(౧౪) ౪. రాజవగ్గో
౧. పఠమచక్కానువత్తనసుత్తం
౧౩౧. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మేనేవ చక్కం వత్తేతి [పవత్తేతి (స్యా. పీ. క.)]; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం [అప్పతివత్తియం (సీ.)] కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.
‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ అత్థఞ్ఞూ చ హోతి, ధమ్మఞ్ఞూ చ, మత్తఞ్ఞూ చ, కాలఞ్ఞూ చ, పరిసఞ్ఞూ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మేనేవ చక్కం పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మేనేవ అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం.
‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అత్థఞ్ఞూ, ధమ్మఞ్ఞూ, మత్తఞ్ఞూ, కాలఞ్ఞూ, పరిసఞ్ఞూ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మేనేవ అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తేతి; తం హోతి ధమ్మచక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి. పఠమం.
౨. దుతియచక్కానువత్తనసుత్తం
౧౩౨. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స జేట్ఠో పుత్తో పితరా పవత్తితం చక్కం ధమ్మేనేవ అనుప్పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.
‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స జేట్ఠో పుత్తో అత్థఞ్ఞూ చ హోతి, ధమ్మఞ్ఞూ చ, మత్తఞ్ఞూ చ, కాలఞ్ఞూ చ, పరిసఞ్ఞూ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స జేట్ఠో పుత్తో పితరా పవత్తితం చక్కం ధమ్మేనేవ అనుప్పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సారిపుత్తో తథాగతేన అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తితం సమ్మదేవ అనుప్పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం.
‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, సారిపుత్తో అత్థఞ్ఞూ, ధమ్మఞ్ఞూ, మత్తఞ్ఞూ, కాలఞ్ఞూ, పరిసఞ్ఞూ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సారిపుత్తో తథాగతేన అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తితం సమ్మదేవ అనుప్పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి. దుతియం.
౩. ధమ్మరాజాసుత్తం
౧౩౩. ‘‘యోపి సో [యోపి ఖో (సీ. స్యా. పీ.)], భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా, సోపి న అరాజకం చక్కం వత్తేతీ’’తి. ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో పన, భన్తే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స ధమ్మికస్స ధమ్మరఞ్ఞో రాజా’’తి? ‘‘ధమ్మో, భిక్ఖూ’’తి భగవా అవోచ.
‘‘ఇధ, భిక్ఖు, రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహతి అన్తోజనస్మిం.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహతి ఖత్తియేసు అనుయన్తేసు [అనుయుత్తేసు (సీ.) అ. ని. ౩.౧౪] …పే… బలకాయస్మిం బ్రాహ్మణగహపతికేసు నేగమజానపదేసు సమణబ్రాహ్మణేసు మిగపక్ఖీసు. స ఖో సో, భిక్ఖు, రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా అన్తోజనస్మిం ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా ఖత్తియేసు అనుయన్తేసు బలకాయస్మిం బ్రాహ్మణగహపతికేసు నేగమజానపదేసు సమణబ్రాహ్మణేసు మిగపక్ఖీసు ధమ్మేనేవ చక్కం పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖు, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహతి భిక్ఖూసు – ‘ఏవరూపం కాయకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం కాయకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపం వచీకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం వచీకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపం మనోకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం మనోకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపో ఆజీవో సేవితబ్బో, ఏవరూపో ఆజీవో న సేవితబ్బో; ఏవరూపో గామనిగమో సేవితబ్బో, ఏవరూపో గామనిగమో న సేవితబ్బో’తి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహతి భిక్ఖునీసు [భిక్ఖూసు భిక్ఖునీసు (సీ. పీ.)] …పే… ఉపాసకేసు…పే… ఉపాసికాసు – ‘ఏవరూపం కాయకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం కాయకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపం వచీకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం వచీకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపం మనోకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం మనోకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపో ఆజీవో సేవితబ్బో, ఏవరూపో ఆజీవో న సేవితబ్బో; ఏవరూపో గామనిగమో సేవితబ్బో, ఏవరూపో గామనిగమో న సేవితబ్బో’’’తి.
