౩. అనుత్తరియవగ్గో

౧. సామకసుత్తం

౨౧. ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి సామగామకే పోక్ఖరణియాయం. అథ ఖో అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం పోక్ఖరణియం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘తయోమే, భన్తే, ధమ్మా భిక్ఖునో పరిహానాయ సంవత్తన్తి. కతమే తయో? కమ్మారామతా, భస్సారామతా, నిద్దారామతా – ఇమే ఖో, భన్తే, తయో ధమ్మా భిక్ఖునో పరిహానాయ సంవత్తన్తీ’’తి. ఇదమవోచ సా దేవతా. సమనుఞ్ఞో సత్థా అహోసి. అథ ఖో సా దేవతా ‘‘సమనుఞ్ఞో మే సత్థా’’తి భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయి.

అథ ఖో భగవా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇమం, భిక్ఖవే, రత్తిం అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం పోక్ఖరణియం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో, భిక్ఖవే, సా దేవతా మం ఏతదవోచ – ‘తయోమే, భన్తే, ధమ్మా భిక్ఖునో పరిహానాయ సంవత్తన్తి. కతమే తయో? కమ్మారామతా, భస్సారామతా, నిద్దారామతా – ఇమే ఖో, భన్తే, తయో ధమ్మా భిక్ఖునో పరిహానాయ సంవత్తన్తీ’తి. ఇదమవోచ, భిక్ఖవే, సా దేవతా. ఇదం వత్వా మం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయి. తేసం వో [ఖో (క.)], భిక్ఖవే, అలాభా తేసం దుల్లద్ధం, యే వో దేవతాపి జానన్తి కుసలేహి ధమ్మేహి పరిహాయమానే’’.

‘‘అపరేపి, భిక్ఖవే, తయో పరిహానియే ధమ్మే దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, తయో పరిహానియా ధమ్మా? సఙ్గణికారామతా, దోవచస్సతా, పాపమిత్తతా – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో పరిహానియా ధమ్మా’’.

‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం పరిహాయింసు కుసలేహి ధమ్మేహి, సబ్బేతే ఇమేహేవ ఛహి ధమ్మేహి పరిహాయింసు కుసలేహి ధమ్మేహి. యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం పరిహాయిస్సన్తి కుసలేహి ధమ్మేహి, సబ్బేతే ఇమేహేవ ఛహి ధమ్మేహి పరిహాయిస్సన్తి కుసలేహి ధమ్మేహి. యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, ఏతరహి పరిహాయన్తి కుసలేహి ధమ్మేహి, సబ్బేతే ఇమేహేవ ఛహి ధమ్మేహి పరిహాయన్తి కుసలేహి ధమ్మేహీ’’తి. పఠమం.

౨. అపరిహానియసుత్తం

౨౨. ‘‘ఛయిమే, భిక్ఖవే, అపరిహానియే ధమ్మే దేసేస్సామి, తం సుణాథ…పే… కతమే చ, భిక్ఖవే, ఛ అపరిహానియా ధమ్మా? న కమ్మారామతా, న భస్సారామతా, న నిద్దారామతా, న సఙ్గణికారామతా, సోవచస్సతా, కల్యాణమిత్తతా – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ఛ అపరిహానియా ధమ్మా.

‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం న పరిహాయింసు కుసలేహి ధమ్మేహి, సబ్బేతే ఇమేహేవ ఛహి ధమ్మేహి న పరిహాయింసు కుసలేహి ధమ్మేహి. యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం న పరిహాయిస్సన్తి కుసలేహి ధమ్మేహి, సబ్బేతే ఇమేహేవ ఛహి ధమ్మేహి న పరిహాయిస్సన్తి కుసలేహి ధమ్మేహి. యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, ఏతరహి న పరిహాయన్తి కుసలేహి ధమ్మేహి, సబ్బేతే ఇమేహేవ ఛహి ధమ్మేహి న పరిహాయన్తి కుసలేహి ధమ్మేహీ’’తి. దుతియం.

