(౧౮) ౩. సఞ్చేతనియవగ్గో

౧. చేతనాసుత్తం

౧౭౧. [కథా. ౫౩౯] ‘‘కాయే వా, భిక్ఖవే, సతి కాయసఞ్చేతనాహేతు ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. వాచాయ వా, భిక్ఖవే, సతి వచీసఞ్చేతనాహేతు ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. మనే వా, భిక్ఖవే, సతి మనోసఞ్చేతనాహేతు ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం అవిజ్జాపచ్చయావ.

‘‘సామం వా తం, భిక్ఖవే, కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. పరే వాస్స [పరే వా తస్స (క.)] తం, భిక్ఖవే, కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోన్తి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. సమ్పజానో వా తం, భిక్ఖవే, కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. అసమ్పజానో వా తం, భిక్ఖవే, కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం.

‘‘సామం వా తం, భిక్ఖవే, వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం; పరే వాస్స తం, భిక్ఖవే, వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోన్తి; యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం; సమ్పజానో వా తం, భిక్ఖవే, వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం; అసమ్పజానో వా తం, భిక్ఖవే, వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం.

‘‘సామం వా తం, భిక్ఖవే, మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం; పరే వాస్స తం, భిక్ఖవే, మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోన్తి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం; సమ్పజానో వా తం, భిక్ఖవే, మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం; అసమ్పజానో వా తం, భిక్ఖవే, మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం.

‘‘ఇమేసు, భిక్ఖవే, ధమ్మేసు అవిజ్జా అనుపతితా, అవిజ్జాయత్వేవ అసేసవిరాగనిరోధా సో కాయో న హోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం, సా వాచా న హోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం, సో మనో న హోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం, ఖేత్తం తం [వత్థుం తం (సబ్బత్థ)] న హోతి…పే… వత్థుం తం న హోతి…పే… ఆయతనం తం న హోతి…పే… అధికరణం తం న హోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖ’’న్తి.

‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, అత్తభావపటిలాభా. కతమే చత్తారో? అత్థి, భిక్ఖవే, అత్తభావపటిలాభో, యస్మిం అత్తభావపటిలాభే అత్తసఞ్చేతనా కమతి, నో పరసఞ్చేతనా. అత్థి, భిక్ఖవే, అత్తభావపటిలాభో, యస్మిం అత్తభావపటిలాభే పరసఞ్చేతనా కమతి, నో అత్తసఞ్చేతనా. అత్థి, భిక్ఖవే, అత్తభావపటిలాభో, యస్మిం అత్తభావపటిలాభే అత్తసఞ్చేతనా చ కమతి పరసఞ్చేతనా చ. అత్థి, భిక్ఖవే, అత్తభావపటిలాభో, యస్మిం అత్తభావపటిలాభే నేవత్తసఞ్చేతనా కమతి, నో పరసఞ్చేతనా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో అత్తభావపటిలాభా’’తి.

ఏవం వుత్తే ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇమస్స ఖో అహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామి – ‘తత్ర, భన్తే, యాయం అత్తభావపటిలాభో యస్మిం అత్తభావపటిలాభే అత్తసఞ్చేతనా కమతి నో పరసఞ్చేతనా, అత్తసఞ్చేతనాహేతు తేసం సత్తానం తమ్హా కాయా చుతి హోతి. తత్ర, భన్తే, యాయం అత్తభావపటిలాభో యస్మిం అత్తభావపటిలాభే పరసఞ్చేతనా కమతి నో అత్తసఞ్చేతనా, పరసఞ్చేతనాహేతు తేసం సత్తానం తమ్హా కాయా చుతి హోతి. తత్ర, భన్తే, యాయం అత్తభావపటిలాభో యస్మిం అత్తభావపటిలాభే అత్తసఞ్చేతనా చ కమతి పరసఞ్చేతనా చ, అత్తసఞ్చేతనా చ పరసఞ్చేతనా చ హేతు తేసం సత్తానం తమ్హా కాయా చుతి హోతి. తత్ర, భన్తే, యాయం అత్తభావపటిలాభో యస్మిం అత్తభావపటిలాభే నేవ అత్తసఞ్చేతనా కమతి నో పరసఞ్చేతనా, కతమే తేన దేవా దట్ఠబ్బా’’’తి? ‘‘నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగా, సారిపుత్త, దేవా తేన దట్ఠబ్బా’’తి.

‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా తమ్హా కాయా చుతా ఆగామినో హోన్తి ఆగన్తారో ఇత్థత్తం? కో పన, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా తమ్హా కాయా చుతా అనాగామినో హోన్తి అనాగన్తారో ఇత్థత్త’’న్తి? ‘‘ఇధ, సారిపుత్త, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స ఓరమ్భాగియాని సంయోజనాని అప్పహీనాని హోన్తి, సో దిట్ఠేవ ధమ్మే నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో తదస్సాదేతి, తం నికామేతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి; తత్థ ఠితో తదధిముత్తో తబ్బహులవిహారీ అపరిహీనో కాలం కురుమానో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. సో తతో చుతో ఆగామీ హోతి ఆగన్తా ఇత్థత్తం.

‘‘ఇధ పన, సారిపుత్త, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స ఓరమ్భాగియాని సంయోజనాని పహీనాని హోన్తి, సో దిట్ఠేవ ధమ్మే నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో తదస్సాదేతి, తం నికామేతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి; తత్థ ఠితో తదధిముత్తో తబ్బహులవిహారీ అపరిహీనో కాలం కురుమానో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. సో తతో చుతో అనాగామీ హోతి అనాగన్తా ఇత్థత్తం.

‘‘అయం ఖో, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా తమ్హా కాయా చుతా ఆగామినో హోన్తి ఆగన్తారో ఇత్థత్తం. అయం పన, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా తమ్హా కాయా చుతా అనాగామినో హోన్తి అనాగన్తారో ఇత్థత్త’’న్తి. పఠమం.

౨. విభత్తిసుత్తం

౧౭౨. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘అద్ధమాసూపసమ్పన్నేన మే, ఆవుసో, అత్థపటిసమ్భిదా సచ్ఛికతా ఓధిసో బ్యఞ్జనసో. తమహం అనేకపరియాయేన ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞాపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి. యస్స ఖో పనస్స కఙ్ఖా వా విమతి వా, సో మం పఞ్హేన. అహం వేయ్యాకరణేన సమ్ముఖీభూతో నో సత్థా యో నో ధమ్మానం సుకుసలో.

‘‘అద్ధమాసూపసమ్పన్నేన మే, ఆవుసో, ధమ్మపటిసమ్భిదా సచ్ఛికతా ఓధిసో బ్యఞ్జనసో. తమహం అనేకపరియాయేన ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞాపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి. యస్స ఖో పనస్స కఙ్ఖా వా విమతి వా, సో మం పఞ్హేన. అహం వేయ్యాకరణేన సమ్ముఖీభూతో నో సత్థా యో నో ధమ్మానం సుకుసలో.

‘‘అద్ధమాసూపసమ్పన్నేన మే, ఆవుసో, నిరుత్తిపటిసమ్భిదా సచ్ఛికతా ఓధిసో బ్యఞ్జనసో. తమహం అనేకపరియాయేన ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞాపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి. యస్స ఖో పనస్స కఙ్ఖా వా విమతి వా, సో మం పఞ్హేన. అహం వేయ్యాకరణేన సమ్ముఖీభూతో నో సత్థా యో నో ధమ్మానం సుకుసలో.

‘‘అద్ధమాసూపసమ్పన్నేన మే, ఆవుసో, పటిభానపటిసమ్భిదా సచ్ఛికతా ఓధిసో బ్యఞ్జనసో. తమహం అనేకపరియాయేన ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞాపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి. యస్స ఖో పనస్స కఙ్ఖా వా విమతి వా, సో మం పఞ్హేన. అహం వేయ్యాకరణేన సమ్ముఖీభూతో నో సత్థా యో నో ధమ్మానం సుకుసలో’’తి. దుతియం.

౩. మహాకోట్ఠికసుత్తం

౧౭౩. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’’తి?

‘‘మా హేవం, ఆవుసో’’.

‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’’తి?

‘‘మా హేవం, ఆవుసో’’.

‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థి చ నత్థి చ అఞ్ఞం కిఞ్చీ’’తి?

‘‘మా హేవం, ఆవుసో’’.

‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నేవత్థి నో నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’’తి?

