౩. తతియపణ్ణాసకం

(౧౧) ౧. ఫాసువిహారవగ్గో

౧. సారజ్జసుత్తం

౧౦౧. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, సేఖవేసారజ్జకరణా ధమ్మా. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సద్ధో హోతి, సీలవా హోతి, బహుస్సుతో హోతి, ఆరద్ధవీరియో హోతి, పఞ్ఞవా హోతి.

‘‘యం, భిక్ఖవే, అస్సద్ధస్స సారజ్జం హోతి, సద్ధస్స తం సారజ్జం న హోతి. తస్మాయం ధమ్మో సేఖవేసారజ్జకరణో.

‘‘యం, భిక్ఖవే, దుస్సీలస్స సారజ్జం హోతి, సీలవతో తం సారజ్జం న హోతి. తస్మాయం ధమ్మో సేఖవేసారజ్జకరణో.

‘‘యం, భిక్ఖవే, అప్పస్సుతస్స సారజ్జం హోతి, బహుస్సుతస్స తం సారజ్జం న హోతి. తస్మాయం ధమ్మో సేఖవేసారజ్జకరణో.

‘‘యం, భిక్ఖవే, కుసీతస్స సారజ్జం హోతి, ఆరద్ధవీరియస్స తం సారజ్జం న హోతి. తస్మాయం ధమ్మో సేఖవేసారజ్జకరణో.

‘‘యం, భిక్ఖవే, దుప్పఞ్ఞస్స సారజ్జం హోతి, పఞ్ఞవతో తం సారజ్జం న హోతి. తస్మాయం ధమ్మో సేఖవేసారజ్జకరణో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సేఖవేసారజ్జకరణా ధమ్మా’’తి. పఠమం.

౨. ఉస్సఙ్కితసుత్తం

౧౦౨. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఉస్సఙ్కితపరిసఙ్కితో హోతి పాపభిక్ఖూతి అపి అకుప్పధమ్మోపి [అపి అకుప్పధమ్మో (సీ. స్యా. కం.)].

కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వేసియాగోచరో వా హోతి, విధవాగోచరో వా హోతి, థుల్లకుమారికాగోచరో వా హోతి, పణ్డకగోచరో వా హోతి, భిక్ఖునీగోచరో వా హోతి.

‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఉస్సఙ్కితపరిసఙ్కితో హోతి పాపభిక్ఖూతి అపి అకుప్పధమ్మోపీ’’తి. దుతియం.

౩. మహాచోరసుత్తం

౧౦౩. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో మహాచోరో సన్ధిమ్పి ఛిన్దతి, నిల్లోపమ్పి హరతి, ఏకాగారికమ్పి కరోతి, పరిపన్థేపి తిట్ఠతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, మహాచోరో విసమనిస్సితో చ హోతి, గహననిస్సితో చ, బలవనిస్సితో చ, భోగచాగీ చ, ఏకచారీ చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, మహాచోరో విసమనిస్సితో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, మహాచోరో నదీవిదుగ్గం వా నిస్సితో హోతి పబ్బతవిసమం వా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, మహాచోరో విసమనిస్సితో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, మహాచోరో గహననిస్సితో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, మహాచోరో తిణగహనం వా నిస్సితో హోతి రుక్ఖగహనం వా రోధం [గేధం (సీ.) అ. ని. ౩.౫౧] వా మహావనసణ్డం వా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, మహాచోరో గహననిస్సితో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, మహాచోరో బలవనిస్సితో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, మహాచోరో రాజానం వా రాజమహామత్తానం వా నిస్సితో హోతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘సచే మం కోచి కిఞ్చి వక్ఖతి, ఇమే మే రాజానో వా రాజమహామత్తా వా పరియోధాయ అత్థం భణిస్సన్తీ’తి. సచే నం కోచి కిఞ్చి ఆహ, త్యస్స రాజానో వా రాజమహామత్తా వా పరియోధాయ అత్థం భణన్తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, మహాచోరో బలవనిస్సితో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, మహాచోరో భోగచాగీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, మహాచోరో అడ్ఢో హోతి మహద్ధనో మహాభోగో. తస్స ఏవం హోతి – ‘సచే మం కోచి కిఞ్చి వక్ఖతి, ఇతో భోగేన పటిసన్థరిస్సామీ’తి. సచే నం కోచి కిఞ్చి ఆహ, తతో భోగేన పటిసన్థరతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, మహాచోరో భోగచాగీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, మహాచోరో ఏకచారీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, మహాచోరో ఏకకోవ గహణాని [నిగ్గహణాని (సీ. స్యా. కం. పీ.)] కత్తా హోతి. తం కిస్స హేతు? ‘మా మే గుయ్హమన్తా బహిద్ధా సమ్భేదం అగమంసూ’తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, మహాచోరో ఏకచారీ హోతి.

‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో మహాచోరో సన్ధిమ్పి ఛిన్దతి నిల్లోపమ్పి హరతి ఏకాగారికమ్పి కరోతి పరిపన్థేపి తిట్ఠతి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పాపభిక్ఖు ఖతం ఉపహతం అత్తానం పరిహరతి, సావజ్జో చ హోతి సానువజ్జో విఞ్ఞూనం, బహుఞ్చ అపుఞ్ఞం పసవతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు విసమనిస్సితో చ హోతి, గహననిస్సితో చ, బలవనిస్సితో చ, భోగచాగీ చ, ఏకచారీ చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు విసమనిస్సితో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు విసమేన కాయకమ్మేన సమన్నాగతో హోతి, విసమేన వచీకమ్మేన సమన్నాగతో హోతి, విసమేన మనోకమ్మేన సమన్నాగతో హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు విసమనిస్సితో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు గహననిస్సితో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి అన్తగ్గాహికాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతో. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు గహననిస్సితో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు బలవనిస్సితో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు రాజానం వా రాజమహామత్తానం వా నిస్సితో హోతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘సచే మం కోచి కిఞ్చి వక్ఖతి, ఇమే మే రాజానో వా రాజమహామత్తా వా పరియోధాయ అత్థం భణిస్సన్తీ’తి. సచే నం కోచి కిఞ్చి ఆహ, త్యస్స రాజానో వా రాజమహామత్తా వా పరియోధాయ అత్థం భణన్తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు బలవనిస్సితో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు భోగచాగీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు లాభీ హోతి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. తస్స ఏవం హోతి – ‘సచే మం కోచి కిఞ్చి వక్ఖతి, ఇతో లాభేన పటిసన్థరిస్సామీ’తి. సచే నం కోచి కిఞ్చి ఆహ, తతో లాభేన పటిసన్థరతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు భోగచాగీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు ఏకచారీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు ఏకకోవ పచ్చన్తిమేసు జనపదేసు నివాసం కప్పేతి. సో తత్థ కులాని ఉపసఙ్కమన్తో లాభం లభతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పాపభిక్ఖు ఏకచారీ హోతి.

‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పాపభిక్ఖు ఖతం ఉపహతం అత్తానం పరిహరతి, సావజ్జో చ హోతి సానువజ్జో విఞ్ఞూనం, బహుఞ్చ అపుఞ్ఞం పసవతీ’’తి. తతియం.

౪. సమణసుఖుమాలసుత్తం

౧౦౪. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సమణేసు సమణసుఖుమాలో హోతి.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యాచితోవ బహులం చీవరం పరిభుఞ్జతి, అప్పం అయాచితో; యాచితోవ బహులం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జతి, అప్పం అయాచితో; యాచితోవ బహులం సేనాసనం పరిభుఞ్జతి, అప్పం అయాచితో; యాచితోవ బహులం గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరిభుఞ్జతి, అప్పం అయాచితో. యేహి ఖో పన సబ్రహ్మచారీహి సద్ధిం విహరతి, త్యస్స [త్యాస్స (క.) అ. ని. ౪.౮౭] మనాపేనేవ బహులం కాయకమ్మేన సముదాచరన్తి, అప్పం అమనాపేన; మనాపేనేవ బహులం వచీకమ్మేన సముదాచరన్తి, అప్పం అమనాపేన; మనాపేనేవ బహులం మనోకమ్మేన సముదాచరన్తి, అప్పం అమనాపేన; మనాపంయేవ ఉపహారం ఉపహరన్తి, అప్పం అమనాపం. యాని ఖో పన తాని వేదయితాని పిత్తసముట్ఠానాని వా సేమ్హసముట్ఠానాని వా వాతసముట్ఠానాని వా సన్నిపాతికాని వా ఉతుపరిణామజాని వా విసమపరిహారజాని వా ఓపక్కమికాని వా కమ్మవిపాకజాని వా, తానిస్స న బహుదేవ ఉప్పజ్జన్తి. అప్పాబాధో హోతి, చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సమణేసు సమణసుఖుమాలో హోతి.

