(౭) ౨. పత్తకమ్మవగ్గో

౧. పత్తకమ్మసుత్తం

౬౧. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారోమే, గహపతి, ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? భోగా మే ఉప్పజ్జన్తు సహధమ్మేనాతి, అయం పఠమో ధమ్మో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం.

‘‘భోగే లద్ధా సహధమ్మేన యసో మే ఆగచ్ఛతు సహ ఞాతీహి సహ ఉపజ్ఝాయేహీతి, అయం దుతియో ధమ్మో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం.

‘‘భోగే లద్ధా సహధమ్మేన యసం లద్ధా సహ ఞాతీహి సహ ఉపజ్ఝాయేహి చిరం జీవామి దీఘమాయుం పాలేమీతి, అయం తతియో ధమ్మో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం.

‘‘భోగే లద్ధా సహధమ్మేన యసం లద్ధా సహ ఞాతీహి సహ ఉపజ్ఝాయేహి చిరం జీవిత్వా దీఘమాయుం పాలేత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జామీతి, అయం చతుత్థో ధమ్మో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం. ఇమే ఖో, గహపతి, చత్తారో ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం.

‘‘ఇమేసం ఖో, గహపతి, చతున్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం చత్తారో ధమ్మా పటిలాభాయ సంవత్తన్తి. కతమే చత్తారో? సద్ధాసమ్పదా, సీలసమ్పదా, చాగసమ్పదా, పఞ్ఞాసమ్పదా.

‘‘కతమా చ, గహపతి, సద్ధాసమ్పదా? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి, సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. అయం వుచ్చతి, గహపతి, సద్ధాసమ్పదా.

‘‘కతమా చ, గహపతి, సీలసమ్పదా? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి. అయం వుచ్చతి, గహపతి, సీలసమ్పదా.

‘‘కతమా చ, గహపతి, చాగసమ్పదా? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి ముత్తచాగో పయతపాణి వోసగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతో. అయం వుచ్చతి, గహపతి, చాగసమ్పదా.

‘‘కతమా చ, గహపతి, పఞ్ఞాసమ్పదా? అభిజ్ఝావిసమలోభాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి, కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి. బ్యాపాదాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి, కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి. థినమిద్ధాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి, కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి. విచికిచ్ఛాభిభూతేన, గహపతి, చేతసా విహరన్తో అకిచ్చం కరోతి, కిచ్చం అపరాధేతి. అకిచ్చం కరోన్తో కిచ్చం అపరాధేన్తో యసా చ సుఖా చ ధంసతి.

‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా అభిజ్ఝావిసమలోభం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి. బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా బ్యాపాదం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి. థినమిద్ధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా థినమిద్ధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి. విచికిచ్ఛా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా విచికిచ్ఛం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి.

‘‘యతో చ ఖో, గహపతి, అరియసావకస్స అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. థినమిద్ధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా థినమిద్ధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. విచికిచ్ఛా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసోతి, ఇతి విదిత్వా విచికిచ్ఛా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి. అయం వుచ్చతి, గహపతి, అరియసావకో మహాపఞ్ఞో పుథుపఞ్ఞో ఆపాతదసో [ఆపాథదసో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పఞ్ఞాసమ్పన్నో [హాసపఞ్ఞో (క.)]. అయం వుచ్చతి, గహపతి, పఞ్ఞాసమ్పదా. ఇమేసం ఖో, గహపతి, చతున్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం ఇమే చత్తారో ధమ్మా పటిలాభాయ సంవత్తన్తి.

‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి చత్తారి పత్తకమ్మాని కత్తా హోతి. కతమాని చత్తారి? ఇధ గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. మాతాపితరో సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. పుత్తదారదాసకమ్మకరపోరిసే సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. మిత్తామచ్చే సుఖేతి పీణేతి సమ్మా సుఖం పరిహరతి. ఇదమస్స పఠమం ఠానగతం హోతి పత్తగతం ఆయతనసో పరిభుత్తం.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి యా తా హోన్తి ఆపదా అగ్గితో వా ఉదకతో వా రాజతో వా చోరతో వా అప్పియతో వా దాయాదతో [అ. ని. ౫.౪౧], తథారూపాసు ఆపదాసు పరియోధాయ సంవత్తతి. సోత్థిం అత్తానం కరోతి. ఇదమస్స దుతియం ఠానగతం హోతి పత్తగతం ఆయతనసో పరిభుత్తం.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి పఞ్చబలిం కత్తా హోతి – ఞాతిబలిం, అతిథిబలిం, పుబ్బపేతబలిం, రాజబలిం, దేవతాబలిం. ఇదమస్స తతియం ఠానగతం హోతి పత్తగతం ఆయతనసో పరిభుత్తం.