‘‘మా హేవం, ఆవుసో’’.

‘‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘మా హేవం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘మా హేవం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థి చ నత్థి చ అఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘మా హేవం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నేవత్థి నో నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘మా హేవం, ఆవుసో’తి వదేసి. యథా కథం పన, ఆవుసో, ఇమస్స భాసితస్స అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి?

‘‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి వదం అప్పపఞ్చం పపఞ్చేతి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి వదం అప్పపఞ్చం పపఞ్చేతి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థి చ నత్థి చ అఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి వదం అప్పపఞ్చం పపఞ్చేతి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నేవత్థి నో నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి వదం అప్పపఞ్చం పపఞ్చేతి. యావతా, ఆవుసో, ఛన్నం ఫస్సాయతనానం గతి తావతా పపఞ్చస్స గతి; యావతా పపఞ్చస్స గతి తావతా ఛన్నం ఫస్సాయతనానం గతి. ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా పపఞ్చనిరోధో పపఞ్చవూపసమో’’తి. తతియం.

౪. ఆనన్దసుత్తం

౧౭౪. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేనాయస్మా మహాకోట్ఠికో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహాకోట్ఠికేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మన్తం మహాకోట్ఠికం ఏతదవోచ –

‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’’తి?

‘‘మా హేవం, ఆవుసో’’.

‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’’తి?

‘‘మా హేవం, ఆవుసో’’.

‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థి చ నత్థి చ అఞ్ఞం కిఞ్చీ’’తి?

‘‘మా హేవం, ఆవుసో’’.

‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నేవత్థి నో నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’’తి?

‘‘మా హేవం, ఆవుసో’’.

‘‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘మా హేవం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘మా హేవం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థి చ నత్థి చ అఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘మా హేవం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నేవత్థి నో నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘మా హేవం, ఆవుసో’తి వదేసి. యథా కథం పనావుసో, ఇమస్స భాసితస్స అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి?

‘‘‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి వదం అప్పపఞ్చం పపఞ్చేతి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి వదం అప్పపఞ్చం పపఞ్చేతి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా అత్థి చ నత్థి చ అఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి వదం అప్పపఞ్చం పపఞ్చేతి. ‘ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా నేవత్థి నో నత్థఞ్ఞం కిఞ్చీ’తి, ఇతి వదం అప్పపఞ్చం పపఞ్చేతి. యావతా, ఆవుసో, ఛన్నం ఫస్సాయతనానం గతి తావతా పపఞ్చస్స గతి. యావతా పపఞ్చస్స గతి తావతా ఛన్నం ఫస్సాయతనానం గతి. ఛన్నం, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా పపఞ్చనిరోధో పపఞ్చవూపసమో’’తి. చతుత్థం.

౫. ఉపవాణసుత్తం

౧౭౫. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపవాణో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉపవాణో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, విజ్జాయన్తకరో హోతీ’’తి?

‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, చరణేనన్తకరో హోతీ’’తి?

‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, విజ్జాచరణేనన్తకరో హోతీ’’తి?

‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, అఞ్ఞత్ర విజ్జాచరణేనన్తకరో హోతీ’’తి?

‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, విజ్జాయన్తకరో హోతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, చరణేనన్తకరో హోతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, విజ్జాచరణేనన్తకరో హోతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి. ‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, అఞ్ఞత్ర విజ్జాచరణేనన్తకరో హోతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి. యథా కథం పనావుసో, అన్తకరో హోతీ’’తి?

‘‘విజ్జాయ చే, ఆవుసో, అన్తకరో అభవిస్స, సఉపాదానోవ సమానో అన్తకరో అభవిస్స. చరణేన చే, ఆవుసో, అన్తకరో అభవిస్స, సఉపాదానోవ సమానో అన్తకరో అభవిస్స. విజ్జాచరణేన చే, ఆవుసో, అన్తకరో అభవిస్స, సఉపాదానోవ సమానో అన్తకరో అభవిస్స. అఞ్ఞత్ర విజ్జాచరణేన చే, ఆవుసో, అన్తకరో అభవిస్స, పుథుజ్జనో అన్తకరో అభవిస్స. పుథుజ్జనో హి, ఆవుసో, అఞ్ఞత్ర విజ్జాచరణేన. చరణవిపన్నో ఖో, ఆవుసో, యథాభూతం న జానాతి న పస్సతి. చరణసమ్పన్నో యథాభూతం జానాతి పస్సతి. యథాభూతం జానం పస్సం అన్తకరో హోతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. ఆయాచనసుత్తం