౩. భయసుత్తం

౨౩. ‘‘‘భయ’న్తి, భిక్ఖవే, కామానమేతం అధివచనం; ‘దుక్ఖ’న్తి, భిక్ఖవే, కామానమేతం అధివచనం; ‘రోగో’తి, భిక్ఖవే, కామానమేతం అధివచనం; ‘గణ్డో’తి, భిక్ఖవే, కామానమేతం అధివచనం; ‘సఙ్గో’తి, భిక్ఖవే, కామానమేతం అధివచనం; ‘పఙ్కో’తి, భిక్ఖవే, కామానమేతం అధివచనం.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, ‘భయ’న్తి కామానమేతం అధివచనం? కామరాగరత్తాయం, భిక్ఖవే, ఛన్దరాగవినిబద్ధో దిట్ఠధమ్మికాపి భయా న పరిముచ్చతి, సమ్పరాయికాపి భయా న పరిముచ్చతి, తస్మా ‘భయ’న్తి కామానమేతం అధివచనం. కస్మా చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖన్తి…పే… రోగోతి… గణ్డోతి… సఙ్గోతి… పఙ్కోతి కామానమేతం అధివచనం? కామరాగరత్తాయం, భిక్ఖవే, ఛన్దరాగవినిబద్ధో దిట్ఠధమ్మికాపి పఙ్కా న పరిముచ్చతి, సమ్పరాయికాపి పఙ్కా న పరిముచ్చతి, తస్మా ‘పఙ్కో’తి కామానమేతం అధివచన’’న్తి.

‘‘భయం దుక్ఖం రోగో గణ్డో, సఙ్గో పఙ్కో చ ఉభయం;

ఏతే కామా పవుచ్చన్తి, యత్థ సత్తో పుథుజ్జనో.

‘‘ఉపాదానే భయం దిస్వా, జాతిమరణసమ్భవే;

అనుపాదా విముచ్చన్తి, జాతిమరణసఙ్ఖయే.

‘‘తే ఖేమప్పత్తా సుఖినో, దిట్ఠధమ్మాభినిబ్బుతా;

సబ్బవేరభయాతీతా [సబ్బే వేరభయాతీతా (స్యా.)], సబ్బదుక్ఖం ఉపచ్చగు’’న్తి. తతియం;

౪. హిమవన్తసుత్తం

౨౪. ‘‘ఛహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు హిమవన్తం పబ్బతరాజం పదాలేయ్య, కో పన వాదో ఛవాయ అవిజ్జాయ! కతమేహి ఛహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమాధిస్స సమాపత్తికుసలో హోతి, సమాధిస్స ఠితికుసలో హోతి, సమాధిస్స వుట్ఠానకుసలో హోతి, సమాధిస్స కల్లితకుసలో [కల్లతాకుసలో (స్యా. కం. క.) సం. ని. ౩.౬౬౫ పస్సితబ్బం] హోతి, సమాధిస్స గోచరకుసలో హోతి, సమాధిస్స అభినీహారకుసలో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ఛహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు హిమవన్తం పబ్బతరాజం పదాలేయ్య, కో పన వాదో ఛవాయ అవిజ్జాయా’’తి! చతుత్థం.

౫. అనుస్సతిట్ఠానసుత్తం

౨౫. ‘‘ఛయిమాని, భిక్ఖవే, అనుస్సతిట్ఠానాని. కతమాని ఛ? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో తథాగతం అనుస్సరతి – ‘ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో తథాగతం అనుస్సరతి, నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. ఇదమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో ధమ్మం అనుస్సరతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో…పే… పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో ధమ్మం అనుస్సరతి, నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. ఇదమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో సఙ్ఘం అనుస్సరతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి. యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో సఙ్ఘం అనుస్సరతి, నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. ఇదమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో అత్తనో సీలాని అనుస్సరతి అఖణ్డాని…పే… సమాధిసంవత్తనికాని. యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో సీలం అనుస్సరతి, నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. ఇదమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో అత్తనో చాగం అనుస్సరతి – ‘లాభా వత మే! సులద్ధం వత మే…పే… యాచయోగో దానసంవిభాగరతో’తి. యస్మిం…పే… ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో దేవతా అనుస్సరతి – ‘సన్తి దేవా చాతుమహారాజికా, సన్తి దేవా తావతింసా, సన్తి దేవా యామా, సన్తి దేవా తుసితా, సన్తి దేవా నిమ్మానరతినో, సన్తి దేవా పరనిమ్మితవసవత్తినో, సన్తి దేవా బ్రహ్మకాయికా, సన్తి దేవా తతుత్తరి. యథారూపాయ సద్ధాయ సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థ ఉపపన్నా; మయ్హమ్పి తథారూపా సద్ధా సంవిజ్జతి. యథారూపేన సీలేన… సుతేన… చాగేన… పఞ్ఞాయ సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థ ఉపపన్నా; మయ్హమ్పి తథారూపా పఞ్ఞా సంవిజ్జతీ’’’ తి.

