౯. నిబ్బేధికసుత్తం

౬౩. ‘‘నిబ్బేధికపరియాయం వో, భిక్ఖవే, ధమ్మపరియాయం దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమో చ సో, భిక్ఖవే, నిబ్బేధికపరియాయో ధమ్మపరియాయో? కామా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా, కామానం నిదానసమ్భవో వేదితబ్బో, కామానం వేమత్తతా వేదితబ్బా, కామానం విపాకో వేదితబ్బో, కామనిరోధో [కామానం నిరోధో (క.) ఏవం వేదనానిరోధో-ఇచ్చాదీసుపి] వేదితబ్బో, కామనిరోధగామినీ [కామానం నిరోధగామినీ (క.) ఏవం వేదనానిరోధగామినీ-ఇచ్చాదీసుపి] పటిపదా వేదితబ్బా.

‘‘వేదనా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా, వేదనానం నిదానసమ్భవో వేదితబ్బో, వేదనానం వేమత్తతా వేదితబ్బా, వేదనానం విపాకో వేదితబ్బో, వేదనానిరోధో వేదితబ్బో, వేదనానిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బా.

‘‘సఞ్ఞా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా, సఞ్ఞానం నిదానసమ్భవో వేదితబ్బో, సఞ్ఞానం వేమత్తతా వేదితబ్బా, సఞ్ఞానం విపాకో వేదితబ్బో, సఞ్ఞానిరోధో వేదితబ్బో, సఞ్ఞానిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బా.

‘‘ఆసవా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా, ఆసవానం నిదానసమ్భవో వేదితబ్బో, ఆసవానం వేమత్తతా వేదితబ్బా, ఆసవానం విపాకో వేదితబ్బో, ఆసవనిరోధో వేదితబ్బో, ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బా.

‘‘కమ్మం, భిక్ఖవే, వేదితబ్బం, కమ్మానం నిదానసమ్భవో వేదితబ్బో, కమ్మానం వేమత్తతా వేదితబ్బా, కమ్మానం విపాకో వేదితబ్బో, కమ్మనిరోధో వేదితబ్బో, కమ్మనిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బా.

‘‘‘కామా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా, కామానం నిదానసమ్భవో వేదితబ్బో, కామానం వేమత్తతా వేదితబ్బా, కామానం విపాకో వేదితబ్బో, కామనిరోధో వేదితబ్బో, కామనిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బా’తి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం [మ. ని. ౧.౧౬౬; సం. ని. ౪.౨౬౮]? పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, కామగుణా – చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. అపి చ ఖో, భిక్ఖవే, నేతే కామా కామగుణా నామేతే [తే కామగుణా నామ నేతే కామా (క.)] అరియస్స వినయే వుచ్చన్తి –

[కథా. ౫౧౪] ‘‘సఙ్కప్పరాగో పురిసస్స కామో,

నేతే [న తే (స్యా.)] కామా యాని చిత్రాని లోకే;

సఙ్కప్పరాగో పురిసస్స కామో,

తిట్ఠన్తి చిత్రాని తథేవ లోకే;

అథేత్థ ధీరా వినయన్తి ఛన్ద’’న్తి.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, కామానం నిదానసమ్భవో? ఫస్సో, భిక్ఖవే, కామానం నిదానసమ్భవో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, కామానం వేమత్తతా? అఞ్ఞో, భిక్ఖవే, కామో రూపేసు, అఞ్ఞో కామో సద్దేసు, అఞ్ఞో కామో గన్ధేసు, అఞ్ఞో కామో రసేసు, అఞ్ఞో కామో ఫోట్ఠబ్బేసు. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కామానం వేమత్తతా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, కామానం విపాకో? యం ఖో, భిక్ఖవే, కామయమానో తజ్జం తజ్జం అత్తభావం అభినిబ్బత్తేతి పుఞ్ఞభాగియం వా అపుఞ్ఞభాగియం వా, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కామానం విపాకో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, కామనిరోధో? ఫస్సనిరోధో [ఫస్సనిరోధా (స్యా.)], భిక్ఖవే, కామనిరోధో. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో కామనిరోధగామినీ పటిపదా, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచా, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి.