౧౭౬. ‘‘సద్ధో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం సమ్మా ఆయాచమానో ఆయాచేయ్య – ‘తాదిసో హోమి యాదిసా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా’తి [అ. ని. ౨.౧౩౧ ఇదం సుత్తం ఆగతం]. ఏసా, భిక్ఖవే, తులా ఏతం పమాణం మమ సావకానం భిక్ఖూనం, యదిదం సారిపుత్తమోగ్గల్లానా.

‘‘సద్ధా, భిక్ఖవే, భిక్ఖునీ ఏవం సమ్మా ఆయాచమానా ఆయాచేయ్య – ‘తాదిసా హోమి యాదిసా ఖేమా చ భిక్ఖునీ ఉప్పలవణ్ణా చా’తి. ఏసా, భిక్ఖవే, తులా ఏతం పమాణం మమ సావికానం భిక్ఖునీనం, యదిదం ఖేమా చ భిక్ఖునీ ఉప్పలవణ్ణా చ.

‘‘సద్ధో, భిక్ఖవే, ఉపాసకో ఏవం సమ్మా ఆయాచమానో ఆయాచేయ్య – ‘తాదిసో హోమి యాదిసో చిత్తో చ గహపతి హత్థకో చ ఆళవకో’తి. ఏసా, భిక్ఖవే, తులా ఏతం పమాణం మమ సావకానం ఉపాసకానం, యదిదం చిత్తో చ గహపతి హత్థకో చ ఆళవకో.

‘‘సద్ధా, భిక్ఖవే, ఉపాసికా ఏవం సమ్మా ఆయాచమానా ఆయాచేయ్య – ‘తాదిసా హోమి యాదిసా ఖుజ్జుత్తరా చ ఉపాసికా వేళుకణ్డకియా చ నన్దమాతా’తి. ఏసా, భిక్ఖవే, తులా ఏతం పమాణం మమ సావికానం ఉపాసికానం, యదిదం ఖుజ్జుత్తరా చ ఉపాసికా వేళుకణ్డకియా చ నన్దమాతా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. రాహులసుత్తం

౧౭౭. అథ ఖో ఆయస్మా రాహులో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాహులం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘యా చ, రాహుల, అజ్ఝత్తికా పథవీధాతు యా చ బాహిరా పథవీధాతు, పథవీధాతురేవేసా. ‘తం నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి, ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా పథవీధాతుయా నిబ్బిన్దతి, పథవీధాతుయా చిత్తం విరాజేతి.

‘‘యా చ, రాహుల, అజ్ఝత్తికా ఆపోధాతు యా చ బాహిరా ఆపోధాతు, ఆపోధాతురేవేసా. ‘తం నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి, ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా ఆపోధాతుయా నిబ్బిన్దతి, ఆపోధాతుయా చిత్తం విరాజేతి.

‘‘యా చ, రాహుల, అజ్ఝత్తికా తేజోధాతు యా చ బాహిరా తేజోధాతు, తేజోధాతురేవేసా. ‘తం నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి, ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా తేజోధాతుయా నిబ్బిన్దతి, తేజోధాతుయా చిత్తం విరాజేతి.

‘‘యా చ, రాహుల, అజ్ఝత్తికా వాయోధాతు యా చ బాహిరా వాయోధాతు, వాయోధాతురేవేసా. ‘తం నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి, ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా వాయోధాతుయా నిబ్బిన్దతి, వాయోధాతుయా చిత్తం విరాజేతి.

‘‘యతో ఖో, రాహుల, భిక్ఖు ఇమాసు చతూసు ధాతూసు నేవత్తానం న అత్తనియం సమనుపస్సతి, అయం వుచ్చతి, రాహుల, భిక్ఖు అచ్ఛేచ్ఛి తణ్హం, వివత్తయి సంయోజనం, సమ్మా మానాభిసమయా అన్తమకాసి దుక్ఖస్సా’’తి. సత్తమం.

