(౧౧) ౧. వలాహకవగ్గో

౧. పఠమవలాహకసుత్తం

౧౦౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, వలాహకా. కతమే చత్తారో? గజ్జితా నో వస్సితా, వస్సితా నో గజ్జితా, నేవ గజ్జితా నో వస్సితా, గజ్జితా చ వస్సితా చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో వలాహకా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో వలాహకూపమా [పు. ప. ౧౫౭] పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? గజ్జితా నో వస్సితా, వస్సితా నో గజ్జితా, నేవ గజ్జితా నో వస్సితా, గజ్జితా చ వస్సితా చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గజ్జితా హోతి నో వస్సితా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో భాసితా హోతి, నో కత్తా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గజ్జితా హోతి, నో వస్సితా. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, వలాహకో గజ్జితా, నో వస్సితా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వస్సితా హోతి, నో గజ్జితా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో కత్తా హోతి, నో భాసితా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వస్సితా హోతి, నో గజ్జితా. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, వలాహకో వస్సితా, నో గజ్జితా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవ గజ్జితా హోతి, నో వస్సితా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో నేవ భాసితా హోతి, నో కత్తా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవ గజ్జితా హోతి, నో వస్సితా. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, వలాహకో నేవ గజ్జితా [నేవ గజ్జితా హోతి (క.)], నో వస్సితా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గజ్జితా చ హోతి వస్సితా చ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో భాసితా చ హోతి కత్తా చ. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గజ్జితా చ హోతి వస్సితా చ. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, వలాహకో గజ్జితా చ [గజ్జితా చ హోతి (క.)] వస్సితా చ; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో వలాహకూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. పఠమం.

౨. దుతియవలాహకసుత్తం

౧౦౨. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, వలాహకా. కతమే చత్తారో? గజ్జితా నో వస్సితా, వస్సితా నో గజ్జితా, నేవ గజ్జితా నో వస్సితా గజ్జితా చ వస్సితా చ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో వలాహకా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో వలాహకూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? గజ్జితా నో వస్సితా, వస్సితా నో గజ్జితా, నేవ గజ్జితా నో వస్సితా, గజ్జితా చ వస్సితా చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గజ్జితా హోతి, నో వస్సితా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ధమ్మం పరియాపుణాతి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గజ్జితా హోతి, నో వస్సితా. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, వలాహకో గజ్జితా, నో వస్సితా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వస్సితా హోతి, నో గజ్జితా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ధమ్మం న పరియాపుణాతి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వస్సితా హోతి, నో గజ్జితా. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, వలాహకో వస్సితా, నో గజ్జితా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవ గజ్జితా హోతి, నో వస్సితా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో నేవ ధమ్మం పరియాపుణాతి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవ గజ్జితా హోతి, నో వస్సితా. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, వలాహకో నేవ గజ్జితా, నో వస్సితా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గజ్జితా చ హోతి వస్సితా చ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ధమ్మం పరియాపుణాతి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గజ్జితా చ హోతి వస్సితా చ. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, వలాహకో గజ్జితా చ వస్సితా చ; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో వలాహకూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. దుతియం.

౩. కుమ్భసుత్తం

౧౦౩. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, కుమ్భా. కతమే చత్తారో? తుచ్ఛో పిహితో, పూరో వివటో, తుచ్ఛో వివటో, పూరో పిహితో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో కుమ్భా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో కుమ్భూపమా [పు. ప. ౧౬౦] పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? తుచ్ఛో పిహితో, పూరో వివటో, తుచ్ఛో వివటో, పూరో పిహితో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో తుచ్ఛో హోతి పిహితో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో తుచ్ఛో హోతి పిహితో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, కుమ్భో తుచ్ఛో పిహితో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పూరో హోతి వివటో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స న పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పూరో హోతి వివటో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, కుమ్భో పూరో వివటో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో తుచ్ఛో హోతి వివటో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స న పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో తుచ్ఛో హోతి వివటో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, కుమ్భో తుచ్ఛో వివటో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పూరో హోతి పిహితో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పూరో హోతి పిహితో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, కుమ్భో పూరో పిహితో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో కుమ్భూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. తతియం.