‘‘పున చపరం, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి యే తే సమణబ్రాహ్మణా మదప్పమాదా పటివిరతా ఖన్తిసోరచ్చే నివిట్ఠా ఏకమత్తానం దమేన్తి, ఏకమత్తానం సమేన్తి, ఏకమత్తానం పరినిబ్బాపేన్తి, తథారూపేసు సమణబ్రాహ్మణేసు ఉద్ధగ్గికం దక్ఖిణం పతిట్ఠాపేతి సోవగ్గికం సుఖవిపాకం సగ్గసంవత్తనికం. ఇదమస్స చతుత్థం ఠానగతం హోతి పత్తగతం ఆయతనసో పరిభుత్తం.

‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి ఇమాని చత్తారి పత్తకమ్మాని కత్తా హోతి. యస్స కస్సచి, గహపతి, అఞ్ఞత్ర ఇమేహి చతూహి పత్తకమ్మేహి భోగా పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి, గహపతి, భోగా అట్ఠానగతా అపత్తగతా అనాయతనసో పరిభుత్తా. యస్స కస్సచి, గహపతి, ఇమేహి చతూహి పత్తకమ్మేహి భోగా పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి, గహపతి, భోగా ఠానగతా పత్తగతా ఆయతనసో పరిభుత్తా’’తి.

‘‘భుత్తా భోగా భతా భచ్చా [గతా భూతా (క.) భటా భచ్చా (స్యా. కం.)], వితిణ్ణా ఆపదాసు మే;

ఉద్ధగ్గా దక్ఖిణా దిన్నా, అథో పఞ్చబలీ కతా;

ఉపట్ఠితా సీలవన్తో, సఞ్ఞతా బ్రహ్మచారయో.

‘‘యదత్థం భోగం ఇచ్ఛేయ్య, పణ్డితో ఘరమావసం;

సో మే అత్థో అనుప్పత్తో, కతం అననుతాపియం.

‘‘ఏతం [ఏవం (క.)] అనుస్సరం మచ్చో, అరియధమ్మే ఠితో నరో;

ఇధేవ నం పసంసన్తి, పేచ్చ సగ్గే పమోదతీ’’తి. పఠమం;

౨. ఆనణ్యసుత్తం

౬౨. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారిమాని, గహపతి, సుఖాని అధిగమనీయాని గిహినా కామభోగినా కాలేన కాలం సమయేన సమయం ఉపాదాయ. కతమాని చత్తారి? అత్థిసుఖం, భోగసుఖం, ఆనణ్యసుఖం [అణణసుఖం (సీ. స్యా. కం. పీ.)], అనవజ్జసుఖం.

‘‘కతమఞ్చ, గహపతి, అత్థిసుఖం? ఇధ, గహపతి, కులపుత్తస్స భోగా హోన్తి ఉట్ఠానవీరియాధిగతా బాహాబలపరిచితా సేదావక్ఖిత్తా ధమ్మికా ధమ్మలద్ధా. సో ‘భోగా మే అత్థి ఉట్ఠానవీరియాధిగతా బాహాబలపరిచితా సేదావక్ఖిత్తా ధమ్మికా ధమ్మలద్ధా’తి అధిగచ్ఛతి సుఖం, అధిగచ్ఛతి సోమనస్సం. ఇదం వుచ్చతి, గహపతి, అత్థిసుఖం.

