౫. ముణ్డరాజవగ్గో

౧. ఆదియసుత్తం

౪౧. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్చిమే, గహపతి, భోగానం ఆదియా. కతమే పఞ్చ? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి; మాతాపితరో సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి; పుత్తదారదాసకమ్మకరపోరిసే సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. అయం పఠమో భోగానం ఆదియో.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి మిత్తామచ్చే సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. అయం దుతియో భోగానం ఆదియో.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి యా తా హోన్తి ఆపదా – అగ్గితో వా ఉదకతో వా రాజతో వా చోరతో వా అప్పియతో వా దాయాదతో [అప్పియతో వా దాయాదతో వా (బహూసు) అ. ని. ౪.౬౧; ౫.౧౪౮] – తథారూపాసు ఆపదాసు భోగేహి పరియోధాయ వత్తతి, సోత్థిం అత్తానం కరోతి. అయం తతియో భోగానం ఆదియో.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి పఞ్చబలిం కత్తా హోతి. ఞాతిబలిం, అతిథిబలిం, పుబ్బపేతబలిం, రాజబలిం, దేవతాబలిం – అయం చతుత్థో భోగానం ఆదియో.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి యే తే సమణబ్రాహ్మణా మదప్పమాదా పటివిరతా ఖన్తిసోరచ్చే నివిట్ఠా ఏకమత్తానం దమేన్తి ఏకమత్తానం సమేన్తి ఏకమత్తానం పరినిబ్బాపేన్తి, తథారూపేసు సమణబ్రాహ్మణేసు ఉద్ధగ్గికం దక్ఖిణం పతిట్ఠాపేతి సోవగ్గికం సుఖవిపాకం సగ్గసంవత్తనికం. అయం పఞ్చమో భోగానం ఆదియో. ఇమే ఖో, గహపతి, పఞ్చ భోగానం ఆదియా.

‘‘తస్స చే, గహపతి, అరియసావకస్స ఇమే పఞ్చ భోగానం ఆదియే ఆదియతో భోగా పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి, తస్స ఏవం హోతి – ‘యే వత భోగానం ఆదియా తే చాహం ఆదియామి భోగా చ మే పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తీ’తి. ఇతిస్స హోతి అవిప్పటిసారో. తస్స చే, గహపతి, అరియసావకస్స ఇమే పఞ్చ భోగానం ఆదియే ఆదియతో భోగా అభివడ్ఢన్తి, తస్స ఏవం హోతి – ‘యే వత భోగానం ఆదియా తే చాహం ఆదియామి భోగా చ మే అభివడ్ఢన్తీ’తి. ఇతిస్స హోతి [ఇతిస్స హోతి అవిప్పటిసారో, (సీ. స్యా.)] ఉభయేనేవ అవిప్పటిసారో’’తి.

‘‘భుత్తా భోగా భతా భచ్చా [గతా తచ్ఛా (క.)], వితిణ్ణా ఆపదాసు మే;

ఉద్ధగ్గా దక్ఖిణా దిన్నా, అథో పఞ్చబలీకతా;

ఉపట్ఠితా సీలవన్తో, సఞ్ఞతా బ్రహ్మచారయో.

‘‘యదత్థం భోగం ఇచ్ఛేయ్య, పణ్డితో ఘరమావసం;

సో మే అత్థో అనుప్పత్తో, కతం అననుతాపియం.

‘‘ఏతం [ఏవం (క.)] అనుస్సరం మచ్చో, అరియధమ్మే ఠితో నరో;

ఇధేవ నం పసంసన్తి, పేచ్చ సగ్గే పమోదతీ’’తి [పేచ్చ సగ్గే చ మోదతీతి (సీ. స్యా.)]. పఠమం;

౨. సప్పురిససుత్తం

౪౨. ‘‘సప్పురిసో, భిక్ఖవే, కులే జాయమానో బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; మాతాపితూనం [మాతాపితున్నం (సీ. పీ.)] అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; పుత్తదారస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; దాసకమ్మకరపోరిసస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; మిత్తామచ్చానం అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; సమణబ్రాహ్మణానం అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహామేఘో సబ్బసస్సాని సమ్పాదేన్తో బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సప్పురిసో కులే జాయమానో బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; మాతాపితూనం అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; పుత్తదారస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; దాసకమ్మకరపోరిసస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; మిత్తామచ్చానం అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతి; సమణబ్రాహ్మణానం అత్థాయ హితాయ సుఖాయ హోతీ’’తి.

