(౧౭) ౨. పటిపదావగ్గో

౧. సంఖిత్తసుత్తం

౧౬౧. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో పటిపదా’’తి. పఠమం.

౨. విత్థారసుత్తం

౧౬౨. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పకతియాపి తిబ్బరాగజాతికో హోతి, అభిక్ఖణం రాగజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పకతియాపి తిబ్బదోసజాతికో హోతి, అభిక్ఖణం దోసజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పకతియాపి తిబ్బమోహజాతికో హోతి, అభిక్ఖణం మోహజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని ముదూని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ముదుత్తా దన్ధం ఆనన్తరియం పాపుణాతి ఆసవానం ఖయాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పకతియాపి తిబ్బరాగజాతికో హోతి, అభిక్ఖణం రాగజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పకతియాపి తిబ్బదోసజాతికో హోతి, అభిక్ఖణం దోసజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పకతియాపి తిబ్బమోహజాతికో హోతి, అభిక్ఖణం మోహజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని అధిమత్తాని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అధిమత్తత్తా ఖిప్పం ఆనన్తరియం పాపుణాతి ఆసవానం ఖయాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పకతియాపి న తిబ్బరాగజాతికో హోతి, నాభిక్ఖణం రాగజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పకతియాపి న తిబ్బదోసజాతికో హోతి, నాభిక్ఖణం దోసజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పకతియాపి న తిబ్బమోహజాతికో హోతి, నాభిక్ఖణం మోహజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని ముదూని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ముదుత్తా దన్ధం ఆనన్తరియం పాపుణాతి ఆసవానం ఖయాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పకతియాపి న తిబ్బరాగజాతికో హోతి, నాభిక్ఖణం రాగజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పకతియాపి న తిబ్బదోసజాతికో హోతి, నాభిక్ఖణం దోసజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పకతియాపి న తిబ్బమోహజాతికో హోతి, నాభిక్ఖణం మోహజం దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని అధిమత్తాని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అధిమత్తత్తా ఖిప్పం ఆనన్తరియం పాపుణాతి ఆసవానం ఖయాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో పటిపదా’’తి. దుతియం.

౩. అసుభసుత్తం

౧౬౩. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసుభానుపస్సీ కాయే విహరతి, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞీ [పటిక్కూలసఞ్ఞీ (సీ. స్యా. కం. పీ.)], సబ్బలోకే అనభిరతిసఞ్ఞీ [అనభిరతసఞ్ఞీ (సీ. స్యా. కం. పీ.)], సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ; మరణసఞ్ఞా ఖో పనస్స అజ్ఝత్తం సూపట్ఠితా హోతి. సో ఇమాని పఞ్చ సేఖబలాని [సేక్ఖబలాని (స్యా. కం.)] ఉపనిస్సాయ విహరతి – సద్ధాబలం, హిరిబలం, ఓత్తప్పబలం, వీరియబలం, పఞ్ఞాబలం. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని ముదూని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ముదుత్తా దన్ధం ఆనన్తరియం పాపుణాతి ఆసవానం ఖయాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసుభానుపస్సీ కాయే విహరతి, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞీ, సబ్బలోకే అనభిరతిసఞ్ఞీ, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ; మరణసఞ్ఞా ఖో పనస్స అజ్ఝత్తం సూపట్ఠితా హోతి. సో ఇమాని పఞ్చ సేఖబలాని ఉపనిస్సాయ విహరతి – సద్ధాబలం…పే… పఞ్ఞాబలం. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని అధిమత్తాని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అధిమత్తత్తా ఖిప్పం ఆనన్తరియం పాపుణాతి ఆసవానం ఖయాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా? ఇధ భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమాని పఞ్చ సేఖబలాని ఉపనిస్సాయ విహరతి – సద్ధాబలం…పే… పఞ్ఞాబలం. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని ముదూని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ముదుత్తా దన్ధం ఆనన్తరియం పాపుణాతి ఆసవానం ఖయాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా? [కథా. ౮౧౫ ఆదయో] ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి…పే… దుతియం ఝానం…పే… తతియం ఝానం…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమాని పఞ్చ సేఖబలాని ఉపనిస్సాయ విహరతి – సద్ధాబలం, హిరిబలం, ఓత్తప్పబలం, వీరియబలం, పఞ్ఞాబలం. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని అధిమత్తాని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అధిమత్తత్తా ఖిప్పం ఆనన్తరియం పాపుణాతి ఆసవానం ఖయాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో పటిపదా’’తి. తతియం.