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో అత్తనో చ తాసఞ్చ దేవతానం సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరతి నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. ఇదమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుజ్ఝన్తి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, ఛ అనుస్సతిట్ఠానానీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. మహాకచ్చానసుత్తం

౨౬. తత్ర ఖో ఆయస్మా మహాకచ్చానో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో మహాకచ్చానస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా మహాకచ్చానో ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, ఆవుసో; అబ్భుతం, ఆవుసో! యావఞ్చిదం తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సమ్బాధే ఓకాసాధిగమో అనుబుద్ధో సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం ఛ అనుస్సతిట్ఠానాని.

‘‘కతమాని ఛ? ఇధావుసో, అరియసావకో తథాగతం అనుస్సరతి – ‘ఇతిపి సో భగవా …పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే అరియసావకో తథాగతం అనుస్సరతి నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. స ఖో సో, ఆవుసో, అరియసావకో సబ్బసో ఆకాససమేన చేతసా విహరతి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. ఇదమ్పి ఖో, ఆవుసో, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుద్ధిధమ్మా భవన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, అరియసావకో ధమ్మం అనుస్సరతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో…పే… పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే అరియసావకో ధమ్మం అనుస్సరతి నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. స ఖో సో, ఆవుసో, అరియసావకో సబ్బసో ఆకాససమేన చేతసా విహరతి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. ఇదమ్పి ఖో, ఆవుసో, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుద్ధిధమ్మా భవన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, అరియసావకో సఙ్ఘం అనుస్సరతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే అరియసావకో సఙ్ఘం అనుస్సరతి నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. స ఖో సో, ఆవుసో, అరియసావకో సబ్బసో ఆకాససమేన చేతసా విహరతి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. ఇదమ్పి ఖో, ఆవుసో, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుద్ధిధమ్మా భవన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, అరియసావకో అత్తనో సీలాని అనుస్సరతి అఖణ్డాని…పే… సమాధిసంవత్తనికాని. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే అరియసావకో అత్తనో సీలం అనుస్సరతి నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. స ఖో సో, ఆవుసో, అరియసావకో సబ్బసో ఆకాససమేన చేతసా విహరతి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. ఇదమ్పి ఖో, ఆవుసో, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుద్ధిధమ్మా భవన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, అరియసావకో అత్తనో చాగం అనుస్సరతి – ‘లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే…పే… యాచయోగో దానసంవిభాగరతో’తి. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే అరియసావకో అత్తనో చాగం అనుస్సరతి నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. స ఖో సో, ఆవుసో, అరియసావకో సబ్బసో ఆకాససమేన చేతసా విహరతి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. ఇదమ్పి ఖో, ఆవుసో, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుద్ధిధమ్మా భవన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, అరియసావకో దేవతా అనుస్సరతి – ‘సన్తి దేవా చాతుమహారాజికా, సన్తి దేవా…పే… తతుత్తరి. యథారూపాయ సద్ధాయ సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థ ఉపపన్నా; మయ్హమ్పి తథారూపా సద్ధా సంవిజ్జతి. యథారూపేన సీలేన…పే… సుతేన… చాగేన… పఞ్ఞాయ సమన్నాగతా తా దేవతా ఇతో చుతా తత్థ ఉపపన్నా; మయ్హమ్పి తథారూపా పఞ్ఞా సంవిజ్జతీ’తి. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే అరియసావకో అత్తనో చ తాసఞ్చ దేవతానం సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరతి నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి; ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి, నిక్ఖన్తం ముత్తం వుట్ఠితం గేధమ్హా. ‘గేధో’తి ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం. స ఖో సో, ఆవుసో, అరియసావకో సబ్బసో ఆకాససమేన చేతసా విహరతి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. ఇదమ్పి ఖో, ఆవుసో, ఆరమ్మణం కరిత్వా ఏవమిధేకచ్చే సత్తా విసుద్ధిధమ్మా భవన్తి.

‘‘అచ్ఛరియం, ఆవుసో; అబ్భుతం, ఆవుసో! యావఞ్చిదం తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సమ్బాధే ఓకాసాధిగమో అనుబుద్ధో సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం ఛ అనుస్సతిట్ఠానానీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. పఠమసమయసుత్తం

౨౭. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతి ను ఖో, భన్తే, సమయా మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి? ‘‘ఛయిమే, భిక్ఖు, సమయా మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం’’.

‘‘కతమే ఛ? ఇధ, భిక్ఖు, యస్మిం సమయే భిక్ఖు కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి కామరాగపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి తస్మిం సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరామి కామరాగపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానామి. సాధు వత మే, ఆయస్మా, కామరాగస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతూ’తి. తస్స మనోభావనీయో భిక్ఖు కామరాగస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి. అయం, భిక్ఖు, పఠమో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, యస్మిం సమయే భిక్ఖు బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి బ్యాపాదపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ బ్యాపాదస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి తస్మిం సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరామి బ్యాపాదపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ బ్యాపాదస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానామి. సాధు వత మే, ఆయస్మా, బ్యాపాదస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతూ’తి. తస్స మనోభావనీయో భిక్ఖు బ్యాపాదస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి. అయం, భిక్ఖు, దుతియో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, యస్మిం సమయే భిక్ఖు థినమిద్ధపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి థినమిద్ధపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ థినమిద్ధస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి తస్మిం సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, థినమిద్ధపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరామి థినమిద్ధపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ థినమిద్ధస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానామి. సాధు వత మే, ఆయస్మా, థినమిద్ధస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతూ’తి. తస్స మనోభావనీయో భిక్ఖు థినమిద్ధస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి. అయం, భిక్ఖు, తతియో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, యస్మిం సమయే భిక్ఖు ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి తస్మిం సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరామి ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానామి. సాధు వత మే, ఆయస్మా, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతూ’తి. తస్స మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి. అయం, భిక్ఖు, చతుత్థో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, యస్మిం సమయే భిక్ఖు విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి విచికిచ్ఛాపరేతేన, ఉప్పన్నాయ చ విచికిచ్ఛాయ నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి తస్మిం సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం, ఆవుసో, విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరామి విచికిచ్ఛాపరేతేన, ఉప్పన్నాయ చ విచికిచ్ఛాయ నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానామి. సాధు వత మే, ఆయస్మా, విచికిచ్ఛాయ పహానాయ ధమ్మం దేసేతూ’తి. తస్స మనోభావనీయో భిక్ఖు విచికిచ్ఛాయ పహానాయ ధమ్మం దేసేతి. అయం, భిక్ఖు, పఞ్చమో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, యస్మిం సమయే భిక్ఖు యం నిమిత్తం ఆగమ్మ యం నిమిత్తం మనసికరోతో అనన్తరా ఆసవానం ఖయో హోతి తం నిమిత్తం నప్పజానాతి తస్మిం సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, యం నిమిత్తం ఆగమ్మ యం నిమిత్తం మనసికరోతో అనన్తరా ఆసవానం ఖయో హోతి, తం నిమిత్తం నప్పజానామి. సాధు వత మే, ఆయస్మా, ఆసవానం ఖయాయ ధమ్మం దేసేతూ’తి. తస్స మనోభావనీయో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయాయ ధమ్మం దేసేతి. అయం, భిక్ఖు, ఛట్ఠో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం. ఇమే ఖో, భిక్ఖు, ఛ సమయా మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి. సత్తమం.

౮. దుతియసమయసుత్తం

౨౮. ఏకం సమయం సమ్బహులా థేరా భిక్ఖూ బారాణసియం విహరన్తి ఇసిపతనే మిగదాయే. అథ ఖో తేసం థేరానం భిక్ఖూనం పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తానం మణ్డలమాళే సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘‘కో ను ఖో, ఆవుసో, సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి?

ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు థేరే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘యస్మిం, ఆవుసో, సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో పాదే పక్ఖాలేత్వా నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా, సో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి.

ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో, ఆవుసో, సో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో పాదే పక్ఖాలేత్వా నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా, చారిత్తకిలమథోపిస్స తస్మిం సమయే అప్పటిప్పస్సద్ధో హోతి, భత్తకిలమథోపిస్స తస్మిం సమయే అప్పటిప్పస్సద్ధో హోతి. తస్మా సో అసమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో విహారపచ్ఛాయాయం నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా, సో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి.

ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో, ఆవుసో, సో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో విహారపచ్ఛాయాయం నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా, యదేవస్స దివా సమాధినిమిత్తం మనసికతం హోతి తదేవస్స తస్మిం సమయే సముదాచరతి. తస్మా సో అసమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా, సో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి.

ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో, ఆవుసో, సో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం. యస్మిం, ఆవుసో, సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా, ఓజట్ఠాయిస్స తస్మిం సమయే కాయో హోతి ఫాసుస్స హోతి బుద్ధానం సాసనం మనసి కాతుం. తస్మా సో అసమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి.

ఏవం వుత్తే ఆయస్మా మహాకచ్చానో థేరే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘ఛయిమే, భిక్ఖు, సమయా మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం’’’.

‘‘కతమే ఛ? ఇధ, భిక్ఖు, యస్మిం సమయే భిక్ఖు కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి కామరాగపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్మిం సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరామి కామరాగపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానామి. సాధు వత మే ఆయస్మా కామరాగస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతూ’తి. తస్స మనోభావనీయో భిక్ఖు కామరాగస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి. అయం, భిక్ఖు, పఠమో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, యస్మిం సమయే భిక్ఖు బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి…పే… థినమిద్ధపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి… ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి… విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి… యం నిమిత్తం ఆగమ్మ యం నిమిత్తం మనసికరోతో అనన్తరా ఆసవానం ఖయో హోతి, తం నిమిత్తం న జానాతి న పస్సతి, తస్మిం సమయే మనోభావనీయో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, యం నిమిత్తం ఆగమ్మ యం నిమిత్తం మనసికరోతో అనన్తరా ఆసవానం ఖయో హోతి తం నిమిత్తం న జానామి న పస్సామి. సాధు వత మే ఆయస్మా ఆసవానం ఖయాయ ధమ్మం దేసేతూ’తి. తస్స మనోభావనీయో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయాయ ధమ్మం దేసేతి. అయం, భిక్ఖు, ఛట్ఠో సమయో మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం.

‘‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘ఇమే ఖో, భిక్ఖు, ఛ సమయా మనోభావనీయస్స భిక్ఖునో దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. ఉదాయీసుత్తం

౨౯. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఆమన్తేసి – ‘‘కతి ను ఖో, ఉదాయి, అనుస్సతిట్ఠానానీ’’తి? ఏవం వుత్తే ఆయస్మా ఉదాయీ తుణ్హీ అహోసి. దుతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఆమన్తేసి – ‘‘కతి ను ఖో, ఉదాయి, అనుస్సతిట్ఠానానీ’’తి? దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తుణ్హీ అహోసి. తతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఆమన్తేసి – ‘‘కతి ను ఖో, ఉదాయి, అనుస్సతిట్ఠానానీ’’తి? తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తుణ్హీ అహోసి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా తం, ఆవుసో ఉదాయి, ఆమన్తేసీ’’తి. ‘‘సుణోమహం, ఆవుసో ఆనన్ద, భగవతో. ఇధ, భన్తే, భిక్ఖు అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి – సేయ్యథిదం ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే…. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. ఇదం, భన్తే, అనుస్సతిట్ఠాన’’న్తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘అఞ్ఞాసిం ఖో అహం, ఆనన్ద – ‘నేవాయం ఉదాయీ మోఘపురిసో అధిచిత్తం అనుయుత్తో విహరతీ’తి. కతి ను ఖో, ఆనన్ద, అనుస్సతిట్ఠానానీ’’తి?

‘‘పఞ్చ, భన్తే, అనుస్సతిట్ఠానాని. కతమాని పఞ్చ? ఇధ, భన్తే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదం, భన్తే, అనుస్సతిట్ఠానం ఏవం భావితం ఏవం బహులీకతం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, భిక్ఖు ఆలోకసఞ్ఞం మనసి కరోతి, దివా సఞ్ఞం అధిట్ఠాతి, యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా; ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. ఇదం, భన్తే, అనుస్సతిట్ఠానం ఏవం భావితం ఏవం బహులీకతం ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా నఖా దన్తా తచో మంసం న్హారు [నహారు (సీ. పీ.) దీ. ని. ౨.౩౭౭; మ. ని. ౧.౧౧౦] అట్ఠి అట్ఠిమిఞ్జం వక్కం హదయం యకనం కిలోమకం పిహకం పప్ఫాసం అన్తం అన్తగుణం ఉదరియం కరీసం పిత్తం సేమ్హం పుబ్బో లోహితం సేదో మేదో అస్సు వసా ఖేళో సిఙ్ఘాణికా లసికా ముత్త’న్తి. ఇదం, భన్తే, అనుస్సతిట్ఠానం ఏవం భావితం ఏవం బహులీకతం కామరాగప్పహానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సీవథికాయ ఛడ్డితం [ఛడ్డితం (సీ. స్యా. పీ.)] ఏకాహమతం వా ద్వీహమతం వా తీహమతం వా ఉద్ధుమాతకం వినీలకం విపుబ్బకజాతం. సో ఇమమేవ కాయం ఏవం [ఏవన్తి ఇదం సతిపట్ఠానసుత్తాదీసు నత్థి] ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’’’తి [ఏతం అనతీతోతి (సీ.)].

‘‘సేయ్యథాపి వా పన [సేయ్యథా వా పన (స్యా.)] పస్సేయ్య సరీరం సీవథికాయ ఛడ్డితం కాకేహి వా ఖజ్జమానం కులలేహి వా ఖజ్జమానం గిజ్ఝేహి వా ఖజ్జమానం సునఖేహి వా ఖజ్జమానం సిఙ్గాలేహి [సిగాలేహి (సీ.)] వా ఖజ్జమానం వివిధేహి వా పాణకజాతేహి ఖజ్జమానం. సో ఇమమేవ కాయం ఏవం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి వా పన పస్సేయ్య సరీరం సీవథికాయ ఛడ్డితం అట్ఠికసఙ్ఖలికం సమంసలోహితం న్హారుసమ్బన్ధం…పే… అట్ఠికసఙ్ఖలికం నిమ్మంసలోహితమక్ఖితం న్హారుసమ్బన్ధం… అట్ఠికసఙ్ఖలికం అపగతమంసలోహితం న్హారుసమ్బన్ధం. అట్ఠికాని అపగతసమ్బన్ధాని దిసావిదిసావిక్ఖిత్తాని [దిసావిదిసాసు విక్ఖిత్తాని (సీ.)], అఞ్ఞేన హత్థట్ఠికం అఞ్ఞేన పాదట్ఠికం అఞ్ఞేన జఙ్ఘట్ఠికం అఞ్ఞేన ఊరుట్ఠికం అఞ్ఞేన కటిట్ఠికం [కటట్ఠికం (సీ.)] అఞ్ఞేన [పిట్ఠికణ్డకం అఞ్ఞేన సీసకటాహం (సీ. పీ.), పిట్ఠికణ్డకట్ఠికం అఞ్ఞేన సీసకటాహం (స్యా. కం.)] ఫాసుకట్ఠికం అఞ్ఞేన పిట్ఠికణ్టకట్ఠికం అఞ్ఞేన ఖన్ధట్ఠికం అఞ్ఞేన గీవట్ఠికం అఞ్ఞేన హనుకట్ఠికం అఞ్ఞేన దన్తకట్ఠికం అఞ్ఞేన సీసకటాహం [పిట్ఠికణ్డకం అఞ్ఞేన సీసకటాహం (సీ. పీ.), పిట్ఠికణ్డకట్ఠికం అఞ్ఞేన సీసకటాహం (స్యా. కం.)], అట్ఠికాని సేతాని సఙ్ఖవణ్ణప్పటిభాగాని [సఙ్ఖవణ్ణూపనిభాని (సీ. స్యా. పీ.)] అట్ఠికాని పుఞ్జకితాని [పుఞ్జకతాని (పీ.)] తేరోవస్సికాని అట్ఠికాని పూతీని చుణ్ణకజాతాని. సో ఇమమేవ కాయం ఏవం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి. ఇదం, భన్తే, అనుస్సతిట్ఠానం ఏవం భావితం ఏవం బహులీకతం అస్మిమానసముగ్ఘాతాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదం, భన్తే, అనుస్సతిట్ఠానం ఏవం భావితం ఏవం బహులీకతం అనేకధాతుపటివేధాయ సంవత్తతి. ఇమాని ఖో, భన్తే, పఞ్చ అనుస్సతిట్ఠానానీ’’తి.

‘‘సాధు, సాధు, ఆనన్ద! తేన హి త్వం, ఆనన్ద, ఇదమ్పి ఛట్ఠం అనుస్సతిట్ఠానం ధారేహి. ఇధానన్ద, భిక్ఖు సతోవ అభిక్కమతి సతోవ పటిక్కమతి సతోవ తిట్ఠతి సతోవ నిసీదతి సతోవ సేయ్యం కప్పేతి సతోవ కమ్మం అధిట్ఠాతి. ఇదం, ఆనన్ద, అనుస్సతిట్ఠానం ఏవం భావితం ఏవం బహులీకతం సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతీ’’తి. నవమం.

౧౦. అనుత్తరియసుత్తం

౩౦. ‘‘ఛయిమాని, భిక్ఖవే, అనుత్తరియాని. కతమాని ఛ? దస్సనానుత్తరియం, సవనానుత్తరియం, లాభానుత్తరియం, సిక్ఖానుత్తరియం, పారిచరియానుత్తరియం, అనుస్సతానుత్తరియన్తి.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దస్సనానుత్తరియం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో హత్థిరతనమ్పి దస్సనాయ గచ్ఛతి, అస్సరతనమ్పి దస్సనాయ గచ్ఛతి, మణిరతనమ్పి దస్సనాయ గచ్ఛతి, ఉచ్చావచం వా పన దస్సనాయ గచ్ఛతి, సమణం వా బ్రాహ్మణం వా మిచ్ఛాదిట్ఠికం మిచ్ఛాపటిపన్నం దస్సనాయ గచ్ఛతి. అత్థేతం, భిక్ఖవే, దస్సనం; నేతం నత్థీతి వదామి. తఞ్చ ఖో ఏతం, భిక్ఖవే, దస్సనం హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి. యో చ ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతం వా తథాగతసావకం వా దస్సనాయ గచ్ఛతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో, ఏతదానుత్తరియం, భిక్ఖవే, దస్సనానం సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం [సోకపరిద్దవానం (సీ.)] సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ [అత్థగమాయ (సీ.)] ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం తథాగతం వా తథాగతసావకం వా దస్సనాయ గచ్ఛతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దస్సనానుత్తరియం. ఇతి దస్సనానుత్తరియం.

‘‘సవనానుత్తరియఞ్చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో భేరిసద్దమ్పి [భేరిసద్దస్సపి (క.) ఏవం వీణాసద్దమ్పిఇచ్చాదీసుపి] సవనాయ గచ్ఛతి, వీణాసద్దమ్పి సవనాయ గచ్ఛతి, గీతసద్దమ్పి సవనాయ గచ్ఛతి, ఉచ్చావచం వా పన సవనాయ గచ్ఛతి, సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స మిచ్ఛాపటిపన్నస్స ధమ్మస్సవనాయ గచ్ఛతి. అత్థేతం, భిక్ఖవే, సవనం; నేతం నత్థీతి వదామి. తఞ్చ ఖో ఏతం, భిక్ఖవే, సవనం హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి. యో చ ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతస్స వా తథాగతసావకస్స వా ధమ్మస్సవనాయ గచ్ఛతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో, ఏతదానుత్తరియం, భిక్ఖవే, సవనానం సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం తథాగతస్స వా తథాగతసావకస్స వా ధమ్మస్సవనాయ గచ్ఛతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సవనానుత్తరియం. ఇతి దస్సనానుత్తరియం, సవనానుత్తరియం.

‘‘లాభానుత్తరియఞ్చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుత్తలాభమ్పి లభతి, దారలాభమ్పి లభతి, ధనలాభమ్పి లభతి, ఉచ్చావచం వా పన లాభం లభతి, సమణే వా బ్రాహ్మణే వా మిచ్ఛాదిట్ఠికే మిచ్ఛాపటిపన్నే సద్ధం పటిలభతి. అత్థేసో, భిక్ఖవే, లాభో; నేసో నత్థీతి వదామి. సో చ ఖో ఏసో, భిక్ఖవే, లాభో హీనో గమ్మో పోథుజ్జనికో అనరియో అనత్థసంహితో, న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి. యో చ ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతే వా తథాగతసావకే వా సద్ధం పటిలభతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో, ఏతదానుత్తరియం, భిక్ఖవే, లాభానం సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం తథాగతే వా తథాగతసావకే వా సద్ధం పటిలభతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, లాభానుత్తరియం. ఇతి దస్సనానుత్తరియం, సవనానుత్తరియం, లాభానుత్తరియం.

‘‘సిక్ఖానుత్తరియఞ్చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో హత్థిస్మిమ్పి సిక్ఖతి, అస్సస్మిమ్పి సిక్ఖతి, రథస్మిమ్పి సిక్ఖతి, ధనుస్మిమ్పి సిక్ఖతి, థరుస్మిమ్పి సిక్ఖతి, ఉచ్చావచం వా పన సిక్ఖతి, సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స మిచ్ఛాపటిపన్నస్స [మిచ్ఛాపటిపత్తిం (క.)] సిక్ఖతి. అత్థేసా, భిక్ఖవే, సిక్ఖా; నేసా నత్థీతి వదామి. సా చ ఖో ఏసా, భిక్ఖవే, సిక్ఖా హీనా గమ్మా పోథుజ్జనికా అనరియా అనత్థసంహితా, న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి. యో చ ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అధిసీలమ్పి సిక్ఖతి, అధిచిత్తమ్పి సిక్ఖతి, అధిపఞ్ఞమ్పి సిక్ఖతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో, ఏతదానుత్తరియం, భిక్ఖవే, సిక్ఖానం సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అధిసీలమ్పి సిక్ఖతి, అధిచిత్తమ్పి సిక్ఖతి, అధిపఞ్ఞమ్పి సిక్ఖతి, నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సిక్ఖానుత్తరియం. ఇతి దస్సనానుత్తరియం, సవనానుత్తరియం, లాభానుత్తరియం, సిక్ఖానుత్తరియం.

‘‘పారిచరియానుత్తరియఞ్చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ఖత్తియమ్పి పరిచరతి, బ్రాహ్మణమ్పి పరిచరతి, గహపతిమ్పి పరిచరతి, ఉచ్చావచం వా పన పరిచరతి, సమణం వా బ్రాహ్మణం వా మిచ్ఛాదిట్ఠికం మిచ్ఛాపటిపన్నం పరిచరతి. అత్థేసా, భిక్ఖవే, పారిచరియా; నేసా నత్థీతి వదామి. సా చ ఖో ఏసా, భిక్ఖవే, పారిచరియా హీనా గమ్మా పోథుజ్జనికా అనరియా అనత్థసంహితా, న నిబ్బిదాయ…పే… న నిబ్బానాయ సంవత్తతి. యో చ ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతం వా తథాగతసావకం వా పరిచరతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో, ఏతదానుత్తరియం, భిక్ఖవే, పారిచరియానం సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం తథాగతం వా తథాగతసావకం వా పరిచరతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పారిచరియానుత్తరియం. ఇతి దస్సనానుత్తరియం, సవనానుత్తరియం, లాభానుత్తరియం, సిక్ఖానుత్తరియం, పారిచరియానుత్తరియం.

‘‘అనుస్సతానుత్తరియఞ్చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుత్తలాభమ్పి అనుస్సరతి, దారలాభమ్పి అనుస్సరతి, ధనలాభమ్పి అనుస్సరతి, ఉచ్చావచం వా పన లాభం అనుస్సరతి, సమణం వా బ్రాహ్మణం వా మిచ్ఛాదిట్ఠికం మిచ్ఛాపటిపన్నం అనుస్సరతి. అత్థేసా, భిక్ఖవే, అనుస్సతి; నేసా నత్థీతి వదామి. సా చ ఖో ఏసా, భిక్ఖవే, అనుస్సతి హీనా గమ్మా పోథుజ్జనికా అనరియా అనత్థసంహితా, న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి. యో చ ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతం వా తథాగతసావకం వా అనుస్సరతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో, ఏతదానుత్తరియం, భిక్ఖవే, అనుస్సతీనం సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం తథాగతం వా తథాగతసావకం వా అనుస్సరతి నివిట్ఠసద్ధో నివిట్ఠపేమో ఏకన్తగతో అభిప్పసన్నో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అనుస్సతానుత్తరియం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, ఛ అనుత్తరియానీ’’తి.

‘‘యే దస్సనానుత్తరం లద్ధా [యే దస్సనవరం లద్ధా (సీ. పీ.), దస్సనానుత్తరియం లద్ధా (స్యా. కం.)], సవనఞ్చ అనుత్తరం;

లాభానుత్తరియం లద్ధా, సిక్ఖానుత్తరియే రతా [అనుత్తరియం తథా (క.)].

‘‘ఉపట్ఠితా పారిచరియా, భావయన్తి అనుస్సతిం;

వివేకప్పటిసంయుత్తం, ఖేమం అమతగామినిం.

‘‘అప్పమాదే పముదితా, నిపకా సీలసంవుతా;

తే వే కాలేన పచ్చేన్తి [పచ్చన్తి (స్యా. క.)], యత్థ దుక్ఖం నిరుజ్ఝతీ’’తి. దసమం;

అనుత్తరియవగ్గో [సామకవగ్గో (క.)] తతియో.