‘‘హితో బహున్నం పటిపజ్జ భోగే, తం దేవతా రక్ఖతి ధమ్మగుత్తం;

బహుస్సుతం సీలవతూపపన్నం, ధమ్మే ఠితం న విజహతి [విజహాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] కిత్తి.

‘‘ధమ్మట్ఠం సీలసమ్పన్నం, సచ్చవాదిం హిరీమనం;

నేక్ఖం జమ్బోనదస్సేవ, కో తం నిన్దితుమరహతి;

దేవాపి నం పసంసన్తి, బ్రహ్మునాపి పసంసితో’’తి. దుతియం;

౩. ఇట్ఠసుత్తం

౪౩. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘పఞ్చిమే, గహపతి, ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం. కతమే పఞ్చ? ఆయు, గహపతి, ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం; వణ్ణో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం; సుఖం ఇట్ఠం కన్తం మనాపం దుల్లభం లోకస్మిం; యసో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం; సగ్గా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం. ఇమే ఖో, గహపతి, పఞ్చ ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం.

‘‘ఇమేసం ఖో, గహపతి, పఞ్చన్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం న ఆయాచనహేతు వా పత్థనాహేతు వా [న పత్థనాహేతు వా (స్యా. కం. పీ.)] పటిలాభం వదామి. ఇమేసం ఖో, గహపతి, పఞ్చన్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం ఆయాచనహేతు వా పత్థనాహేతు వా పటిలాభో అభవిస్స, కో ఇధ కేన హాయేథ?

‘‘న ఖో, గహపతి, అరహతి అరియసావకో ఆయుకామో ఆయుం ఆయాచితుం వా అభినన్దితుం వా ఆయుస్స వాపి హేతు. ఆయుకామేన, గహపతి, అరియసావకేన ఆయుసంవత్తనికా పటిపదా పటిపజ్జితబ్బా. ఆయుసంవత్తనికా హిస్స పటిపదా పటిపన్నా ఆయుపటిలాభాయ సంవత్తతి. సో లాభీ హోతి ఆయుస్స దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా.

‘‘న ఖో, గహపతి, అరహతి అరియసావకో వణ్ణకామో వణ్ణం ఆయాచితుం వా అభినన్దితుం వా వణ్ణస్స వాపి హేతు. వణ్ణకామేన, గహపతి, అరియసావకేన వణ్ణసంవత్తనికా పటిపదా పటిపజ్జితబ్బా. వణ్ణసంవత్తనికా హిస్స పటిపదా పటిపన్నా వణ్ణపటిలాభాయ సంవత్తతి. సో లాభీ హోతి వణ్ణస్స దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా.

‘‘న ఖో, గహపతి, అరహతి అరియసావకో సుఖకామో సుఖం ఆయాచితుం వా అభినన్దితుం వా సుఖస్స వాపి హేతు. సుఖకామేన, గహపతి, అరియసావకేన సుఖసంవత్తనికా పటిపదా పటిపజ్జితబ్బా. సుఖసంవత్తనికా హిస్స పటిపదా పటిపన్నా సుఖపటిలాభాయ సంవత్తతి. సో లాభీ హోతి సుఖస్స దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా.

‘‘న ఖో, గహపతి, అరహతి అరియసావకో యసకామో యసం ఆయాచితుం వా అభినన్దితుం వా యసస్స వాపి హేతు. యసకామేన, గహపతి, అరియసావకేన యససంవత్తనికా పటిపదా పటిపజ్జితబ్బా. యససంవత్తనికా హిస్స పటిపదా పటిపన్నా యసపటిలాభాయ సంవత్తతి. సో లాభీ హోతి యసస్స దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా.

‘‘న ఖో, గహపతి, అరహతి అరియసావకో సగ్గకామో సగ్గం ఆయాచితుం వా అభినన్దితుం వా సగ్గానం వాపి హేతు. సగ్గకామేన, గహపతి, అరియసావకేన సగ్గసంవత్తనికా పటిపదా పటిపజ్జితబ్బా. సగ్గసంవత్తనికా హిస్స పటిపదా పటిపన్నా సగ్గపటిలాభాయ సంవత్తతి. సో లాభీ హోతి సగ్గాన’’న్తి.