౪. పఠమఖమసుత్తం

౧౬౪. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, పటిపదా. కతమా చతస్సో? అక్ఖమా పటిపదా, ఖమా పటిపదా, దమా పటిపదా, సమా పటిపదా. కతమా చ, భిక్ఖవే, అక్ఖమా పటిపదా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో [ఏకచ్చో పుగ్గలో (సీ. స్యా. కం.)] అక్కోసన్తం పచ్చక్కోసతి, రోసన్తం పటిరోసతి, భణ్డన్తం పటిభణ్డతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అక్ఖమా పటిపదా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, ఖమా పటిపదా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అక్కోసన్తం న పచ్చక్కోసతి, రోసన్తం న పటిరోసతి, భణ్డన్తం న పటిభణ్డతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఖమా పటిపదా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, దమా పటిపదా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ; యత్వాధికరణమేనం చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి; రక్ఖతి చక్ఖున్ద్రియం; చక్ఖున్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ; యత్వాధికరణమేనం మనిన్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి; రక్ఖతి మనిన్ద్రియం; మనిన్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దమా పటిపదా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమా పటిపదా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి సమేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి; ఉప్పన్నం బ్యాపాదవితక్కం…పే… ఉప్పన్నం విహింసావితక్కం… ఉప్పన్నుప్పన్నే పాపకే అకుసలే ధమ్మే నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి సమేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమా పటిపదా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో పటిపదా’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియఖమసుత్తం

౧౬౫. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, పటిపదా. కతమా చతస్సో? అక్ఖమా పటిపదా, ఖమా పటిపదా, దమా పటిపదా, సమా పటిపదా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అక్ఖమా పటిపదా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అక్ఖమో హోతి సీతస్స ఉణ్హస్స జిఘచ్ఛాయ పిపాసాయ, డంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సానం దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అనధివాసకజాతికో హోతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అక్ఖమా పటిపదా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, ఖమా పటిపదా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ఖమో హోతి సీతస్స ఉణ్హస్స జిఘచ్ఛాయ పిపాసాయ, డంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సానం దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అధివాసకజాతికో హోతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఖమా పటిపదా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, దమా పటిపదా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి…పే… సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ; యత్వాధికరణమేనం మనిన్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి; రక్ఖతి మనిన్ద్రియం; మనిన్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దమా పటిపదా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమా పటిపదా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి సమేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి, ఉప్పన్నం బ్యాపాదవితక్కం…పే… ఉప్పన్నం విహింసావితక్కం… ఉప్పన్నుప్పన్నే పాపకే అకుసలే ధమ్మే నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి సమేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమా పటిపదా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో పటిపదా’’తి. పఞ్చమం.

౬. ఉభయసుత్తం

౧౬౬. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యాయం పటిపదా దుక్ఖా దన్ధాభిఞ్ఞా, అయం, భిక్ఖవే, పటిపదా ఉభయేనేవ హీనా అక్ఖాయతి. యమ్పాయం పటిపదా దుక్ఖా, ఇమినాపాయం హీనా అక్ఖాయతి; యమ్పాయం పటిపదా దన్ధా, ఇమినాపాయం హీనా అక్ఖాయతి. అయం, భిక్ఖవే, పటిపదా ఉభయేనేవ హీనా అక్ఖాయతి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యాయం పటిపదా దుక్ఖా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, అయం, భిక్ఖవే, పటిపదా దుక్ఖత్తా హీనా అక్ఖాయతి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యాయం పటిపదా సుఖా దన్ధాభిఞ్ఞా, అయం, భిక్ఖవే, పటిపదా దన్ధత్తా హీనా అక్ఖాయతి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యాయం పటిపదా సుఖా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, అయం, భిక్ఖవే, పటిపదా ఉభయేనేవ పణీతా అక్ఖాయతి. యమ్పాయం పటిపదా సుఖా, ఇమినాపాయం పణీతా అక్ఖాయతి; యమ్పాయం పటిపదా ఖిప్పా, ఇమినాపాయం పణీతా అక్ఖాయతి. అయం, భిక్ఖవే, పటిపదా ఉభయేనేవ పణీతా అక్ఖాయతి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో పటిపదా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. మహామోగ్గల్లానసుత్తం

౧౬౭. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహామోగ్గల్లానేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ –

‘‘చతస్సో ఇమా, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా. ఇమా ఖో, ఆవుసో, చతస్సో పటిపదా. ఇమాసం, ఆవుసో, చతున్నం పటిపదానం [చతస్సన్నం పటిపదానం (సీ. స్యా. కం.)] కతమం తే పటిపదం ఆగమ్మ అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముత్త’’న్తి?

‘‘చతస్సో ఇమా, ఆవుసో సారిపుత్త, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా. ఇమా ఖో, ఆవుసో, చతస్సో పటిపదా. ఇమాసం, ఆవుసో, చతున్నం పటిపదానం యాయం పటిపదా దుక్ఖా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, ఇమం మే పటిపదం ఆగమ్మ అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముత్త’’న్తి. సత్తమం.

