౧౦. నారదసుత్తం

౫౦. ఏకం సమయం ఆయస్మా నారదో పాటలిపుత్తే విహరతి కుక్కుటారామే. తేన ఖో పన సమయేన ముణ్డస్స రఞ్ఞో భద్దా దేవీ కాలఙ్కతా హోతి పియా మనాపా. సో భద్దాయ దేవియా కాలఙ్కతాయ పియాయ మనాపాయ నేవ న్హాయతి [నహాయతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] న విలిమ్పతి న భత్తం భుఞ్జతి న కమ్మన్తం పయోజేతి – రత్తిన్దివం [రత్తిదివం (క.)] భద్దాయ దేవియా సరీరే అజ్ఝోముచ్ఛితో. అథ ఖో ముణ్డో రాజా పియకం కోసారక్ఖం [సోకారక్ఖం (స్యా.)] ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, సమ్మ పియక, భద్దాయ దేవియా సరీరం ఆయసాయ తేలదోణియా పక్ఖిపిత్వా అఞ్ఞిస్సా ఆయసాయ దోణియా పటికుజ్జథ, యథా మయం భద్దాయ దేవియా సరీరం చిరతరం పస్సేయ్యామా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో పియకో కోసారక్ఖో ముణ్డస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా భద్దాయ దేవియా సరీరం ఆయసాయ తేలదోణియా పక్ఖిపిత్వా అఞ్ఞిస్సా ఆయసాయ దోణియా పటికుజ్జి.

అథ ఖో పియకస్స కోసారక్ఖస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమస్స ఖో ముణ్డస్స రఞ్ఞో భద్దా దేవీ కాలఙ్కతా పియా మనాపా. సో భద్దాయ దేవియా కాలఙ్కతాయ పియాయ మనాపాయ నేవ న్హాయతి న విలిమ్పతి న భత్తం భుఞ్జతి న కమ్మన్తం పయోజేతి – రత్తిన్దివం భద్దాయ దేవియా సరీరే అజ్ఝోముచ్ఛితో. కం [కిం (క.)] ను ఖో ముణ్డో రాజా సమణం వా బ్రాహ్మణం వా పయిరుపాసేయ్య, యస్స ధమ్మం సుత్వా సోకసల్లం పజహేయ్యా’’తి!

అథ ఖో పియకస్స కోసారక్ఖస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఆయస్మా నారదో పాటలిపుత్తే విహరతి కుక్కుటారామే. తం ఖో పనాయస్మన్తం నారదం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘పణ్డితో వియత్తో [వ్యత్తో (సీ. పీ.), బ్యత్తో (స్యా. కం., దీ. ని. ౨.౪౦౭)] మేధావీ బహుస్సుతో చిత్తకథీ కల్యాణపటిభానో వుద్ధో చేవ [బుద్ధో చేవ (క.)] అరహా చ’ [అరహా చా’తి (?)]. యంనూన ముణ్డో రాజా ఆయస్మన్తం నారదం పయిరుపాసేయ్య, అప్పేవ నామ ముణ్డో రాజా ఆయస్మతో నారదస్స ధమ్మం సుత్వా సోకసల్లం పజహేయ్యా’’తి.

అథ ఖో పియకో కోసారక్ఖో యేన ముణ్డో రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ముణ్డం రాజానం ఏతదవోచ – ‘‘అయం ఖో, దేవ, ఆయస్మా నారదో పాటలిపుత్తే విహరతి కుక్కుటారామే. తం ఖో పనాయస్మన్తం నారదం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘పణ్డితో వియత్తో మేధావీ బహుస్సుతో చిత్తకథీ కల్యాణపటిభానో వుద్ధో చేవ అరహా చ’ [అరహా చా’తి (?)]. యది పన దేవో ఆయస్మన్తం నారదం పయిరుపాసేయ్య, అప్పేవ నామ దేవో ఆయస్మతో నారదస్స ధమ్మం సుత్వా సోకసల్లం పజహేయ్యా’’తి. ‘‘తేన హి, సమ్మ పియక, ఆయస్మన్తం నారదం పటివేదేహి. కథఞ్హి నామ మాదిసో సమణం వా బ్రాహ్మణం వా విజితే వసన్తం పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి! ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో పియకో కోసారక్ఖో ముణ్డస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా నారదో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం నారదం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో పియకో కోసారక్ఖో ఆయస్మన్తం నారదం ఏతదవోచ –

‘‘ఇమస్స, భన్తే, ముణ్డస్స రఞ్ఞో భద్దా దేవీ కాలఙ్కతా పియా మనాపా. సో భద్దాయ దేవియా కాలఙ్కతాయ పియాయ మనాపాయ నేవ న్హాయతి న విలిమ్పతి న భత్తం భుఞ్జతి న కమ్మన్తం పయోజేతి – రత్తిన్దివం భద్దాయ దేవియా సరీరే అజ్ఝోముచ్ఛితో. సాధు, భన్తే, ఆయస్మా నారదో ముణ్డస్స రఞ్ఞో తథా ధమ్మం దేసేతు యథా ముణ్డో రాజా ఆయస్మతో నారదస్స ధమ్మం సుత్వా సోకసల్లం పజహేయ్యా’’తి. ‘‘యస్సదాని, పియక, ముణ్డో రాజా కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.

అథ ఖో పియకో కోసారక్ఖో ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం నారదం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన ముణ్డో రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ముణ్డం రాజానం ఏతదవోచ – ‘‘కతావకాసో ఖో, దేవ, ఆయస్మతా నారదేన. యస్సదాని దేవో కాలం మఞ్ఞతీ’’తి. ‘‘తేన హి, సమ్మ పియక, భద్రాని భద్రాని యానాని యోజాపేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో పియకో కోసారక్ఖో ముణ్డస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా భద్రాని భద్రాని యానాని యోజాపేత్వా ముణ్డం రాజానం ఏతదవోచ – ‘‘యుత్తాని ఖో తే, దేవ, భద్రాని భద్రాని యానాని. యస్సదాని దేవో కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.

అథ ఖో ముణ్డో రాజా భద్రం యానం [భద్రం భద్రం యానం (స్యా. కం. క.), భద్దం యానం (పీ.)] అభిరుహిత్వా భద్రేహి భద్రేహి యానేహి యేన కుక్కుటారామో తేన పాయాసి మహచ్చా [మహచ్చ (బహూసు)] రాజానుభావేన ఆయస్మన్తం నారదం దస్సనాయ. యావతికా యానస్స భూమి యానేన గన్త్వా, యానా పచ్చోరోహిత్వా పత్తికోవ ఆరామం పావిసి. అథ ఖో ముణ్డో రాజా యేన ఆయస్మా నారదో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం నారదం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ముణ్డం రాజానం ఆయస్మా నారదో ఏతదవోచ –

‘‘పఞ్చిమాని, మహారాజ, అలబ్భనీయాని ఠానాని సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. కతమాని పఞ్చ? ‘జరాధమ్మం మా జీరీ’తి అలబ్భనీయం ఠానం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. ‘బ్యాధిధమ్మం మా బ్యాధీయీ’తి…పే… ‘మరణధమ్మం మా మీయీ’తి… ‘ఖయధమ్మం మా ఖీయీ’తి… ‘నస్సనధమ్మం మా నస్సీ’తి అలబ్భనీయం ఠానం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం.

‘‘అస్సుతవతో, మహారాజ, పుథుజ్జనస్స జరాధమ్మం జీరతి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స జరాధమ్మం జీరతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం జరాధమ్మం జీరతి. అహఞ్చేవ ఖో పన జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, మహారాజ – ‘అస్సుతవా పుథుజ్జనో విద్ధో సవిసేన సోకసల్లేన అత్తానంయేవ పరితాపేతి’’’.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, అస్సుతవతో పుథుజ్జనస్స బ్యాధిధమ్మం బ్యాధీయతి…పే… మరణధమ్మం మీయతి… ఖయధమ్మం ఖీయతి… నస్సనధమ్మం నస్సతి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స నస్సనధమ్మం నస్సతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం నస్సనధమ్మం నస్సతి. అహఞ్చేవ ఖో పన నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, మహారాజ – ‘అస్సుతవా పుథుజ్జనో విద్ధో సవిసేన సోకసల్లేన అత్తానంయేవ పరితాపేతి’’’.

‘‘సుతవతో చ ఖో, మహారాజ, అరియసావకస్స జరాధమ్మం జీరతి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స జరాధమ్మం జీరతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం జరాధమ్మం జీరతి. అహఞ్చేవ ఖో పన జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, మహారాజ – ‘సుతవా అరియసావకో అబ్బుహి సవిసం సోకసల్లం, యేన విద్ధో అస్సుతవా పుథుజ్జనో అత్తానంయేవ పరితాపేతి. అసోకో విసల్లో అరియసావకో అత్తానంయేవ పరినిబ్బాపేతి’’’.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, సుతవతో అరియసావకస్స బ్యాధిధమ్మం బ్యాధీయతి…పే… మరణధమ్మం మీయతి… ఖయధమ్మం ఖీయతి… నస్సనధమ్మం నస్సతి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స నస్సనధమ్మం నస్సతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం నస్సనధమ్మం నస్సతి. అహఞ్చేవ ఖో పన నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, మహారాజ – ‘సుతవా అరియసావకో అబ్బుహి సవిసం సోకసల్లం, యేన విద్ధో అస్సుతవా పుథుజ్జనో అత్తానంయేవ పరితాపేతి. అసోకో విసల్లో అరియసావకో అత్తానంయేవ పరినిబ్బాపేతి ’’’.

‘‘ఇమాని ఖో, మహారాజ, పఞ్చ అలబ్భనీయాని ఠానాని సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి.

‘‘న సోచనాయ పరిదేవనాయ,

అత్థోధ లబ్భా అపి అప్పకోపి;

సోచన్తమేనం దుఖితం విదిత్వా,

పచ్చత్థికా అత్తమనా భవన్తి.

‘‘యతో చ ఖో పణ్డితో ఆపదాసు,

న వేధతీ అత్థవినిచ్ఛయఞ్ఞూ;

పచ్చత్థికాస్స దుఖితా భవన్తి,

దిస్వా ముఖం అవికారం పురాణం.

‘‘జప్పేన మన్తేన సుభాసితేన,

అనుప్పదానేన పవేణియా వా;

యథా యథా యత్థ లభేథ అత్థం,

తథా తథా తత్థ పరక్కమేయ్య.

‘‘సచే పజానేయ్య అలబ్భనేయ్యో,

మయావ అఞ్ఞేన వా ఏస అత్థో;

అసోచమానో అధివాసయేయ్య,

కమ్మం దళ్హం కిన్తి కరోమి దానీ’’తి [జా. ౧ జాతకేపి].

ఏవం వుత్తే ముణ్డో రాజా ఆయస్మన్తం నారదం ఏతదవోచ – ‘‘కో నామో [కో ను ఖో (సీ. పీ.)] అయం, భన్తే, ధమ్మపరియాయో’’తి? ‘‘సోకసల్లహరణో నామ అయం, మహారాజ, ధమ్మపరియాయో’’తి. ‘‘తగ్ఘ, భన్తే, సోకసల్లహరణో [తగ్ఘ భన్తే సోకసల్లహరణో, తగ్ఘ భన్తే సోకసల్లహరణో (సీ. స్యా. కం. పీ.)]! ఇమఞ్హి మే, భన్తే, ధమ్మపరియాయం సుత్వా సోకసల్లం పహీన’’న్తి.

అథ ఖో ముణ్డో రాజా పియకం కోసారక్ఖం ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, సమ్మ పియక, భద్దాయ దేవియా సరీరం ఝాపేథ; థూపఞ్చస్సా కరోథ. అజ్జతగ్గే దాని మయం న్హాయిస్సామ చేవ విలిమ్పిస్సామ భత్తఞ్చ భుఞ్జిస్సామ కమ్మన్తే చ పయోజేస్సామా’’తి. దసమం.

ముణ్డరాజవగ్గో పఞ్చమో.