‘‘స ఖో సో, భిక్ఖు, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా భిక్ఖూసు, ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా భిక్ఖునీసు, ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా ఉపాసకేసు, ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా ఉపాసికాసు ధమ్మేనేవ అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి. తతియం.
౪. యస్సందిసంసుత్తం
౧౩౪. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రాజా ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో యస్సం యస్సం దిసాయం విహరతి, సకస్మింయేవ విజితే విహరతి.
‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రాజా ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో ఉభతో సుజాతో హోతి మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన; అడ్ఢో హోతి మహద్ధనో మహాభోగో పరిపుణ్ణకోసకోట్ఠాగారో; బలవా ఖో పన హోతి చతురఙ్గినియా సేనాయ సమన్నాగతో అస్సవాయ ఓవాదపటికరాయ; పరిణాయకో ఖో పనస్స హోతి పణ్డితో వియత్తో మేధావీ పటిబలో అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నే అత్థే చిన్తేతుం; తస్సిమే చత్తారో ధమ్మా యసం పరిపాచేన్తి. సో ఇమినా యసపఞ్చమేన [యసేన పఞ్చమేన (క.), పఞ్చమేన (సీ.)] ధమ్మేన సమన్నాగతో యస్సం యస్సం దిసాయం విహరతి, సకస్మింయేవ విజితే విహరతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హేతం, భిక్ఖవే, హోతి విజితావీనం.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు యస్సం యస్సం దిసాయం విహరతి, విముత్తచిత్తోవ [విముత్తచిత్తో (సీ. పీ.), విముత్తచిత్తో చ (క.)] విహరతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు – రాజావ ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో జాతిసమ్పన్నో; బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా – రాజావ ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో పరిపుణ్ణకోసకోట్ఠాగారో; ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు – రాజావ ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో బలసమ్పన్నో; పఞ్ఞవా హోతి ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా – రాజావ ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో పరిణాయకసమ్పన్నో; తస్సిమే చత్తారో ధమ్మా విముత్తిం పరిపాచేన్తి. సో ఇమినా విముత్తిపఞ్చమేన ధమ్మేన సమన్నాగతో యస్సం యస్సం దిసాయం విహరతి విముత్తచిత్తోవ విహరతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హేతం, భిక్ఖవే, హోతి విముత్తచిత్తాన’’న్తి. చతుత్థం.
౫. పఠమపత్థనాసుత్తం
౧౩౫. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స జేట్ఠో పుత్తో రజ్జం పత్థేతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స జేట్ఠో పుత్తో ఉభతో సుజాతో హోతి మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన; అభిరూపో హోతి దస్సనీయో పాసాదికో పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో; మాతాపితూనం పియో హోతి మనాపో; నేగమజానపదస్స పియో హోతి మనాపో; యాని తాని రఞ్ఞం ఖత్తియానం ముద్ధావసిత్తానం సిప్పట్ఠానాని హత్థిస్మిం వా అస్సస్మిం వా రథస్మిం వా ధనుస్మిం వా థరుస్మిం వా తత్థ సిక్ఖితో హోతి అనవయో.
‘‘తస్స ఏవం హోతి – ‘అహం ఖోమ్హి ఉభతో సుజాతో మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన. కస్మాహం రజ్జం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి అభిరూపో దస్సనీయో పాసాదికో పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో. కస్మాహం రజ్జం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి మాతాపితూనం పియో మనాపో. కస్మాహం రజ్జం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి నేగమజానపదస్స పియో మనాపో. కస్మాహం రజ్జం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి యాని తాని రఞ్ఞం ఖత్తియానం ముద్ధావసిత్తానం సిప్పట్ఠానాని హత్థిస్మిం వా అస్సస్మిం వా రథస్మిం వా ధనుస్మిం వా థరుస్మిం వా, తత్థ [తత్థమ్హి (సీ.), తత్థపి (క.)] సిక్ఖితో అనవయో. కస్మాహం రజ్జం న పత్థేయ్య’న్తి! ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స జేట్ఠో పుత్తో రజ్జం పత్థేతి.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పత్థేతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. అప్పాబాధో హోతి అప్పాతఙ్కో, సమవేపాకినియా గహణియా సమన్నాగతో నాతిసీతాయ నాచ్చుణ్హాయ మజ్ఝిమాయ పధానక్ఖమాయ; అసఠో హోతి అమాయావీ, యథాభూతం అత్తానం ఆవికత్తా సత్థరి వా విఞ్ఞూసు వా సబ్రహ్మచారీసు; ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు; పఞ్ఞవా హోతి ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా.
‘‘తస్స ఏవం హోతి – ‘అహం ఖోమ్హి సద్ధో, సద్దహామి తథాగతస్స బోధిం – ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. ‘కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి అప్పాబాధో అప్పాతఙ్కో సమవేపాకినియా గహణియా సమన్నాగతో నాతిసీతాయ నాచ్చుణ్హాయ మజ్ఝిమాయ పధానక్ఖమాయ. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి అసఠో అమాయావీ యథాభూతం అత్తానం ఆవికత్తా సత్థరి వా విఞ్ఞూసు వా సబ్రహ్మచారీసు. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి ఆరద్ధవీరియో విహరామి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి పఞ్ఞవా ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్య’న్తి! ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పత్థేతీ’’తి. పఞ్చమం.
౬. దుతియపత్థనాసుత్తం
౧౩౬. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స జేట్ఠో పుత్తో ఓపరజ్జం [ఉపరజ్జం (స్యా. పీ. క.)] పత్థేతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స జేట్ఠో పుత్తో ఉభతో సుజాతో హోతి మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన; అభిరూపో హోతి దస్సనీయో పాసాదికో పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో; మాతాపితూనం పియో హోతి మనాపో, బలకాయస్స పియో హోతి మనాపో; పణ్డితో హోతి వియత్తో మేధావీ పటిబలో అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నే అత్థే చిన్తేతుం.
‘‘తస్స ఏవం హోతి – ‘అహం ఖోమ్హి ఉభతో సుజాతో మాతితో చ పితితో చ, సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన. కస్మాహం ఓపరజ్జం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి అభిరూపో దస్సనీయో పాసాదికో పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో. కస్మాహం ఓపరజ్జం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి మాతాపితూనం పియో మనాపో. కస్మాహం ఓపరజ్జం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి బలకాయస్స పియో మనాపో. కస్మాహం ఓపరజ్జం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి పణ్డితో వియత్తో మేధావీ పటిబలో అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నే అత్థే చిన్తేతుం. కస్మాహం ఓపరజ్జం న పత్థేయ్య’న్తి! ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స జేట్ఠో పుత్తో ఓపరజ్జం పత్థేతి.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పత్థేతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తో [సుపట్ఠితచిత్తో (సీ. స్యా.), సూపట్ఠితచిత్తో (క.)] హోతి; ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు; పఞ్ఞవా హోతి, ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా.
‘‘తస్స ఏవం హోతి – ‘అహం ఖోమ్హి సీలవా, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరామి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖామి సిక్ఖాపదేసు. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి బహుస్సుతో సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం [సత్థా బ్యఞ్జనా (సీ.)] కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపా మే ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తో. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి ఆరద్ధవీరియో విహరామి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్యం! అహం ఖోమ్హి పఞ్ఞవా ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. కస్మాహం ఆసవానం ఖయం న పత్థేయ్య’న్తి! ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆసవానం ఖయం పత్థేతీ’’తి. ఛట్ఠం.
౭. అప్పంసుపతిసుత్తం
౧౩౭. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, అప్పం రత్తియా సుపన్తి, బహుం జగ్గన్తి. కతమే పఞ్చ? ఇత్థీ, భిక్ఖవే, పురిసాధిప్పాయా అప్పం రత్తియా సుపతి, బహుం జగ్గతి. పురిసో, భిక్ఖవే, ఇత్థాధిప్పాయో అప్పం రత్తియా సుపతి, బహుం జగ్గతి. చోరో, భిక్ఖవే, ఆదానాధిప్పాయో అప్పం రత్తియా సుపతి, బహుం జగ్గతి. రాజా [రాజయుత్తో (పీ. క.)], భిక్ఖవే, రాజకరణీయేసు యుత్తో అప్పం రత్తియా సుపతి, బహుం జగ్గతి. భిక్ఖు, భిక్ఖవే, విసంయోగాధిప్పాయో అప్పం రత్తియా సుపతి, బహుం జగ్గతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ అప్పం రత్తియా సుపన్తి, బహుం జగ్గన్తీ’’తి. సత్తమం.
౮. భత్తాదకసుత్తం
౧౩౮. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో భత్తాదకో చ హోతి ఓకాసఫరణో చ లణ్డసారణో చ సలాకగ్గాహీ చ రఞ్ఞో నాగోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి రూపానం, అక్ఖమో సద్దానం, అక్ఖమో గన్ధానం, అక్ఖమో రసానం, అక్ఖమో ఫోట్ఠబ్బానం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో భత్తాదకో చ ఓకాసఫరణో చ లణ్డసారణో చ సలాకగ్గాహీ చ, రఞ్ఞో నాగోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు భత్తాదకో చ హోతి, ఓకాసఫరణో చ మఞ్చపీఠమద్దనో [పీఠమద్దనో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] చ సలాకగ్గాహీ చ, భిక్ఖుత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి రూపానం, అక్ఖమో సద్దానం, అక్ఖమో గన్ధానం, అక్ఖమో రసానం, అక్ఖమో ఫోట్ఠబ్బానం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు భత్తాదకో చ హోతి ఓకాసఫరణో చ మఞ్చపీఠమద్దనో చ సలాకగ్గాహీ చ, భిక్ఖుత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతీ’’తి. అట్ఠమం.
౯. అక్ఖమసుత్తం
౧౩౯. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో న రాజారహో హోతి న రాజభోగ్గో, న రఞ్ఞో అఙ్గంత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి రూపానం, అక్ఖమో సద్దానం, అక్ఖమో గన్ధానం, అక్ఖమో రసానం, అక్ఖమో ఫోట్ఠబ్బానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి రూపానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో హత్థికాయం వా దిస్వా అస్సకాయం వా దిస్వా రథకాయం వా దిస్వా పత్తికాయం వా దిస్వా సంసీదతి విసీదతి, న సన్థమ్భతి న సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి రూపానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి సద్దానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో హత్థిసద్దం వా సుత్వా అస్ససద్దం వా సుత్వా రథసద్దం వా సుత్వా పత్తిసద్దం వా సుత్వా భేరిపణవసఙ్ఖతిణవనిన్నాదసద్దం వా సుత్వా సంసీదతి విసీదతి, న సన్థమ్భతి న సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి సద్దానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి గన్ధానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో యే తే రఞ్ఞో నాగా అభిజాతా సఙ్గామావచరా తేసం ముత్తకరీసస్స గన్ధం ఘాయిత్వా సంసీదతి విసీదతి, న సన్థమ్భతి న సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి గన్ధానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి రసానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో ఏకిస్సా వా తిణోదకదత్తియా విమానితో [విహనీతో (స్యా.), విహానితో (కత్థచి)] ద్వీహి వా తీహి వా చతూహి వా పఞ్చహి వా తిణోదకదత్తీహి విమానితో సంసీదతి విసీదతి, న సన్థమ్భతి న సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి రసానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి ఫోట్ఠబ్బానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో ఏకేన వా సరవేగేన విద్ధో, ద్వీహి వా తీహి వా చతూహి వా పఞ్చహి వా సరవేగేహి విద్ధో సంసీదతి విసీదతి, న సన్థమ్భతి న సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో అక్ఖమో హోతి ఫోట్ఠబ్బానం.
‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో న రాజారహో హోతి న రాజభోగ్గో న రఞ్ఞో అఙ్గంత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు న ఆహునేయ్యో హోతి న పాహునేయ్యో న దక్ఖిణేయ్యో న అఞ్జలికరణీయో న అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి రూపానం, అక్ఖమో సద్దానం, అక్ఖమో గన్ధానం, అక్ఖమో రసానం, అక్ఖమో ఫోట్ఠబ్బానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి రూపానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా రజనీయే రూపే సారజ్జతి, న సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి రూపానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి సద్దానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతేన సద్దం సుత్వా రజనీయే సద్దే సారజ్జతి, న సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి సద్దానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి గన్ధానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా రజనీయే గన్ధే సారజ్జతి, న సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి గన్ధానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి రసానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు జివ్హాయ రసం సాయిత్వా రజనీయే రసే సారజ్జతి, న సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి రసానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి ఫోట్ఠబ్బానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా రజనీయే ఫోట్ఠబ్బే సారజ్జతి, న సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి ఫోట్ఠబ్బానం.
‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు న ఆహునేయ్యో హోతి న పాహునేయ్యో న దక్ఖిణేయ్యో న అఞ్జలికరణీయో న అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.
‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గంత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి రూపానం, ఖమో సద్దానం, ఖమో గన్ధానం, ఖమో రసానం, ఖమో ఫోట్ఠబ్బానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి రూపానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో హత్థికాయం వా దిస్వా అస్సకాయం వా దిస్వా రథకాయం వా దిస్వా పత్తికాయం వా దిస్వా న సంసీదతి న విసీదతి, సన్థమ్భతి సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి రూపానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి సద్దానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో హత్థిసద్దం వా సుత్వా అస్ససద్దం వా సుత్వా రథసద్దం వా సుత్వా పత్తిసద్దం వా సుత్వా భేరిపణవసఙ్ఖతిణవనిన్నాదసద్దం వా సుత్వా న సంసీదతి న విసీదతి, సన్థమ్భతి సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి సద్దానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి గన్ధానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో యే తే రఞ్ఞో నాగా అభిజాతా సఙ్గామావచరా తేసం ముత్తకరీసస్స గన్ధం ఘాయిత్వా న సంసీదతి న విసీదతి, సన్థమ్భతి సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి గన్ధానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి రసానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో ఏకిస్సా వా తిణోదకదత్తియా విమానితో ద్వీహి వా తీహి వా చతూహి వా పఞ్చహి వా తిణోదకదత్తీహి విమానితో న సంసీదతి న విసీదతి, సన్థమ్భతి సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి రసానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి ఫోట్ఠబ్బానం? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో ఏకేన వా సరవేగేన విద్ధో, ద్వీహి వా తీహి వా చతూహి వా పఞ్చహి వా సరవేగేహి విద్ధో న సంసీదతి న విసీదతి, సన్థమ్భతి సక్కోతి సఙ్గామం ఓతరితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖమో హోతి ఫోట్ఠబ్బానం.
‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గంత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి రూపానం, ఖమో సద్దానం, ఖమో గన్ధానం, ఖమో రసానం, ఖమో ఫోట్ఠబ్బానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి రూపానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా రజనీయే రూపే న సారజ్జతి, సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి రూపానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి సద్దానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతేన సద్దం సుత్వా రజనీయే సద్దే న సారజ్జతి, సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి సద్దానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి గన్ధానం. ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా రజనీయే గన్ధే న సారజ్జతి, సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి గన్ధానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి రసానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు జివ్హాయ రసం సాయిత్వా రజనీయే రసే న సారజ్జతి, సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి రసానం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి ఫోట్ఠబ్బానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా రజనీయే ఫోట్ఠబ్బే న సారజ్జతి, సక్కోతి చిత్తం సమాదహితుం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి ఫోట్ఠబ్బానం.
‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. నవమం.
౧౦. సోతసుత్తం
౧౪౦. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గంత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సోతా చ హోతి, హన్తా చ, రక్ఖితా చ, ఖన్తా చ, గన్తా చ.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సోతా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో యమేనం హత్థిదమ్మసారథి [హత్థిదమ్మసారథీ (సీ.)] కారణం కారేతి – యది వా కతపుబ్బం యది వా అకతపుబ్బం – తం అట్ఠిం కత్వా [అట్ఠికత్వా (సీ. స్యా. కం. పీ.) అ. ని. ౪.౧౧౪] మనసి కత్వా సబ్బం చేతసా [సబ్బచేతసా (?)] సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతో సుణాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సోతా హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో హన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో హత్థిమ్పి హనతి [హన్తి (సీ. పీ.)], హత్థారుహమ్పి హనతి, అస్సమ్పి హనతి, అస్సారుహమ్పి హనతి, రథమ్పి హనతి, రథికమ్పి [రథారుహమ్పి (పీ.)] హనతి, పత్తికమ్పి హనతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో హన్తా హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో రక్ఖితా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో రక్ఖతి పురిమం కాయం, రక్ఖతి పచ్ఛిమం కాయం, రక్ఖతి పురిమే పాదే, రక్ఖతి పచ్ఛిమే పాదే, రక్ఖతి సీసం, రక్ఖతి కణ్ణే, రక్ఖతి దన్తే, రక్ఖతి సోణ్డం, రక్ఖతి వాలధిం, రక్ఖతి హత్థారుహం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో రక్ఖితా హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో సఙ్గామగతో ఖమో హోతి సత్తిప్పహారానం అసిప్పహారానం ఉసుప్పహారానం ఫరసుప్పహారానం భేరిపణవసఙ్ఖతిణవనిన్నాదసద్దానం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో ఖన్తా హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో గన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో యమేనం హత్థిదమ్మసారథి దిసం పేసేతి – యది వా గతపుబ్బం యది వా అగతపుబ్బం – తం ఖిప్పమేవ గన్తా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో నాగో గన్తా హోతి.
‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో నాగో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గంత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.
‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా చ హోతి, హన్తా చ, రక్ఖితా చ, ఖన్తా చ, గన్తా చ.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే దేసియమానే అట్ఠింకత్వా మనసి కత్వా సబ్బం చేతసా సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతో ధమ్మం సుణాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు హన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతి, పజహతి వినోదేతి (హనతి) [( ) నత్థి సీ. పీ. పోత్థకేసు అ. ని. ౪.౧౧౪] బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి; ఉప్పన్నం బ్యాపాదవితక్కం…పే… ఉప్పన్నం విహింసావితక్కం…పే… ఉప్పన్నుప్పన్నే పాపకే అకుసలే ధమ్మే నాధివాసేతి, పజహతి వినోదేతి (హనతి) [( ) నత్థి సీ. పీ. పోత్థకేసు అ. ని. ౪.౧౧౪] బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు హన్తా హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు రక్ఖితా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ. యత్వాధికరణమేనం చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి; రక్ఖతి చక్ఖున్ద్రియం; చక్ఖున్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ. యత్వాధికరణమేనం మనిన్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి; రక్ఖతి మనిన్ద్రియం; మనిన్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు రక్ఖితా హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి సీతస్స ఉణ్హస్స జిఘచ్ఛాయ పిపాసాయ డంసమకసవాతాతపసరీస [… సిరింసప (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పసమ్ఫస్సానం; దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అధివాసకజాతికో హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖన్తా హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గన్తా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యా సా దిసా అగతపుబ్బా ఇమినా దీఘేన అద్ధునా, యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం, తం ఖిప్పఞ్ఞేవ గన్తా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గన్తా హోతి.
‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. దసమం.
రాజవగ్గో చతుత్థో.