(౨౦) ౫. బ్రాహ్మణవగ్గో

౧. సోణసుత్తం

౧౯౧. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, పోరాణా బ్రాహ్మణధమ్మా ఏతరహి సునఖేసు సన్దిస్సన్తి, నో బ్రాహ్మణేసు. కతమే పఞ్చ? పుబ్బే సుదం [పుబ్బస్సుదం (క.)], భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణింయేవ గచ్ఛన్తి, నో అబ్రాహ్మణిం. ఏతరహి, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణిమ్పి గచ్ఛన్తి, అబ్రాహ్మణిమ్పి గచ్ఛన్తి. ఏతరహి, భిక్ఖవే, సునఖా సునఖింయేవ గచ్ఛన్తి, నో అసునఖిం. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో పోరాణో బ్రాహ్మణధమ్మో ఏతరహి సునఖేసు సన్దిస్సతి, నో బ్రాహ్మణేసు.

‘‘పుబ్బే సుదం, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణిం ఉతునింయేవ గచ్ఛన్తి, నో అనుతునిం. ఏతరహి, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణిం ఉతునిమ్పి గచ్ఛన్తి, అనుతునిమ్పి గచ్ఛన్తి. ఏతరహి, భిక్ఖవే, సునఖా సునఖిం ఉతునింయేవ గచ్ఛన్తి, నో అనుతునిం. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో పోరాణో బ్రాహ్మణధమ్మో ఏతరహి సునఖేసు సన్దిస్సతి, నో బ్రాహ్మణేసు.

‘‘పుబ్బే సుదం, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణిం నేవ కిణన్తి నో విక్కిణన్తి, సమ్పియేనేవ సంవాసం సంబన్ధాయ [సంసగ్గత్థాయ (సీ. పీ.)] సంపవత్తేన్తి. ఏతరహి, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణిం కిణన్తిపి విక్కిణన్తిపి, సమ్పియేనపి సంవాసం సంబన్ధాయ సంపవత్తేన్తి. ఏతరహి, భిక్ఖవే, సునఖా సునఖిం నేవ కిణన్తి నో విక్కిణన్తి, సమ్పియేనేవ సంవాసం సంబన్ధాయ సంపవత్తేన్తి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో పోరాణో బ్రాహ్మణధమ్మో ఏతరహి సునఖేసు సన్దిస్సతి, నో బ్రాహ్మణేసు.

‘‘పుబ్బే సుదం, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా న సన్నిధిం కరోన్తి ధనస్సపి ధఞ్ఞస్సపి రజతస్సపి జాతరూపస్సపి. ఏతరహి, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా సన్నిధిం కరోన్తి ధనస్సపి ధఞ్ఞస్సపి రజతస్సపి జాతరూపస్సపి. ఏతరహి, భిక్ఖవే, సునఖా న సన్నిధిం కరోన్తి ధనస్సపి ధఞ్ఞస్సపి రజతస్సపి జాతరూపస్సపి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో పోరాణో బ్రాహ్మణధమ్మో ఏతరహి సునఖేసు సన్దిస్సతి, నో బ్రాహ్మణేసు.

‘‘పుబ్బే సుదం, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా సాయం సాయమాసాయ పాతో పాతరాసాయ భిక్ఖం పరియేసన్తి. ఏతరహి, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణా యావదత్థం ఉదరావదేహకం భుఞ్జిత్వా అవసేసం ఆదాయ పక్కమన్తి. ఏతరహి, భిక్ఖవే, సునఖా సాయం సాయమాసాయ పాతో పాతరాసాయ భిక్ఖం పరియేసన్తి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో పోరాణో బ్రాహ్మణధమ్మో ఏతరహి సునఖేసు సన్దిస్సతి, నో బ్రాహ్మణేసు. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ పోరాణా బ్రాహ్మణధమ్మా ఏతరహి సునఖేసు సన్దిస్సన్తి, నో బ్రాహ్మణేసూ’’తి. పఠమం.

౨. దోణబ్రాహ్మణసుత్తం

౧౯౨. అథ ఖో దోణో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో దోణో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ – ‘న సమణో గోతమో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుడ్ఢే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతీ’తి. తయిదం, భో గోతమ, తథేవ. న హి భవం గోతమో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుడ్ఢే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతి. తయిదం, భో గోతమ, న సమ్పన్నమేవా’’తి. ‘‘త్వమ్పి నో, దోణ, బ్రాహ్మణో పటిజానాసీ’’తి? ‘‘యఞ్హి తం, భో గోతమ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘బ్రాహ్మణో ఉభతో సుజాతో – మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖితో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన, అజ్ఝాయకో మన్తధరో, తిణ్ణం వేదానం పారగూ సనిఘణ్డుకేటుభానం సాక్ఖరప్పభేదానం ఇతిహాసపఞ్చమానం, పదకో వేయ్యాకరణో లోకాయతమహాపురిసలక్ఖణేసు అనవయో’తి, మమేవ తం, భో గోతమ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య. అహఞ్హి, భో గోతమ, బ్రాహ్మణో ఉభతో సుజాతో – మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన, అజ్ఝాయకో మన్తధరో, తిణ్ణం వేదానం పారగూ సనిఘణ్డుకేటుభానం సాక్ఖరప్పభేదానం ఇతిహాసపఞ్చమానం, పదకో వేయ్యాకరణో లోకాయతమహాపురిసలక్ఖణేసు అనవయో’’తి.

‘‘యే ఖో, తే దోణ, బ్రాహ్మణానం పుబ్బకా ఇసయో మన్తానం కత్తారో మన్తానం పవత్తారో, యేసమిదం ఏతరహి బ్రాహ్మణా పోరాణం మన్తపదం గీతం పవుత్తం సమిహితం తదనుగాయన్తి తదనుభాసన్తి భాసితమనుభాసన్తి సజ్ఝాయితమనుసజ్ఝాయన్తి వాచితమనువాచేన్తి, సేయ్యథిదం – అట్ఠకో, వామకో, వామదేవో, వేస్సామిత్తో, యమదగ్గి [యమతగ్గి (సీ.) దీ. ని. ౧.౨౮౪, ౫౨౬, ౫౩౬; మ. ని. ౨.౪౨౭; మహావ. ౩౦౦; అ. ని. ౫.౧౯౨ పస్సితబ్బం], అఙ్గీరసో, భారద్వాజో, వాసేట్ఠో, కస్సపో, భగు; త్యాస్సు’మే పఞ్చ బ్రాహ్మణే పఞ్ఞాపేన్తి – బ్రహ్మసమం, దేవసమం, మరియాదం, సమ్భిన్నమరియాదం, బ్రాహ్మణచణ్డాలంయేవ పఞ్చమం. తేసం త్వం దోణ, కతమో’’తి?

‘‘న ఖో మయం, భో గోతమ, పఞ్చ బ్రాహ్మణే జానామ, అథ ఖో మయం బ్రాహ్మణాత్వేవ జానామ. సాధు మే భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతు యథా అహం ఇమే పఞ్చ బ్రాహ్మణే జానేయ్య’’న్తి. ‘‘తేన హి, బ్రాహ్మణ, సుణోహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం భో’’తి ఖో దోణో బ్రాహ్మణో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కథఞ్చ, దోణ, బ్రాహ్మణో బ్రహ్మసమో హోతి? ఇధ, దోణ, బ్రాహ్మణో ఉభతో సుజాతో హోతి – మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన. సో అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం [కోధారం బ్రహ్మచరియం (స్యా. క.)] చరతి మన్తే అధీయమానో. అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరిత్వా మన్తే అధీయిత్వా ఆచరియస్స ఆచరియధనం పరియేసతి ధమ్మేనేవ, నో అధమ్మేన.

‘‘తత్థ చ, దోణ, కో ధమ్మో? నేవ కసియా న వణిజ్జాయ న గోరక్ఖేన న ఇస్సత్థేన [న ఇస్సత్తేన (క.)] న రాజపోరిసేన న సిప్పఞ్ఞతరేన, కేవలం భిక్ఖాచరియాయ కపాలం అనతిమఞ్ఞమానో. సో ఆచరియస్స ఆచరియధనం నియ్యాదేత్వా [నీయ్యాదేత్వా (సీ.), నీయాదేత్వా (పీ.), నియ్యాతేత్వా (కత్థచి)] కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. సో ఏవం పబ్బజితో సమానో మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం [చతుత్థిం (సీ.)], ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన [అబ్యాపజ్ఝేన (క.) అబ్యాబజ్ఝేన (?)] ఫరిత్వా విహరతి. కరుణా…పే… ముదితా… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం, ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి. సో ఇమే చత్తారో బ్రహ్మవిహారే భావేత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం బ్రహ్మలోకం ఉపపజ్జతి. ఏవం ఖో, దోణ, బ్రాహ్మణో బ్రహ్మసమో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, దోణ, బ్రాహ్మణో దేవసమో హోతి? ఇధ, దోణ, బ్రాహ్మణో ఉభతో సుజాతో హోతి – మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన. సో అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరతి మన్తే అధీయమానో. అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరిత్వా మన్తే అధీయిత్వా ఆచరియస్స ఆచరియధనం పరియేసతి ధమ్మేనేవ, నో అధమ్మేన. తత్థ చ, దోణ, కో ధమ్మో? నేవ కసియా న వణిజ్జాయ న గోరక్ఖేన న ఇస్సత్థేన న రాజపోరిసేన న సిప్పఞ్ఞతరేన, కేవలం భిక్ఖాచరియాయ కపాలం అనతిమఞ్ఞమానో. సో ఆచరియస్స ఆచరియధనం నియ్యాదేత్వా దారం పరియేసతి ధమ్మేనేవ, నో అధమ్మేన.

‘‘తత్థ చ, దోణ, కో ధమ్మో? నేవ కయేన న విక్కయేన, బ్రాహ్మణింయేవ ఉదకూపస్సట్ఠం. సో బ్రాహ్మణింయేవ గచ్ఛతి, న ఖత్తియిం న వేస్సిం న సుద్దిం న చణ్డాలిం న నేసాదిం న వేనిం [న వేణిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] న రథకారిం న పుక్కుసిం గచ్ఛతి, న గబ్భినిం గచ్ఛతి, న పాయమానం గచ్ఛతి, న అనుతునిం గచ్ఛతి. కస్మా చ, దోణ, బ్రాహ్మణో న గబ్భినిం గచ్ఛతి? సచే, దోణ, బ్రాహ్మణో గబ్భినిం గచ్ఛతి, అతిమీళ్హజో నామ సో హోతి మాణవకో వా మాణవికా [మాణవకీ (క.)] వా. తస్మా, దోణ, బ్రాహ్మణో న గబ్భినిం గచ్ఛతి. కస్మా చ, దోణ, బ్రాహ్మణో న పాయమానం గచ్ఛతి? సచే, దోణ, బ్రాహ్మణో పాయమానం గచ్ఛతి, అసుచిపటిపీళితో నామ సో హోతి మాణవకో వా మాణవికా వా. తస్మా, దోణ, బ్రాహ్మణో న పాయమానం గచ్ఛతి. తస్స సా హోతి బ్రాహ్మణీ నేవ కామత్థా న దవత్థా న రతత్థా, పజత్థావ బ్రాహ్మణస్స బ్రాహ్మణీ హోతి. సో మేథునం ఉప్పాదేత్వా కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. సో ఏవం పబ్బజితో సమానో వివిచ్చేవ కామేహి…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమే చత్తారో ఝానే భావేత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. ఏవం ఖో, దోణ, బ్రాహ్మణో దేవసమో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, దోణ, బ్రాహ్మణో మరియాదో హోతి? ఇధ, దోణ, బ్రాహ్మణో ఉభతో సుజాతో హోతి – మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన. సో అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరతి మన్తే అధీయమానో. అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరిత్వా మన్తే అధీయిత్వా ఆచరియస్స ఆచరియధనం పరియేసతి ధమ్మేనేవ, నో అధమ్మేన. తత్థ చ, దోణ, కో ధమ్మో? నేవ కసియా న వణిజ్జాయ న గోరక్ఖేన న ఇస్సత్థేన న రాజపోరిసేన న సిప్పఞ్ఞతరేన, కేవలం భిక్ఖాచరియాయ కపాలం అనతిమఞ్ఞమానో. సో ఆచరియస్స ఆచరియధనం నియ్యాదేత్వా దారం పరియేసతి ధమ్మేనేవ, నో అధమ్మేన.

‘‘తత్థ చ, దోణ, కో ధమ్మో? నేవ కయేన న విక్కయేన, బ్రాహ్మణింయేవ ఉదకూపస్సట్ఠం. సో బ్రాహ్మణింయేవ గచ్ఛతి, న ఖత్తియిం న వేస్సిం న సుద్దిం న చణ్డాలిం న నేసాదిం న వేనిం న రథకారిం న పుక్కుసిం గచ్ఛతి, న గబ్భినిం గచ్ఛతి, న పాయమానం గచ్ఛతి, న అనుతునిం గచ్ఛతి. కస్మా చ, దోణ, బ్రాహ్మణో న గబ్భినిం గచ్ఛతి? సచే, దోణ, బ్రాహ్మణో గబ్భినిం గచ్ఛతి, అతిమీళ్హజో నామ సో హోతి మాణవకో వా మాణవికా వా. తస్మా, దోణ, బ్రాహ్మణో న గబ్భినిం గచ్ఛతి. కస్మా చ, దోణ, బ్రాహ్మణో న పాయమానం గచ్ఛతి? సచే, దోణ, బ్రాహ్మణో పాయమానం గచ్ఛతి, అసుచిపటిపీళితో నామ సో హోతి మాణవకో వా మాణవికా వా. తస్మా, దోణ, బ్రాహ్మణో న పాయమానం గచ్ఛతి. తస్స సా హోతి బ్రాహ్మణీ నేవ కామత్థా న దవత్థా న రతత్థా, పజత్థావ బ్రాహ్మణస్స బ్రాహ్మణీ హోతి. సో మేథునం ఉప్పాదేత్వా తమేవ పుత్తస్సాదం నికామయమానో కుటుమ్బం అజ్ఝావసతి, న అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. యావ పోరాణానం బ్రాహ్మణానం మరియాదో తత్థ తిట్ఠతి, తం న వీతిక్కమతి. ‘యావ పోరాణానం బ్రాహ్మణానం మరియాదో తత్థ బ్రాహ్మణో ఠితో తం న వీతిక్కమతీ’తి, ఖో, దోణ, తస్మా బ్రాహ్మణో మరియాదోతి వుచ్చతి. ఏవం ఖో, దోణ, బ్రాహ్మణో మరియాదో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, దోణ, బ్రాహ్మణో సమ్భిన్నమరియాదో హోతి? ఇధ, దోణ, బ్రాహ్మణో ఉభతో సుజాతో హోతి – మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన. సో అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరతి మన్తే అధీయమానో. అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరిత్వా మన్తే అధీయిత్వా ఆచరియస్స ఆచరియధనం పరియేసతి ధమ్మేనేవ, నో అధమ్మేన.

‘‘తత్థ చ, దోణ, కో ధమ్మో? నేవ కసియా న వణిజ్జాయ న గోరక్ఖేన న ఇస్సత్థేన న రాజపోరిసేన న సిప్పఞ్ఞతరేన, కేవలం భిక్ఖాచరియాయ కపాలం అనతిమఞ్ఞమానో. సో ఆచరియస్స ఆచరియధనం నియ్యాదేత్వా దారం పరియేసతి ధమ్మేనపి అధమ్మేనపి కయేనపి విక్కయేనపి బ్రాహ్మణిమ్పి ఉదకూపస్సట్ఠం. సో బ్రాహ్మణిమ్పి గచ్ఛతి ఖత్తియిమ్పి గచ్ఛతి వేస్సిమ్పి గచ్ఛతి సుద్దిమ్పి గచ్ఛతి చణ్డాలిమ్పి గచ్ఛతి నేసాదిమ్పి గచ్ఛతి వేనిమ్పి గచ్ఛతి రథకారిమ్పి గచ్ఛతి పుక్కుసిమ్పి గచ్ఛతి గబ్భినిమ్పి గచ్ఛతి పాయమానమ్పి గచ్ఛతి ఉతునిమ్పి గచ్ఛతి అనుతునిమ్పి గచ్ఛతి. తస్స సా హోతి బ్రాహ్మణీ కామత్థాపి దవత్థాపి రతత్థాపి పజత్థాపి బ్రాహ్మణస్స బ్రాహ్మణీ హోతి. యావ పోరాణానం బ్రాహ్మణానం మరియాదో తత్థ న తిట్ఠతి, తం వీతిక్కమతి. ‘యావ పోరాణానం బ్రాహ్మణానం మరియాదో తత్థ బ్రాహ్మణో న ఠితో తం వీతిక్కమతీ’తి ఖో, దోణ, తస్మా బ్రాహ్మణో సమ్భిన్నమరియాదోతి వుచ్చతి. ఏవం ఖో, దోణ, బ్రాహ్మణో సమ్భిన్నమరియాదో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, దోణ, బ్రాహ్మణో బ్రాహ్మణచణ్డాలో హోతి? ఇధ, దోణ, బ్రాహ్మణో ఉభతో సుజాతో హోతి – మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన. సో అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరతి మన్తే అధీయమానో. అట్ఠచత్తాలీసవస్సాని కోమారబ్రహ్మచరియం చరిత్వా మన్తే అధీయిత్వా ఆచరియస్స ఆచరియధనం పరియేసతి ధమ్మేనపి అధమ్మేనపి కసియాపి వణిజ్జాయపి గోరక్ఖేనపి ఇస్సత్థేనపి రాజపోరిసేనపి సిప్పఞ్ఞతరేనపి, కేవలమ్పి భిక్ఖాచరియాయ, కపాలం అనతిమఞ్ఞమానో.

‘‘సో ఆచరియస్స ఆచరియధనం నియ్యాదేత్వా దారం పరియేసతి ధమ్మేనపి అధమ్మేనపి కయేనపి విక్కయేనపి బ్రాహ్మణిమ్పి ఉదకూపస్సట్ఠం. సో బ్రాహ్మణిమ్పి గచ్ఛతి ఖత్తియిమ్పి గచ్ఛతి వేస్సిమ్పి గచ్ఛతి సుద్దిమ్పి గచ్ఛతి చణ్డాలిమ్పి గచ్ఛతి నేసాదిమ్పి గచ్ఛతి వేనిమ్పి గచ్ఛతి రథకారిమ్పి గచ్ఛతి పుక్కుసిమ్పి గచ్ఛతి గబ్భినిమ్పి గచ్ఛతి పాయమానమ్పి గచ్ఛతి ఉతునిమ్పి గచ్ఛతి అనుతునిమ్పి గచ్ఛతి. తస్స సా హోతి బ్రాహ్మణీ కామత్థాపి దవత్థాపి రతత్థాపి పజత్థాపి బ్రాహ్మణస్స బ్రాహ్మణీ హోతి. సో సబ్బకమ్మేహి జీవికం [జీవితం (క.)] కప్పేతి. తమేనం బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘కస్మా భవం బ్రాహ్మణో పటిజానమానో సబ్బకమ్మేహి జీవికం కప్పేతీ’తి? సో ఏవమాహ – ‘సేయ్యథాపి, భో, అగ్గి సుచిమ్పి డహతి అసుచిమ్పి డహతి, న చ తేన అగ్గి ఉపలిప్పతి [ఉపలిమ్పతి (క.)]; ఏవమేవం ఖో, భో, సబ్బకమ్మేహి చేపి బ్రాహ్మణో జీవికం కప్పేతి, న చ తేన బ్రాహ్మణో ఉపలిప్పతి’. ‘సబ్బకమ్మేహి జీవికం కప్పేతీ’తి ఖో, దోణ, తస్మా బ్రాహ్మణో బ్రాహ్మణచణ్డాలోతి వుచ్చతి. ఏవం ఖో, దోణ, బ్రాహ్మణో బ్రాహ్మణచణ్డాలో హోతి.

‘‘యే ఖో తే, దోణ, బ్రాహ్మణానం పుబ్బకా ఇసయో మన్తానం కత్తారో మన్తానం పవత్తారో యేసమిదం ఏతరహి బ్రాహ్మణా పోరాణం మన్తపదం గీతం పవుత్తం సమీహితం తదనుగాయన్తి తదనుభాసన్తి భాసితమనుభాసన్తి సజ్ఝాయితమనుసజ్ఝాయన్తి వాచిమనువాచేన్తి, సేయ్యథిదం – అట్ఠకో, వామకో, వామదేవో, వేస్సామిత్తో, యమదగ్గి, అఙ్గీరసో, భారద్వాజో, వాసేట్ఠో, కస్సపో, భగు; త్యాస్సుమే పఞ్చ బ్రాహ్మణే పఞ్ఞాపేన్తి – బ్రహ్మసమం, దేవసమం, మరియాదం, సమ్భిన్నమరియాదం, బ్రాహ్మణచణ్డాలంయేవ పఞ్చమం. తేసం త్వం, దోణ, కతమో’’తి?

‘‘ఏవం సన్తే మయం, భో గోతమ, బ్రాహ్మణచణ్డాలమ్పి న పూరేమ. అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. దుతియం.

౩. సఙ్గారవసుత్తం

౧౯౩. అథ ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు కో పచ్చయో, యేన కదాచి దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా? కో పన, భో గోతమ, హేతు కో పచ్చయో, యేన కదాచి దీఘరత్తం అసజ్ఝాయకతాపి మన్తా పటిభన్తి, పగేవ సజ్ఝాయకతా’’తి?

‘‘యస్మిం, బ్రాహ్మణ, సమయే కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి కామరాగపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా. సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో సంసట్ఠో లాఖాయ వా హలిద్దియా వా నీలియా వా మఞ్జిట్ఠాయ వా. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం నప్పజానేయ్య న పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి కామరాగపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి బ్యాపాదపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ బ్యాపాదస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా. సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో అగ్గినా సన్తత్తో ఉక్కుధితో [ఉక్కట్ఠితో (సీ. పీ.), ఉక్కుట్ఠితో (స్యా. కం.)] ఉస్సదకజాతో [ఉసుమకజాతో (కత్థచి), ఉస్సురకజాతో (క.), ఉస్ముదకజాతో (మ. ని. ౩ మజ్ఝిమనికాయే)]. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం నప్పజానేయ్య న పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి బ్యాపాదపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ బ్యాపాదస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే థినమిద్ధపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి థినమిద్ధపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ థినమిద్ధస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా. సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో సేవాలపణకపరియోనద్ధో. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం నప్పజానేయ్య న పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే థినమిద్ధపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి థినమిద్ధపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ థినమిద్ధస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా. సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో వాతేరితో చలితో భన్తో ఊమిజాతో [ఉమ్మిజాతో (పీ.)]. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం నప్పజానేయ్య న పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా.

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి విచికిచ్ఛాపరేతేన, ఉప్పన్నాయ చ విచికిచ్ఛాయ నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా. సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో ఆవిలో లుళితో కలలీభూతో అన్ధకారే నిక్ఖిత్తో. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం నప్పజానేయ్య న పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి విచికిచ్ఛాపరేతేన, ఉప్పన్నాయ చ విచికిచ్ఛాయ నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం నప్పజానాతి న పస్సతి, దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా.

‘‘యస్మిఞ్చ ఖో, బ్రాహ్మణ, సమయే న కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి న కామరాగపరేతేన, ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి, పరత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి, ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి, దీఘరత్తం అసజ్ఝాయకతాపి మన్తా పటిభన్తి, పగేవ సజ్ఝాయకతా. సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో అసంసట్ఠో లాఖాయ వా హలిద్దియా వా నీలియా వా మఞ్జిట్ఠాయ వా. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం పజానేయ్య పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి…పే….

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి…పే… సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో అగ్గినా అసన్తత్తో అనుక్కుధితో అనుస్సదకజాతో. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం పజానేయ్య పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి…పే….

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న థినమిద్ధపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి…పే… సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో న సేవాలపణకపరియోనద్ధో. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం పజానేయ్య పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న థినమిద్ధపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి…పే….

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి…పే… సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో న వాతేరితో న చలితో న భన్తో న ఊమిజాతో. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం పజానేయ్య పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి …పే….

‘‘పున చపరం, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి న విచికిచ్ఛాపరేతేన, ఉప్పన్నాయ చ విచికిచ్ఛాయ నిస్సరణం యథాభూతం పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి, పరత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి, ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి, దీఘరత్తం అసజ్ఝాయకతాపి మన్తా పటిభన్తి, పగేవ సజ్ఝాయకతా. సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, ఉదపత్తో అచ్ఛో విప్పసన్నో అనావిలో ఆలోకే నిక్ఖిత్తో. తత్థ చక్ఖుమా పురిసో సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో యథాభూతం పజానేయ్య పస్సేయ్య. ఏవమేవం ఖో, బ్రాహ్మణ, యస్మిం సమయే న విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి న విచికిచ్ఛాపరేతేన, ఉప్పన్నాయ చ విచికిచ్ఛాయ నిస్సరణం యథాభూతం పజానాతి, అత్తత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి, పరత్థమ్పి…పే… ఉభయత్థమ్పి తస్మిం సమయే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి, దీఘరత్తం అసజ్ఝాయకతాపి మన్తా పటిభన్తి, పగేవ సజ్ఝాయకతా.

‘‘అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, హేతు అయం పచ్చయో, యేన కదాచి దీఘరత్తం సజ్ఝాయకతాపి మన్తా నప్పటిభన్తి, పగేవ అసజ్ఝాయకతా. అయం పన, బ్రాహ్మణ, హేతు అయం పచ్చయో, యేన కదాచి దీఘరత్తం అసజ్ఝాయకతాపి మన్తా పటిభన్తి, పగేవ సజ్ఝాయకతా’’తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. తతియం.

౪. కారణపాలీసుత్తం

౧౯౪. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన కారణపాలీ [కరణపాలీ (క.)] బ్రాహ్మణో లిచ్ఛవీనం కమ్మన్తం కారేతి. అద్దసా ఖో కారణపాలీ బ్రాహ్మణో పిఙ్గియానిం బ్రాహ్మణం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం; దిస్వా పిఙ్గియానిం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ –

‘‘హన్ద, కుతో ను భవం పిఙ్గియానీ ఆగచ్ఛతి దివా దివస్సా’’తి? ‘‘ఇతోహం [ఇధాహం (స్యా. కం.), ఇతో హి ఖో అహం (మ. ని. ౧.౨౮౮)], భో, ఆగచ్ఛామి సమణస్స గోతమస్స సన్తికా’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞతి భవం, పిఙ్గియానీ, సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియం? పణ్డితో మఞ్ఞే’’తి? ‘‘కో చాహం, భో, కో చ సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియం జానిస్సామి! సోపి నూనస్స తాదిసోవ యో సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియం జానేయ్యా’’తి! ‘‘ఉళారాయ ఖలు భవం, పిఙ్గియానీ, సమణం గోతమం పసంసాయ పసంసతీ’’తి. ‘‘కో చాహం, భో, కో చ సమణం గోతమం పసంసిస్సామి! పసత్థప్పసత్థోవ [పసట్ఠపసట్ఠో చ (స్యా. కం. క.)] సో భవం గోతమో సేట్ఠో దేవమనుస్సాన’’న్తి. ‘‘కిం పన భవం, పిఙ్గియానీ, అత్థవసం సమ్పస్సమానో సమణే గోతమే ఏవం అభిప్పసన్నో’’తి?

‘‘సేయ్యథాపి, భో, పురిసో అగ్గరసపరితిత్తో న అఞ్ఞేసం హీనానం రసానం పిహేతి; ఏవమేవం ఖో, భో, యతో యతో తస్స భోతో గోతమస్స ధమ్మం సుణాతి – యది సుత్తసో, యది గేయ్యసో, యది వేయ్యాకరణసో, యది అబ్భుతధమ్మసో – తతో తతో న అఞ్ఞేసం పుథుసమణబ్రాహ్మణప్పవాదానం పిహేతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భో, పురిసో జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యపరేతో మధుపిణ్డికం అధిగచ్ఛేయ్య. సో యతో యతో సాయేథ, లభతేవ [సాయేయ్య, లభేథేవ (మ. ని. ౧.౨౦౫)] సాదురసం అసేచనకం; ఏవమేవం ఖో, భో, యతో యతో తస్స భోతో గోతమస్స ధమ్మం సుణాతి – యది సుత్తసో, యది గేయ్యసో, యది వేయ్యాకరణసో, యది అబ్భుతధమ్మసో – తతో తతో లభతేవ అత్తమనతం, లభతి చేతసో పసాదం.

‘‘సేయ్యథాపి, భో, పురిసో చన్దనఘటికం అధిగచ్ఛేయ్య – హరిచన్దనస్స వా లోహితచన్దనస్స వా. సో యతో యతో ఘాయేథ – యది మూలతో, యది మజ్ఝతో, యది అగ్గతో – అధిగచ్ఛతేవ [అధిగచ్ఛేథేవ (?)] సురభిగన్ధం అసేచనకం; ఏవమేవం ఖో, భో, యతో యతో తస్స భోతో గోతమస్స ధమ్మం సుణాతి – యది సుత్తసో, యది గేయ్యసో, యది వేయ్యాకరణసో, యది అబ్భుతధమ్మసో – తతో తతో అధిగచ్ఛతి పామోజ్జం అధిగచ్ఛతి సోమనస్సం.

‘‘సేయ్యథాపి, భో, పురిసో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. తస్స కుసలో భిసక్కో ఠానసో ఆబాధం నీహరేయ్య; ఏవమేవం ఖో, భో, యతో యతో తస్స భోతో గోతమస్స ధమ్మం సుణాతి – యది సుత్తసో, యది గేయ్యసో, యది వేయ్యాకరణసో, యది అబ్భుతధమ్మసో – తతో తతో సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భో, పోక్ఖరణీ అచ్ఛోదకా సాతోదకా సీతోదకా సేతకా సుపతిత్థా రమణీయా. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఘమ్మాభితత్తో ఘమ్మపరేతో కిలన్తో తసితో పిపాసితో. సో తం పోక్ఖరణిం ఓగాహేత్వా న్హాత్వా చ పివిత్వా చ సబ్బదరథకిలమథపరిళాహం పటిప్పస్సమ్భేయ్య. ఏవమేవం ఖో, భో, యతో యతో తస్స భోతో గోతమస్స ధమ్మం సుణాతి – యది సుత్తసో, యది గేయ్యసో, యది వేయ్యాకరణసో, యది అబ్భుతధమ్మసో – తతో తతో సబ్బదరథకిలమథపరిళాహా పటిప్పస్సమ్భన్తీ’’తి.

ఏవం వుత్తే కారణపాలీ బ్రాహ్మణో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా దక్ఖిణం జాణుమణ్డలం పథవియం నిహన్త్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా తిక్ఖత్తుం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స;

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స;

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భో పిఙ్గియాని, అభిక్కన్తం, భో పిఙ్గియాని! సేయ్యథాపి, భో పిఙ్గియాని, నిక్కుజ్జితం [నికుజ్జితం (క.)] వా ఉక్కుజ్జేయ్య పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా పిఙ్గియానినా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భో పిఙ్గియాని, తం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం పిఙ్గియానీ ధారేతు, అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. చతుత్థం.

౫. పిఙ్గియానీసుత్తం

౧౯౫. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన పఞ్చమత్తాని లిచ్ఛవిసతాని భగవన్తం పయిరుపాసన్తి. అప్పేకచ్చే లిచ్ఛవీ నీలా హోన్తి నీలవణ్ణా నీలవత్థా నీలాలఙ్కారా, అప్పేకచ్చే లిచ్ఛవీ పీతా హోన్తి పీతవణ్ణా పీతవత్థా పీతాలఙ్కారా, అప్పేకచ్చే లిచ్ఛవీ లోహితకా హోన్తి లోహితకవణ్ణా లోహితకవత్థా లోహితకాలఙ్కారా, అప్పేకచ్చే లిచ్ఛవీ ఓదాతా హోన్తి ఓదాతవణ్ణా ఓదాతవత్థా ఓదాతాలఙ్కారా. త్యస్సుదం భగవా అతిరోచతి వణ్ణేన చేవ యససా చ.

అథ ఖో పిఙ్గియానీ బ్రాహ్మణో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పటిభాతి మం, భగవా, పటిభాతి మం, సుగతా’’తి. ‘‘పటిభాతు తం పిఙ్గియానీ’’తి భగవా అవోచ. అథ ఖో పిఙ్గియానీ బ్రాహ్మణో భగవతో సమ్ముఖా సారుప్పాయ గాథాయ అభిత్థవి –

‘‘పద్మం [పదుమం (క.) సం. ని. ౧.౧౩౨] యథా కోకనదం [కోకనుదం (స్యా. కం.)] సుగన్ధం,

పాతో సియా ఫుల్లమవీతగన్ధం;

అఙ్గీరసం పస్స విరోచమానం,

తపన్తమాదిచ్చమివన్తలిక్ఖే’’తి.

అథ ఖో తే లిచ్ఛవీ పఞ్చహి ఉత్తరాసఙ్గసతేహి పిఙ్గియానిం బ్రాహ్మణం అచ్ఛాదేసుం. అథ ఖో పిఙ్గియానీ బ్రాహ్మణో తేహి పఞ్చహి ఉత్తరాసఙ్గసతేహి భగవన్తం అచ్ఛాదేసి.

అథ ఖో భగవా తే లిచ్ఛవీ ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్చన్నం, లిచ్ఛవీ, రతనానం పాతుభావో దుల్లభో లోకస్మిం. కతమేసం పఞ్చన్నం? తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పాతుభావో దుల్లభో లోకస్మిం. తథాగతప్పవేదితస్స ధమ్మవినయస్స దేసేతా పుగ్గలో దుల్లభో లోకస్మిం. తథాగతప్పవేదితస్స ధమ్మవినయస్స దేసితస్స విఞ్ఞాతా పుగ్గలో దుల్లభో లోకస్మిం. తథాగతప్పవేదితస్స ధమ్మవినయస్స దేసితస్స విఞ్ఞాతా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో పుగ్గలో దుల్లభో లోకస్మిం. కతఞ్ఞూ కతవేదీ పుగ్గలో దుల్లభో లోకస్మిం. ఇమేసం ఖో, లిచ్ఛవీ, పఞ్చన్నం రతనానం పాతుభావో దుల్లభో లోకస్మి’’న్తి [అ. ని. ౫.౧౪౩]. పఞ్చమం.

౬. మహాసుపినసుత్తం

౧౯౬. ‘‘తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో పఞ్చ మహాసుపినా పాతురహేసుం. కతమే పఞ్చ? తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో అయం మహాపథవీ మహాసయనం అహోసి, హిమవా పబ్బతరాజా బిబ్బోహనం [బిబ్బోహనం (సీ. స్యా. కం. పీ.), బిమ్బ + ఓహనం = ఇతి పదవిభాగో] అహోసి, పురత్థిమే సముద్దే వామో హత్థో ఓహితో అహోసి, పచ్ఛిమే సముద్దే దక్ఖిణో హత్థో ఓహితో అహోసి, దక్ఖిణే సముద్దే ఉభో పాదా ఓహితా అహేసుం. తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో అయం పఠమో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో తిరియా నామ తిణజాతి నాభియా ఉగ్గన్త్వా నభం ఆహచ్చ ఠితా అహోసి. తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో అయం దుతియో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో సేతా కిమీ కణ్హసీసా పాదేహి ఉస్సక్కిత్వా ( ) [(అగ్గనఖతో) కత్థచి దిస్సతి] యావ జాణుమణ్డలా పటిచ్ఛాదేసుం. తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో అయం తతియో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో చత్తారో సకుణా నానావణ్ణా చతూహి దిసాహి ఆగన్త్వా పాదమూలే నిపతిత్వా సబ్బసేతా సమ్పజ్జింసు. తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో అయం చతుత్థో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధో బోధిసత్తోవ సమానో మహతో మీళ్హపబ్బతస్స ఉపరూపరి చఙ్కమతి అలిప్పమానో మీళ్హేన. తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో అయం పఞ్చమో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘యమ్పి, భిక్ఖవే, తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో అయం మహాపథవీ మహాసయనం అహోసి, హిమవా పబ్బతరాజా బిబ్బోహనం అహోసి, పురత్థిమే సముద్దే వామో హత్థో ఓహితో అహోసి, పచ్ఛిమే సముద్దే దక్ఖిణో హత్థో ఓహితో అహోసి, దక్ఖిణే సముద్దే ఉభో పాదా ఓహితా అహేసుం; తథాగతేన, భిక్ఖవే, అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన అనుత్తరా సమ్మాసమ్బోధి అభిసమ్బుద్ధా. తస్సా అభిసమ్బోధాయ అయం పఠమో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘యమ్పి, భిక్ఖవే, తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో తిరియా నామ తిణజాతి నాభియా ఉగ్గన్త్వా నభం ఆహచ్చ ఠితా అహోసి; తథాగతేన, భిక్ఖవే, అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో అభిసమ్బుజ్ఝిత్వా యావ దేవమనుస్సేహి సుప్పకాసితో. తస్స అభిసమ్బోధాయ అయం దుతియో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘యమ్పి, భిక్ఖవే, తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో సేతా కిమీ కణ్హసీసా పాదేహి ఉస్సక్కిత్వా యావ జాణుమణ్డలా పటిచ్ఛాదేసుం; బహూ, భిక్ఖవే, గిహీ ఓదాతవసనా తథాగతం పాణుపేతా [పాణుపేతం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సరణం గతా. తస్స అభిసమ్బోధాయ అయం తతియో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘యమ్పి, భిక్ఖవే, తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో చత్తారో సకుణా నానావణ్ణా చతూహి దిసాహి ఆగన్త్వా పాదమూలే నిపతిత్వా సబ్బసేతా సమ్పజ్జింసు; చత్తారోమే, భిక్ఖవే, వణ్ణా ఖత్తియా బ్రాహ్మణా వేస్సా సుద్దా తే తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా అనుత్తరం విముత్తిం సచ్ఛికరోన్తి. తస్స అభిసమ్బోధాయ అయం చతుత్థో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘యమ్పి, భిక్ఖవే, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధో బోధిసత్తోవ సమానో మహతో మీళ్హపబ్బతస్స ఉపరూపరి చఙ్కమతి అలిప్పమానో మీళ్హేన; లాభీ, భిక్ఖవే, తథాగతో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం, తం [తత్థ చ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] తథాగతో అగథితో [అగధితో (స్యా. పీ. క.)] అముచ్ఛితో అనజ్ఝోసన్నో [అనజ్ఝాపన్నో (క.) అనజ్ఝోపన్నో (సీ. స్యా.)] ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి. తస్స అభిసమ్బోధాయ అయం పఞ్చమో మహాసుపినో పాతురహోసి.

‘‘తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఇమే పఞ్చ మహాసుపినా పాతురహేసు’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. వస్ససుత్తం

౧౯౭. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, వస్సస్స అన్తరాయా, యం నేమిత్తా [నేమిత్తకా (కత్థచి)] న జానన్తి, యత్థ నేమిత్తానం చక్ఖు న కమతి. కతమే పఞ్చ? ఉపరి, భిక్ఖవే, ఆకాసే తేజోధాతు పకుప్పతి. తేన ఉప్పన్నా మేఘా పటివిగచ్ఛన్తి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో వస్సస్స అన్తరాయో, యం నేమిత్తా న జానన్తి, యత్థ నేమిత్తానం చక్ఖు న కమతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఉపరి ఆకాసే వాయోధాతు పకుప్పతి. తేన ఉప్పన్నా మేఘా పటివిగచ్ఛన్తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో వస్సస్స అన్తరాయో, యం నేమిత్తా న జానన్తి, యత్థ నేమిత్తానం చక్ఖు న కమతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాహు అసురిన్దో పాణినా ఉదకం సమ్పటిచ్ఛిత్వా మహాసముద్దే ఛడ్డేతి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో వస్సస్స అన్తరాయో, యం నేమిత్తా న జానన్తి, యత్థ నేమిత్తానం చక్ఖు న కమతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, వస్సవలాహకా దేవా పమత్తా హోన్తి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో వస్సస్స అన్తరాయో, యం నేమిత్తా న జానన్తి, యత్థ నేమిత్తానం చక్ఖు న కమతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, మనుస్సా అధమ్మికా హోన్తి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో వస్సస్స అన్తరాయో, యం నేమిత్తా న జానన్తి, యత్థ నేమిత్తానం చక్ఖు న కమతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ వస్సస్స అన్తరాయా, యం నేమిత్తా న జానన్తి, యత్థ నేమిత్తానం చక్ఖు న కమతీ’’తి. సత్తమం.

౮. వాచాసుత్తం

౧౯౮. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతా వాచా సుభాసితా హోతి, నో దుబ్భాసితా, అనవజ్జా చ అననువజ్జా చ విఞ్ఞూనం [అననువజ్జా విఞ్ఞూనం (స్యా. కం.)]. కతమేహి పఞ్చహి? కాలేన చ భాసితా హోతి, సచ్చా చ భాసితా హోతి, సణ్హా చ భాసితా హోతి, అత్థసంహితా చ భాసితా హోతి, మేత్తచిత్తేన చ భాసితా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతా వాచా సుభాసితా హోతి, నో దుబ్భాసితా, అనవజ్జా చ అననువజ్జా చ విఞ్ఞూన’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. కులసుత్తం

౧౯౯. ‘‘యం, భిక్ఖవే, సీలవన్తో పబ్బజితా కులం ఉపసఙ్కమన్తి, తత్థ మనుస్సా పఞ్చహి ఠానేహి బహుం పుఞ్ఞం పసవన్తి. కతమేహి పఞ్చహి? యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే సీలవన్తే పబ్బజితే కులం ఉపసఙ్కమన్తే మనుస్సా దిస్వా చిత్తాని పసాదేన్తి [పసీదన్తి (స్యా. కం. క.)], సగ్గసంవత్తనికం, భిక్ఖవే, తం కులం తస్మిం సమయే పటిపదం పటిపన్నం హోతి.

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే సీలవన్తే పబ్బజితే కులం ఉపసఙ్కమన్తే మనుస్సా పచ్చుట్ఠేన్తి అభివాదేన్తి ఆసనం దేన్తి, ఉచ్చాకులీనసంవత్తనికం, భిక్ఖవే, తం కులం తస్మిం సమయే పటిపదం పటిపన్నం హోతి.

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే సీలవన్తే పబ్బజితే కులం ఉపసఙ్కమన్తే మనుస్సా మచ్ఛేరమలం పటివినేన్తి [పటివినోదేన్తి (సీ. పీ.)], మహేసక్ఖసంవత్తనికం, భిక్ఖవే, తం కులం తస్మిం సమయే పటిపదం పటిపన్నం హోతి.

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే సీలవన్తే పబ్బజితే కులం ఉపసఙ్కమన్తే మనుస్సా యథాసత్తి యథాబలం సంవిభజన్తి, మహాభోగసంవత్తనికం, భిక్ఖవే, తం కులం తస్మిం సమయే పటిపదం పటిపన్నం హోతి.

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే సీలవన్తే పబ్బజితే కులం ఉపసఙ్కమన్తే మనుస్సా పరిపుచ్ఛన్తి పరిపఞ్హన్తి ధమ్మం సుణన్తి, మహాపఞ్ఞాసంవత్తనికం, భిక్ఖవే, తం కులం తస్మిం సమయే పటిపదం పటిపన్నం హోతి. యం, భిక్ఖవే, సీలవన్తో పబ్బజితా కులం ఉపసఙ్కమన్తి, తత్థ మనుస్సా ఇమేహి పఞ్చహి ఠానేహి బహుం పుఞ్ఞం పసవన్తీ’’తి. నవమం.

౧౦. నిస్సారణీయసుత్తం

౨౦౦. ‘‘పఞ్చిమా, భిక్ఖవే, నిస్సారణీయా [నిస్సరణీయా (పీ.), నిస్సరణియా (దీ. ని. ౩.౩౨౧)] ధాతుయో. కతమా పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో కామం [కామే (స్యా. కం.) దీ. ని. ౩.౩౨౧] మనసికరోతో కామేసు చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి. నేక్ఖమ్మం ఖో పనస్స మనసికరోతో నేక్ఖమ్మే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. తస్స తం చిత్తం సుగతం [సుకతం (పీ. క.)] సుభావితం సువుట్ఠితం సువిముత్తం సువిసంయుత్తం [విసంయుత్తం (కత్థచి, దీ. ని. ౩.౩౨౧)] కామేహి; యే చ కామపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ముత్తో సో తేహి, న సో తం వేదనం వేదియతి. ఇదమక్ఖాతం కామానం నిస్సరణం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో బ్యాపాదం మనసికరోతో బ్యాపాదే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి. అబ్యాపాదం ఖో పనస్స మనసికరోతో అబ్యాపాదే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. తస్స తం చిత్తం సుగతం సుభావితం సువుట్ఠితం సువిముత్తం సువిసంయుత్తం బ్యాపాదేన; యే చ బ్యాపాదపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ముత్తో సో తేహి, న సో తం వేదనం వేదియతి. ఇదమక్ఖాతం బ్యాపాదస్స నిస్సరణం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో విహేసం మనసికరోతో విహేసాయ చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి. అవిహేసం ఖో పనస్స మనసికరోతో అవిహేసాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. తస్స తం చిత్తం సుగతం సుభావితం సువుట్ఠితం సువిముత్తం సువిసంయుత్తం విహేసాయ; యే చ విహేసాపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ముత్తో సో తేహి, న సో తం వేదనం వేదియతి. ఇదమక్ఖాతం విహేసాయ నిస్సరణం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో రూపం మనసికరోతో రూపే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి. అరూపం ఖో పనస్స మనసికరోతో అరూపే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. తస్స తం చిత్తం సుగతం సుభావితం సువుట్ఠితం సువిముత్తం సువిసంయుత్తం రూపేహి; యే చ రూపపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ముత్తో సో తేహి, న సో తం వేదనం వేదియతి. ఇదమక్ఖాతం రూపానం నిస్సరణం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో సక్కాయం మనసికరోతో సక్కాయే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి. సక్కాయనిరోధం ఖో పనస్స మనసికరోతో సక్కాయనిరోధే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి. తస్స తం చిత్తం సుగతం సుభావితం సువుట్ఠితం సువిముత్తం సువిసంయుత్తం సక్కాయేన; యే చ సక్కాయపచ్చయా ఉప్పజ్జన్తి ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ముత్తో సో తేహి, న సో తం వేదనం వేదియతి. ఇదమక్ఖాతం సక్కాయస్స నిస్సరణం.

‘‘తస్స కామనన్దీపి నానుసేతి, బ్యాపాదనన్దీపి నానుసేతి, విహేసానన్దీపి నానుసేతి, రూపనన్దీపి నానుసేతి, సక్కాయనన్దీపి నానుసేతి (సో) [( ) కత్థచి నత్థి] కామనన్దియాపి అననుసయా, బ్యాపాదనన్దియాపి అననుసయా, విహేసానన్దియాపి అననుసయా, రూపనన్దియాపి అననుసయా, సక్కాయనన్దియాపి అననుసయా. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు నిరనుసయో, అచ్ఛేచ్ఛి [అచ్ఛేజ్జి (స్యా. కం. క.)] తణ్హం, వివత్తయి [వావత్తయి (సీ.)] సంయోజనం, సమ్మా మానాభిసమయా అన్తమకాసి దుక్ఖస్స. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ నిస్సారణీయా ధాతుయో’’తి. దసమం.

బ్రాహ్మణవగ్గో పఞ్చమో.