిదా అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా’’తి.

ఏవం వుత్తే వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘జేట్ఠో భవం గోతమో, సేట్ఠో భవం గోతమో. అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం [నికుజ్జితం (క.)] వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. పఠమం.

౨. సీహసుత్తం

౧౨. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ సన్థాగారే [సన్ధాగారే (క.)] సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసన్తి, ధమ్మస్స వణ్ణం భాసన్తి, సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసన్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సీహో సేనాపతి నిగణ్ఠసావకో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో సీహస్స సేనాపతిస్స ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో భవిస్సతి, తథా హిమే సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ సన్థాగారే సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసన్తి, ధమ్మస్స వణ్ణం భాసన్తి, సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసన్తి. యంనూనాహం తం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమేయ్యం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధ’’న్తి. అథ ఖో సీహో సేనాపతి యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో [నాథపుత్తో (క. సీ.), నాతపుత్తో (క. సీ.)] తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, భన్తే, సమణం గోతమం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి.

‘‘కిం పన త్వం, సీహ, కిరియవాదో సమానో అకిరియవాదం సమణం గోతమం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమిస్ససి? సమణో హి, సీహ, గోతమో అకిరియవాదో, అకిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’తి. అథ ఖో సీహస్స సేనాపతిస్స యో అహోసి గమియాభిసఙ్ఖారో [గమికాభిసఙ్ఖారో (క. సీ.) మహావ. ౨౯౦] భగవన్తం దస్సనాయ, సో పటిప్పస్సమ్భి.

దుతియమ్పి ఖో సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ సన్థాగారే సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స…పే… ధమ్మస్స…పే… సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసన్తి. దుతియమ్పి ఖో సీహస్స సేనాపతిస్స ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో భవిస్సతి, తథా హిమే సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ సన్థాగారే సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసన్తి, ధమ్మస్స…పే… సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసన్తి. యంనూనాహం తం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమేయ్యం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధ’’న్తి. అథ ఖో సీహో సేనాపతి యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, భన్తే, సమణం గోతమం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి.

‘‘కిం పన త్వం, సీహ, కిరియవాదో సమానో అకిరియవాదం సమణం గోతమం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమిస్ససి? సమణో హి, సీహ, గోతమో అకిరియవాదో అకిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో సీహస్స సేనాపతిస్స యో అహోసి గమియాభిసఙ్ఖారో భగవన్తం దస్సనాయ, సో పటిప్పస్సమ్భి.

తతియమ్పి ఖో సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ సన్థాగారే సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స…పే… ధమ్మస్స…పే… సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసన్తి. తతియమ్పి ఖో సీహస్స సేనాపతిస్స ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో భవిస్సతి, తథా హిమే సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ సన్థాగారే సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసన్తి, ధమ్మస్స వణ్ణం భాసన్తి, సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసన్తి. కిం హిమే కరిస్సన్తి నిగణ్ఠా అపలోకితా వా అనపలోకితా వా? యంనూనాహం అనపలోకేత్వావ నిగణ్ఠే [నిగణ్ఠం (స్యా. క.) మహావ. ౨౯౦ పస్సితబ్బం] తం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమేయ్యం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధ’’న్తి.

అథ ఖో సీహో సేనాపతి పఞ్చమత్తేహి రథసతేహి దివాదివస్స వేసాలియా నియ్యాసి భగవన్తం దస్సనాయ. యావతికా యానస్స భూమి, యానేన గన్త్వా యానా పచ్చోరోహిత్వా పత్తికోవ అగమాసి. అథ ఖో సీహో సేనాపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సీహో సేనాపతి భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో, అకిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి. యే తే, భన్తే, ఏవమాహంసు – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో, అకిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి, కచ్చి తే, భన్తే, భగవతో వుత్తవాదినో న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోన్తి న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో [వాదానుపాతో (క. సీ. స్యా.) అ. ని. ౩.౫౮; ౫.౫] గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతి? అనబ్భక్ఖాతుకామా హి మయం, భన్తే, భగవన్త’’న్తి.

‘‘అత్థి, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో, అకిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘అత్థి, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘కిరియవాదో సమణో గోతమో, కిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘అత్థి, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో, ఉచ్ఛేదాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘అత్థి, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో, జేగుచ్ఛితాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘అత్థి, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో, వినయాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘అత్థి, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో, తపస్సితాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘అత్థి, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో, అపగబ్భతాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘అత్థి, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అస్సాసకో సమణో గోతమో, అస్సాసాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘కతమో చ, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో, అకిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి? అహఞ్హి, సీహ, అకిరియం వదామి కాయదుచ్చరితస్స వచీదుచ్చరితస్స మనోదుచ్చరితస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అకిరియం వదామి. అయం ఖో, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో, అకిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘కతమో చ, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘కిరియవాదో సమణో గోతమో, కిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి? అహఞ్హి, సీహ, కిరియం వదామి కాయసుచరితస్స వచీసుచరితస్స మనోసుచరితస్స; అనేకవిహితానం కుసలానం ధమ్మానం కిరియం వదామి. అయం ఖో, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘కిరియవాదో సమణో గోతమో, కిరియాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘కతమో చ, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో, ఉచ్ఛేదాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి? అహఞ్హి, సీహ, ఉచ్ఛేదం వదామి రాగస్స దోసస్స మోహస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం ఉచ్ఛేదం వదామి. అయం ఖో, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో, ఉచ్ఛేదాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘కతమో చ, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో, జేగుచ్ఛితాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి? అహఞ్హి, సీహ, జిగుచ్ఛామి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన; జిగుచ్ఛామి అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. అయం ఖో, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో, జేగుచ్ఛితాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘కతమో చ, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో, వినయాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి? అహఞ్హి, సీహ, వినయాయ ధమ్మం దేసేమి రాగస్స దోసస్స మోహస్స; అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం వినయాయ ధమ్మం దేసేమి. అయం ఖో, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో, వినయాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘కతమో చ, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో, తపస్సితాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి? తపనీయాహం, సీహ, పాపకే అకుసలే ధమ్మే వదామి కాయదుచ్చరితం వచీదుచ్చరితం మనోదుచ్చరితం. యస్స ఖో, సీహ, తపనీయా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తమహం ‘తపస్సీ’తి వదామి. తథాగతస్స ఖో, సీహ, తపనీయా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో, తపస్సితాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘కతమో చ, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో, అపగబ్భతాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి? యస్స ఖో, సీహ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తమహం ‘అపగబ్భో’తి వదామి. తథాగతస్స ఖో, సీహ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో, అపగబ్భతాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