‘‘యఞ్హి తం, భిక్ఖవే, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘సమణేసు సమణసుఖుమాలో’తి, మమేవ తం, భిక్ఖవే, సమ్మా [మమేవ తం సమ్మా (?)] వదమానో వదేయ్య – ‘సమణేసు సమణసుఖుమాలో’తి. అహఞ్హి, భిక్ఖవే, యాచితోవ బహులం చీవరం పరిభుఞ్జామి, అప్పం అయాచితో; యాచితోవ బహులం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జామి, అప్పం అయాచితో; యాచితోవ బహులం సేనాసనం పరిభుఞ్జామి, అప్పం అయాచితో; యాచితోవ బహులం గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరిభుఞ్జామి, అప్పం అయాచితో. యేహి ఖో పన భిక్ఖూహి సద్ధిం విహరామి, తే మం మనాపేనేవ బహులం కాయకమ్మేన సముదాచరన్తి, అప్పం అమనాపేన; మనాపేనేవ బహులం వచీకమ్మేన సముదాచరన్తి, అప్పం అమనాపేన; మనాపేనేవ బహులం మనోకమ్మేన సముదాచరన్తి, అప్పం అమనాపేన; మనాపంయేవ ఉపహారం ఉపహరన్తి, అప్పం అమనాపం. యాని ఖో పన తాని వేదయితాని – పిత్తసముట్ఠానాని వా సేమ్హసముట్ఠానాని వా వాతసముట్ఠానాని వా సన్నిపాతికాని వా ఉతుపరిణామజాని వా విసమపరిహారజాని వా ఓపక్కమికాని వా కమ్మవిపాకజాని వా – తాని మే న బహుదేవ ఉప్పజ్జన్తి. అప్పాబాధోహమస్మి, చతున్నం ఖో పనస్మి [చతున్నం ఖో పన (సీ.), చతున్నం (స్యా. పీ.)] ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ [నికామలాభీ హోమి (సీ. క.)] అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామి.

‘‘యఞ్హి తం, భిక్ఖవే, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘సమణేసు సమణసుఖుమాలో’తి, మమేవ తం, భిక్ఖవే, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘సమణేసు సమణసుఖుమాలో’’’తి. చతుత్థం.

౫. ఫాసువిహారసుత్తం

౧౦౫. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఫాసువిహారా. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో మేత్తం కాయకమ్మం పచ్చుపట్ఠితం హోతి సబ్రహ్మచారీసు ఆవి చేవ రహో చ, మేత్తం వచీకమ్మం…పే… మేత్తం మనోకమ్మం పచ్చుపట్ఠితం హోతి సబ్రహ్మచారీసు ఆవి చేవ రహో చ. యాని తాని సీలాని అఖణ్డాని అచ్ఛిద్దాని అసబలాని అకమ్మాసాని భుజిస్సాని విఞ్ఞుప్పసత్థాని అపరామట్ఠాని సమాధిసంవత్తనికాని, తథారూపేహి సీలేహి సీలసామఞ్ఞగతో విహరతి సబ్రహ్మచారీహి ఆవి చేవ రహో చ. యాయం దిట్ఠి అరియా నియ్యానికా నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ, తథారూపాయ దిట్ఠియా దిట్ఠిసామఞ్ఞగతో విహరతి సబ్రహ్మచారీహి ఆవి చేవ రహో చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఫాసువిహారా’’తి. పఞ్చమం.

౬. ఆనన్దసుత్తం

౧౦౬. ఏకం సమయం భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, భిక్ఖు సఙ్ఘే [భిక్ఖుంసంఘో (స్యా. పీ.)] విహరన్తో ఫాసుం విహరేయ్యా’’తి? ‘‘యతో ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు అత్తనా [అత్తనా చ (పీ. క.)] సీలసమ్పన్నో హోతి, నో [నో చ (క.)] పరం అధిసీలే సమ్పవత్తా [సమ్పవత్తా హోతి (క.)]; ఏత్తావతాపి ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు సఙ్ఘే విహరన్తో ఫాసుం విహరేయ్యా’’తి.

‘‘సియా పన, భన్తే, అఞ్ఞోపి పరియాయో యథా భిక్ఖు సఙ్ఘే విహరన్తో ఫాసుం విహరేయ్యా’’తి? ‘‘సియా, ఆనన్ద [ఆనన్దాతి భగవా ఆవోచ (స్యా. పీ.)]! యతో ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు అత్తనా సీలసమ్పన్నో హోతి, నో పరం అధిసీలే సమ్పవత్తా; అత్తానుపేక్ఖీ చ హోతి, నో పరానుపేక్ఖీ; ఏత్తావతాపి ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు సఙ్ఘే విహరన్తో ఫాసుం విహరేయ్యా’’తి.

‘‘సియా పన, భన్తే, అఞ్ఞోపి పరియాయో యథా భిక్ఖు సఙ్ఘే విహరన్తో ఫాసుం విహరేయ్యా’’తి? ‘‘సియా, ఆనన్ద! యతో ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు అత్తనా సీలసమ్పన్నో హోతి, నో పరం అధిసీలే సమ్పవత్తా; అత్తానుపేక్ఖీ చ హోతి, నో పరానుపేక్ఖీ; అపఞ్ఞాతో చ హోతి, తేన చ అపఞ్ఞాతకేన నో పరితస్సతి; చతున్నఞ్చ [చతున్నం (పీ. క.)] ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ; ఏత్తావతాపి ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు సఙ్ఘే విహరన్తో ఫాసుం విహరేయ్యా’’తి.