‘‘ఆయుం వణ్ణం యసం కిత్తిం, సగ్గం ఉచ్చాకులీనతం;

రతియో పత్థయానేన [పత్థయమానేన (క.)], ఉళారా అపరాపరా.

‘‘అప్పమాదం పసంసన్తి, పుఞ్ఞకిరియాసు పణ్డితా;

‘‘అప్పమత్తో ఉభో అత్థే, అధిగణ్హాతి పణ్డితో.

‘‘దిట్ఠే ధమ్మే చ [దిట్ఠేవ ధమ్మే (సీ.)] యో అత్థో, యో చత్థో సమ్పరాయికో;

అత్థాభిసమయా ధీరో, పణ్డితోతి పవుచ్చతీ’’తి. తతియం;

౪. మనాపదాయీసుత్తం

౪౪. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన ఉగ్గస్స గహపతినో వేసాలికస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సమ్ముఖా మేతం, భన్తే, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘మనాపదాయీ లభతే మనాప’న్తి. మనాపం మే, భన్తే, సాలపుప్ఫకం [సాలిపుప్ఫకం (క.)] ఖాదనీయం; తం మే భగవా పటిగ్గణ్హాతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ.

‘‘సమ్ముఖా మేతం, భన్తే, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘మనాపదాయీ లభతే మనాప’న్తి. మనాపం మే, భన్తే, సమ్పన్నకోలకం సూకరమంసం [సమ్పన్నసూకరమంసం (సీ.), సమ్పన్నవరసూకరమంసం (స్యా.)]; తం మే భగవా పటిగ్గణ్హాతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ.

‘‘సమ్ముఖా మేతం, భన్తే, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘మనాపదాయీ లభతే మనాప’న్తి. మనాపం మే, భన్తే, నిబ్బత్తతేలకం [నిబద్ధతేలకం (పీ. సీ. అట్ఠ.), నిబ్బట్టతేలకం (స్యా. అట్ఠ.)] నాలియసాకం; తం మే భగవా పటిగ్గణ్హాతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ.

‘‘సమ్ముఖా మేతం, భన్తే, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘మనాపదాయీ లభతే మనాప’న్తి. మనాపో మే, భన్తే, సాలీనం ఓదనో విచితకాళకో [విగతకాలకో (స్యా. కం. పీ. క.)] అనేకసూపో అనేకబ్యఞ్జనో; తం మే భగవా పటిగ్గణ్హాతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ.

‘‘సమ్ముఖా మేతం, భన్తే, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘మనాపదాయీ లభతే మనాప’న్తి. మనాపాని మే, భన్తే, కాసికాని వత్థాని; తాని మే భగవా పటిగ్గణ్హాతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ.

‘‘సమ్ముఖా మేతం, భన్తే, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘మనాపదాయీ లభతే మనాప’న్తి. మనాపో మే, భన్తే, పల్లఙ్కో గోనకత్థతో పటలికత్థతో కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణో [కాదలిమిగపవరపచ్చత్థరణో (సీ.)] సఉత్తరచ్ఛదో ఉభతోలోహితకూపధానో. అపి చ, భన్తే, మయమ్పేతం జానామ – ‘నేతం భగవతో కప్పతీ’తి. ఇదం మే, భన్తే, చన్దనఫలకం అగ్ఘతి అధికసతసహస్సం; తం మే భగవా పటిగ్గణ్హాతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ. అథ ఖో భగవా ఉగ్గం గహపతిం వేసాలికం ఇమినా అనుమోదనీయేన అనుమోది –

‘‘మనాపదాయీ లభతే మనాపం,

యో ఉజ్జుభూతేసు [ఉజుభూతేసు (స్యా. కం. పీ.)] దదాతి ఛన్దసా;

అచ్ఛాదనం సయనమన్నపానం [సయనమథన్నపానం (సీ. స్యా. కం. పీ.)],

నానాప్పకారాని చ పచ్చయాని.

‘‘చత్తఞ్చ ముత్తఞ్చ అనుగ్గహీతం [అనగ్గహీతం (సీ. స్యా. కం. పీ.)],

ఖేత్తూపమే అరహన్తే విదిత్వా;

సో దుచ్చజం సప్పురిసో చజిత్వా,

మనాపదాయీ లభతే మనాప’’న్తి.