౪. ఉదకరహదసుత్తం

౧౦౪. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ఉదకరహదా. కతమే చత్తారో? ఉత్తానో గమ్భీరోభాసో, గమ్భీరో ఉత్తానోభాసో, ఉత్తానో ఉత్తానోభాసో, గమ్భీరో గమ్భీరోభాసో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఉదకరహదా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఉదకరహదూపమా [పు. ప. ౧౬౧] పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఉత్తానో గమ్భీరోభాసో, గమ్భీరో ఉత్తానోభాసో, ఉత్తానో ఉత్తానోభాసో, గమ్భీరో గమ్భీరోభాసో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉత్తానో హోతి గమ్భీరోభాసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉత్తానో హోతి గమ్భీరోభాసో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, ఉదకరహదో ఉత్తానో గమ్భీరోభాసో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గమ్భీరో హోతి ఉత్తానోభాసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స న పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గమ్భీరో హోతి ఉత్తానోభాసో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, ఉదకరహదో గమ్భీరో ఉత్తానోభాసో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉత్తానో హోతి ఉత్తానోభాసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స న పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఉత్తానో హోతి ఉత్తానోభాసో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, ఉదకరహదో ఉత్తానో ఉత్తానోభాసో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గమ్భీరో హోతి గమ్భీరోభాసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గమ్భీరో హోతి గమ్భీరోభాసో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, ఉదకరహదో గమ్భీరో గమ్భీరోభాసో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఉదకరహదూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. చతుత్థం.

౫. అమ్బసుత్తం

౧౦౫. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అమ్బాని. కతమాని చత్తారి? ఆమం పక్కవణ్ణి [పక్కవణ్ణీ (పు. ప. ౧౫౯)], పక్కం ఆమవణ్ణి [ఆమవణ్ణీ (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ఆమం ఆమవణ్ణి, పక్కం పక్కవణ్ణి – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి అమ్బాని. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో అమ్బూపమా [పక్కవణ్ణీ (పు. ప. ౧౫౯)] పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఆమో పక్కవణ్ణీ, పక్కో ఆమవణ్ణీ, ఆమో ఆమవణ్ణీ, పక్కో పక్కవణ్ణీ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఆమో హోతి పక్కవణ్ణీ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఆమో హోతి పక్కవణ్ణీ. సేయ్యథాపి తం, భిక్ఖవే, అమ్బం ఆమం పక్కవణ్ణి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పక్కో హోతి ఆమవణ్ణీ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స న పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పక్కో హోతి ఆమవణ్ణీ. సేయ్యథాపి తం, భిక్ఖవే, అమ్బం పక్కం ఆమవణ్ణి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఆమో హోతి ఆమవణ్ణీ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స న పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఆమో హోతి ఆమవణ్ణీ. సేయ్యథాపి తం, భిక్ఖవే, అమ్బం ఆమం ఆమవణ్ణి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పక్కో హోతి పక్కవణ్ణీ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స పాసాదికం హోతి అభిక్కన్తం పటిక్కన్తం ఆలోకితం విలోకితం సమిఞ్జితం పసారితం సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పక్కో హోతి పక్కవణ్ణీ. సేయ్యథాపి తం, భిక్ఖవే, అమ్బం పక్కం పక్కవణ్ణి; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో అమ్బూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియఅమ్బసుత్తం

(ఛట్ఠం ఉత్తానత్థమేవాతి అట్ఠకథాయం దస్సితం, పాళిపోత్థకేసు పన కత్థచిపి న దిస్సతి.) [( ) ‘‘ఛట్ఠం ఉక్కానత్థమేవా’’తి అట్ఠకథాయం దస్సితం, పాళిపోత్థకేసు పన కత్థచిపి న దిస్సతి. ‘‘… ఆమం పక్కోభాసం, పక్కం ఆమోభాస’’న్తిఆదినా పాఠో భవేయ్య]