‘‘సియా పన, భన్తే, అఞ్ఞోపి పరియాయో యథా భిక్ఖు సఙ్ఘే విహరన్తో ఫాసుం విహరేయ్యా’’తి? ‘‘సియా, ఆనన్ద! యతో ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు అత్తనా సీలసమ్పన్నో హోతి, నో పరం అధిసీలే సమ్పవత్తా; అత్తానుపేక్ఖీ చ హోతి, నో పరానుపేక్ఖీ; అపఞ్ఞాతో చ హోతి, తేన చ అపఞ్ఞాతకేన నో పరితస్సతి; చతున్నఞ్చ ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ; ఆసవానఞ్చ [ఆసవానం (సీ. పీ. క.)] ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; ఏత్తావతాపి ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు సఙ్ఘే విహరన్తో ఫాసుం విహరేయ్య.

‘‘ఇమమ్హా చాహం, ఆనన్ద, ఫాసువిహారా అఞ్ఞో ఫాసువిహారో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థీతి వదామీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. సీలసుత్తం

౧౦౭. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలసమ్పన్నో హోతి, సమాధిసమ్పన్నో హోతి, పఞ్ఞాసమ్పన్నో హోతి, విముత్తిసమ్పన్నో హోతి, విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నో హోతి.

‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. సత్తమం.

౮. అసేఖసుత్తం

౧౦౮. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.

‘‘కతమేహి, పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసేఖేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమాధిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన పఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన విముత్తిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. అట్ఠమం.

౯. చాతుద్దిససుత్తం

౧౦౯. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు చాతుద్దిసో హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరచీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన; చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ; ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమేహి, ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు చాతుద్దిసో హోతీ’’తి. నవమం.

౧౦. అరఞ్ఞసుత్తం

౧౧౦. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అలం అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవితుం. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; ఆరద్ధవీరియో విహరతి థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు; చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ; ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అలం అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవితు’’న్తి. దసమం.

ఫాసువిహారవగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

సారజ్జం సఙ్కితో చోరో, సుఖుమాలం ఫాసు పఞ్చమం;

ఆనన్ద సీలాసేఖా చ, చాతుద్దిసో అరఞ్ఞేన చాతి.

(౧౨) ౨. అన్ధకవిన్దవగ్గో

౧. కులూపకసుత్తం

౧౧౧. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో కులూపకో భిక్ఖు కులేసు అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ. కతమేహి పఞ్చహి? అసన్థవవిస్సాసీ [అసన్థుతవిస్సాసీ (సీ.), అసన్ధవవిస్సాసీ (క.)] చ హోతి, అనిస్సరవికప్పీ చ, విస్సట్ఠుపసేవీ [వియత్థుపసేవీ (సీ.), బ్యత్థుపసేవీ (స్యా. కం.), వ్యత్తూపసేవీ (పీ.)] చ, ఉపకణ్ణకజప్పీ చ, అతియాచనకో చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో కులూపకో భిక్ఖు కులేసు అప్పియో చ హోతి అమనాపో చ అగరు చ అభావనీయో చ.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో కులూపకో భిక్ఖు కులేసు పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చ. కతమేహి పఞ్చహి? న అసన్థవవిస్సాసీ చ హోతి, న అనిస్సరవికప్పీ చ, న విస్సట్ఠుపసేవీ చ, న ఉపకణ్ణకజప్పీ చ, న అతియాచనకో చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో కులూపకో భిక్ఖు కులేసు పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’’తి. పఠమం.

౨. పచ్ఛాసమణసుత్తం

౧౧౨. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో పచ్ఛాసమణో న ఆదాతబ్బో. కతమేహి పఞ్చహి? అతిదూరే వా గచ్ఛతి అచ్చాసన్నే వా, న పత్తపరియాపన్నం గణ్హతి, ఆపత్తిసామన్తా భణమానం న నివారేతి, భణమానస్స అన్తరన్తరా కథం ఓపాతేతి, దుప్పఞ్ఞో హోతి జళో ఏళమూగో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పచ్ఛాసమణో న ఆదాతబ్బో.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో పచ్ఛాసమణో ఆదాతబ్బో. కతమేహి పఞ్చహి? నాతిదూరే గచ్ఛతి న అచ్చాసన్నే, పత్తపరియాపన్నం గణ్హతి, ఆపత్తిసామన్తా భణమానం నివారేతి, భణమానస్స న అన్తరన్తరా కథం ఓపాతేతి, పఞ్ఞవా హోతి అజళో అనేళమూగో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పచ్ఛాసమణో ఆదాతబ్బో’’తి. దుతియం.

౩. సమ్మాసమాధిసుత్తం

౧౧౩. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అభబ్బో సమ్మాసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరితుం. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్ఖమో హోతి రూపానం, అక్ఖమో సద్దానం, అక్ఖమో గన్ధానం, అక్ఖమో రసానం, అక్ఖమో ఫోట్ఠబ్బానం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అభబ్బో సమ్మాసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరితుం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు భబ్బో సమ్మాసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరితుం. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఖమో హోతి రూపానం, ఖమో సద్దానం, ఖమో గన్ధానం, ఖమో రసానం, ఖమో ఫోట్ఠబ్బానం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు భబ్బో సమ్మాసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరితు’’న్తి. తతియం.

౪. అన్ధకవిన్దసుత్తం

౧౧౪. ఏకం సమయం భగవా మగధేసు విహరతి అన్ధకవిన్దే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘యే తే, ఆనన్ద, భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తే వో, ఆనన్ద, భిక్ఖూ పఞ్చసు ధమ్మేసు సమాదపేతబ్బా [సమాదాపేతబ్బా (?)] నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా. కతమేసు పఞ్చసు? ‘ఏథ తుమ్హే, ఆవుసో, సీలవా హోథ, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతా విహరథ ఆచారగోచరసమ్పన్నా అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావినో, సమాదాయ సిక్ఖథ సిక్ఖాపదేసూ’తి – ఇతి పాతిమోక్ఖసంవరే సమాదపేతబ్బా నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా.

‘‘‘ఏథ తుమ్హే, ఆవుసో, ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారా విహరథ ఆరక్ఖసతినో నిపక్కసతినో [నిపకసతినో (సీ. స్యా.), నేపక్కసతినో (?)], సారక్ఖితమానసా సతారక్ఖేన చేతసా సమన్నాగతా’తి – ఇతి ఇన్ద్రియసంవరే సమాదపేతబ్బా నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా.

‘‘‘ఏథ తుమ్హే, ఆవుసో, అప్పభస్సా హోథ, భస్సే పరియన్తకారినో’తి – ఇతి భస్సపరియన్తే సమాదపేతబ్బా నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా.

‘‘‘ఏథ తుమ్హే, ఆవుసో, ఆరఞ్ఞికా హోథ, అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవథా’తి – ఇతి కాయవూపకాసే సమాదపేతబ్బా నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా.

‘‘‘ఏథ తుమ్హే, ఆవుసో, సమ్మాదిట్ఠికా హోథ సమ్మాదస్సనేన సమన్నాగతా’తి – ఇతి సమ్మాదస్సనే సమాదపేతబ్బా నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా. యే తే, ఆనన్ద, భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తే వో, ఆనన్ద, భిక్ఖూ ఇమేసు పఞ్చసు ధమ్మేసు సమాదపేతబ్బా నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా’’తి. చతుత్థం.

౫. మచ్ఛరినీసుత్తం

౧౧౫. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? ఆవాసమచ్ఛరినీ హోతి, కులమచ్ఛరినీ హోతి, లాభమచ్ఛరినీ హోతి, వణ్ణమచ్ఛరినీ హోతి, ధమ్మమచ్ఛరినీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? న ఆవాసమచ్ఛరినీ హోతి, న కులమచ్ఛరినీ హోతి, న లాభమచ్ఛరినీ హోతి, న వణ్ణమచ్ఛరినీ హోతి, న ధమ్మమచ్ఛరినీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే’’తి. పఞ్చమం.

౬. వణ్ణనాసుత్తం

౧౧౬. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అప్పసాదనీయే ఠానే పసాదం ఉపదంసేతి, అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా పసాదనీయే ఠానే అప్పసాదం ఉపదంసేతి, సద్ధాదేయ్యం వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అప్పసాదనీయే ఠానే అప్పసాదం ఉపదంసేతి, అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా పసాదనీయే ఠానే పసాదం ఉపదంసేతి, సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే’’తి. ఛట్ఠం.

౭. ఇస్సుకినీసుత్తం

౧౧౭. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, ఇస్సుకినీ చ హోతి, మచ్ఛరినీ చ, సద్ధాదేయ్యం [సద్ధాదేయ్యఞ్చ (స్యా.)] వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, అనిస్సుకినీ చ హోతి, అమచ్ఛరినీ చ, సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే’’తి. సత్తమం.

౮. మిచ్ఛాదిట్ఠికసుత్తం

౧౧౮. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, మిచ్ఛాదిట్ఠికా చ హోతి, మిచ్ఛాసఙ్కప్పా చ, సద్ధాదేయ్యం వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, సమ్మాదిట్ఠికా చ, హోతి, సమ్మాసఙ్కప్పా చ, సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే’’తి. అట్ఠమం.

౯. మిచ్ఛావాచాసుత్తం

౧౧౯. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, మిచ్ఛావాచా చ హోతి, మిచ్ఛాకమ్మన్తా చ, సద్ధాదేయ్యం వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, సమ్మావాచా చ హోతి, సమ్మాకమ్మన్తా చ, సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే’’తి. నవమం.

౧౦. మిచ్ఛావాయామసుత్తం

౧౨౦. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే. కతమేహి పఞ్చహి? అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, మిచ్ఛావాయామా చ హోతి, మిచ్ఛాసతినీ చ [మిచ్ఛాసతి చ (స్యా.)], సద్ధాదేయ్యం వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే. కతమేహి పఞ్చహి? అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతి, అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతి, సమ్మావాయామా చ హోతి, సమ్మాసతినీ చ, సద్ధాదేయ్యం న వినిపాతేతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా భిక్ఖునీ యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే’’తి. దసమం.

అన్ధకవిన్దవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

కులూపకో పచ్ఛాసమణో, సమాధిఅన్ధకవిన్దం;

మచ్ఛరీ వణ్ణనా ఇస్సా, దిట్ఠివాచాయ వాయమాతి.

(౧౩) ౩. గిలానవగ్గో

౧. గిలానసుత్తం

౧౨౧. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన గిలానసాలా తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో భగవా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం దుబ్బలం గిలానకం; దిస్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

‘‘యం కిఞ్చి [యం కిఞ్చి (స్యా. కం.)], భిక్ఖవే, భిక్ఖుం దుబ్బలం [భిక్ఖవే దుబ్బలం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] గిలానకం పఞ్చ ధమ్మా న విజహన్తి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘నచిరస్సేవ ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతీ’’’తి.

‘‘కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసుభానుపస్సీ కాయే విహరతి, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞీ, సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞీ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి], సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ, మరణసఞ్ఞా ఖో పనస్స అజ్ఝత్తం సూపట్ఠితా హోతి. యం కిఞ్చి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుం దుబ్బలం గిలానకం ఇమే పఞ్చ ధమ్మా న విజహన్తి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘నచిరస్సేవ ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతీ’’’తి. పఠమం.

౨. సతిసూపట్ఠితసుత్తం

౧౨౨. ‘‘యో హి కోచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా పఞ్చ ధమ్మే భావేతి పఞ్చ ధమ్మే బహులీకరోతి, తస్స ద్విన్నం ఫలానం అఞ్ఞతరం ఫలం పాటికఙ్ఖం – దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞా, సతి వా ఉపాదిసేసే అనాగామితా.

‘‘కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అజ్ఝత్తఞ్ఞేవ సతి సూపట్ఠితా హోతి ధమ్మానం ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ, అసుభానుపస్సీ కాయే విహరతి, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞీ, సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞీ, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా ఇమే పఞ్చ ధమ్మే భావేతి ఇమే పఞ్చ ధమ్మే బహులీకరోతి, తస్స ద్విన్నం ఫలానం అఞ్ఞతరం ఫలం పాటికఙ్ఖం – దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞా, సతి వా ఉపాదిసేసే అనాగామితా’’తి. దుతియం.

౩. పఠమఉపట్ఠాకసుత్తం

౧౨౩. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానో దూపట్ఠాకో [దుపట్ఠాకో (స్యా. కం. పీ. క.) మహావ. ౩౬౬] హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? అసప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం న జానాతి, భేసజ్జం నప్పటిసేవితా హోతి, అత్థకామస్స గిలానుపట్ఠాకస్స న యథాభూతం ఆబాధం ఆవికత్తా హోతి అభిక్కమన్తం వా అభిక్కమతీతి పటిక్కమన్తం వా పటిక్కమతీతి ఠితం వా ఠితోతి, ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం [తిప్పానం (సీ.) మహావ. ౩౬౬] ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అనధివాసకజాతికో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానో దూపట్ఠాకో హోతి.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానో సూపట్ఠాకో హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? సప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం జానాతి, భేసజ్జం పటిసేవితా హోతి, అత్థకామస్స గిలానుపట్ఠాకస్స యథాభూతం ఆబాధం ఆవికత్తా హోతి అభిక్కమన్తం వా అభిక్కమతీతి పటిక్కమన్తం వా పటిక్కమతీతి ఠితం వా ఠితోతి, ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అధివాసకజాతికో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానో సూపట్ఠాకో హోతీ’’తి. తతియం.

౪. దుతియఉపట్ఠాకసుత్తం

౧౨౪. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో నాలం గిలానం ఉపట్ఠాతుం. కతమేహి పఞ్చహి? నప్పటిబలో హోతి భేసజ్జం సంవిధాతుం; సప్పాయాసప్పాయం న జానాతి, అసప్పాయం ఉపనామేతి, సప్పాయం అపనామేతి; ఆమిసన్తరో గిలానం ఉపట్ఠాతి, నో మేత్తచిత్తో; జేగుచ్ఛీ హోతి ఉచ్చారం వా పస్సావం వా వన్తం వా ఖేళం వా నీహరితుం; నప్పటిబలో హోతి గిలానం కాలేన కాలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతుం సమాదపేతుం [సమాదాపేతుం (?) మహావ. ౩౬౬] సముత్తేజేతుం సమ్పహంసేతుం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో నాలం గిలానం ఉపట్ఠాతుం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో అలం గిలానం ఉపట్ఠాతుం. కతమేహి పఞ్చహి? పటిబలో హోతి భేసజ్జం సంవిధాతుం; సప్పాయాసప్పాయం జానాతి, అసప్పాయం అపనామేతి, సప్పాయం ఉపనామేతి; మేత్తచిత్తో గిలానం ఉపట్ఠాతి, నో ఆమిసన్తరో; అజేగుచ్ఛీ హోతి ఉచ్చారం వా పస్సావం వా వన్తం వా ఖేళం వా నీహరితుం; పటిబలో హోతి గిలానం కాలేన కాలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతుం సమాదపేతుం సముత్తేజేతుం సమ్పహంసేతుం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో అలం గిలానం ఉపట్ఠాతు’’న్తి. చతుత్థం.

౫. పఠమఅనాయుస్సాసుత్తం

౧౨౫. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా అనాయుస్సా. కతమే పఞ్చ? అసప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం న జానాతి, అపరిణతభోజీ చ హోతి, అకాలచారీ చ హోతి, అబ్రహ్మచారీ చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా అనాయుస్సా.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా ఆయుస్సా. కతమే పఞ్చ? సప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం జానాతి, పరిణతభోజీ చ హోతి, కాలచారీ చ హోతి, బ్రహ్మచారీ చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా ఆయుస్సా’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియఅనాయుస్సాసుత్తం

౧౨౬. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా అనాయుస్సా. కతమే పఞ్చ? అసప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం న జానాతి, అపరిణతభోజీ చ హోతి, దుస్సీలో చ, పాపమిత్తో చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా అనాయుస్సా.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా ఆయుస్సా. కతమే పఞ్చ? సప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం జానాతి, పరిణతభోజీ చ హోతి, సీలవా చ, కల్యాణమిత్తో చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా ఆయుస్సా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. వపకాససుత్తం

౧౨౭. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు నాలం సఙ్ఘమ్హా వపకాసితుం [వి + అప + కాసితుం = వపకాసితుం]. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, కామసఙ్కప్పబహులో చ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు నాలం సఙ్ఘమ్హా వపకాసితుం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అలం సఙ్ఘమ్హా వపకాసితుం. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పబహులో [న కామసఙ్కప్పబహులో (క.)] చ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అలం సఙ్ఘమ్హా వపకాసితు’’న్తి. సత్తమం.

౮. సమణసుఖసుత్తం

౧౨౮. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, సమణదుక్ఖాని. కతమాని పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, అనభిరతో చ బ్రహ్మచరియం చరతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సమణదుక్ఖాని.

‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, సమణసుఖాని. కతమాని పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, అభిరతో చ బ్రహ్మచరియం చరతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సమణసుఖానీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పరికుప్పసుత్తం

౧౨౯. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆపాయికా నేరయికా పరికుప్పా అతేకిచ్ఛా. కతమే పఞ్చ? మాతా [మాతరం (క.)] జీవితా వోరోపితా హోతి, పితా [పితరం (క.)] జీవితా వోరోపితో [వోరోపితా (క.)] హోతి, అరహం [అరహన్తం (క.), అరహా (స్యా.)] జీవితా వోరోపితో హోతి, తథాగతస్స దుట్ఠేన చిత్తేన లోహితం ఉప్పాదితం హోతి, సఙ్ఘో భిన్నో హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆపాయికా నేరయికా పరికుప్పా అతేకిచ్ఛా’’తి. నవమం.

౧౦. బ్యసనసుత్తం

౧౩౦. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, బ్యసనాని. కతమాని పఞ్చ? ఞాతిబ్యసనం, భోగబ్యసనం, రోగబ్యసనం, సీలబ్యసనం, దిట్ఠిబ్యసనం. న, భిక్ఖవే, సత్తా ఞాతిబ్యసనహేతు వా భోగబ్యసనహేతు వా రోగబ్యసనహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి. సీలబ్యసనహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా దిట్ఠిబ్యసనహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ బ్యసనాని.

‘‘పఞ్చిమా, భిక్ఖవే, సమ్పదా. కతమా పఞ్చ? ఞాతిసమ్పదా, భోగసమ్పదా, ఆరోగ్యసమ్పదా, సీలసమ్పదా, దిట్ఠిసమ్పదా. న, భిక్ఖవే, సత్తా ఞాతిసమ్పదాహేతు వా భోగసమ్పదాహేతు వా ఆరోగ్యసమ్పదాహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. సీలసమ్పదాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా దిట్ఠిసమ్పదాహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సమ్పదా’’తి. దసమం.

గిలానవగ్గో తతియో.

తస్సుద్దానం –

గిలానో సతిసూపట్ఠి, ద్వే ఉపట్ఠాకా దువాయుసా;

వపకాససమణసుఖా, పరికుప్పం బ్యసనేన చాతి.

(౧౪) ౪. రాజవగ్గో

౧. పఠమచక్కానువత్తనసుత్తం

౧౩౧. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మేనేవ చక్కం వత్తేతి [పవత్తేతి (స్యా. పీ. క.)]; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం [అప్పతివత్తియం (సీ.)] కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ అత్థఞ్ఞూ చ హోతి, ధమ్మఞ్ఞూ చ, మత్తఞ్ఞూ చ, కాలఞ్ఞూ చ, పరిసఞ్ఞూ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మేనేవ చక్కం పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మేనేవ అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అత్థఞ్ఞూ, ధమ్మఞ్ఞూ, మత్తఞ్ఞూ, కాలఞ్ఞూ, పరిసఞ్ఞూ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మేనేవ అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తేతి; తం హోతి ధమ్మచక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి. పఠమం.

౨. దుతియచక్కానువత్తనసుత్తం

౧౩౨. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స జేట్ఠో పుత్తో పితరా పవత్తితం చక్కం ధమ్మేనేవ అనుప్పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స జేట్ఠో పుత్తో అత్థఞ్ఞూ చ హోతి, ధమ్మఞ్ఞూ చ, మత్తఞ్ఞూ చ, కాలఞ్ఞూ చ, పరిసఞ్ఞూ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స జేట్ఠో పుత్తో పితరా పవత్తితం చక్కం ధమ్మేనేవ అనుప్పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సారిపుత్తో తథాగతేన అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తితం సమ్మదేవ అనుప్పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, సారిపుత్తో అత్థఞ్ఞూ, ధమ్మఞ్ఞూ, మత్తఞ్ఞూ, కాలఞ్ఞూ, పరిసఞ్ఞూ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సారిపుత్తో తథాగతేన అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తితం సమ్మదేవ అనుప్పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి. దుతియం.

౩. ధమ్మరాజాసుత్తం

౧౩౩. ‘‘యోపి సో [యోపి ఖో (సీ. స్యా. పీ.)], భిక్ఖవే, రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా, సోపి న అరాజకం చక్కం వత్తేతీ’’తి. ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో పన, భన్తే, రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స ధమ్మికస్స ధమ్మరఞ్ఞో రాజా’’తి? ‘‘ధమ్మో, భిక్ఖూ’’తి భగవా అవోచ.

‘‘ఇధ, భిక్ఖు, రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహతి అన్తోజనస్మిం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహతి ఖత్తియేసు అనుయన్తేసు [అనుయుత్తేసు (సీ.) అ. ని. ౩.౧౪] …పే… బలకాయస్మిం బ్రాహ్మణగహపతికేసు నేగమజానపదేసు సమణబ్రాహ్మణేసు మిగపక్ఖీసు. స ఖో సో, భిక్ఖు, రాజా చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా అన్తోజనస్మిం ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా ఖత్తియేసు అనుయన్తేసు బలకాయస్మిం బ్రాహ్మణగహపతికేసు నేగమజానపదేసు సమణబ్రాహ్మణేసు మిగపక్ఖీసు ధమ్మేనేవ చక్కం పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం కేనచి మనుస్సభూతేన పచ్చత్థికేన పాణినా.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖు, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహతి భిక్ఖూసు – ‘ఏవరూపం కాయకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం కాయకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపం వచీకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం వచీకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపం మనోకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం మనోకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపో ఆజీవో సేవితబ్బో, ఏవరూపో ఆజీవో న సేవితబ్బో; ఏవరూపో గామనిగమో సేవితబ్బో, ఏవరూపో గామనిగమో న సేవితబ్బో’తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖు, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహతి భిక్ఖునీసు [భిక్ఖూసు భిక్ఖునీసు (సీ. పీ.)] …పే… ఉపాసకేసు…పే… ఉపాసికాసు – ‘ఏవరూపం కాయకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం కాయకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపం వచీకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం వచీకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపం మనోకమ్మం సేవితబ్బం, ఏవరూపం మనోకమ్మం న సేవితబ్బం; ఏవరూపో ఆజీవో సేవితబ్బో, ఏవరూపో ఆజీవో న సేవితబ్బో; ఏవరూపో గామనిగమో సేవితబ్బో, ఏవరూపో గామనిగమో న సేవితబ్బో’’’తి.

‘‘స ఖో సో, భిక్ఖు, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ధమ్మికో ధమ్మరాజా ధమ్మఞ్ఞేవ నిస్సాయ ధమ్మం సక్కరోన్తో ధమ్మం గరుం కరోన్తో ధమ్మం అపచాయమానో ధమ్మద్ధజో ధమ్మకేతు ధమ్మాధిపతేయ్యో ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా భిక్ఖూసు, ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా భిక్ఖునీసు, ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా ఉపాసకేసు, ధమ్మికం రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహిత్వా ఉపాసికాసు ధమ్మేనేవ అనుత్తరం ధమ్మచక్కం పవత్తేతి; తం హోతి చక్కం అప్పటివత్తియం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి. తతియం.