అథ ఖో భగవా ఉగ్గం గహపతిం వేసాలికం ఇమినా అనుమోదనీయేన అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

అథ ఖో ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో అపరేన సమయేన కాలమకాసి. కాలఙ్కతో [కాలకతో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] చ ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో అఞ్ఞతరం మనోమయం కాయం ఉపపజ్జి. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఉగ్గో దేవపుత్తో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితం ఖో ఉగ్గం దేవపుత్తం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, ఉగ్గ, యథాధిప్పాయో’’తి? ‘‘తగ్ఘ మే, భగవా, యథాధిప్పాయో’’తి. అథ ఖో భగవా ఉగ్గం దేవపుత్తం గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘మనాపదాయీ లభతే మనాపం,

అగ్గస్స దాతా లభతే పునగ్గం;

వరస్స దాతా వరలాభి హోతి,

సేట్ఠం దదో సేట్ఠముపేతి ఠానం.

‘‘యో అగ్గదాయీ వరదాయీ, సేట్ఠదాయీ చ యో నరో;

దీఘాయు యసవా హోతి, యత్థ యత్థూపపజ్జతీ’’తి. చతుత్థం;

౫. పుఞ్ఞాభిసన్దసుత్తం

౪౫. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, పుఞ్ఞాభిసన్దా కుసలాభిసన్దా సుఖస్సాహారా సోవగ్గికా సుఖవిపాకా సగ్గసంవత్తనికా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి.

‘‘కతమే పఞ్చ? యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చీవరం పరిభుఞ్జమానో అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి.

‘‘యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జమానో…పే… యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు విహారం పరిభుఞ్జమానో…పే… యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మఞ్చపీఠం పరిభుఞ్జమానో…పే….

‘‘యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరిభుఞ్జమానో అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ పుఞ్ఞాభిసన్దా కుసలాభిసన్దా సుఖస్సాహారా సోవగ్గికా సుఖవిపాకా సగ్గసంవత్తనికా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి.

‘‘ఇమేహి చ పన, భిక్ఖవే, పఞ్చహి పుఞ్ఞాభిసన్దేహి కుసలాభిసన్దేహి సమన్నాగతస్స అరియసావకస్స న సుకరం పుఞ్ఞస్స పమాణం గహేతుం – ‘ఏత్తకో పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతీ’తి. అథ ఖో అసఙ్ఖేయ్యో అప్పమేయ్యో మహాపుఞ్ఞక్ఖన్ధోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే న సుకరం ఉదకస్స పమాణం గహేతుం – ‘ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకానీతి వా ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసతానీతి వా ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసహస్సానీతి వా ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసతసహస్సానీతి వా; అథ ఖో అసఙ్ఖేయ్యో అప్పమేయ్యో మహాఉదకక్ఖన్ధోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి’. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇమేహి పఞ్చహి పుఞ్ఞాభిసన్దేహి కుసలాభిసన్దేహి సమన్నాగతస్స అరియసావకస్స న సుకరం పుఞ్ఞస్స పమాణం గహేతుం – ‘ఏత్తకో పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతీ’తి. అథ ఖో అసఙ్ఖేయ్యో అప్పమేయ్యో మహాపుఞ్ఞక్ఖన్ధోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతీ’’తి.

‘‘మహోదధిం అపరిమితం మహాసరం,

బహుభేరవం రత్నగణానమాలయం;

నజ్జో యథా నరగణసఙ్ఘసేవితా [మచ్ఛ గణసంఘసేవితా (స్యా. కం. క.) సం. ని. ౫.౧౦౩౭ పస్సితబ్బం],

పుథూ సవన్తీ ఉపయన్తి సాగరం.

‘‘ఏవం నరం అన్నదపానవత్థదం,

సేయ్యానిసజ్జత్థరణస్స దాయకం;

పుఞ్ఞస్స ధారా ఉపయన్తి పణ్డితం,

నజ్జో యథా వారివహావ సాగర’’న్తి. పఞ్చమం;

౬. సమ్పదాసుత్తం

౪౬. ‘‘పఞ్చిమా, భిక్ఖవే, సమ్పదా. కతమా పఞ్చ? సద్ధాసమ్పదా, సీలసమ్పదా, సుతసమ్పదా, చాగసమ్పదా, పఞ్ఞాసమ్పదా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సమ్పదా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. ధనసుత్తం

౪౭. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ధనాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధాధనం, సీలధనం, సుతధనం, చాగధనం, పఞ్ఞాధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సద్ధాధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సద్ధాధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సీలధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సీలధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సుతధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుతధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, చాగధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి ముత్తచాగో పయతపాణి వోస్సగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతో. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, చాగధనం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాధనం? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పఞ్ఞవా హోతి, ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాధనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధనానీ’’తి.

