౧. ధనవగ్గో

౧. పఠమపియసుత్తం

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు లాభకామో చ హోతి, సక్కారకామో చ హోతి, అనవఞ్ఞత్తికామో చ హోతి, అహిరికో చ హోతి, అనోత్తప్పీ చ, పాపిచ్ఛో చ, మిచ్ఛాదిట్ఠి చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ.

‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి, మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న లాభకామో చ హోతి, న సక్కారకామో చ హోతి, న అనవఞ్ఞత్తికామో చ హోతి, హిరిమా చ హోతి, ఓత్తప్పీ చ, అప్పిచ్ఛో చ, సమ్మాదిట్ఠి చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’’తి. పఠమం.

౨. దుతియపియసుత్తం

౨. ‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు లాభకామో చ హోతి, సక్కారకామో చ హోతి, అనవఞ్ఞత్తికామో చ హోతి, అహిరికో చ హోతి, అనోత్తప్పీ చ, ఇస్సుకీ చ, మచ్ఛరీ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ.

‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు+? సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న లాభకామో చ హోతి, న సక్కారకామో చ హోతి, న అనవఞ్ఞత్తికామో చ హోతి, హిరిమా చ హోతి, ఓత్తప్పీ చ, అనిస్సుకీ చ, అమచ్ఛరీ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’’తి. దుతియం.

౩. సంఖిత్తబలసుత్తం

౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే…పే… సత్తిమాని, భిక్ఖవే, బలాని. కతమాని సత్త? సద్ధాబలం, వీరియబలం, హిరీబలం, ఓత్తప్పబలం, సతిబలం, సమాధిబలం, పఞ్ఞాబలం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బలానీతి.

‘‘సద్ధాబలం వీరియఞ్చ, హిరీ [హిరి (సీ. పీ. క.)] ఓత్తప్పియం బలం;

సతిబలం సమాధి చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం బలం;

ఏతేహి బలవా భిక్ఖు, సుఖం జీవతి పణ్డితో;

‘‘యోనిసో విచినే ధమ్మం, పఞ్ఞాయత్థం విపస్సతి;

పజ్జోతస్సేవ నిబ్బానం, విమోక్ఖో హోతి చేతసో’’తి. తతియం;

౪. విత్థతబలసుత్తం

౪. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, బలాని. కతమాని సత్త? సద్ధాబల, వీరియబలం, హిరీబలం, ఓత్తప్పబలం, సతిబలం, సమాధిబలం, పఞ్ఞాబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సద్ధాబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సద్ధాబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, వీరియబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, వీరియబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, హిరీబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో హిరిమా హోతి, హిరీయతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, హిరీయతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, హిరీబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఓత్తప్పబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఓత్తప్పీ హోతి, ఓత్తప్పతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, ఓత్తప్పతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఓత్తప్పబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సతిబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో సతిమా హోతి పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా. ఇదం, వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సతిబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సమాధిబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో వివిచ్చేవ కామేహి…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమాధిబలం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాబలం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పఞ్ఞవా హోతి ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాబలం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బలానీతి.

‘‘సద్ధాబలం వీరియఞ్చ, హిరీ ఓత్తప్పియం బలం;

సతిబలం సమాధి చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం బలం;

ఏతేహి బలవా భిక్ఖు, సుఖం జీవతి పణ్డితో.

‘‘యోనిసో విచినే ధమ్మం, పఞ్ఞాయత్థం విపస్సతి;

పజ్జోతస్సేవ నిబ్బానం, విమోక్ఖో హోతి చేతసో’’తి. చతుత్థం;

౫. సంఖిత్తధనసుత్తం

౫. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, ధనాని. కతమాని సత్త? సద్ధాధనం, సీలధనం, హిరీధనం, ఓత్తప్పధనం, సుతధనం, చాగధనం, పఞ్ఞాధనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త ధనానీతి.

‘‘సద్ధాధనం సీలధనం, హిరీ ఓత్తప్పియం ధనం;

సుతధనఞ్చ చాగో చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం ధనం.

‘‘యస్స ఏతే ధనా అత్థి, ఇత్థియా పురిసస్స వా;

అదలిద్దోతి తం ఆహు, అమోఘం తస్స జీవితం.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం [వరం (క.)] బుద్ధాన సాసన’’న్తి. పఞ్చమం;

౬. విత్థతధనసుత్తం

౬. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, ధనాని. కతమాని సత్త? సద్ధాధనం, సీలధనం, హిరీధనం, ఓత్తప్పధనం, సుతధనం, చాగధనం, పఞ్ఞాధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సద్ధాధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… బుద్ధో భగవా’తి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సద్ధాధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సీలధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సీలధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, హిరీధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో హిరీమా హోతి, హిరీయతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, హిరీయతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, హిరీధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఓత్తప్పధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఓత్తప్పీ హోతి, ఓత్తప్పతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, ఓత్తప్పతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఓత్తప్పధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సుతధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో. యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి. తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుతధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, చాగధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి ముత్తచాగో పయతపాణి వోస్సగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, చాగధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పఞ్ఞవా హోతి…పే… సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాధనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్తధనానీతి.

‘‘సద్ధాధనం సీలధనం, హిరీ ఓత్తప్పియం ధనం;

సుతధనఞ్చ చాగో చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం ధనం.

‘‘యస్స ఏతే ధనా అత్థి, ఇత్థియా పురిసస్స వా;

అదలిద్దోతి తం ఆహు, అమోఘం తస్స జీవితం.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం బుద్ధాన సాసన’’న్తి. ఛట్ఠం;

౭. ఉగ్గసుత్తం

౭. అథ ఖో ఉగ్గో రాజమహామత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉగ్గో రాజమహామత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ అడ్ఢో చాయం, భన్తే, మిగారో రోహణేయ్యో యావ మహద్ధనో యావ మహాభోగో’’తి. ‘‘కీవ అడ్ఢో పనుగ్గ, మిగారో రోహణేయ్యో, కీవ మహద్ధనో, కీవ మహాభోగో’’తి? ‘‘సతం, భన్తే, సతసహస్సానం [సహస్సానం (సీ.), సహస్సాని (స్యా.), సతసహస్సాని (?)] హిరఞ్ఞస్స, కో పన వాదో రూపియస్సా’’తి! ‘‘అత్థి ఖో ఏతం, ఉగ్గ, ధనం నేతం ‘నత్థీ’తి వదామీతి. తఞ్చ ఖో ఏతం, ఉగ్గ, ధనం సాధారణం అగ్గినా ఉదకేన రాజూహి చోరేహి అప్పియేహి దాయాదేహి. సత్త ఖో ఇమాని, ఉగ్గ, ధనాని అసాధారణాని అగ్గినా ఉదకేన రాజూహి చోరేహి అప్పియేహి దాయాదేహి. కతమాని సత్త? సద్ధాధనం, సీలధనం, హిరీధనం, ఓత్తప్పధనం, సుతధనం, చాగధనం, పఞ్ఞాధనం. ఇమాని ఖో, ఉగ్గ, సత్త ధనాని అసాధారణాని అగ్గినా ఉదకేన రాజూహి చోరేహి అప్పియేహి దాయాదేహీతి.

‘‘సద్ధాధనం సీలధనం, హిరీ ఓత్తప్పియం ధనం;

సుతధనఞ్చ చాగో చ, పఞ్ఞా వే సత్తమం ధనం.

‘‘యస్స ఏతే ధనా అత్థి, ఇత్థియా పురిసస్స వా;

స వే మహద్ధనో లోకే, అజేయ్యో దేవమానుసే.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం బుద్ధాన సాసన’’న్తి. సత్తమం;

౮. సంయోజనసుత్తం

౮. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, సంయోజనాని. కతమాని సత్త? అనునయసంయోజనం, పటిఘసంయోజనం, దిట్ఠిసంయోజనం, విచికిచ్ఛాసంయోజనం, మానసంయోజనం, భవరాగసంయోజనం, అవిజ్జాసంయోజనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త సంయోజనానీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పహానసుత్తం

౯. ‘‘సత్తన్నం, భిక్ఖవే, సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. కతమేసం సత్తన్నం? అనునయసంయోజనస్స పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి, పటిఘసంయోజనస్స…పే… దిట్ఠిసంయోజనస్స… విచికిచ్ఛాసంయోజనస్స… మానసంయోజనస్స… భవరాగసంయోజనస్స … అవిజ్జాసంయోజనస్స పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, సత్తన్నం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అనునయసంయోజనం పహీనం హోతి ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావం కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. పటిఘసంయోజనం…పే… దిట్ఠిసంయోజనం… విచికిచ్ఛాసంయోజనం… మానసంయోజనం… భవరాగసంయోజనం… అవిజ్జాసంయోజనం పహీనం హోతి ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావం కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అచ్ఛేచ్ఛి తణ్హం, వివత్తయి సంయోజనం, సమ్మా మానాభిసమయా అన్తమకాసి దుక్ఖస్సా’’తి. నవమం.

౧౦. మచ్ఛరియసుత్తం

౧౦. ‘‘సత్తిమాని, భిక్ఖవే, సంయోజనాని. కతమాని సత్త? అనునయసంయోజనం, పటిఘసంయోజనం, దిట్ఠిసంయోజనం, విచికిచ్ఛాసంయోజనం, మానసంయోజనం, ఇస్సాసంయోజనం, మచ్ఛరియసంయోజనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, సత్త సంయోజనానీ’’తి. దసమం.

ధనవగ్గో పఠమో.