౭. మూసికసుత్తం

౧౦౭. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, మూసికా. కతమా చతస్సో? గాధం కత్తా నో వసితా, వసితా నో గాధం కత్తా, నేవ గాధం కత్తా నో వసితా, గాధం కత్తా చ వసితా చ – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో మూసికా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో మూసికూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? గాధం కత్తా నో వసితా, వసితా నో గాధం కత్తా, నేవ గాధం కత్తా నో వసితా, గాధం కత్తా చ వసితా చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గాధం కత్తా హోతి నో వసితా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ధమ్మం పరియాపుణాతి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గాధం కత్తా హోతి, నో వసితా. సేయ్యథాపి సా, భిక్ఖవే, మూసికా గాధం కత్తా, నో వసితా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వసితా హోతి, నో గాధం కత్తా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ధమ్మం న పరియాపుణాతి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో వసితా హోతి, నో గాధం కత్తా. సేయ్యథాపి సా, భిక్ఖవే, మూసికా వసితా హోతి, నో గాధం కత్తా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం, పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవ గాధం కత్తా హోతి నో వసితా? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ధమ్మం న పరియాపుణాతి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవ గాధం కత్తా హోతి, నో వసితా. సేయ్యథాపి సా, భిక్ఖవే, మూసికా నేవ గాధం కత్తా హోతి, నో వసితా; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గాధం కత్తా చ హోతి వసితా చ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో ధమ్మం పరియాపుణాతి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో గాధం కత్తా చ హోతి వసితా చ. సేయ్యథాపి సా, భిక్ఖవే, మూసికా గాధం కత్తా చ హోతి వసితా చ; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో మూసికూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. సత్తమం.

౮. బలీబద్దసుత్తం

౧౦౮. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, బలీబద్దా [బలివద్దా (సీ. స్యా. కం. పీ.), బలిబద్ధా (క.) పు. ప. ౧౬౨]. కతమే చత్తారో? సగవచణ్డో నో పరగవచణ్డో, పరగవచణ్డో నో సగవచణ్డో, సగవచణ్డో చ పరగవచణ్డో చ, నేవ సగవచణ్డో నో పరగవచణ్డో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో బలీబద్దా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో బలీబద్దూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? సగవచణ్డో నో పరగవచణ్డో, పరగవచణ్డో నో సగవచణ్డో, సగవచణ్డో చ పరగవచణ్డో చ, నేవ సగవచణ్డో నో పరగవచణ్డో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సగవచణ్డో హోతి, నో పరగవచణ్డో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సకపరిసం ఉబ్బేజేతా హోతి, నో పరపరిసం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సగవచణ్డో హోతి, నో పరగవచణ్డో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, బలీబద్దో సగవచణ్డో, నో పరగవచణ్డో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పరగవచణ్డో హోతి, నో సగవచణ్డో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో పరపరిసం ఉబ్బేజేతా హోతి, నో సకపరిసం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో పరగవచణ్డో హోతి, నో సగవచణ్డో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, బలీబద్దో పరగవచణ్డో, నో సగవచణ్డో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సగవచణ్డో చ హోతి పరగవచణ్డో చ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సకపరిసం ఉబ్బేజేతా హోతి పరపరిసఞ్చ. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సగవచణ్డో చ హోతి పరగవచణ్డో చ. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, బలీబద్దో సగవచణ్డో చ పరగవచణ్డో చ; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవ సగవచణ్డో హోతి నో పరగవచణ్డో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో నేవ సకపరిసం ఉబ్బేజేతా హోతి, నో పరపరిసఞ్చ. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవ సగవచణ్డో హోతి, నో పరగవచణ్డో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, బలీబద్దో నేవ సగవచణ్డో, నో పరగవచణ్డో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో బలీబద్దూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. రుక్ఖసుత్తం