‘‘కతమో చ, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అస్సాసకో సమణో గోతమో, అస్సాసాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’తి? అహఞ్హి, సీహ, అస్సాసకో పరమేన అస్సాసేన, అస్సాసాయ ధమ్మం దేసేమి, తేన చ సావకే వినేమి. అయం ఖో, సీహ, పరియాయో, యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అస్సాసకో సమణో గోతమో, అస్సాసాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన చ సావకే వినేతీ’’’తి.

ఏవం వుత్తే సీహో సేనాపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే…పే… ఉపాసకం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

‘‘అనువిచ్చకారం ఖో, సీహ, కరోహి. అనువిచ్చకారో తుమ్హాదిసానం ఞాతమనుస్సానం సాధు హోతీ’’తి. ‘‘ఇమినాపాహం, భన్తే, భగవతో భియ్యోసోమత్తాయ అత్తమనో అభిరద్ధో, యం మం భగవా ఏవమాహ – ‘అనువిచ్చకారం ఖో, సీహ, కరోహి. అనువిచ్చకారో తుమ్హాదిసానం ఞాతమనుస్సానం సాధు హోతీ’తి. మఞ్హి, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియా సావకం లభిత్వా కేవలకప్పం వేసాలిం పటాకం పరిహరేయ్యుం – ‘సీహో అమ్హాకం సేనాపతి సావకత్తం ఉపగతో’తి. అథ చ పన భగవా ఏవమాహ – ‘అనువిచ్చకారం, సీహ, కరోహి. అనువిచ్చకారో తుమ్హాదిసానం ఞాతమనుస్సానం సాధు హోతీ’తి. ఏసాహం, భన్తే, దుతియమ్పి భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

‘‘దీఘరత్తం ఖో తే, సీహ, నిగణ్ఠానం ఓపానభూతం కులం, యేన నేసం ఉపగతానం పిణ్డకం దాతబ్బం మఞ్ఞేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఇమినాపాహం, భన్తే, భగవతో భియ్యోసోమత్తాయ అత్తమనో అభిరద్ధో, యం మం భగవా ఏవమాహ – ‘దీఘరత్తం ఖో తే, సీహ, నిగణ్ఠానం ఓపానభూతం కులం, యేన నేసం ఉపగతానం పిణ్డకం దాతబ్బం మఞ్ఞేయ్యాసీ’తి. సుతం మేతం, భన్తే – ‘సమణో గోతమో ఏవమాహ – మయ్హమేవ దానం దాతబ్బం, మయ్హమేవ సావకానం దాతబ్బం; మయ్హమేవ దిన్నం మహప్ఫలం, న అఞ్ఞేసం దిన్నం మహప్ఫలం; మయ్హమేవ సావకానం దిన్నం మహప్ఫలం, న అఞ్ఞేసం సావకానం దిన్నం మహప్ఫల’న్తి, అథ చ పన మం భగవా నిగణ్ఠేసుపి దానే సమాదపేతి [సమాదాపేతి (?)]. అపి చ, భన్తే, మయమేత్థ కాలం జానిస్సామ. ఏసాహం, భన్తే, తతియమ్పి భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం, భన్తే, భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

అథ ఖో భగవా సీహస్స సేనాపతిస్స అనుపుబ్బిం కథం [అనుపుబ్బికథం (సబ్బత్థ)] కథేసి, సేయ్యథిదం – దానకథం సీలకథం సగ్గకథం, కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా భగవా అఞ్ఞాసి సీహం సేనాపతిం కల్లచిత్తం ముదుచిత్తం వినీవరణచిత్తం ఉదగ్గచిత్తం పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా తం పకాసేసి – దుక్ఖం సముదయం నిరోధం మగ్గం. సేయ్యథాపి నామ సుద్ధం వత్థం అపగతకాళకం సమ్మదేవ రజనం పటిగ్గణ్హేయ్య; ఏవమేవం సీహస్స సేనాపతిస్స తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి.

అథ ఖో సీహో సేనాపతి దిట్ఠధమ్మో పత్తధమ్మో విదితధమ్మో పరియోగాళ్హధమ్మో తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విగతకథంకథో వేసారజ్జప్పత్తో అపరప్పచ్చయో సత్థుసాసనే భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో సీహో సేనాపతి భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో సీహో సేనాపతి అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘గచ్ఛ త్వం, అమ్భో పురిస, పవత్తమంసం జానాహీ’’తి. అథ ఖో సీహో సేనాపతి తస్సా రత్తియా అచ్చయేన సకే నివేసనే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే! నిట్ఠితం భత్త’’న్తి.

అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సీహస్స సేనాపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా నిగణ్ఠా వేసాలియం రథికాయ రథికం [రథియాయ రథియం (బహూసు)] సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం బాహా పగ్గయ్హ కన్దన్తి – ‘‘అజ్జ సీహేన సేనాపతినా థూలం పసుం వధిత్వా సమణస్స గోతమస్స భత్తం కతం. తం సమణో గోతమో జానం ఉద్దిస్సకతం మంసం పరిభుఞ్జతి పటిచ్చకమ్మ’’న్తి.

అథ ఖో అఞ్ఞతరో పురిసో యేన సీహో సేనాపతి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా సీహస్స సేనాపతిస్స ఉపకణ్ణకే ఆరోచేసి – ‘‘యగ్ఘే, భన్తే, జానేయ్యాసి! ఏతే సమ్బహులా నిగణ్ఠా వేసాలియం రథికాయ రథికం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం బాహా పగ్గయ్హ కన్దన్తి – ‘అజ్జ సీహేన సేనాపతినా థూలం పసుం వధిత్వా సమణస్స గోతమస్స భత్తం కతం. తం సమణో గోతమో జానం ఉద్దిస్సకతం మంసం పరిభుఞ్జతి పటిచ్చకమ్మ’న్తి. అలం అయ్యో దీఘరత్తఞ్హి తే ఆయస్మన్తో అవణ్ణకామా బుద్ధస్స అవణ్ణకామా ధమ్మస్స అవణ్ణకామా సఙ్ఘస్స. న చ పనేతే ఆయస్మన్తో జిరిదన్తి తం భగవన్తం అసతా తుచ్ఛా ముసా అభూతేన అబ్భాచిక్ఖితుం; న చ మయం జీవితహేతుపి సఞ్చిచ్చ పాణం జీవితా వోరోపేయ్యామా’’తి.

అథ ఖో సీహో సేనాపతి బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి. అథ ఖో సీహో సేనాపతి భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సీహం సేనాపతిం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామీతి. దుతియం.

౩. అస్సాజానీయసుత్తం

౧౩. ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో భద్దో అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో భద్దో అస్సాజానీయో ఉభతో సుజాతో హోతి – మాతితో చ పితితో చ. యస్సం దిసాయం అఞ్ఞేపి భద్దా అస్సాజానీయా జాయన్తి, తస్సం దిసాయం జాతో హోతి. యం ఖో పనస్స భోజనం దేన్తి – అల్లం వా సుక్ఖం వా – తం సక్కచ్చంయేవ పరిభుఞ్జతి అవికిరన్తో. జేగుచ్ఛీ హోతి ఉచ్చారం వా పస్సావం వా అభినిసీదితుం వా అభినిపజ్జితుం వా. సోరతో హోతి సుఖసంవాసో, న చ అఞ్ఞే అస్సే ఉబ్బేజేతా. యాని ఖో పనస్స హోన్తి [యాని ఖో పనస్స తాని (స్యా.)] సాఠేయ్యాని కూటేయ్యాని జిమ్హేయ్యాని వఙ్కేయ్యాని, తాని యథాభూతం సారథిస్స ఆవికత్తా హోతి. తేసమస్స సారథి అభినిమ్మదనాయ వాయమతి. వాహీ ఖో పన హోతి. ‘కామఞ్ఞే అస్సా వహన్తు వా మా వా, అహమేత్థ వహిస్సామీ’తి చిత్తం ఉప్పాదేతి. గచ్ఛన్తో ఖో పన ఉజుమగ్గేనేవ గచ్ఛతి. థామవా హోతి యావ జీవితమరణపరియాదానా థామం ఉపదంసేతా. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో భద్దో అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. యం ఖో పనస్స భోజనం దేన్తి – లూఖం వా పణీతం వా – తం సక్కచ్చంయేవ పరిభుఞ్జతి అవిహఞ్ఞమానో. జేగుచ్ఛీ హోతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన; జేగుచ్ఛీ హోతి అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. సోరతో హోతి సుఖసంవాసో, న అఞ్ఞే భిక్ఖూ ఉబ్బేజేతా. యాని ఖో పనస్స హోన్తి సాఠేయ్యాని కూటేయ్యాని జిమ్హేయ్యాని వఙ్కేయ్యాని, తాని యథాభూతం ఆవికత్తా హోతి సత్థరి వా విఞ్ఞూసు వా సబ్రహ్మచారీసు. తేసమస్స సత్థా వా విఞ్ఞూ వా సబ్రహ్మచారీ అభినిమ్మదనాయ వాయమతి. సిక్ఖితా ఖో పన హోతి. ‘కామఞ్ఞే భిక్ఖూ సిక్ఖన్తు వా మా వా, అహమేత్థ సిక్ఖిస్సామీ’తి చిత్తం ఉప్పాదేతి. గచ్ఛన్తో ఖో పన ఉజుమగ్గేనేవ గచ్ఛతి; తత్రాయం ఉజుమగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఆరద్ధవీరియో విహరతి – ‘కామం తచో చ న్హారు [నహారు (సీ. స్యా. కం. పీ.)] చ అట్ఠి చ అవసిస్సతు, సరీరే ఉపసుస్సతు మంసలోహితం; యం తం పురిసథామేన పురిసవీరియేన పురిసపరక్కమేన పత్తబ్బం, న తం అపాపుణిత్వా వీరియస్స సణ్ఠానం భవిస్సతీ’తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. తతియం.