౮. సారిపుత్తసుత్తం

౧౬౮. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘చతస్సో ఇమా, ఆవుసో సారిపుత్త, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా. ఇమా ఖో, ఆవుసో, చతస్సో పటిపదా. ఇమాసం, ఆవుసో, చతున్నం పటిపదానం కతమం తే పటిపదం ఆగమ్మ అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముత్త’’న్తి?

‘‘చతస్సో ఇమా, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా. ఇమా ఖో, ఆవుసో, చతస్సో పటిపదా. ఇమాసం, ఆవుసో, చతున్నం పటిపదానం యాయం పటిపదా సుఖా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, ఇమం మే పటిపదం ఆగమ్మ అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముత్త’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. ససఙ్ఖారసుత్తం

౧౬౯. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో దిట్ఠేవ ధమ్మే ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో కాయస్స భేదా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో దిట్ఠేవ ధమ్మే అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో కాయస్స భేదా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో దిట్ఠేవ ధమ్మే ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసుభానుపస్సీ కాయే విహరతి, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞీ, సబ్బలోకే అనభిరతిసఞ్ఞీ, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ. మరణసఞ్ఞా ఖో పనస్స అజ్ఝత్తం సూపట్ఠితా హోతి. సో ఇమాని పఞ్చ సేఖబలాని ఉపనిస్సాయ విహరతి – సద్ధాబలం, హిరిబలం, ఓత్తప్పబలం, వీరియబలం, పఞ్ఞాబలం. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని అధిమత్తాని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అధిమత్తత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో దిట్ఠేవ ధమ్మే ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో కాయస్స భేదా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసుభానుపస్సీ కాయే విహరతి, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞీ, సబ్బలోకే అనభిరతిసఞ్ఞీ, సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీ. మరణసఞ్ఞా ఖో పనస్స అజ్ఝత్తం సూపట్ఠితా హోతి. సో ఇమాని పఞ్చ సేఖబలాని ఉపనిస్సాయ విహరతి – సద్ధాబలం, హిరిబలం, ఓత్తప్పబలం, వీరియబలం, పఞ్ఞాబలం. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని ముదూని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ముదుత్తా కాయస్స భేదా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో కాయస్స భేదా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో దిట్ఠేవ ధమ్మే అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం…పే… దుతియం ఝానం…పే… తతియం ఝానం…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమాని పఞ్చ సేఖబలాని ఉపనిస్సాయ విహరతి – సద్ధాబలం…పే… పఞ్ఞాబలం. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని అధిమత్తాని పాతుభవన్తి – సద్ధిన్ద్రియం…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అధిమత్తత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో దిట్ఠేవ ధమ్మే అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో కాయస్స భేదా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం…పే… దుతియం ఝానం…పే… తతియం ఝానం…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమాని పఞ్చ సేఖబలాని ఉపనిస్సాయ విహరతి – సద్ధాబలం, హిరిబలం, ఓత్తప్పబలం, వీరియబలం, పఞ్ఞాబలం. తస్సిమాని పఞ్చిన్ద్రియాని…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం. సో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ముదుత్తా కాయస్స భేదా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో కాయస్స భేదా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. నవమం.

౧౦. యుగనద్ధసుత్తం

౧౭౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా ఆనన్దో కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తత్ర ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా ఆనన్దో ఏతదవోచ –

‘‘యో హి కోచి, ఆవుసో, భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా మమ సన్తికే అరహత్తప్పత్తిం [అరహత్తప్పత్తం (క.) పటి. మ. ౨.౧ పటిసమ్భిదామగ్గేపి] బ్యాకరోతి, సబ్బో సో చతూహి మగ్గేహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన.

‘‘కతమేహి చతూహి? ఇధ, ఆవుసో, భిక్ఖు సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావేతి. తస్స సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావయతో మగ్గో సఞ్జాయతి. సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సంయోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖు విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావేతి. తస్స విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావయతో మగ్గో సఞ్జాయతి. సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సంయోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖు సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి. తస్స సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావయతో మగ్గో సఞ్జాయతి. సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సంయోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖునో ధమ్ముద్ధచ్చవిగ్గహితం మానసం హోతి. హోతి సో, ఆవుసో, సమయో యం తం చిత్తం అజ్ఝత్తమేవ సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. తస్స మగ్గో సఞ్జాయతి. సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సంయోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

‘‘యో హి కోచి, ఆవుసో, భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా మమ సన్తికే అరహత్తప్పత్తిం బ్యాకరోతి, సబ్బో సో ఇమేహి చతూహి మగ్గేహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేనా’’తి. దసమం.

పటిపదావగ్గో దుతియో.