[అ. ని. ౪.౫౨] ‘‘యస్స సద్ధా తథాగతే, అచలా సుప్పతిట్ఠితా;

సీలఞ్చ యస్స కల్యాణం, అరియకన్తం పసంసితం.

‘‘సఙ్ఘే పసాదో యస్సత్థి, ఉజుభూతఞ్చ దస్సనం;

అదలిద్దోతి తం ఆహు, అమోఘం తస్స జీవితం.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం బుద్ధాన సాసన’’న్తి. సత్తమం;

౮. అలబ్భనీయఠానసుత్తం

౪౮. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, అలబ్భనీయాని ఠానాని సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. కతమాని పఞ్చ? ‘జరాధమ్మం మా జీరీ’తి అలబ్భనీయం ఠానం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. ‘బ్యాధిధమ్మం మా బ్యాధీయీ’తి [వ్యాధిధమ్మం ‘‘మా వ్యాధీయీ’’తి (సీ. పీ.)] …పే… ‘మరణధమ్మం మా మీయీ’తి… ‘ఖయధమ్మం మా ఖీయీ’తి… ‘నస్సనధమ్మం మా నస్సీ’తి అలబ్భనీయం ఠానం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం.

‘‘అస్సుతవతో, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనస్స జరాధమ్మం జీరతి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స [మయ్హమేవేకస్స (సీ.)] జరాధమ్మం జీరతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం జరాధమ్మం జీరతి. అహఞ్చేవ [అహఞ్చే (?)] ఖో పన జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం [కమ్మన్తోపి నప్పవత్తేయ్య (క.)], అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘అస్సుతవా పుథుజ్జనో విద్ధో సవిసేన సోకసల్లేన అత్తానంయేవ పరితాపేతి’’’.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అస్సుతవతో పుథుజ్జనస్స బ్యాధిధమ్మం బ్యాధీయతి…పే… మరణధమ్మం మీయతి… ఖయధమ్మం ఖీయతి… నస్సనధమ్మం నస్సతి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స నస్సనధమ్మం నస్సతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం నస్సనధమ్మం నస్సతి. అహఞ్చేవ ఖో పన నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘అస్సుతవా పుథుజ్జనో విద్ధో సవిసేన సోకసల్లేన అత్తానంయేవ పరితాపేతి’’’.

‘‘సుతవతో చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స జరాధమ్మం జీరతి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స జరాధమ్మం జీరతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం జరాధమ్మం జీరతి. అహఞ్చేవ ఖో పన జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘సుతవా అరియసావకో అబ్బుహి [అబ్బహి (సీ.)] సవిసం సోకసల్లం, యేన విద్ధో అస్సుతవా పుథుజ్జనో అత్తానంయేవ పరితాపేతి. అసోకో విసల్లో అరియసావకో అత్తానంయేవ పరినిబ్బాపేతి’’’.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సుతవతో అరియసావకస్స బ్యాధిధమ్మం బ్యాధీయతి…పే… మరణధమ్మం మీయతి… ఖయధమ్మం ఖీయతి… నస్సనధమ్మం నస్సతి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స నస్సనధమ్మం నస్సతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం నస్సనధమ్మం నస్సతి. అహఞ్చేవ ఖో పన నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘సుతవా అరియసావకో అబ్బుహి సవిసం సోకసల్లం, యేన విద్ధో అస్సుతవా పుథుజ్జనో అత్తానంయేవ పరితాపేతి. అసోకో విసల్లో అరియసావకో అత్తానంయేవ పరినిబ్బాపేతీ’’’తి.

‘‘ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ అలబ్భనీయాని ఠానాని సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి.

[జా. ౧.౫.౯౬ జాతకేపి] ‘‘న సోచనాయ పరిదేవనాయ,

అత్థోధ లబ్భా [అత్థో ఇధ లబ్భతి (స్యా.), అత్థో ఇధ లబ్భా (పీ.)] అపి అప్పకోపి;

సోచన్తమేనం దుఖితం విదిత్వా,

పచ్చత్థికా అత్తమనా భవన్తి.

‘‘యతో చ ఖో పణ్డితో ఆపదాసు,

న వేధతీ అత్థవినిచ్ఛయఞ్ఞూ;

పచ్చత్థికాస్స దుఖితా భవన్తి,

దిస్వా ముఖం అవికారం పురాణం.

‘‘జప్పేన మన్తేన సుభాసితేన,

అనుప్పదానేన పవేణియా వా;

యథా యథా యత్థ [యథా యథా యత్థ యత్థ (క.)] లభేథ అత్థం,

తథా తథా తత్థ పరక్కమేయ్య.

‘‘సచే పజానేయ్య అలబ్భనేయ్యో,

మయావ [మయా వా (స్యా. కం. పీ.)] అఞ్ఞేన వా ఏస అత్థో;

అసోచమానో అధివాసయేయ్య,

కమ్మం దళ్హం కిన్తి కరోమి దానీ’’తి. అట్ఠమం;

౯. కోసలసుత్తం

౪౯. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది.

(తేన ఖో పన సమయేన మల్లికా దేవీ కాలఙ్కతా హోతి.) [( ) నత్థి (సీ.)] అథ ఖో అఞ్ఞతరో పురిసో యేన రాజా పసేనది కోసలో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స ఉపకణ్ణకే ఆరోచేతి – ‘‘మల్లికా దేవీ, దేవ [దేవ దేవీ (స్యా. కం. పీ.)], కాలఙ్కతా’’తి. ఏవం వుత్తే రాజా పసేనది కోసలో దుక్ఖీ దుమ్మనో పత్తక్ఖన్ధో అధోముఖో పజ్ఝాయన్తో అప్పటిభానో నిసీది.

అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం దుక్ఖిం దుమ్మనం పత్తక్ఖన్ధం అధోముఖం పజ్ఝాయన్తం అప్పటిభానం విదిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్చిమాని, మహారాజ, అలబ్భనీయాని ఠానాని సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. కతమాని పఞ్చ? ‘జరాధమ్మం మా జీరీ’తి అలబ్భనీయం ఠానం…పే… న సోచనాయ పరిదేవనాయ…పే… కమ్మం దళ్హం కిన్తి కరోమి దానీ’’తి. నవమం.

౧౦. నారదసుత్తం

౫౦. ఏకం సమయం ఆయస్మా నారదో పాటలిపుత్తే విహరతి కుక్కుటారామే. తేన ఖో పన సమయేన ముణ్డస్స రఞ్ఞో భద్దా దేవీ కాలఙ్కతా హోతి పియా మనాపా. సో భద్దాయ దేవియా కాలఙ్కతాయ పియాయ మనాపాయ నేవ న్హాయతి [నహాయతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] న విలిమ్పతి న భత్తం భుఞ్జతి న కమ్మన్తం పయోజేతి – రత్తిన్దివం [రత్తిదివం (క.)] భద్దాయ దేవియా సరీరే అజ్ఝోముచ్ఛితో. అథ ఖో ముణ్డో రాజా పియకం కోసారక్ఖం [సోకారక్ఖం (స్యా.)] ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, సమ్మ పియక, భద్దాయ దేవియా సరీరం ఆయసాయ తేలదోణియా పక్ఖిపిత్వా అఞ్ఞిస్సా ఆయసాయ దోణియా పటికుజ్జథ, యథా మయం భద్దాయ దేవియా సరీరం చిరతరం పస్సేయ్యామా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో పియకో కోసారక్ఖో ముణ్డస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా భద్దాయ దేవియా సరీరం ఆయసాయ తేలదోణియా పక్ఖిపిత్వా అఞ్ఞిస్సా ఆయసాయ దోణియా పటికుజ్జి.

అథ ఖో పియకస్స కోసారక్ఖస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమస్స ఖో ముణ్డస్స రఞ్ఞో భద్దా దేవీ కాలఙ్కతా పియా మనాపా. సో భద్దాయ దేవియా కాలఙ్కతాయ పియాయ మనాపాయ నేవ న్హాయతి న విలిమ్పతి న భత్తం భుఞ్జతి న కమ్మన్తం పయోజేతి – రత్తిన్దివం భద్దాయ దేవియా సరీరే అజ్ఝోముచ్ఛితో. కం [కిం (క.)] ను ఖో ముణ్డో రాజా సమణం వా బ్రాహ్మణం వా పయిరుపాసేయ్య, యస్స ధమ్మం సుత్వా సోకసల్లం పజహేయ్యా’’తి!

అథ ఖో పియకస్స కోసారక్ఖస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఆయస్మా నారదో పాటలిపుత్తే విహరతి కుక్కుటారామే. తం ఖో పనాయస్మన్తం నారదం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘పణ్డితో వియత్తో [వ్యత్తో (సీ. పీ.), బ్యత్తో (స్యా. కం., దీ. ని. ౨.౪౦౭)] మేధావీ బహుస్సుతో చిత్తకథీ కల్యాణపటిభానో వుద్ధో చేవ [బుద్ధో చేవ (క.)] అరహా చ’ [అరహా చా’తి (?)]. యంనూన ముణ్డో రాజా ఆయస్మన్తం నారదం పయిరుపాసేయ్య, అప్పేవ నామ ముణ్డో రాజా ఆయస్మతో నారదస్స ధమ్మం సుత్వా సోకసల్లం పజహేయ్యా’’తి.

అథ ఖో పియకో కోసారక్ఖో యేన ముణ్డో రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ముణ్డం రాజానం ఏతదవోచ – ‘‘అయం ఖో, దేవ, ఆయస్మా నారదో పాటలిపుత్తే విహరతి కుక్కుటారామే. తం ఖో పనాయస్మన్తం నారదం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘పణ్డితో వియత్తో మేధావీ బహుస్సుతో చిత్తకథీ కల్యాణపటిభానో వుద్ధో చేవ అరహా చ’ [అరహా చా’తి (?)]. యది పన దేవో ఆయస్మన్తం నారదం పయిరుపాసేయ్య, అప్పేవ నామ దేవో ఆయస్మతో నారదస్స ధమ్మం సుత్వా సోకసల్లం పజహేయ్యా’’తి. ‘‘తేన హి, సమ్మ పియక, ఆయస్మన్తం నారదం పటివేదేహి. కథఞ్హి నామ మాదిసో సమణం వా బ్రాహ్మణం వా విజితే వసన్తం పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి! ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో పియకో కోసారక్ఖో ముణ్డస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా నారదో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం నారదం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో పియకో కోసారక్ఖో ఆయస్మన్తం నారదం ఏతదవోచ –

‘‘ఇమస్స, భన్తే, ముణ్డస్స రఞ్ఞో భద్దా దేవీ కాలఙ్కతా పియా మనాపా. సో భద్దాయ దేవియా కాలఙ్కతాయ పియాయ మనాపాయ నేవ న్హాయతి న విలిమ్పతి న భత్తం భుఞ్జతి న కమ్మన్తం పయోజేతి – రత్తిన్దివం భద్దాయ దేవియా సరీరే అజ్ఝోముచ్ఛితో. సాధు, భన్తే, ఆయస్మా నారదో ముణ్డస్స రఞ్ఞో తథా ధమ్మం దేసేతు యథా ముణ్డో రాజా ఆయస్మతో నారదస్స ధమ్మం సుత్వా సోకసల్లం పజహేయ్యా’’తి. ‘‘యస్సదాని, పియక, ముణ్డో రాజా కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.

అథ ఖో పియకో కోసారక్ఖో ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం నారదం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన ముణ్డో రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ముణ్డం రాజానం ఏతదవోచ – ‘‘కతావకాసో ఖో, దేవ, ఆయస్మతా నారదేన. యస్సదాని దేవో కాలం మఞ్ఞతీ’’తి. ‘‘తేన హి, సమ్మ పియక, భద్రాని భద్రాని యానాని యోజాపేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో పియకో కోసారక్ఖో ముణ్డస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా భద్రాని భద్రాని యానాని యోజాపేత్వా ముణ్డం రాజానం ఏతదవోచ – ‘‘యుత్తాని ఖో తే, దేవ, భద్రాని భద్రాని యానాని. యస్సదాని దేవో కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.

అథ ఖో ముణ్డో రాజా భద్రం యానం [భద్రం భద్రం యానం (స్యా. కం. క.), భద్దం యానం (పీ.)] అభిరుహిత్వా భద్రేహి భద్రేహి యానేహి యేన కుక్కుటారామో తేన పాయాసి మహచ్చా [మహచ్చ (బహూసు)] రాజానుభావేన ఆయస్మన్తం నారదం దస్సనాయ. యావతికా యానస్స భూమి యానేన గన్త్వా, యానా పచ్చోరోహిత్వా పత్తికోవ ఆరామం పావిసి. అథ ఖో ముణ్డో రాజా యేన ఆయస్మా నారదో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం నారదం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ముణ్డం రాజానం ఆయస్మా నారదో ఏతదవోచ –

‘‘పఞ్చిమాని, మహారాజ, అలబ్భనీయాని ఠానాని సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. కతమాని పఞ్చ? ‘జరాధమ్మం మా జీరీ’తి అలబ్భనీయం ఠానం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. ‘బ్యాధిధమ్మం మా బ్యాధీయీ’తి…పే… ‘మరణధమ్మం మా మీయీ’తి… ‘ఖయధమ్మం మా ఖీయీ’తి… ‘నస్సనధమ్మం మా నస్సీ’తి అలబ్భనీయం ఠానం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం.

‘‘అస్సుతవతో, మహారాజ, పుథుజ్జనస్స జరాధమ్మం జీరతి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స జరాధమ్మం జీరతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం జరాధమ్మం జీరతి. అహఞ్చేవ ఖో పన జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, మహారాజ – ‘అస్సుతవా పుథుజ్జనో విద్ధో సవిసేన సోకసల్లేన అత్తానంయేవ పరితాపేతి’’’.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, అస్సుతవతో పుథుజ్జనస్స బ్యాధిధమ్మం బ్యాధీయతి…పే… మరణధమ్మం మీయతి… ఖయధమ్మం ఖీయతి… నస్సనధమ్మం నస్సతి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే న ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స నస్సనధమ్మం నస్సతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం నస్సనధమ్మం నస్సతి. అహఞ్చేవ ఖో పన నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచతి కిలమతి పరిదేవతి, ఉరత్తాళిం కన్దతి, సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, మహారాజ – ‘అస్సుతవా పుథుజ్జనో విద్ధో సవిసేన సోకసల్లేన అత్తానంయేవ పరితాపేతి’’’.

‘‘సుతవతో చ ఖో, మహారాజ, అరియసావకస్స జరాధమ్మం జీరతి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స జరాధమ్మం జీరతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం జరాధమ్మం జీరతి. అహఞ్చేవ ఖో పన జరాధమ్మే జిణ్ణే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో జరాధమ్మే జిణ్ణే న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, మహారాజ – ‘సుతవా అరియసావకో అబ్బుహి సవిసం సోకసల్లం, యేన విద్ధో అస్సుతవా పుథుజ్జనో అత్తానంయేవ పరితాపేతి. అసోకో విసల్లో అరియసావకో అత్తానంయేవ పరినిబ్బాపేతి’’’.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, సుతవతో అరియసావకస్స బ్యాధిధమ్మం బ్యాధీయతి…పే… మరణధమ్మం మీయతి… ఖయధమ్మం ఖీయతి… నస్సనధమ్మం నస్సతి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో మయ్హేవేకస్స నస్సనధమ్మం నస్సతి, అథ ఖో యావతా సత్తానం ఆగతి గతి చుతి ఉపపత్తి సబ్బేసం సత్తానం నస్సనధమ్మం నస్సతి. అహఞ్చేవ ఖో పన నస్సనధమ్మే నట్ఠే సోచేయ్యం కిలమేయ్యం పరిదేవేయ్యం, ఉరత్తాళిం కన్దేయ్యం, సమ్మోహం ఆపజ్జేయ్యం, భత్తమ్పి మే నచ్ఛాదేయ్య, కాయేపి దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమేయ్య, కమ్మన్తాపి నప్పవత్తేయ్యుం, అమిత్తాపి అత్తమనా అస్సు, మిత్తాపి దుమ్మనా అస్సూ’తి. సో నస్సనధమ్మే నట్ఠే న సోచతి న కిలమతి న పరిదేవతి, న ఉరత్తాళిం కన్దతి, న సమ్మోహం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, మహారాజ – ‘సుతవా అరియసావకో అబ్బుహి సవిసం సోకసల్లం, యేన విద్ధో అస్సుతవా పుథుజ్జనో అత్తానంయేవ పరితాపేతి. అసోకో విసల్లో అరియసావకో అత్తానంయేవ పరినిబ్బాపేతి ’’’.

‘‘ఇమాని ఖో, మహారాజ, పఞ్చ అలబ్భనీయాని ఠానాని సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మి’’న్తి.

‘‘న సోచనాయ పరిదేవనాయ,

అత్థోధ లబ్భా అపి అప్పకోపి;