౪. అస్సఖళుఙ్కసుత్తం

౧౪. ‘‘అట్ఠ చ [అట్ఠ (స్యా.)], భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కే [అస్సఖలుఙ్కే (సీ.)] దేసేస్సామి అట్ఠ చ అస్సదోసే, అట్ఠ చ పురిసఖళుఙ్కే అట్ఠ చ పురిసదోసే. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, అట్ఠ అస్సఖళుఙ్కా అట్ఠ చ అస్సదోసా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పచ్ఛతో పటిక్కమతి, పిట్ఠితో రథం పవత్తేతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పచ్ఛా లఙ్ఘతి, కుబ్బరం హనతి, తిదణ్డం భఞ్జతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా రథీసాయ సత్థిం ఉస్సజ్జిత్వా రథీసంయేవ అజ్ఝోమద్దతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా ఉమ్మగ్గం గణ్హతి, ఉబ్బటుమం రథం కరోతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా లఙ్ఘతి పురిమకాయం పగ్గణ్హతి పురిమే పాదే. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా అనాదియిత్వా సారథిం అనాదియిత్వా పతోదలట్ఠిం [పతోదం (సీ. పీ.), పతోదయట్ఠిం (స్యా. కం.)] దన్తేహి ముఖాధానం [ముఖాఠానం (క.)] విధంసిత్వా యేన కామం పక్కమతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా నేవ అభిక్కమతి నో పటిక్కమతి తత్థేవ ఖీలట్ఠాయీ ఠితో హోతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో అస్సదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పురిమే చ పాదే సంహరిత్వా పచ్ఛిమే చ పాదే సంహరిత్వా [సఙ్ఖరిత్వా (క.)] తత్థేవ చత్తారో పాదే అభినిసీదతి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో అస్సఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో అస్సదోసో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ అస్సఖళుఙ్కా అట్ఠ చ అస్సదోసా.

[విభ. ౯౫౬] ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, అట్ఠ పురిసఖళుఙ్కా అట్ఠ చ పురిసదోసా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో ‘న సరామీ’తి అసతియా నిబ్బేఠేతి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పచ్ఛతో పటిక్కమతి, పిట్ఠితో రథం వత్తేతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో చోదకంయేవ పటిప్ఫరతి – ‘కిం ను ఖో తుయ్హం బాలస్స అబ్యత్తస్స భణితేన! త్వమ్పి నామ భణితబ్బం మఞ్ఞసీ’తి! సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పచ్ఛా లఙ్ఘతి, కుబ్బరం హనతి, తిదణ్డం భఞ్జతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో చోదకస్సేవ పచ్చారోపేతి – ‘త్వం ఖోసి ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో, త్వం తావ పఠమం పటికరోహీ’తి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా రథీసాయ సత్థిం ఉస్సజ్జిత్వా రథీసంయేవ అజ్ఝోమద్దతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో అఞ్ఞేనాఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం అపనామేతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా ఉమ్మగ్గం గణ్హతి, ఉబ్బటుమం రథం కరోతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో సఙ్ఘమజ్ఝే బాహువిక్ఖేపం కరోతి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా లఙ్ఘతి, పురిమకాయం పగ్గణ్హతి పురిమే పాదే; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో అనాదియిత్వా సఙ్ఘం అనాదియిత్వా చోదకం సాపత్తికోవ యేన కామం పక్కమతి. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా అనాదియిత్వా సారథిం అనాదియిత్వా పతోదలట్ఠిం దన్తేహి ముఖాధానం విధంసిత్వా యేన కామం పక్కమతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో ‘నేవాహం ఆపన్నోమ్హి, న పనాహం ఆపన్నోమ్హీ’తి సో తుణ్హీభావేన సఙ్ఘం విహేఠేతి [విహేసేతి (పీ. క.)]. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా నేవ అభిక్కమతి నో పటిక్కమతి తత్థేవ ఖీలట్ఠాయీ ఠితో హోతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో పురిసదోసో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం ఆపత్తియా చోదేన్తి. సో భిక్ఖు భిక్ఖూహి ఆపత్తియా చోదియమానో ఏవమాహ – ‘కిం ను ఖో తుమ్హే ఆయస్మన్తో అతిబాళ్హం మయి బ్యావటా యావ [ఇదం పదం సీహళపోత్థకే నత్థి] ఇదానాహం సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిస్సామీ’తి. సో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిత్వా ఏవమాహ – ‘ఇదాని ఖో తుమ్హే ఆయస్మన్తో అత్తమనా హోథా’తి? సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కో ‘పేహీ’తి వుత్తో, విద్ధో సమానో చోదితో సారథినా పురిమే చ పాదే సంహరిత్వా పచ్ఛిమే చ పాదే సంహరిత్వా తత్థేవ చత్తారో పాదే అభినిసీదతి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఏవరూపోపి, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో పురిసఖళుఙ్కో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో పురిసదోసో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ పురిసఖళుఙ్కా అట్ఠ చ పురిసదోసా’’తి. చతుత్థం.