‘‘కతమఞ్చ, గహపతి, భోగసుఖం? ఇధ, గహపతి, కులపుత్తో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి పరిభుఞ్జతి పుఞ్ఞాని చ కరోతి. సో ‘ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి పరిభుఞ్జామి పుఞ్ఞాని చ కరోమీ’తి అధిగచ్ఛతి సుఖం, అధిగచ్ఛతి సోమనస్సం. ఇదం వుచ్చతి, గహపతి, భోగసుఖం.

‘‘కతమఞ్చ, గహపతి, ఆనణ్యసుఖం? ఇధ, గహపతి, కులపుత్తో న కస్సచి కిఞ్చి ధారేతి అప్పం వా బహుం వా. సో ‘న కస్సచి కిఞ్చి ధారేమి [కిఞ్చి వా దేతి (క.)] అప్పం వా బహుం వా’తి అధిగచ్ఛతి సుఖం, అధిగచ్ఛతి సోమనస్సం. ఇదం వుచ్చతి, గహపతి, ఆనణ్యసుఖం.

‘‘కతమఞ్చ, గహపతి, అనవజ్జసుఖం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో అనవజ్జేన కాయకమ్మేన సమన్నాగతో హోతి, అనవజ్జేన వచీకమ్మేన సమన్నాగతో హోతి, అనవజ్జేన మనోకమ్మేన సమన్నాగతో హోతి. సో ‘అనవజ్జేనమ్హి కాయకమ్మేన సమన్నాగతో, అనవజ్జేన వచీకమ్మేన సమన్నాగతో, అనవజ్జేన మనోకమ్మేన సమన్నాగతో’తి అధిగచ్ఛతి సుఖం, అధిగచ్ఛతి సోమనస్సం. ఇదం వుచ్చతి, గహపతి, అనవజ్జసుఖం. ఇమాని ఖో, గహపతి, చత్తారి సుఖాని అధిగమనీయాని గిహినా కామభోగినా కాలేన కాలం సమయేన సమయం ఉపాదాయా’’తి.

‘‘ఆనణ్యసుఖం ఞత్వాన, అథో అత్థిసుఖం పరం;

భుఞ్జం భోగసుఖం మచ్చో, తతో పఞ్ఞా విపస్సతి.

‘‘విపస్సమానో జానాతి, ఉభో భోగే సుమేధసో;

అనవజ్జసుఖస్సేతం, కలం నాగ్ఘతి సోళసి’’న్తి. దుతియం;

౩. బ్రహ్మసుత్తం

౬౩. ‘‘సబ్రహ్మకాని, భిక్ఖవే [ఇతివు. ౧౦౬], తాని కులాని యేసం పుత్తానం మాతాపితరో అజ్ఝాగారే పూజితా హోన్తి. సపుబ్బాచరియకాని, భిక్ఖవే, తాని కులాని, యేసం పుత్తానం మాతాపితరో అజ్ఝాగారే పూజితా హోన్తి. సపుబ్బదేవతాని [సపుబ్బదేవాని (స్యా. కం.)], భిక్ఖవే, తాని కులాని యేసం పుత్తానం మాతాపితరో అజ్ఝాగారే పూజితా హోన్తి. సాహునేయ్యకాని, భిక్ఖవే, తాని కులాని యేసం పుత్తానం మాతాపితరో అజ్ఝాగారే పూజితా హోన్తి.

‘‘బ్రహ్మాతి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం [మాతాపితున్నం (సీ. పీ.)] ఏతం అధివచనం. పుబ్బాచరియాతి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం ఏతం అధివచనం. పుబ్బదేవతాతి [పుబ్బదేవాతి (సీ. స్యా. కం.)], భిక్ఖవే, మాతాపితూనం ఏతం అధివచనం. ఆహునేయ్యాతి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం ఏతం అధివచనం. తం కిస్స హేతు? బహుకారా, భిక్ఖవే, మాతాపితరో, పుత్తానం ఆపాదకా పోసకా ఇమస్స లోకస్స దస్సేతారో’’తి.

‘‘బ్రహ్మాతి మాతాపితరో, పుబ్బాచరియాతి వుచ్చరే;

ఆహునేయ్యా చ పుత్తానం, పజాయ అనుకమ్పకా.

‘‘తస్మా హి నే నమస్సేయ్య, సక్కరేయ్య చ పణ్డితో;

అన్నేన అథ పానేన, వత్థేన సయనేన చ;

ఉచ్ఛాదనేన న్హాపనేన, పాదానం ధోవనేన చ.