‘‘యతో ఖో [యతో చ ఖో (బహూసు)], భిక్ఖవే, అరియసావకో ఏవం కామే పజానాతి, ఏవం కామానం నిదానసమ్భవం పజానాతి, ఏవం కామానం వేమత్తతం పజానాతి, ఏవం కామానం విపాకం పజానాతి, ఏవం కామనిరోధం పజానాతి, ఏవం కామనిరోధగామినిం పటిపదం పజానాతి, సో ఇమం నిబ్బేధికం బ్రహ్మచరియం పజానాతి కామనిరోధం. కామా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా…పే… కామనిరోధగామినీ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి] పటిపదా వేదితబ్బాతి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘వేదనా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా…పే… వేదనానిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బాతి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, వేదనా – సుఖా వేదనా, దుక్ఖా వేదనా, అదుక్ఖమసుఖా వేదనా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, వేదనానం నిదానసమ్భవో? ఫస్సో, భిక్ఖవే, వేదనానం నిదానసమ్భవో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, వేదనానం వేమత్తతా? అత్థి, భిక్ఖవే, సామిసా సుఖా వేదనా, అత్థి నిరామిసా సుఖా వేదనా, అత్థి సామిసా దుక్ఖా వేదనా, అత్థి నిరామిసా దుక్ఖా వేదనా, అత్థి సామిసా అదుక్ఖమసుఖా వేదనా, అత్థి నిరామిసా అదుక్ఖమసుఖా వేదనా. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, వేదనానం వేమత్తతా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, వేదనానం విపాకో? యం ఖో, భిక్ఖవే, వేదియమానో [వేదయమానో (స్యా. కం.) అ. ని. ౪.౨౩౩] తజ్జం తజ్జం అత్తభావం అభినిబ్బత్తేతి పుఞ్ఞభాగియం వా అపుఞ్ఞభాగియం వా, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, వేదనానం విపాకో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, వేదనానిరోధో? ఫస్సనిరోధో [ఫస్సనిరోధా (స్యా. కం. క.)], భిక్ఖవే, వేదనానిరోధో. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో వేదనానిరోధగామినీ పటిపదా, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఏవం వేదనం పజానాతి, ఏవం వేదనానం నిదానసమ్భవం పజానాతి, ఏవం వేదనానం వేమత్తతం పజానాతి, ఏవం వేదనానం విపాకం పజానాతి, ఏవం వేదనానిరోధం పజానాతి, ఏవం వేదనానిరోధగామినిం పటిపదం పజానాతి. సో ఇమం నిబ్బేధికం బ్రహ్మచరియం పజానాతి వేదనానిరోధం. వేదనా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా…పే… వేదనానిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బాతి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘సఞ్ఞా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా…పే… సఞ్ఞానిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బాతి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఛయిమా, భిక్ఖవే, సఞ్ఞా – రూపసఞ్ఞా, సద్దసఞ్ఞా, గన్ధసఞ్ఞా, రససఞ్ఞా, ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా, ధమ్మసఞ్ఞా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సఞ్ఞానం నిదానసమ్భవో? ఫస్సో, భిక్ఖవే, సఞ్ఞానం నిదానసమ్భవో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సఞ్ఞానం వేమత్తతా? అఞ్ఞా, భిక్ఖవే, సఞ్ఞా రూపేసు, అఞ్ఞా సఞ్ఞా సద్దేసు [అఞ్ఞా భిక్ఖవే రూపేసు సఞ్ఞా అఞ్ఞా సద్దేసు సఞ్ఞా (క.) ఏవం సేసేసుపి], అఞ్ఞా సఞ్ఞా గన్ధేసు, అఞ్ఞా సఞ్ఞా రసేసు, అఞ్ఞా సఞ్ఞా ఫోట్ఠబ్బేసు, అఞ్ఞా సఞ్ఞా ధమ్మేసు. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సఞ్ఞానం వేమత్తతా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సఞ్ఞానం విపాకో? వోహారవేపక్కం [వోహారవేపక్కాహం (స్యా. పీ.), వోహారపక్కాహం (సీ.)], భిక్ఖవే, సఞ్ఞం [సఞ్ఞా (స్యా. పీ.)] వదామి. యథా యథా నం సఞ్జానాతి తథా తథా వోహరతి, ఏవం సఞ్ఞీ అహోసిన్తి [అహోసీతి (క.)]. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సఞ్ఞానం విపాకో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సఞ్ఞానిరోధో? ఫస్సనిరోధో, [ఫస్సనిరోధా (స్యా. క.)] భిక్ఖవే, సఞ్ఞానిరోధో. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సఞ్ఞానిరోధగామినీ పటిపదా, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఏవం సఞ్ఞం పజానాతి, ఏవం సఞ్ఞానం నిదానసమ్భవం పజానాతి, ఏవం సఞ్ఞానం వేమత్తతం పజానాతి, ఏవం సఞ్ఞానం విపాకం పజానాతి, ఏవం సఞ్ఞానిరోధం పజానాతి, ఏవం సఞ్ఞానిరోధగామినిం పటిపదం పజానాతి, సో ఇమం నిబ్బేధికం బ్రహ్మచరియం పజానాతి సఞ్ఞానిరోధం. సఞ్ఞా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా…పే… సఞ్ఞానిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బాతి. ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘ఆసవా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా…పే… ఆసవనిరోధగామినీ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి] పటిపదా వేదితబ్బాతి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? తయోమే, భిక్ఖవే, ఆసవా – కామాసవో, భవాసవో, అవిజ్జాసవో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, ఆసవానం నిదానసమ్భవో? అవిజ్జా, భిక్ఖవే, ఆసవానం నిదానసమ్భవో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, ఆసవానం వేమత్తతా? అత్థి, భిక్ఖవే, ఆసవా నిరయగమనీయా [నిరయగామినియా (సీ. క.)], అత్థి ఆసవా తిరచ్ఛానయోనిగమనీయా, అత్థి ఆసవా పేత్తివిసయగమనీయా, అత్థి ఆసవా మనుస్సలోకగమనీయా, అత్థి ఆసవా దేవలోకగమనీయా. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఆసవానం వేమత్తతా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, ఆసవానం విపాకో? యం ఖో, భిక్ఖవే, అవిజ్జాగతో తజ్జం తజ్జం అత్తభావం అభినిబ్బత్తేతి పుఞ్ఞభాగియం వా అపుఞ్ఞభాగియం వా, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఆసవానం విపాకో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, ఆసవనిరోధో? అవిజ్జానిరోధో, భిక్ఖవే, ఆసవనిరోధో. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో ఆసవనిరోధగామినీ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి] పటిపదా, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఏవం ఆసవే పజానాతి, ఏవం ఆసవానం నిదానసమ్భవం పజానాతి, ఏవం ఆసవానం వేమత్తతం పజానాతి, ఏవం ఆసవానం విపాకం పజానాతి, ఏవం ఆసవానం నిరోధం పజానాతి, ఏవం ఆసవానం నిరోధగామినిం పటిపదం పజానాతి, సో ఇమం నిబ్బేధికం బ్రహ్మచరియం పజానాతి ఆసవనిరోధం. ఆసవా, భిక్ఖవే, వేదితబ్బా…పే… ఆసవనిరోధగామినీ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి] పటిపదా వేదితబ్బాతి. ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘కమ్మం, భిక్ఖవే, వేదితబ్బం…పే… కమ్మనిరోధగామినీ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి] పటిపదా వేదితబ్బాతి, ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? [కథా. ౫౩౯] చేతనాహం, భిక్ఖవే, కమ్మం వదామి. చేతయిత్వా కమ్మం కరోతి – కాయేన వాచాయ మనసా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, కమ్మానం నిదానసమ్భవో? ఫస్సో, భిక్ఖవే, కమ్మానం నిదానసమ్భవో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, కమ్మానం వేమత్తతా? అత్థి, భిక్ఖవే, కమ్మం నిరయవేదనీయం, అత్థి కమ్మం తిరచ్ఛానయోనివేదనీయం, అత్థి కమ్మం పేత్తివిసయవేదనీయం, అత్థి కమ్మం మనుస్సలోకవేదనీయం, అత్థి కమ్మం దేవలోకవేదనీయం. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కమ్మానం వేమత్తతా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, కమ్మానం విపాకో? తివిధాహం [ఇమాహం (క.)], భిక్ఖవే, కమ్మానం విపాకం వదామి – దిట్ఠేవ [దిట్ఠే వా (సీ.)] ధమ్మే, ఉపపజ్జే వా [ఉపపజ్జం వా (క. సీ., అ. ని. ౧౦.౨౧౭), ఉపపజ్జ వా (?), మ. ని. ౩.౩౦౩ పాళియా తదత్థవణ్ణనాయ చ సంసద్దేతబ్బం], అపరే వా పరియాయే. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కమ్మానం విపాకో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, కమ్మనిరోధో? ఫస్సనిరోధో, [ఫస్సనిరోధా (క. సీ. స్యా. క.)] భిక్ఖవే, కమ్మనిరోధో. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో కమ్మనిరోధగామినీ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి] పటిపదా, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఏవం కమ్మం పజానాతి, ఏవం కమ్మానం నిదానసమ్భవం పజానాతి, ఏవం కమ్మానం వేమత్తతం పజానాతి, ఏవం కమ్మానం విపాకం పజానాతి, ఏవం కమ్మనిరోధం పజానాతి, ఏవం కమ్మనిరోధగామినిం పటిపదం పజానాతి, సో ఇమం నిబ్బేధికం బ్రహ్మచరియం పజానాతి కమ్మనిరోధం. కమ్మం, భిక్ఖవే, వేదితబ్బం…పే… కమ్మనిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బాతి, ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘దుక్ఖం, భిక్ఖవే, వేదితబ్బం, దుక్ఖస్స నిదానసమ్భవో వేదితబ్బో, దుక్ఖస్స వేమత్తతా వేదితబ్బా, దుక్ఖస్స విపాకో వేదితబ్బో, దుక్ఖనిరోధో వేదితబ్బో, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బాతి. ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? జాతిపి దుక్ఖా, జరాపి దుక్ఖా, బ్యాధిపి దుక్ఖో [బ్యాధిపి దుక్ఖా (స్యా. పీ. క.)], మరణమ్పి దుక్ఖం, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసాపి దుక్ఖా, యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం, సంఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా [పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధాపి (క.)] దుక్ఖా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖస్స నిదానసమ్భవో? తణ్హా, భిక్ఖవే, దుక్ఖస్స నిదానసమ్భవో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖస్స వేమత్తతా? అత్థి, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అధిమత్తం, అత్థి పరిత్తం, అత్థి దన్ధవిరాగి, అత్థి ఖిప్పవిరాగి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖస్స వేమత్తతా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖస్స విపాకో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో యేన దుక్ఖేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో [పరియాదిణ్ణచిత్తో (క.)] సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి, యేన వా పన దుక్ఖేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో బహిద్ధా పరియేట్ఠిం ఆపజ్జతి – ‘కో [సో న (క.)] ఏకపదం ద్విపదం జానాతి [పజానాతి (క.)] ఇమస్స దుక్ఖస్స నిరోధాయా’తి? సమ్మోహవేపక్కం వాహం, భిక్ఖవే, దుక్ఖం వదామి పరియేట్ఠివేపక్కం వా. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖస్స విపాకో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధో? తణ్హానిరోధో, [తణ్హానిరోధా (క. సీ. స్యా. క.)] భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధో. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో దుక్ఖస్స నిరోధగామినీ పటిపదా, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఏవం దుక్ఖం పజానాతి, ఏవం దుక్ఖస్స నిదానసమ్భవం పజానాతి, ఏవం దుక్ఖస్స వేమత్తతం పజానాతి, ఏవం దుక్ఖస్స విపాకం పజానాతి, ఏవం దుక్ఖనిరోధం పజానాతి, ఏవం దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం పజానాతి, సో ఇమం నిబ్బేధికం బ్రహ్మచరియం పజానాతి దుక్ఖనిరోధం. దుక్ఖం, భిక్ఖవే, వేదితబ్బం, దుక్ఖస్స నిదానసమ్భవో వేదితబ్బో, దుక్ఖస్స వేమత్తతా వేదితబ్బా, దుక్ఖస్స విపాకో వేదితబ్బో, దుక్ఖనిరోధో వేదితబ్బో, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా వేదితబ్బాతి. ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

‘‘అయం ఖో సో, భిక్ఖవే, నిబ్బేధికపరియాయో ధమ్మపరియాయో’’తి. నవమం.