౫. మలసుత్తం

౧౫. ‘‘అట్ఠిమాని, భిక్ఖవే, మలాని. కతమాని అట్ఠ? అసజ్ఝాయమలా, భిక్ఖవే, మన్తా; అనుట్ఠానమలా, భిక్ఖవే, ఘరా; మలం, భిక్ఖవే, వణ్ణస్స కోసజ్జం; పమాదో, భిక్ఖవే, రక్ఖతో మలం; మలం, భిక్ఖవే, ఇత్థియా దుచ్చరితం; మచ్ఛేరం, భిక్ఖవే, దదతో మలం; మలా, భిక్ఖవే, పాపకా అకుసలా ధమ్మా అస్మిం లోకే పరమ్హి చ; తతో [తతో చ (స్యా. పీ.)], భిక్ఖవే, మలా మలతరం అవిజ్జా పరమం మలం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ మలానీ’’తి.

‘‘అసజ్ఝాయమలా మన్తా, అనుట్ఠానమలా ఘరా;

మలం వణ్ణస్స కోసజ్జం, పమాదో రక్ఖతో మలం.

‘‘మలిత్థియా దుచ్చరితం, మచ్ఛేరం దదతో మలం;

మలా వే పాపకా ధమ్మా, అస్మిం లోకే పరమ్హి చ;

తతో మలా మలతరం, అవిజ్జా పరమం మల’’న్తి. పఞ్చమం;

౬. దూతేయ్యసుత్తం

౧౬. [చూళవ. ౩౪౭] ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దూతేయ్యం గన్తుమరహతి. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా చ హోతి, సావేతా చ, ఉగ్గహేతా చ, ధారేతా చ, విఞ్ఞాతా చ, విఞ్ఞాపేతా చ, కుసలో చ సహితాసహితస్స, నో చ కలహకారకో – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దూతేయ్యం గన్తుమరహతి. అట్ఠహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో సారిపుత్తో దూతేయ్యం గన్తుమరహతి. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, సారిపుత్తో సోతా చ హోతి, సావేతా చ, ఉగ్గహేతా చ, ధారేతా చ, విఞ్ఞాతా చ, విఞ్ఞాపేతా చ, కుసలో చ సహితాసహితస్స, నో చ కలహకారకో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సారిపుత్తో దూతేయ్యం గన్తుమరహతీ’’తి.

‘‘యో వే న బ్యథతి [న వేధతి (సీ.), న బ్యాధతి (స్యా. పీ.)] పత్వా, పరిసం ఉగ్గవాదినిం [ఉగ్గవాదినం (సీ.), ఉగ్గహవాదినం (స్యా. పీ.), ఉగ్గతవాదినిం (క.)];

న చ హాపేతి వచనం, న చ ఛాదేతి సాసనం.

‘‘అసన్దిద్ధఞ్చ భణతి [అసన్దిద్ధో చ అక్ఖాతి (చూళవ. ౩౪౭)], పుచ్ఛితో న చ కుప్పతి;

స వే తాదిసకో భిక్ఖు, దూతేయ్యం గన్తుమరహతీ’’తి. ఛట్ఠం;

౭. పఠమబన్ధనసుత్తం

౧౭. ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, ఆకారేహి ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి. కతమేహి అట్ఠహి? రుణ్ణేన, భిక్ఖవే, ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి; హసితేన, భిక్ఖవే, ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి; భణితేన, భిక్ఖవే, ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి; ఆకప్పేన, భిక్ఖవే, ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి; వనభఙ్గేన, భిక్ఖవే, ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి; గన్ధేన, భిక్ఖవే, ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి; రసేన, భిక్ఖవే, ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి; ఫస్సేన, భిక్ఖవే, ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహాకారేహి ఇత్థీ పురిసం బన్ధతి. తే, భిక్ఖవే, సత్తా సుబద్ధా [సుబన్ధా (సీ. స్యా. క.)], యే [యేవ (స్యా. పీ. క.)] ఫస్సేన బద్ధా’’తి [బన్ధాతి (సీ. స్యా. క.)]. సత్తమం.

౮. దుతియబన్ధనసుత్తం

౧౮. ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, ఆకారేహి పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి. కతమేహి అట్ఠహి? రుణ్ణేన, భిక్ఖవే, పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి; హసితేన, భిక్ఖవే, పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి; భణితేన, భిక్ఖవే, పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి; ఆకప్పేన, భిక్ఖవే, పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి; వనభఙ్గేన, భిక్ఖవే, పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి; గన్ధేన, భిక్ఖవే, పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి; రసేన, భిక్ఖవే, పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి; ఫస్సేన, భిక్ఖవే, పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహాకారేహి పురిసో ఇత్థిం బన్ధతి. తే, భిక్ఖవే, సత్తా సుబద్ధా, యే ఫస్సేన బద్ధా’’తి. అట్ఠమం.