‘‘తాయ నం పారిచరియాయ, మాతాపితూసు పణ్డితా;

ఇధేవ నం పసంసన్తి, పేచ్చ సగ్గే పమోదతీ’’తి. తతియం;

౪. నిరయసుత్తం

౬౪. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి చతూహి? పాణాతిపాతీ హోతి, అదిన్నాదాయీ హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి, ముసావాదీ హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే’’తి.

‘‘పాణాతిపాతో అదిన్నాదానం, ముసావాదో చ వుచ్చతి;

పరదారగమనఞ్చాపి, నప్పసంసన్తి పణ్డితా’’తి. చతుత్థం;

౫. రూపసుత్తం

౬౫. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? రూపప్పమాణో రూపప్పసన్నో, ఘోసప్పమాణో ఘోసప్పసన్నో, లూఖప్పమాణో లూఖప్పసన్నో, ధమ్మప్పమాణో ధమ్మప్పసన్నో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి.

‘‘యే చ రూపే పమాణింసు [యే చ రూపేన పామింసు (సీ. స్యా. కం. పీ.)], యే చ ఘోసేన అన్వగూ;

ఛన్దరాగవసూపేతా, నాభిజానన్తి తే జనా [న తే జానన్తి తం జనా (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ న జానాతి, బహిద్ధా చ న పస్సతి;

సమన్తావరణో బాలో, స వే ఘోసేన వుయ్హతి.

‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ న జానాతి, బహిద్ధా చ విపస్సతి;

బహిద్ధా ఫలదస్సావీ, సోపి ఘోసేన వుయ్హతి.

‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ పజానాతి, బహిద్ధా చ విపస్సతి;

వినీవరణదస్సావీ, న సో ఘోసేన వుయ్హతీ’’తి. పఞ్చమం;

౬. సరాగసుత్తం

౬౬. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? సరాగో, సదోసో, సమోహో, సమానో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి.

‘‘సారత్తా రజనీయేసు, పియరూపాభినన్దినో;

మోహేన ఆవుతా [అధమా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సత్తా, బద్ధా [బన్ధా (క.)] వడ్ఢేన్తి బన్ధనం.

‘‘రాగజం దోసజఞ్చాపి, మోహజం చాపవిద్దసూ;

కరోన్తాకుసలం కమ్మం [ధమ్మం (క.)], సవిఘాతం దుఖుద్రయం.

‘‘అవిజ్జానివుతా పోసా, అన్ధభూతా అచక్ఖుకా;

యథా ధమ్మా తథా సన్తా, న తస్సేవన్తి [నస్సేవన్తి (సీ.)] మఞ్ఞరే’’తి. ఛట్ఠం;

౭. అహిరాజసుత్తం

౬౭. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సావత్థియం అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అహినా దట్ఠో కాలఙ్కతో హోతి. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇధ, భన్తే, సావత్థియం అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అహినా దట్ఠో కాలఙ్కతో’’తి.

‘‘న హి నూన [న హ నూన (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చత్తారి అహిరాజకులాని మేత్తేన చిత్తేన ఫరి. సచే హి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చత్తారి అహిరాజకులాని మేత్తేన చిత్తేన ఫరేయ్య, న హి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అహినా దట్ఠో కాలఙ్కరేయ్య.

‘‘కతమాని చత్తారి? విరూపక్ఖం అహిరాజకులం, ఏరాపథం అహిరాజకులం, ఛబ్యాపుత్తం అహిరాజకులం, కణ్హాగోతమకం అహిరాజకులం. న హి నూన సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమాని చత్తారి అహిరాజకులాని మేత్తేన చిత్తేన ఫరి. సచే హి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమాని చత్తారి అహిరాజకులాని మేత్తేన చిత్తేన ఫరేయ్య, న హి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అహినా దట్ఠో కాలఙ్కరేయ్య.

‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇమాని చత్తారి అహిరాజకులాని మేత్తేన చిత్తేన ఫరితుం అత్తగుత్తియా అత్తరక్ఖాయ అత్తపరిత్తాయా’’తి.

[చూళవ. ౨౫౧; జా. ