౫. పఞ్చమపణ్ణాసకం

(౨౧) ౧. కిమిలవగ్గో

౧. కిమిలసుత్తం

౨౦౧. ఏకం సమయం భగవా కిమిలాయం [కిమ్బిలాయం (సీ. పీ.) అ. ని. ౬.౪౦; ౭.౫౯] విహరతి వేళువనే. అథ ఖో ఆయస్మా కిమిలో [కిమ్బిలో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా కిమిలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, కిమిల, తథాగతే పరినిబ్బుతే భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఉపాసకా ఉపాసికాయో సత్థరి అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, ధమ్మే అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, సఙ్ఘే అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, సిక్ఖాయ అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా, అఞ్ఞమఞ్ఞం అగారవా విహరన్తి అప్పతిస్సా. అయం ఖో, కిమిల, హేతు అయం పచ్చయో, యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో న చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి.

‘‘కో పన, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, కిమిల, తథాగతే పరినిబ్బుతే భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఉపాసకా ఉపాసికాయో సత్థరి సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, ధమ్మే సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, సఙ్ఘే సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, సిక్ఖాయ సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా, అఞ్ఞమఞ్ఞం సగారవా విహరన్తి సప్పతిస్సా. అయం ఖో, కిమిల, హేతు అయం పచ్చయో, యేన తథాగతే పరినిబ్బుతే సద్ధమ్మో చిరట్ఠితికో హోతీ’’తి. పఠమం.

౨. ధమ్మస్సవనసుత్తం

౨౦౨. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా ధమ్మస్సవనే. కతమే పఞ్చ? అస్సుతం సుణాతి, సుతం పరియోదాపేతి, కఙ్ఖం వితరతి [విహనతి (స్యా. కం. పీ. క.)], దిట్ఠిం ఉజుం కరోతి, చిత్తమస్స పసీదతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా ధమ్మస్సవనే’’తి. దుతియం.

౩. అస్సాజానీయసుత్తం

౨౦౩. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో భద్రో [భద్దో (పీ.)] అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? అజ్జవేన, జవేన, మద్దవేన, ఖన్తియా, సోరచ్చేన – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో భద్రో అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. ‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? అజ్జవేన, జవేన, మద్దవేన, ఖన్తియా, సోరచ్చేన – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. తతియం.

౪. బలసుత్తం

౨౦౪. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, బలాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధాబలం, హిరిబలం, ఓత్తప్పబలం, వీరియబలం, పఞ్ఞాబలం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ బలానీ’’తి. చతుత్థం.

౫. చేతోఖిలసుత్తం

౨౦౫. [అ. ని. ౯.౭౧; మ. ని. ౧.౧౮౫; దీ. ని. ౩.౩౧౯] ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, చేతోఖిలా. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్థరి కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి నాధిముచ్చతి న సమ్పసీదతి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్థరి కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి నాధిముచ్చతి న సమ్పసీదతి, తస్స చిత్తం న నమతి ఆతప్పాయ అనుయోగాయ సాతచ్చాయ పధానాయ. యస్స చిత్తం న నమతి ఆతప్పాయ అనుయోగాయ సాతచ్చాయ పధానాయ, అయం పఠమో చేతోఖిలో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మే కఙ్ఖతి…పే… సఙ్ఘే కఙ్ఖతి…పే… సిక్ఖాయ కఙ్ఖతి…పే… సబ్రహ్మచారీసు కుపితో హోతి అనత్తమనో ఆహతచిత్తో ఖిలజాతో. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీసు కుపితో హోతి అనత్తమనో ఆహతచిత్తో ఖిలజాతో, తస్స చిత్తం న నమతి ఆతప్పాయ అనుయోగాయ సాతచ్చాయ పధానాయ. యస్స చిత్తం న నమతి ఆతప్పాయ అనుయోగాయ సాతచ్చాయ పధానాయ, అయం పఞ్చమో చేతోఖిలో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ చేతోఖిలా’’తి. పఞ్చమం.

౬. వినిబన్ధసుత్తం

౨౦౬. [అ. ని. ౯.౭౨; దీ. ని. ౩.౩౨౦] ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, చేతసోవినిబన్ధా [చేతోవినిబద్ధా (సారత్థదీపనీటీకాయం)]. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కామేసు అవీతరాగో [అవిగతరాగో (క.)] హోతి అవిగతచ్ఛన్దో అవిగతపేమో అవిగతపిపాసో అవిగతపరిళాహో అవిగతతణ్హో. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కామేసు అవీతరాగో హోతి అవిగతచ్ఛన్దో అవిగతపేమో అవిగతపిపాసో అవిగతపరిళాహో అవిగతతణ్హో, తస్స చిత్తం న నమతి ఆతప్పాయ అనుయోగాయ సాతచ్చాయ పధానాయ. యస్స చిత్తం న నమతి ఆతప్పాయ అనుయోగాయ సాతచ్చాయ పధానాయ, అయం పఠమో చేతసోవినిబన్ధో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే అవీతరాగో హోతి…పే… రూపే అవీతరాగో హోతి…పే… యావదత్థం ఉదరావదేహకం భుఞ్జిత్వా సేయ్యసుఖం పస్ససుఖం మిద్ధసుఖం అనుయుత్తో విహరతి…పే… అఞ్ఞతరం దేవనికాయం పణిధాయ బ్రహ్మచరియం చరతి – ‘ఇమినాహం సీలేన వా వతేన వా తపేన వా బ్రహ్మచరియేన వా దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వా’తి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం దేవనికాయం పణిధాయ బ్రహ్మచరియం చరతి – ‘ఇమినాహం సీలేన వా వతేన వా తపేన వా బ్రహ్మచరియేన వా దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వా’తి, తస్స చిత్తం న నమతి ఆతప్పాయ అనుయోగాయ సాతచ్చాయ పధానాయ. యస్స చిత్తం న నమతి ఆతప్పాయ అనుయోగాయ సాతచ్చాయ పధానాయ, అయం పఞ్చమో చేతసోవినిబన్ధో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ చేతసోవినిబన్ధా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. యాగుసుత్తం

౨౦౭. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా యాగుయా. కతమే పఞ్చ? ఖుద్దం [ఖుదం (సీ. పీ.) ఖుధాతి సక్కతానులోమం. మహావ. ౨౮౨] పటిహనతి, పిపాసం పటివినేతి, వాతం అనులోమేతి, వత్థిం సోధేతి, ఆమావసేసం పాచేతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా యాగుయా’’తి. సత్తమం.

౮. దన్తకట్ఠసుత్తం

౨౦౮. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా దన్తకట్ఠస్స అఖాదనే. కతమే పఞ్చ? అచక్ఖుస్సం, ముఖం దుగ్గన్ధం హోతి, రసహరణియో న విసుజ్ఝన్తి, పిత్తం సేమ్హం భత్తం పరియోనన్ధతి [పరియోనద్ధన్తి (సీ. పీ.), పరియోనద్ధతి (స్యా. కం. క.) చూళవ. ౨౮౨ పస్సితబ్బం], భత్తమస్స నచ్ఛాదేతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా దన్తకట్ఠస్స అఖాదనే.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా దన్తకట్ఠస్స ఖాదనే. కతమే పఞ్చ? చక్ఖుస్సం, ముఖం న దుగ్గన్ధం హోతి, రసహరణియో విసుజ్ఝన్తి, పిత్తం సేమ్హం భత్తం న పరియోనన్ధతి, భత్తమస్స ఛాదేతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా దన్తకట్ఠస్స ఖాదనే’’తి. అట్ఠమం.

౯. గీతస్సరసుత్తం

౨౦౯. [చూళవ. ౨౪౯] ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా ఆయతకేన గీతస్సరేన ధమ్మం భణన్తస్స. కతమే పఞ్చ? అత్తనాపి తస్మిం సరే సారజ్జతి, పరేపి తస్మిం సరే సారజ్జన్తి, గహపతికాపి ఉజ్ఝాయన్తి – ‘యథేవ మయం గాయామ, ఏవమేవం ఖో సమణా సక్యపుత్తియా గాయన్తీ’తి, సరకుత్తిమ్పి నికామయమానస్స సమాధిస్స భఙ్గో హోతి, పచ్ఛిమా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా ఆయతకేన గీతస్సరేన ధమ్మం భణన్తస్సా’’తి. నవమం.

౧౦. ముట్ఠస్సతిసుత్తం

౨౧౦. [మహావ. ౩౫౩] ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా ముట్ఠస్సతిస్స అసమ్పజానస్స నిద్దం ఓక్కమయతో. కతమే పఞ్చ? దుక్ఖం సుపతి, దుక్ఖం పటిబుజ్ఝతి, పాపకం సుపినం పస్సతి, దేవతా న రక్ఖన్తి, అసుచి ముచ్చతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా ముట్ఠస్సతిస్స అసమ్పజానస్స నిద్దం ఓక్కమయతో.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా ఉపట్ఠితస్సతిస్స సమ్పజానస్స నిద్దం ఓక్కమయతో. కతమే పఞ్చ? సుఖం సుపతి, సుఖం పటిబుజ్ఝతి, న పాపకం సుపినం పస్సతి, దేవతా రక్ఖన్తి, అసుచి న ముచ్చతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా ఉపట్ఠితస్సతిస్స సమ్పజానస్స నిద్దం ఓక్కమయతో’’తి. దసమం.

కిమిలవగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

కిమిలో ధమ్మస్సవనం, ఆజానీయో బలం ఖిలం;

వినిబన్ధం యాగు కట్ఠం, గీతం ముట్ఠస్సతినా చాతి.

(౨౨) ౨. అక్కోసకవగ్గో

౧. అక్కోసకసుత్తం

౨౧౧. ‘‘యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్కోసకపరిభాసకో అరియూపవాదీ సబ్రహ్మచారీనం, తస్స పఞ్చ ఆదీనవా పాటికఙ్ఖా. కతమే పఞ్చ? పారాజికో వా హోతి ఛిన్నపరిపన్థో [ఛిన్నపరిబన్ధో (క.)], అఞ్ఞతరం వా సంకిలిట్ఠం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, బాళ్హం వా రోగాతఙ్కం ఫుసతి, సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్కోసకపరిభాసకో అరియూపవాదీ సబ్రహ్మచారీనం, తస్స ఇమే పఞ్చ ఆదీనవా పాటికఙ్ఖా’’తి. పఠమం.

౨. భణ్డనకారకసుత్తం

౨౧౨. ‘‘యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు భణ్డనకారకో కలహకారకో వివాదకారకో భస్సకారకో సఙ్ఘే అధికరణకారకో, తస్స పఞ్చ ఆదీనవా పాటికఙ్ఖా. కతమే పఞ్చ? అనధిగతం నాధిగచ్ఛతి, అధిగతా [అధిగతం (సబ్బత్థ)] పరిహాయతి, పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి, సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు భణ్డనకారకో కలహకారకో వివాదకారకో భస్సకారకో సఙ్ఘే అధికరణకారకో, తస్స ఇమే పఞ్చ ఆదీనవా పాటికఙ్ఖా’’తి. దుతియం.

౩. సీలసుత్తం

౨౧౩. [మహావ. ౨౦౯; దీ. ని. ౩.౩౧౬] ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, దుస్సీలో సీలవిపన్నో పమాదాధికరణం మహతిం భోగజానిం నిగచ్ఛతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, దుస్సీలస్స సీలవిపన్నస్స పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, దుస్సీలో సీలవిపన్నో యఞ్ఞదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమతి – యది ఖత్తియపరిసం, యది బ్రాహ్మణపరిసం, యది గహపతిపరిసం, యది సమణపరిసం – అవిసారదో ఉపసఙ్కమతి మఙ్కుభూతో. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, దుస్సీలో సీలవిపన్నో సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, దుస్సీలో సీలవిపన్నో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా సీలవతో సీలసమ్పదాయ. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, సీలవా సీలసమ్పన్నో అప్పమాదాధికరణం మహన్తం భోగక్ఖన్ధం అధిగచ్ఛతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సీలవతో సీలసమ్పన్నస్స కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సీలవా సీలసమ్పన్నో యఞ్ఞదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమతి – యది ఖత్తియపరిసం, యది బ్రాహ్మణపరిసం, యది గహపతిపరిసం, యది సమణపరిసం – విసారదో ఉపసఙ్కమతి అమఙ్కుభూతో. అయం భిక్ఖవే, తతియో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సీలవా సీలసమ్పన్నో అసమ్మూళ్హో కాలం కరోతి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సీలవా సీలసమ్పన్నో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా సీలవతో సీలసమ్పదాయా’’తి. తతియం.

౪. బహుభాణిసుత్తం

౨౧౪. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా బహుభాణిస్మిం పుగ్గలే. కతమే పఞ్చ? ముసా భణతి, పిసుణం భణతి, ఫరుసం భణతి, సమ్ఫప్పలాపం భణతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా బహుభాణిస్మిం పుగ్గలే.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా మన్తభాణిస్మిం పుగ్గలే. కతమే పఞ్చ? న ముసా భణతి, న పిసుణం భణతి, న ఫరుసం భణతి, న సమ్ఫప్పలాపం భణతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా మన్తభాణిస్మిం పుగ్గలే’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమఅక్ఖన్తిసుత్తం

౨౧౫. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా అక్ఖన్తియా. కతమే పఞ్చ? బహునో జనస్స అప్పియో హోతి అమనాపో, వేరబహులో చ హోతి, వజ్జబహులో చ, సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా అక్ఖన్తియా.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా ఖన్తియా. కతమే పఞ్చ? బహునో జనస్స పియో హోతి మనాపో, న వేరబహులో హోతి, న వజ్జబహులో, అసమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా ఖన్తియా’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియఅక్ఖన్తిసుత్తం

౨౧౬. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా అక్ఖన్తియా. కతమే పఞ్చ? బహునో జనస్స అప్పియో హోతి అమనాపో, లుద్దో చ హోతి, విప్పటిసారీ చ, సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా అక్ఖన్తియా.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా ఖన్తియా. కతమే పఞ్చ? బహునో జనస్స పియో హోతి మనాపో, అలుద్దో చ హోతి, అవిప్పటిసారీ చ, అసమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా ఖన్తియా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. పఠమఅపాసాదికసుత్తం

౨౧౭. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా అపాసాదికే. కతమే పఞ్చ? అత్తాపి అత్తానం ఉపవదతి, అనువిచ్చ విఞ్ఞూ గరహన్తి, పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి, సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా అపాసాదికే.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా పాసాదికే. కతమే పఞ్చ? అత్తాపి అత్తానం న ఉపవదతి, అనువిచ్చ విఞ్ఞూ పసంసన్తి, కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి, అసమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా పాసాదికే’’తి. సత్తమం.

౮. దుతియఅపాసాదికసుత్తం

౨౧౮. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా అపాసాదికే. కతమే పఞ్చ? అప్పసన్నా నప్పసీదన్తి, పసన్నానఞ్చ ఏకచ్చానం అఞ్ఞథత్తం హోతి, సత్థుసాసనం అకతం [న కతం (స్యా. కం. క.)] హోతి, పచ్ఛిమా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతి, చిత్తమస్స నప్పసీదతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా అపాసాదికే.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా పాసాదికే. కతమే పఞ్చ? అప్పసన్నా పసీదన్తి, పసన్నానఞ్చ భియ్యోభావో హోతి, సత్థుసాసనం కతం హోతి, పచ్ఛిమా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతి, చిత్తమస్స పసీదతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా పాసాదికే’’తి. అట్ఠమం.

౯. అగ్గిసుత్తం

౨౧౯. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా అగ్గిస్మిం. కతమే పఞ్చ? అచక్ఖుస్సో, దుబ్బణ్ణకరణో, దుబ్బలకరణో, సఙ్గణికాపవడ్ఢనో [సఙ్గణికాపవద్ధనో (సీ.), సఙ్గణికారామబద్ధనో (క.)], తిరచ్ఛానకథాపవత్తనికో హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా అగ్గిస్మి’’న్తి. నవమం.

౧౦. మధురాసుత్తం

౨౨౦. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా మధురాయం. కతమే పఞ్చ? విసమా, బహురజా, చణ్డసునఖా, వాళయక్ఖా, దుల్లభపిణ్డా – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా మధురాయ’’న్తి. దసమం.

అక్కోసకవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

అక్కోసభణ్డనసీలం, బహుభాణీ ద్వే అఖన్తియో;

అపాసాదికా ద్వే వుత్తా, అగ్గిస్మిం మధురేన చాతి.

(౨౩) ౩. దీఘచారికవగ్గో

౧. పఠమదీఘచారికసుత్తం

౨౨౧. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా దీఘచారికం అనవత్థచారికం అనుయుత్తస్స విహరతో. కతమే పఞ్చ? అస్సుతం న సుణాతి, సుతం న పరియోదాపేతి, సుతేనేకచ్చేన అవిసారదో హోతి, గాళ్హం [బాళ్హం (స్యా.)] రోగాతఙ్కం ఫుసతి, న చ మిత్తవా హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా దీఘచారికం అనవత్థచారికం అనుయుత్తస్స విహరతో.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా సమవత్థచారే. కతమే పఞ్చ? అస్సుతం సుణాతి, సుతం పరియోదాపేతి, సుతేనేకచ్చేన విసారదో హోతి, న గాళ్హం రోగాతఙ్కం ఫుసతి, మిత్తవా చ హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా సమవత్థచారే’’తి. పఠమం.

౨. దుతియదీఘచారికసుత్తం

౨౨౨. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా దీఘచారికం అనవత్థచారికం అనుయుత్తస్స విహరతో. కతమే పఞ్చ? అనధిగతం నాధిగచ్ఛతి, అధిగతా పరిహాయతి, అధిగతేనేకచ్చేన అవిసారదో హోతి, గాళ్హం రోగాతఙ్కం ఫుసతి, న చ మిత్తవా హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా దీఘచారికం అనవత్థచారికం అనుయుత్తస్స విహరతో.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా సమవత్థచారే. కతమే పఞ్చ? అనధిగతం అధిగచ్ఛతి, అధిగతా న పరిహాయతి, అధిగతేనేకచ్చేన విసారదో హోతి, న గాళ్హం రోగాతఙ్కం ఫుసతి, మిత్తవా చ హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా సమవత్థచారే’’తి. దుతియం.

౩. అతినివాససుత్తం

౨౨౩. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా అతినివాసే. కతమే పఞ్చ? బహుభణ్డో హోతి బహుభణ్డసన్నిచయో, బహుభేసజ్జో హోతి బహుభేసజ్జసన్నిచయో, బహుకిచ్చో హోతి బహుకరణీయో బ్యత్తో కింకరణీయేసు, సంసట్ఠో విహరతి గహట్ఠపబ్బజితేహి అననులోమికేన గిహిసంసగ్గేన, తమ్హా చ ఆవాసా పక్కమన్తో సాపేక్ఖో పక్కమతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా అతినివాసే.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా సమవత్థవాసే. కతమే పఞ్చ? న బహుభణ్డో హోతి న బహుభణ్డసన్నిచయో, న బహుభేసజ్జో హోతి న బహుభేసజ్జసన్నిచయో, న బహుకిచ్చో హోతి న బహుకరణీయో న బ్యత్తో కింకరణీయేసు, అసంసట్ఠో విహరతి గహట్ఠపబ్బజితేహి అననులోమికేన గిహిసంసగ్గేన, తమ్హా చ ఆవాసా పక్కమన్తో అనపేక్ఖో పక్కమతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా సమవత్థవాసే’’తి. తతియం.

౪. మచ్ఛరీసుత్తం

౨౨౪. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా అతినివాసే. కతమే పఞ్చ? ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి, కులమచ్ఛరీ హోతి, లాభమచ్ఛరీ హోతి, వణ్ణమచ్ఛరీ హోతి, ధమ్మమచ్ఛరీ హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా అతినివాసే.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా సమవత్థవాసే. కతమే పఞ్చ? న ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి, న కులమచ్ఛరీ హోతి, న లాభమచ్ఛరీ హోతి, న వణ్ణమచ్ఛరీ హోతి, న ధమ్మమచ్ఛరీ హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా సమవత్థవాసే’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమకులూపకసుత్తం

౨౨౫. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా కులూపకే [కులుపకే (స్యా. పీ.), కులూపగే (సీ.)]. కతమే పఞ్చ? అనామన్తచారే ఆపజ్జతి, రహో నిసజ్జాయ ఆపజ్జతి, పటిచ్ఛన్నే ఆసనే ఆపజ్జతి, మాతుగామస్స ఉత్తరి ఛప్పఞ్చవాచాహి ధమ్మం దేసేన్తో ఆపజ్జతి, కామసఙ్కప్పబహులో విహరతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా కులూపకే’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియకులూపకసుత్తం

౨౨౬. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా కులూపకస్స భిక్ఖునో అతివేలం కులేసు సంసట్ఠస్స విహరతో. కతమే పఞ్చ? మాతుగామస్స అభిణ్హదస్సనం, దస్సనే సతి సంసగ్గో, సంసగ్గే సతి విస్సాసో, విస్సాసే సతి ఓతారో, ఓతిణ్ణచిత్తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘అనభిరతో వా బ్రహ్మచరియం చరిస్సతి అఞ్ఞతరం వా సంకిలిట్ఠం ఆపత్తిం ఆపజ్జిస్సతి సిక్ఖం వా పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిస్సతి’. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా కులూపకస్స భిక్ఖునో అతివేలం కులేసు సంసట్ఠస్స విహరతో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. భోగసుత్తం

౨౨౭. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా భోగేసు. కతమే పఞ్చ? అగ్గిసాధారణా భోగా, ఉదకసాధారణా భోగా, రాజసాధారణా భోగా, చోరసాధారణా భోగా, అప్పియేహి దాయాదేహి సాధారణా భోగా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా భోగేసు.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా భోగేసు. కతమే పఞ్చ? భోగే నిస్సాయ అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి, మాతాపితరో సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి, పుత్తదారదాసకమ్మకరపోరిసే సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి, మిత్తామచ్చే సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి, సమణబ్రాహ్మణేసు ఉద్ధగ్గికం దక్ఖిణం పతిట్ఠాపేతి సోవగ్గికం సుఖవిపాకం సగ్గసంవత్తనికం. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా భోగేసూ’’తి. సత్తమం.

౮. ఉస్సూరభత్తసుత్తం

౨౨౮. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా ఉస్సూరభత్తే కులే. కతమే పఞ్చ? యే తే అతిథీ పాహునా, తే న కాలేన పటిపూజేన్తి; యా తా బలిపటిగ్గాహికా దేవతా, తా న కాలేన పటిపూజేన్తి; యే తే సమణబ్రాహ్మణా ఏకభత్తికా రత్తూపరతా విరతా వికాలభోజనా, తే న కాలేన పటిపూజేన్తి; దాసకమ్మకరపోరిసా విముఖా కమ్మం కరోన్తి; తావతకంయేవ అసమయేన భుత్తం అనోజవన్తం హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా ఉస్సూరభత్తే కులే.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా సమయభత్తే కులే. కతమే పఞ్చ? యే తే అతిథీ పాహునా, తే కాలేన పటిపూజేన్తి; యా తా బలిపటిగ్గాహికా దేవతా, తా కాలేన పటిపూజేన్తి; యే తే సమణబ్రాహ్మణా ఏకభత్తికా రత్తూపరతా విరతా వికాలభోజనా, తే కాలేన పటిపూజేన్తి; దాసకమ్మకరపోరిసా అవిముఖా కమ్మం కరోన్తి; తావతకంయేవ సమయేన భుత్తం ఓజవన్తం హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా సమయభత్తే కులే’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమకణ్హసప్పసుత్తం

౨౨౯. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా కణ్హసప్పే. కతమే పఞ్చ? అసుచి, దుగ్గన్ధో, సభీరు, సప్పటిభయో, మిత్తదుబ్భీ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా కణ్హసప్పే. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిమే ఆదీనవా మాతుగామే. కతమే పఞ్చ? అసుచి, దుగ్గన్ధో, సభీరు, సప్పటిభయో, మిత్తదుబ్భీ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా మాతుగామే’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియకణ్హసప్పసుత్తం

౨౩౦. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా కణ్హసప్పే. కతమే పఞ్చ? కోధనో, ఉపనాహీ, ఘోరవిసో, దుజ్జివ్హో, మిత్తదుబ్భీ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా కణ్హసప్పే.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిమే ఆదీనవా మాతుగామే. కతమే పఞ్చ? కోధనో, ఉపనాహీ, ఘోరవిసో, దుజ్జివ్హో, మిత్తదుబ్భీ. తత్రిదం, భిక్ఖవే, మాతుగామస్స ఘోరవిసతా – యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, మాతుగామో తిబ్బరాగో. తత్రిదం, భిక్ఖవే, మాతుగామస్స దుజ్జివ్హతా – యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, మాతుగామో పిసుణవాచో. తత్రిదం, భిక్ఖవే, మాతుగామస్స మిత్తదుబ్భితా – యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, మాతుగామో అతిచారినీ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా మాతుగామే’’తి. దసమం.

దీఘచారికవగ్గో తతియో.

తస్సుద్దానం –

ద్వే దీఘచారికా వుత్తా, అతినివాసమచ్ఛరీ;

ద్వే చ కులూపకా భోగా, భత్తం సప్పాపరే దువేతి.

(౨౪) ౪. ఆవాసికవగ్గో

౧. ఆవాసికసుత్తం

౨౩౧. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు అభావనీయో హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? న ఆకప్పసమ్పన్నో హోతి న వత్తసమ్పన్నో; న బహుస్సుతో హోతి న సుతధరో; న పటిసల్లేఖితా [సల్లేఖితా (క. సీ.)] హోతి న పటిసల్లానారామో; న కల్యాణవాచో హోతి న కల్యాణవాక్కరణో; దుప్పఞ్ఞో హోతి జళో ఏళమూగో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు అభావనీయో హోతి.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు భావనీయో హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఆకప్పసమ్పన్నో హోతి వత్తసమ్పన్నో; బహుస్సుతో హోతి సుతధరో; పటిసల్లేఖితా హోతి పటిసల్లానారామో; కల్యాణవాచో హోతి కల్యాణవాక్కరణో; పఞ్ఞవా హోతి అజళో అనేళమూగో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు భావనీయో హోతీ’’తి. పఠమం.

౨. పియసుత్తం

౨౩౨. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; కల్యాణవాచో హోతి కల్యాణవాక్కరణో పోరియా వాచాయ సమన్నాగతో విస్సట్ఠాయ అనేలగలాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా; చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ; ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’’తి. దుతియం.

౩. సోభనసుత్తం

౨౩౩. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు ఆవాసం సోభేతి. కతమేహి పఞ్చహి? సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; కల్యాణవాచో హోతి కల్యాణవాక్కరణో పోరియా వాచాయ సమన్నాగతో విస్సట్ఠాయ అనేలగలాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా; పటిబలో హోతి ఉపసఙ్కమన్తే ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతుం సమాదపేతుం సముత్తేజేతుం సమ్పహంసేతుం; చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు ఆవాసం సోభేతీ’’తి. తతియం.

౪. బహూపకారసుత్తం

౨౩౪. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు ఆవాసస్స బహూపకారో హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; ఖణ్డఫుల్లం పటిసఙ్ఖరోతి; మహా ఖో పన భిక్ఖుసఙ్ఘో అభిక్కన్తో నానావేరజ్జకా భిక్ఖూ గిహీనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆరోచేతి – ‘మహా ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖుసఙ్ఘో అభిక్కన్తో నానావేరజ్జకా భిక్ఖూ, కరోథ పుఞ్ఞాని, సమయో పుఞ్ఞాని కాతు’న్తి; చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు ఆవాసస్స బహూపకారో హోతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. అనుకమ్పసుత్తం

౨౩౫. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు గిహీనం [గిహిం (స్యా.), గిహీ (కత్థచి)] అనుకమ్పతి. కతమేహి పఞ్చహి? అధిసీలే [అధిసీలేసు (స్యా.)] సమాదపేతి; ధమ్మదస్సనే నివేసేతి; గిలానకే ఉపసఙ్కమిత్వా సతిం ఉప్పాదేతి – ‘అరహగ్గతం ఆయస్మన్తో సతిం ఉపట్ఠాపేథా’తి; మహా ఖో పన భిక్ఖుసఙ్ఘో అభిక్కన్తో నానావేరజ్జకా భిక్ఖూ గిహీనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆరోచేతి – ‘మహా ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖుసఙ్ఘో అభిక్కన్తో నానావేరజ్జకా భిక్ఖూ, కరోథ పుఞ్ఞాని, సమయో పుఞ్ఞాని కాతు’న్తి; యం ఖో పనస్స భోజనం దేన్తి లూఖం వా పణీతం వా తం అత్తనా పరిభుఞ్జతి, సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు గిహీనం అనుకమ్పతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. పఠమఅవణ్ణారహసుత్తం

౨౩౬. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి; అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి; అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అప్పసాదనీయే ఠానే పసాదం ఉపదంసేతి; అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా పసాదనీయే ఠానే అప్పసాదం ఉపదంసేతి; సద్ధాదేయ్యం వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి; అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి; అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అప్పసాదనీయే ఠానే అప్పసాదం ఉపదంసేతి; అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా పసాదనీయే ఠానే పసాదం ఉపదంసేతి; సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుతియఅవణ్ణారహసుత్తం

౨౩౭. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి; అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి; ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి ఆవాసపలిగేధీ; కులమచ్ఛరీ హోతి కులపలిగేధీ; సద్ధాదేయ్యం వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి; అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి; న ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి న ఆవాసపలిగేధీ; న కులమచ్ఛరీ హోతి న కులపలిగేధీ; సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. సత్తమం.

౮. తతియఅవణ్ణారహసుత్తం

౨౩౮. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి; అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి; ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి; కులమచ్ఛరీ హోతి; లాభమచ్ఛరీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి; అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి; న ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి; న కులమచ్ఛరీ హోతి; న లాభమచ్ఛరీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమమచ్ఛరియసుత్తం

౨౩౯. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి; కులమచ్ఛరీ హోతి; లాభమచ్ఛరీ హోతి; వణ్ణమచ్ఛరీ [ధమ్మమచ్ఛరీ (క.)] హోతి; సద్ధాదేయ్యం వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? న ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి; న కులమచ్ఛరీ హోతి; న లాభమచ్ఛరీ హోతి; న వణ్ణమచ్ఛరీ హోతి; సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియమచ్ఛరియసుత్తం

౨౪౦. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి; కులమచ్ఛరీ హోతి; లాభమచ్ఛరీ హోతి; వణ్ణమచ్ఛరీ హోతి; ధమ్మమచ్ఛరీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? న ఆవాసమచ్ఛరీ హోతి; న కులమచ్ఛరీ హోతి; న లాభమచ్ఛరీ హోతి; న వణ్ణమచ్ఛరీ హోతి; న ధమ్మమచ్ఛరీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఆవాసికో భిక్ఖు యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. దసమం.

ఆవాసికవగ్గో చతుత్థో.

తస్సుద్దానం –

ఆవాసికో పియో చ సోభనో,

బహూపకారో అనుకమ్పకో చ;

తయో అవణ్ణారహా చేవ,

మచ్ఛరియా దువేపి చాతి [యథాభతం చాపి అవణ్ణగేధా, చతుక్కమచ్ఛేర పఞ్చమేన చాతి (సీ. స్యా.) యథాభతం అవణ్ణఞ్చ, చతుకో మచ్ఛరియేన చాతి (క.)].

(౨౫) ౫. దుచ్చరితవగ్గో

౧. పఠమదుచ్చరితసుత్తం

౨౪౧. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా దుచ్చరితే. కతమే పఞ్చ? అత్తాపి అత్తానం ఉపవదతి; అనువిచ్చ విఞ్ఞూ గరహన్తి; పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి; సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి; కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా దుచ్చరితే.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా సుచరితే. కతమే పఞ్చ? అత్తాపి అత్తానం న ఉపవదతి; అనువిచ్చ విఞ్ఞూ పసంసన్తి; కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి; అసమ్మూళ్హో కాలం కరోతి; కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా సుచరితే’’తి. పఠమం.

౨. పఠమకాయదుచ్చరితసుత్తం

౨౪౨. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా కాయదుచ్చరితే…పే… ఆనిసంసా కాయసుచరితే…పే…. దుతియం.

౩. పఠమవచీదుచ్చరితసుత్తం

౨౪౩. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా వచీదుచ్చరితే…పే… ఆనిసంసా వచీసుచరితే…పే…. తతియం.

౪. పఠమమనోదుచ్చరితసుత్తం

౨౪౪. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా మనోదుచ్చరితే…పే… ఆనిసంసా మనోసుచరితే. కతమే పఞ్చ? అత్తాపి అత్తానం న ఉపవదతి; అనువిచ్చ విఞ్ఞూ పసంసన్తి; కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి; అసమ్మూళ్హో కాలం కరోతి; కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా మనోసుచరితే’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియదుచ్చరితసుత్తం

౨౪౫. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా దుచ్చరితే. కతమే పఞ్చ? అత్తాపి అత్తానం ఉపవదతి; అనువిచ్చ విఞ్ఞూ గరహన్తి; పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి; సద్ధమ్మా వుట్ఠాతి; అసద్ధమ్మే పతిట్ఠాతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా దుచ్చరితే.