(౧౩) ౩. గిలానవగ్గో

౧. గిలానసుత్తం

౧౨౧. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన గిలానసాలా తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో భగవా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం దుబ్బలం గిలానకం; దిస్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

‘‘యం కిఞ్చి [యం కిఞ్చి (స్యా. కం.)], భిక్ఖవే, భిక్ఖుం దుబ్బలం [భిక్ఖవే దుబ్బలం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] గిలానకం పఞ్చ ధమ్మా న విజహన్తి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘నచిరస్సేవ ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతీ’’’తి.

‘‘కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసుభానుపస్సీ కాయే విహరతి, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞీ, సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞీ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి], సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ, మరణసఞ్ఞా ఖో పనస్స అజ్ఝత్తం సూపట్ఠితా హోతి. యం కిఞ్చి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుం దుబ్బలం గిలానకం ఇమే పఞ్చ ధమ్మా న విజహన్తి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘నచిరస్సేవ ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతీ’’’తి. పఠమం.

౨. సతిసూపట్ఠితసుత్తం

౧౨౨. ‘‘యో హి కోచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా పఞ్చ ధమ్మే భావేతి పఞ్చ ధమ్మే బహులీకరోతి, తస్స ద్విన్నం ఫలానం అఞ్ఞతరం ఫలం పాటికఙ్ఖం – దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞా, సతి వా ఉపాదిసేసే అనాగామితా.

‘‘కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అజ్ఝత్తఞ్ఞేవ సతి సూపట్ఠితా హోతి ధమ్మానం ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ, అసుభానుపస్సీ కాయే విహరతి, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞీ, సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞీ, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా ఇమే పఞ్చ ధమ్మే భావేతి ఇమే పఞ్చ ధమ్మే బహులీకరోతి, తస్స ద్విన్నం ఫలానం అఞ్ఞతరం ఫలం పాటికఙ్ఖం – దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞా, సతి వా ఉపాదిసేసే అనాగామితా’’తి. దుతియం.

౩. పఠమఉపట్ఠాకసుత్తం

౧౨౩. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానో దూపట్ఠాకో [దుపట్ఠాకో (స్యా. కం. పీ. క.) మహావ. ౩౬౬] హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? అసప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం న జానాతి, భేసజ్జం నప్పటిసేవితా హోతి, అత్థకామస్స గిలానుపట్ఠాకస్స న యథాభూతం ఆబాధం ఆవికత్తా హోతి అభిక్కమన్తం వా అభిక్కమతీతి పటిక్కమన్తం వా పటిక్కమతీతి ఠితం వా ఠితోతి, ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం [తిప్పానం (సీ.) మహావ. ౩౬౬] ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అనధివాసకజాతికో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానో దూపట్ఠాకో హోతి.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానో సూపట్ఠాకో హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? సప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం జానాతి, భేసజ్జం పటిసేవితా హోతి, అత్థకామస్స గిలానుపట్ఠాకస్స యథాభూతం ఆబాధం ఆవికత్తా హోతి అభిక్కమన్తం వా అభిక్కమతీతి పటిక్కమన్తం వా పటిక్కమతీతి ఠితం వా ఠితోతి, ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అధివాసకజాతికో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానో సూపట్ఠాకో హోతీ’’తి. తతియం.

౪. దుతియఉపట్ఠాకసుత్తం

౧౨౪. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో నాలం గిలానం ఉపట్ఠాతుం. కతమేహి పఞ్చహి? నప్పటిబలో హోతి భేసజ్జం సంవిధాతుం; సప్పాయాసప్పాయం న జానాతి, అసప్పాయం ఉపనామేతి, సప్పాయం అపనామేతి; ఆమిసన్తరో గిలానం ఉపట్ఠాతి, నో మేత్తచిత్తో; జేగుచ్ఛీ హోతి ఉచ్చారం వా పస్సావం వా వన్తం వా ఖేళం వా నీహరితుం; నప్పటిబలో హోతి గిలానం కాలేన కాలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతుం సమాదపేతుం [సమాదాపేతుం (?) మహావ. ౩౬౬] సముత్తేజేతుం సమ్పహంసేతుం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో నాలం గిలానం ఉపట్ఠాతుం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో అలం గిలానం ఉపట్ఠాతుం. కతమేహి పఞ్చహి? పటిబలో హోతి భేసజ్జం సంవిధాతుం; సప్పాయాసప్పాయం జానాతి, అసప్పాయం అపనామేతి, సప్పాయం ఉపనామేతి; మేత్తచిత్తో గిలానం ఉపట్ఠాతి, నో ఆమిసన్తరో; అజేగుచ్ఛీ హోతి ఉచ్చారం వా పస్సావం వా వన్తం వా ఖేళం వా నీహరితుం; పటిబలో హోతి గిలానం కాలేన కాలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతుం సమాదపేతుం సముత్తేజేతుం సమ్పహంసేతుం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో అలం గిలానం ఉపట్ఠాతు’’న్తి. చతుత్థం.

౫. పఠమఅనాయుస్సాసుత్తం

౧౨౫. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా అనాయుస్సా. కతమే పఞ్చ? అసప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం న జానాతి, అపరిణతభోజీ చ హోతి, అకాలచారీ చ హోతి, అబ్రహ్మచారీ చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా అనాయుస్సా.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా ఆయుస్సా. కతమే పఞ్చ? సప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం జానాతి, పరిణతభోజీ చ హోతి, కాలచారీ చ హోతి, బ్రహ్మచారీ చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా ఆయుస్సా’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియఅనాయుస్సాసుత్తం

౧౨౬. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా అనాయుస్సా. కతమే పఞ్చ? అసప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం న జానాతి, అపరిణతభోజీ చ హోతి, దుస్సీలో చ, పాపమిత్తో చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా అనాయుస్సా.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా ఆయుస్సా. కతమే పఞ్చ? సప్పాయకారీ హోతి, సప్పాయే మత్తం జానాతి, పరిణతభోజీ చ హోతి, సీలవా చ, కల్యాణమిత్తో చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా ఆయుస్సా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. వపకాససుత్తం

౧౨౭. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు నాలం సఙ్ఘమ్హా వపకాసితుం [వి + అప + కాసితుం = వపకాసితుం]. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, కామసఙ్కప్పబహులో చ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు నాలం సఙ్ఘమ్హా వపకాసితుం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అలం సఙ్ఘమ్హా వపకాసితుం. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పబహులో [న కామసఙ్కప్పబహులో (క.)] చ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అలం సఙ్ఘమ్హా వపకాసితు’’న్తి. సత్తమం.

౮. సమణసుఖసుత్తం

౧౨౮. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, సమణదుక్ఖాని. కతమాని పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, అసన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, అనభిరతో చ బ్రహ్మచరియం చరతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సమణదుక్ఖాని.

‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, సమణసుఖాని. కతమాని పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, అభిరతో చ బ్రహ్మచరియం చరతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సమణసుఖానీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పరికుప్పసుత్తం

౧౨౯. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆపాయికా నేరయికా పరికుప్పా అతేకిచ్ఛా. కతమే పఞ్చ? మాతా [మాతరం (క.)] జీవితా వోరోపితా హోతి, పితా [పితరం (క.)] జీవితా వోరోపితో [వోరోపితా (క.)] హోతి, అరహం [అరహన్తం (క.), అరహా (స్యా.)] జీవితా వోరోపితో హోతి, తథాగతస్స దుట్ఠేన చిత్తేన లోహితం ఉప్పాదితం హోతి, సఙ్ఘో భిన్నో హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆపాయికా నేరయికా పరికుప్పా అతేకిచ్ఛా’’తి. నవమం.

౧౦. బ్యసనసుత్తం

౧౩౦. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, బ్యసనాని. కతమాని పఞ్చ? ఞాతిబ్యసనం, భోగబ్యసనం, రోగబ్యసనం, సీలబ్యసనం, దిట్ఠిబ్యసనం. న, భిక్ఖవే, సత్తా ఞాతిబ్యసనహేతు వా భోగబ్యసనహేతు వా రోగబ్యసనహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి. సీలబ్యసనహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా దిట్ఠిబ్యసనహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ బ్యసనాని.

‘‘పఞ్చిమా, భిక్ఖవే, సమ్పదా. కతమా పఞ్చ? ఞాతిసమ్పదా, భోగసమ్పదా, ఆరోగ్యసమ్పదా, సీలసమ్పదా, దిట్ఠిసమ్పదా. న, భిక్ఖవే, సత్తా ఞాతిసమ్పదాహేతు వా భోగసమ్పదాహేతు వా ఆరోగ్యసమ్పదాహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. సీలసమ్పదాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా దిట్ఠిసమ్పదాహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సమ్పదా’’తి. దసమం.

గిలానవగ్గో తతియో.