౧౦౯. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, రుక్ఖా. కతమే చత్తారో? ఫేగ్గు ఫేగ్గుపరివారో, ఫేగ్గు సారపరివారో, సారో ఫేగ్గుపరివారో, సారో సారపరివారో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో రుక్ఖా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో రుక్ఖూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఫేగ్గు ఫేగ్గుపరివారో, ఫేగ్గు సారపరివారో, సారో ఫేగ్గుపరివారో, సారో సారపరివారో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఫేగ్గు హోతి ఫేగ్గుపరివారో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో దుస్సీలో హోతి పాపధమ్మో; పరిసాపిస్స హోతి దుస్సీలా పాపధమ్మా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఫేగ్గు హోతి ఫేగ్గుపరివారో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, రుక్ఖో ఫేగ్గు ఫేగ్గుపరివారో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఫేగ్గు హోతి సారపరివారో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో దుస్సీలో హోతి పాపధమ్మో; పరిసా చ ఖ్వస్స హోతి సీలవతీ కల్యాణధమ్మా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఫేగ్గు హోతి సారపరివారో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, రుక్ఖో ఫేగ్గు సారపరివారో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సారో హోతి ఫేగ్గుపరివారో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సీలవా హోతి కల్యాణధమ్మో; పరిసా చ ఖ్వస్స హోతి దుస్సీలా పాపధమ్మా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సారో హోతి ఫేగ్గుపరివారో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, రుక్ఖో సారో ఫేగ్గుపరివారో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సారో హోతి సారపరివారో? ఇధ భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సీలవా హోతి కల్యాణధమ్మో; పరిసాపిస్స హోతి సీలవతీ కల్యాణధమ్మా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో సారో హోతి సారపరివారో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, రుక్ఖో సారో సారపరివారో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో రుక్ఖూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి [పు. ప. ౧౭౦]. నవమం.

౧౦. ఆసీవిససుత్తం

౧౧౦. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ఆసీవిసా [ఆసివిసా (క.) పు. ప. ౧౬౩]. కతమే చత్తారో? ఆగతవిసో న ఘోరవిసో, ఘోరవిసో న ఆగతవిసో, ఆగతవిసో చ ఘోరవిసో చ, నేవాగతవిసో న ఘోరవిసో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఆసీవిసా. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఆసీవిసూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఆగతవిసో న ఘోరవిసో, ఘోరవిసో న ఆగతవిసో, ఆగతవిసో చ ఘోరవిసో చ, నేవాగతవిసో న ఘోరవిసో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఆగతవిసో హోతి, న ఘోరవిసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో అభిణ్హం కుజ్ఝతి. సో చ ఖ్వస్స కోధో [కోపో (క.) పు. ప. ౧౬౩] న దీఘరత్తం అనుసేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఆగతవిసో హోతి, న ఘోరవిసో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, ఆసీవిసో ఆగతవిసో, న ఘోరవిసో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఘోరవిసో హోతి, న ఆగతవిసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో న హేవ ఖో అభిణ్హం కుజ్ఝతి. సో చ ఖ్వస్స కోధో దీఘరత్తం అనుసేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఘోరవిసో హోతి, న ఆగతవిసో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, ఆసీవిసో ఘోరవిసో, న ఆగతవిసో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఆగతవిసో చ హోతి ఘోరవిసో చ? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో అభిణ్హం కుజ్ఝతి. సో చ ఖ్వస్స కోధో దీఘరత్తం అనుసేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఆగతవిసో చ హోతి ఘోరవిసో చ. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, ఆసీవిసో ఆగతవిసో చ ఘోరవిసో చ; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవాగతవిసో హోతి న ఘోరవిసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో న హేవ ఖో అభిణ్హం కుజ్ఝతి. సో చ ఖ్వస్స కోధో న దీఘరత్తం అనుసేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో నేవాగతవిసో హోతి, న ఘోరవిసో. సేయ్యథాపి సో, భిక్ఖవే, ఆసీవిసో నేవాగతవిసో న ఘోరవిసో; తథూపమాహం, భిక్ఖవే, ఇమం పుగ్గలం వదామి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ఆసీవిసూపమా పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి. దసమం.

వలాహకవగ్గో పఠమో.