౮. జమ్బాలీసుత్తం

౧౭౮. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో సక్కాయనిరోధం మనసి కరోతి. తస్స సక్కాయనిరోధం మనసి కరోతో సక్కాయనిరోధే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి నాధిముచ్చతి. తస్స ఖో ఏవం [తస్స కో ఏతం (సీ. స్యా. కం. పీ.), ఏవం ఖో తస్స (?) ‘‘ఏవం హి తస్సా భిక్ఖవే జమ్బాలియా’’తి పాఠో వియ], భిక్ఖవే, భిక్ఖునో న సక్కాయనిరోధో పాటికఙ్ఖో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో లేపగతేన [లసగతేన (సీ. పీ.)] హత్థేన సాఖం గణ్హేయ్య, తస్స సో హత్థో సజ్జేయ్యపి గణ్హేయ్యపి [గయ్హేయ్యపి (?)] బజ్ఝేయ్యపి [ఖజ్జేయ్యపి (సీ.)]; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో సక్కాయనిరోధం మనసి కరోతి. తస్స సక్కాయనిరోధం మనసి కరోతో సక్కాయనిరోధే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి నాధిముచ్చతి. తస్స ఖో ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో న సక్కాయనిరోధో పాటికఙ్ఖో.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో సక్కాయనిరోధం మనసి కరోతి. తస్స సక్కాయనిరోధం మనసి కరోతో సక్కాయనిరోధే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. తస్స ఖో ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో సక్కాయనిరోధో పాటికఙ్ఖో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో సుద్ధేన హత్థేన సాఖం గణ్హేయ్య, తస్స సో హత్థో నేవ సజ్జేయ్య న గణ్హేయ్య న బజ్ఝేయ్య; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో సక్కాయనిరోధం మనసి కరోతి. తస్స సక్కాయనిరోధం మనసి కరోతో సక్కాయనిరోధే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. తస్స ఖో ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో సక్కాయనిరోధో పాటికఙ్ఖో.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో అవిజ్జాప్పభేదం మనసి కరోతి. తస్స అవిజ్జాప్పభేదం మనసి కరోతో అవిజ్జాప్పభేదే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి నాధిముచ్చతి. తస్స ఖో ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో న అవిజ్జాప్పభేదో పాటికఙ్ఖో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, జమ్బాలీ అనేకవస్సగణికా. తస్సా పురిసో యాని చేవ ఆయముఖాని తాని పిదహేయ్య, యాని చ అపాయముఖాని తాని వివరేయ్య, దేవో చ న సమ్మా ధారం అనుప్పవేచ్ఛేయ్య. ఏవఞ్హి తస్సా, భిక్ఖవే, జమ్బాలియా న ఆళిప్పభేదో పాటికఙ్ఖో. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో అవిజ్జాప్పభేదం మనసి కరోతి. తస్స అవిజ్జాప్పభేదం మనసి కరోతో అవిజ్జాప్పభేదే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి నాధిముచ్చతి. తస్స ఖో ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో న అవిజ్జాప్పభేదో పాటికఙ్ఖో.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో అవిజ్జాప్పభేదం మనసి కరోతి. తస్స అవిజ్జాప్పభేదం మనసి కరోతో అవిజ్జాప్పభేదే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. తస్స ఖో ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అవిజ్జాప్పభేదో పాటికఙ్ఖో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, జమ్బాలీ అనేకవస్సగణికా. తస్సా పురిసో యాని చేవ ఆయముఖాని తాని వివరేయ్య, యాని చ అపాయముఖాని తాని పిదహేయ్య, దేవో చ సమ్మా ధారం అనుప్పవేచ్ఛేయ్య. ఏవఞ్హి తస్సా, భిక్ఖవే, జమ్బాలియా ఆళిప్పభేదో పాటికఙ్ఖో. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో అవిజ్జాప్పభేదం మనసి కరోతి. తస్స అవిజ్జాప్పభేదం మనసి కరోతో అవిజ్జాప్పభేదే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. తస్స ఖో ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అవిజ్జాప్పభేదో పాటికఙ్ఖో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. నిబ్బానసుత్తం

౧౭౯. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, హేతు కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే న పరినిబ్బాయన్తీ’’తి?

‘‘ఇధావుసో ఆనన్ద, సత్తా ఇమా హానభాగియా సఞ్ఞాతి యథాభూతం నప్పజానన్తి, ఇమా ఠితిభాగియా సఞ్ఞాతి యథాభూతం నప్పజానన్తి, ఇమా విసేసభాగియా సఞ్ఞాతి యథాభూతం నప్పజానన్తి, ఇమా నిబ్బేధభాగియా సఞ్ఞాతి యథాభూతం నప్పజానన్తి. అయం ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే న పరినిబ్బాయన్తీ’’తి.

‘‘కో పనావుసో సారిపుత్త, హేతు కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి? ‘‘ఇధావుసో ఆనన్ద, సత్తా ఇమా హానభాగియా సఞ్ఞాతి యథాభూతం పజానన్తి, ఇమా ఠితిభాగియా సఞ్ఞాతి యథాభూతం పజానన్తి, ఇమా విసేసభాగియా సఞ్ఞాతి యథాభూతం పజానన్తి, ఇమా నిబ్బేధభాగియా సఞ్ఞాతి యథాభూతం పజానన్తి. అయం ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి. నవమం.

౧౦. మహాపదేససుత్తం

౧౮౦. ఏకం సమయం భగవా భోగనగరే విహరతి ఆనన్దచేతియే [ఆనన్దే చేతియే (దీ. ని. ౨.౧౮౬) మహావ. ౩౦౩ పన అఞ్ఞథా ఆగతం]. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, మహాపదేసే దేసేస్సామి, తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమే, భిక్ఖవే, చత్తారో మహాపదేసా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య – ‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి. తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో భాసితం నేవ అభినన్దితబ్బం నప్పటిక్కోసితబ్బం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా తాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా సుత్తే ఓతారేతబ్బాని [ఓసారేతబ్బాని], వినయే సన్దస్సేతబ్బాని. తాని చే సుత్తే ఓతారియమానాని [ఓసారియమానాని] వినయే సన్దస్సియమానాని న చేవ సుత్తే ఓతరన్తి [ఓసరన్తి (దీ. ని. ౨.౧౮౮)] న వినయే సన్దిస్సన్తి, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అద్ధా, ఇదం న చేవ తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స; ఇమస్స చ భిక్ఖునో దుగ్గహిత’న్తి. ఇతి హేతం [ఇతి హిదం (సీ. స్యా. కం. క.)], భిక్ఖవే, ఛడ్డేయ్యాథ.

[ఏత్తకో పాఠో దీఘనికాయే న దిస్సతి, పేయ్యాలముఖేన దస్సితో భవేయ్య] ‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య – ‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి. తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో భాసితం నేవ అభినన్దితబ్బం నప్పటిక్కోసితబ్బం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా తాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా సుత్తే ఓతారేతబ్బాని, వినయే సన్దస్సేతబ్బాని [ఏత్తకో పాఠో దీఘనికాయే న దిస్సతి, పేయ్యాలముఖేన దస్సితో భవేయ్య]. తాని చే సుత్తే ఓతారియమానాని వినయే సన్దస్సియమానాని సుత్తే చేవ ఓతరన్తి వినయే చ సన్దిస్సన్తి, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అద్ధా, ఇదం తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స; ఇమస్స చ భిక్ఖునో సుగ్గహిత’న్తి. ఇదం, భిక్ఖవే, పఠమం మహాపదేసం ధారేయ్యాథ.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య – ‘అసుకస్మిం నామ ఆవాసే సఙ్ఘో విహరతి సథేరో సపామోక్ఖో. తస్స మే సఙ్ఘస్స సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి. తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో భాసితం నేవ అభినన్దితబ్బం నప్పటిక్కోసితబ్బం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా తాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా సుత్తే ఓతారేతబ్బాని, వినయే సన్దస్సేతబ్బాని. తాని చే సుత్తే ఓతారియమానాని వినయే సన్దస్సియమానాని న చేవ సుత్తే ఓతరన్తి న వినయే సన్దిస్సన్తి, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అద్ధా, ఇదం న చేవ తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స; తస్స చ సఙ్ఘస్స దుగ్గహిత’న్తి. ఇతి హేతం, భిక్ఖవే, ఛడ్డేయ్యాథ.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య – ‘అసుకస్మిం నామ ఆవాసే సఙ్ఘో విహరతి సథేరో సపామోక్ఖో. తస్స మే సఙ్ఘస్స సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి. తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో భాసితం నేవ అభినన్దితబ్బం నప్పటిక్కోసితబ్బం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా తాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా సుత్తే ఓతారేతబ్బాని, వినయే సన్దస్సేతబ్బాని. తాని చే సుత్తే ఓతారియమానాని, వినయే సన్దస్సియమానాని సుత్తే చేవ ఓతరన్తి వినయే చ సన్దిస్సన్తి, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అద్ధా, ఇదం తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స; తస్స చ సఙ్ఘస్స సుగ్గహిత’న్తి. ఇదం, భిక్ఖవే, దుతియం మహాపదేసం ధారేయ్యాథ.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య – ‘అసుకస్మిం నామ ఆవాసే సమ్బహులా థేరా భిక్ఖూ విహరన్తి బహుస్సుతా ఆగతాగమా ధమ్మధరా వినయధరా మాతికాధరా. తేసం మే థేరానం సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి. తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో భాసితం నేవ అభినన్దితబ్బం నప్పటిక్కోసితబ్బం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా తాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా సుత్తే ఓతారేతబ్బాని, వినయే సన్దస్సేతబ్బాని. తాని చే సుత్తే ఓతారియమానాని వినయే సన్దస్సియమానాని న చేవ సుత్తే ఓతరన్తి న వినయే సన్దిస్సన్తి, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అద్ధా, ఇదం న చేవ తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స; తేసఞ్చ థేరానం దుగ్గహిత’న్తి. ఇతి హేతం, భిక్ఖవే, ఛడ్డేయ్యాథ.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య – ‘అసుకస్మిం నామ ఆవాసే సమ్బహులా థేరా భిక్ఖూ విహరన్తి బహుస్సుతా ఆగతాగమా ధమ్మధరా వినయధరా మాతికాధరా. తేసం మే థేరానం సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి. తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో భాసితం నేవ అభినన్దితబ్బం నప్పటిక్కోసితబ్బం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా తాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా సుత్తే ఓతారేతబ్బాని, వినయే సన్దస్సేతబ్బాని. తాని చే సుత్తే ఓతారియమానాని వినయే సన్దస్సియమానాని సుత్తే చేవ ఓతరన్తి వినయే చ సన్దిస్సన్తి, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అద్ధా, ఇదం తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స; తేసఞ్చ థేరానం సుగ్గహిత’న్తి. ఇదం, భిక్ఖవే, తతియం మహాపదేసం ధారేయ్యాథ.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య – ‘అసుకస్మిం నామ ఆవాసే ఏకో థేరో భిక్ఖు విహరతి బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో. తస్స మే థేరస్స సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి. తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో భాసితం నేవ అభినన్దితబ్బం నప్పటిక్కోసితబ్బం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా తాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా సుత్తే ఓతారేతబ్బాని, వినయే సన్దస్సేతబ్బాని. తాని చే సుత్తే ఓతారియమానాని వినయే సన్దస్సియమానాని న చేవ సుత్తే ఓతరన్తి న వినయే సన్దిస్సన్తి, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అద్ధా, ఇదం న చేవ తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స; తస్స చ థేరస్స దుగ్గహిత’న్తి. ఇతి హేతం, భిక్ఖవే, ఛడ్డేయ్యాథ.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య – ‘అసుకస్మిం నామ ఆవాసే ఏకో థేరో భిక్ఖు విహరతి బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో. తస్స మే థేరస్స సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి. తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో భాసితం నేవ అభినన్దితబ్బం నప్పటిక్కోసితబ్బం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా తాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా సుత్తే ఓతారేతబ్బాని, వినయే సన్దస్సేతబ్బాని. తాని చే సుత్తే ఓతారియమానాని వినయే సన్దస్సియమానాని సుత్తే చేవ ఓతరన్తి వినయే చ సన్దిస్సన్తి, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అద్ధా, ఇదం తస్స భగవతో వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స; తస్స చ థేరస్స సుగ్గహిత’న్తి. ఇదం, భిక్ఖవే, చతుత్థం మహాపదేసం ధారేయ్యాథ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో మహాపదేసా’’తి. దసమం.

సఞ్చేతనియవగ్గో తతియో.