౯. పహారాదసుత్తం

౧౯. ఏకం సమయం భగవా వేరఞ్జాయం వి హరతి నళేరుపుచిమన్దమూలే. అథ ఖో పహారాదో అసురిన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితం ఖో పహారాదం అసురిన్దం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అపి [కిం (క.)] పన, పహారాద, అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తీ’’తి? ‘‘అభిరమన్తి, భన్తే, అసురా మహాసముద్దే’’తి. ‘‘కతి పన, పహారాద, మహాసముద్దే అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా [అబ్భుతధమ్మా (స్యా. క.) చూళవ. ౩౮౪ పస్సితబ్బం], యే దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తీ’’తి? ‘‘అట్ఠ, భన్తే, మహాసముద్దే అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి. కతమే అట్ఠ? మహాసముద్దో, భన్తే, అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో, న ఆయతకేనేవ పపాతో. యమ్పి, భన్తే, మహాసముద్దో అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో, న ఆయతకేనేవ పపాతో. అయం, భన్తే, మహాసముద్దే పఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, మహాసముద్దో ఠితధమ్మో వేలం నాతివత్తతి. యమ్పి, భన్తే, మహాసముద్దో ఠితధమ్మో వేలం నాతివత్తతి; అయం [అయమ్పి (క.)], భన్తే, మహాసముద్దే దుతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, మహాసముద్దో న మతేన కుణపేన సంవసతి [సంవత్తతి (స్యా.)]. యం హోతి మహాసముద్దే మతం కుణపం, తం ఖిప్పమేవ [ఖిప్పంయేవ (సీ.), ఖిప్పంఏవ (పీ.), ఖిప్పఞ్ఞేవ (చూళవ. ౩౮౪)] తీరం వాహేతి, థలం ఉస్సారేతి. యమ్పి, భన్తే, మహాసముద్దో న మతేన కుణపేన సంవసతి, యం హోతి మహాసముద్దే మతం కుణపం, తం ఖిప్పమేవ తీరం వాహేతి, థలం ఉస్సారేతి; అయం, భన్తే, మహాసముద్దే తతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, యా కాచి మహానదియో, సేయ్యథిదం – గఙ్గా యమునా అచిరవతీ సరభూ మహీ, తా మహాసముద్దం పత్వా [పత్తా (క., చూళవ. ౩౮౪)] జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, ‘మహాసముద్దో’ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి. యమ్పి, భన్తే, యా కాచి మహానదియో, సేయ్యథిదం – గఙ్గా యమునా అచిరవతీ సరభూ మహీ, తా మహాసముద్దం పత్వా జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, ‘మహాసముద్దో’ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి; అయం, భన్తే, మహాసముద్దే చతుత్థో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, యా చ [యా కాచి (స్యా. పీ. క.)] లోకే సవన్తియో మహాసముద్దం అప్పేన్తి యా చ అన్తలిక్ఖా ధారా పపతన్తి, న తేన మహాసముద్దస్స ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి. యమ్పి, భన్తే, యా చ లోకే సవన్తియో మహాసముద్దం అప్పేన్తి యా చ అన్తలిక్ఖా ధారా పపతన్తి, న తేన మహాసముద్దస్స ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి; అయం, భన్తే, మహాసముద్దే పఞ్చమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, మహాసముద్దో ఏకరసో లోణరసో. యమ్పి, భన్తే, మహాసముద్దో ఏకరసో లోణరసో; అయం, భన్తే, మహాసముద్దే ఛట్ఠో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, మహాసముద్దో బహురతనో [పహూతరతనో (క.)] అనేకరతనో. తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాళం రజతం జాతరూపం లోహితకో మసారగల్లం. యమ్పి, భన్తే, మహాసముద్దో బహురతనో అనేకరతనో; తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాళం రజతం జాతరూపం లోహితకో మసారగల్లం. అయం, భన్తే, మహాసముద్దే సత్తమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో. తత్రిమే భూతా – తిమి తిమిఙ్గలో తిమిరపిఙ్గలో [తిమితిమిఙ్గలా తిమిరపిఙ్గలా (సీ.), తిమితిమిఙ్గలా తిమిరమిఙ్గలా (స్యా. పీ.)] అసురా నాగా గన్ధబ్బా. సన్తి మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా, ద్వియోజనసతికాపి అత్తభావా, తియోజనసతికాపి అత్తభావా, చతుయోజనసతికాపి అత్తభావా, పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా. యమ్పి, భన్తే, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో; తత్రిమే భూతా – తిమి తిమిఙ్గలో తిమిరపిఙ్గలో అసురా నాగా గన్ధబ్బా; సన్తి మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా…పే… ద్వియోజన… తియోజన… చతుయోజన… పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా; అయం, భన్తే, మహాసముద్దే అట్ఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి. ఇమే ఖో, భన్తే, మహాసముద్దే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తీతి.

‘‘అపి పన, భన్తే, భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తీ’’తి? ‘‘అభిరమన్తి, పహారాద, భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే’’తి. ‘‘కతి పన, భన్తే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తీ’’తి? ‘‘అట్ఠ, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి. కతమే అట్ఠ? సేయ్యథాపి, పహారాద, మహాసముద్దో అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో, న ఆయతకేనేవ పపాతో; ఏవమేవం ఖో, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అనుపుబ్బసిక్ఖా అనుపుబ్బకిరియా అనుపుబ్బపటిపదా, న ఆయతకేనేవ అఞ్ఞాపటివేధో. యమ్పి, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అనుపుబ్బసిక్ఖా అనుపుబ్బకిరియా అనుపుబ్బపటిపదా, న ఆయతకేనేవ అఞ్ఞాపటివేధో. అయం, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే పఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, పహారాద, మహాసముద్దో ఠితధమ్మో వేలం నాతివత్తతి; ఏవమేవం ఖో, పహారాద, యం మయా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం తం మమ సావకా జీవితహేతుపి నాతిక్కమన్తి. యమ్పి, పహారాద, మయా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం తం మమ సావకా జీవితహేతుపి నాతిక్కమన్తి. అయం, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే దుతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, పహారాద, మహాసముద్దో న మతేన కుణపేన సంవసతి. యం హోతి మహాసముద్దే మతం కుణపం, తం ఖిప్పమేవ తీరం వాహేతి థలం ఉస్సారేతి; ఏవమేవం ఖో, పహారాద, యో సో పుగ్గలో దుస్సీలో పాపధమ్మో అసుచిసఙ్కస్సరసమాచారో పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తో అస్సమణో సమణపటిఞ్ఞో అబ్రహ్మచారీ బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞో అన్తోపూతి అవస్సుతో కసమ్బుజాతో, న తేన సఙ్ఘో సంవసతి; ఖిప్పమేవ నం సన్నిపతిత్వా ఉక్ఖిపతి.

‘‘కిఞ్చాపి సో హోతి మజ్ఝే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సన్నిసిన్నో, అథ ఖో సో ఆరకావ సఙ్ఘమ్హా సఙ్ఘో చ తేన. యమ్పి, పహారాద, యో సో పుగ్గలో దుస్సీలో పాపధమ్మో అసుచిసఙ్కస్సరసమాచారో పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తో అస్సమణో సమణపటిఞ్ఞో అబ్రహ్మచారీ బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞో అన్తోపూతి అవస్సుతో కసమ్బుజాతో, న తేన సఙ్ఘో సంవసతి; ఖిప్పమేవ నం సన్నిపతిత్వా ఉక్ఖిపతి; కిఞ్చాపి సో హోతి మజ్ఝే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సన్నిసిన్నో, అథ ఖో సో ఆరకావ సఙ్ఘమ్హా సఙ్ఘో చ తేన. అయం, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే తతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, పహారాద, యా కాచి మహానదియో, సేయ్యథిదం – గఙ్గా యమునా అచిరవతీ సరభూ మహీ, తా మహాసముద్దం పత్వా జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, ‘మహాసముద్దో’ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి; ఏవమేవం ఖో, పహారాద, చత్తారోమే వణ్ణా – ఖత్తియా, బ్రాహ్మణా, వేస్సా, సుద్దా, తే తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, ‘సమణా సక్యపుత్తియా’ త్వేవ [సమణో సక్యపుత్తియో త్వేవ (స్యా. క.)] సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి. యమ్పి, పహారాద, చత్తారోమే వణ్ణా – ఖత్తియా, బ్రాహ్మణా, వేస్సా, సుద్దా, తే తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, ‘సమణా సక్యపుత్తియా’ త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి. అయం, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే చతుత్థో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, పహారాద, యా చ లోకే సవన్తియో మహాసముద్దం అప్పేన్తి యా చ అన్తలిక్ఖా ధారా పపతన్తి, న తేన మహాసముద్దస్స ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి; ఏవమేవం ఖో, పహారాద, బహూ చేపి భిక్ఖూ అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయన్తి, న తేన నిబ్బానధాతుయా ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి. యమ్పి, పహారాద, బహూ చేపి భిక్ఖూ అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయన్తి, న తేన నిబ్బానధాతుయా ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి. అయం, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే పఞ్చమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, పహారాద, మహాసముద్దో ఏకరసో లోణరసో; ఏవమేవం ఖో, పహారాద, అయం ధమ్మవినయో ఏకరసో, విముత్తిరసో. యమ్పి పహారాద, అయం ధమ్మవినయో ఏకరసో, విముత్తిరసో; అయం, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఛట్ఠో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, పహారాద, మహాసముద్దో బహురతనో అనేకరతనో; తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాళం రజతం జాతరూపం లోహితకో మసారగల్లం; ఏవమేవం ఖో, పహారాద, అయం ధమ్మవినయో బహురతనో అనేకరతనో. తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా, చత్తారో సమ్మప్పధానా, చత్తారో ఇద్ధిపాదా, పఞ్చిన్ద్రియాని, పఞ్చ బలాని, సత్త బోజ్ఝఙ్గా, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. యమ్పి, పహారాద, అయం ధమ్మవినయో బహురతనో అనేకరతనో; తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా, చత్తారో సమ్మప్పధానా, చత్తారో ఇద్ధిపాదా, పఞ్చిన్ద్రియాని, పఞ్చ బలాని, సత్త బోజ్ఝఙ్గా, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో; అయం, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే సత్తమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, పహారాద, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో; తత్రిమే భూతా – తిమి తిమిఙ్గలో తిమిరపిఙ్గలో అసురా నాగా గన్ధబ్బా; సన్తి మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా, ద్వియోజనసతికాపి అత్తభావా, తియోజనసతికాపి అత్తభావా, చతుయోజనసతికాపి అత్తభావా, పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా; ఏవమేవం ఖో, పహారాద, అయం ధమ్మవినయో మహతం భూతానం ఆవాసో; తత్రిమే భూతా – సోతాపన్నో సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో, సకదాగామీ సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో, అనాగామీ అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో, అరహా అరహత్తాయ పటిపన్నో. యమ్పి, పహారాద, అయం ధమ్మవినయో మహతం భూతానం ఆవాసో; తత్రిమే భూతా – సోతాపన్నో సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో, సకదాగామీ సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో, అనాగామీ అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో, అరహా అరహత్తాయ పటిపన్నో; అయం, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అట్ఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి. ఇమే ఖో, పహారాద, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తీ’’తి. నవమం.

౧౦. ఉపోసథసుత్తం

౨౦. [చూళవ. ౩౮౩; ఉదా. ౪౫; కథా. ౩౪౬] ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా తదహుపోసథే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో అభిక్కన్తాయ రత్తియా, నిక్ఖన్తే పఠమే యామే, ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తి, నిక్ఖన్తో పఠమో యామో, చిరనిసిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో. ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి.

