౧. పత్తకమ్మసుత్తం

౬౧. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారోమే, గహపతి, ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? భోగా మే ఉప్పజ్జన్తు సహధమ్మేనాతి, అయం పఠమో ధమ్మో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం.

‘‘భోగే లద్ధా సహధమ్మేన యసో మే ఆగచ్ఛతు సహ ఞాతీహి సహ ఉపజ్ఝాయేహీతి, అయం దుతియో ధమ్మో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం.

‘‘భోగే లద్ధా సహధమ్మేన యసం లద్ధా సహ ఞాతీహి సహ ఉపజ్ఝాయేహి చిరం జీవామి దీఘమాయుం పాలేమీతి, అయం తతియో ధమ్మో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం.

‘‘భోగే లద్ధా సహధమ్మేన యసం లద్ధా సహ ఞాతీహి సహ ఉపజ్ఝాయేహి చిరం జీవిత్వా దీఘమాయుం పాలేత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జామీతి, అయం చతుత్థో ధమ్మో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం. ఇమే ఖో, గహపతి, చత్తారో ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం.

‘‘ఇమేసం ఖో, గహపతి, చతున్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం చత్తారో ధమ్మా పటిలాభాయ సంవత్తన్తి. కతమే చత్తారో? సద్ధాసమ్పదా, సీలసమ్పదా, చాగసమ్పదా, పఞ్ఞాసమ్పదా.

‘‘కతమా చ, గహపతి, సద్ధాసమ్పదా? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి, సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. అయం వుచ్చతి, గహపతి, సద్ధాసమ్పదా.

‘‘కతమా చ, గహపతి, సీలసమ్పదా? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి. అయం వుచ్చతి, గహపతి, సీలసమ్పదా.

‘‘కతమా చ, గహపతి, చాగసమ్పదా? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి ముత్తచాగో పయతపాణి వోసగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతో. అయం వుచ్చతి, గహపతి, చాగసమ్పదా.

‘‘కతమా చ, గహపతి, పఞ్ఞాసమ్పదా? అభిజ్ఝావిసమలోభాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి, కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి. బ్యాపాదాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి, కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి. థినమిద్ధాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి, కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి. విచికిచ్ఛాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి, కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి.

‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా అభిజ్ఝావిసమలోభం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి. బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా బ్యాపాదం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి. థినమిద్ధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా థినమిద్ధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి. విచికిచ్ఛా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా విచికిచ్ఛం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి.

‘‘యతో చ ఖో, గహపతి, అరియసావకస్స అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. థినమిద్ధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా థినమిద్ధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. విచికిచ్ఛా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా విచికిచ్ఛా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. అయం వుచ్చతి, గహపతి, అరియసావకో మహాపఞ్ఞో పుథుపఞ్ఞో ఆపాతదసో [ఆపాథదసో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పఞ్ఞాసమ్పన్నో [హాసపఞ్ఞో (క.)]. అయం వుచ్చతి, గహపతి, పఞ్ఞాసమ్పదా. ఇమేసం ఖో, గహపతి, చతున్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం ఇమే చత్తారో ధమ్మా పటిలాభాయ సంవత్తన్తి.

‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి చత్తారి పత్తకమ్మాని కత్తా హోతి. కతమాని చత్తారి? ఇధ గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. మాతాపితరో సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. పుత్తదారదాసకమ్మకరపోరిసే సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. మిత్తామచ్చే సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. ఇదమస్స పఠమం ఠానగతం హోతి పత్తగతం ఆయతనసో పరిభుత్తం.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి యా తా హోన్తి ఆపదా అగ్గితో వా ఉదకతో వా రాజతో వా చోరతో వా అప్పియతో వా దాయాదతో [అ. ని. ౫.౪౧], తథారూపాసు ఆపదాసు పరియోధాయ సంవత్తతి. సోత్థిం అత్తానం కరోతి. ఇదమస్స దుతియం ఠానగతం హోతి పత్తగతం ఆయతనసో పరిభుత్తం.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి పఞ్చబలిం కత్తా హోతి – ఞాతిబలిం, అతిథిబలిం, పుబ్బపేతబలిం, రాజబలిం, దేవతాబలిం. ఇదమస్స తతియం ఠానగతం హోతి పత్తగతం ఆయతనసో పరిభుత్తం.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి యే తే సమణబ్రాహ్మణా మదప్పమాదా పటివిరతా ఖన్తిసోరచ్చే నివిట్ఠా ఏకమత్తానం దమేన్తి, ఏకమత్తానం సమేన్తి, ఏకమత్తానం పరినిబ్బాపేన్తి, తథారూపేసు సమణబ్రాహ్మణేసు ఉద్ధగ్గికం దక్ఖిణం పతిట్ఠాపేతి సోవగ్గికం సుఖవిపాకం సగ్గసంవత్తనికం. ఇదమస్స చతుత్థం ఠానగతం హోతి పత్తగతం ఆయతనసో పరిభుత్తం.

‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి ఇమాని చత్తారి పత్తకమ్మాని కత్తా హోతి. యస్స కస్సచి, గహపతి, అఞ్ఞత్ర ఇమేహి చతూహి పత్తకమ్మేహి భోగా పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి, గహపతి, భోగా అట్ఠానగతా అపత్తగతా అనాయతనసో పరిభుత్తా. యస్స కస్సచి, గహపతి, ఇమేహి చతూహి పత్తకమ్మేహి భోగా పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి, గహపతి, భోగా ఠానగతా పత్తగతా ఆయతనసో పరిభుత్తా’’తి.

‘‘భుత్తా భోగా భతా భచ్చా [గతా భూతా (క.) భటా భచ్చా (స్యా. కం.)], వితిణ్ణా ఆపదాసు మే;

ఉద్ధగ్గా దక్ఖిణా దిన్నా, అథో పఞ్చబలీ కతా;

ఉపట్ఠితా సీలవన్తో, సఞ్ఞతా బ్రహ్మచారయో.

‘‘యదత్థం భోగం ఇచ్ఛేయ్య, పణ్డితో ఘరమావసం;

సో మే అత్థో అనుప్పత్తో, కతం అననుతాపియం.

‘‘ఏతం [ఏవం (క.)] అనుస్సరం మచ్చో, అరియధమ్మే ఠితో నరో;

ఇధేవ నం పసంసన్తి, పేచ్చ సగ్గే పమోదతీ’’తి. పఠమం;