ఏవం వుత్తే భగవా తుణ్హీ అహోసి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో అభిక్కన్తాయ రత్తియా, నిక్ఖన్తే మజ్ఝిమే యామే, ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తి, నిక్ఖన్తో మజ్ఝిమో యామో, చిరనిసిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో. ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో భగవా తుణ్హీ అహోసి. తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో అభిక్కన్తాయ రత్తియా, నిక్ఖన్తే పచ్ఛిమే యామే, ఉద్ధస్తే అరుణే, నన్దిముఖియా రత్తియా ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తి, నిక్ఖన్తో పచ్ఛిమో యామో, ఉద్ధస్తం అరుణం, నన్దిముఖీ రత్తి; చిరనిసిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో. ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి. ‘‘అపరిసుద్ధా, ఆనన్ద, పరిసా’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స ఏతదహోసి – ‘‘కం ను ఖో భగవా పుగ్గలం సన్ధాయ ఏవమాహ – ‘అపరిసుద్ధా, ఆనన్ద, పరిసా’’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో సబ్బావన్తం భిక్ఖుసఙ్ఘం చేతసా చేతో పరిచ్చ మనసాకాసి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం దుస్సీలం పాపధమ్మం అసుచిం సఙ్కస్సరసమాచారం పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తం అస్సమణం సమణపటిఞ్ఞం అబ్రహ్మచారిం బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞం అన్తోపూతిం అవస్సుతం కసమ్బుజాతం మజ్ఝే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నిసిన్నం; దిస్వాన ఉట్ఠాయాసనా యేన సో పుగ్గలో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం పుగ్గలం ఏతదవోచ – ‘‘ఉట్ఠేహావుసో, దిట్ఠోసి భగవతా. నత్థి తే భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవాసో’’తి.

ఏవం వుత్తే సో పుగ్గలో తుణ్హీ అహోసి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం ఏతదవోచ – ‘‘ఉట్ఠేహావుసో, దిట్ఠోసి భగవతా. నత్థి తే భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవాసో’’తి. దుతియమ్పి ఖో సో పుగ్గలో తుణ్హీ అహోసి. తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం ఏతదవోచ – ‘‘ఉట్ఠేహావుసో, దిట్ఠోసి భగవతా. నత్థి తే భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవాసో’’తి. తతియమ్పి ఖో సో పుగ్గలో తుణ్హీ అహోసి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం బాహాయం గహేత్వా బహిద్వారకోట్ఠకా నిక్ఖామేత్వా సూచిఘటికం దత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘నిక్ఖామితో సో, భన్తే, పుగ్గలో మయా. పరిసుద్ధా పరిసా. ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి. ‘‘అచ్ఛరియం, మోగ్గల్లాన, అబ్భుతం, మోగ్గల్లాన! యావ బాహా గహణాపి నామ సో మోఘపురిసో ఆగమిస్సతీ’’తి!

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తుమ్హేవ దాని, భిక్ఖవే, ఉపోసథం కరేయ్యాథ, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్యాథ. న దానాహం, భిక్ఖవే, అజ్జతగ్గే ఉపోసథం కరిస్సామి, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసిస్సామి. అట్ఠానమేతం, భిక్ఖవే, అనవకాసో యం తథాగతో అపరిసుద్ధాయ పరిసాయ పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్య’’.

‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి. కతమే అట్ఠ? మహాసముద్దో, భిక్ఖవే, అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో, న ఆయతకేనేవ పపాతో. యమ్పి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో, న ఆయతకేనేవ పపాతో; అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే పఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి…పే… (యథా పురిమే తథా విత్థారేతబ్బో).

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో. తత్రిమే భూతా – తిమి తిమిఙ్గలో తిమిరపిఙ్గలో అసురా నాగా గన్ధబ్బా. వసన్తి మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా…పే… పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా. యమ్పి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో; తత్రిమే భూతా – తిమి తిమిఙ్గలో తిమిరపిఙ్గలో అసురా నాగా గన్ధబ్బా; వసన్తి మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా…పే… పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా; అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే అట్ఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి. కతమే అట్ఠ? సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో, న ఆయతకేనేవ పపాతో; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అనుపుబ్బసిక్ఖా అనుపుబ్బకిరియా అనుపుబ్బపటిపదా, న ఆయతకేనేవ అఞ్ఞాపటివేధో. యమ్పి, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అనుపుబ్బసిక్ఖా అనుపుబ్బకిరియా అనుపుబ్బపటిపదా, న ఆయతకేనేవ అఞ్ఞాపటివేధో; అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే పఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి…పే… సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో; తత్రిమే భూతా – తిమి తిమిఙ్గలో తిమిరపిఙ్గలో అసురా నాగా గన్ధబ్బా, వసన్తి మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా…పే… పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అయం ధమ్మవినయో మహతం భూతానం ఆవాసో. తత్రిమే భూతా – సోతాపన్నో సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో…పే… అరహా అరహత్తాయ పటిపన్నో. యమ్పి, భిక్ఖవే, అయం ధమ్మవినయో మహతం భూతానం ఆవాసో; తత్రిమే భూతా – సోతాపన్నో సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో…పే… అరహా అరహత్తాయ పటిపన్నో; అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అట్ఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తీ’’తి. దసమం.

మహావగ్గో దుతియో.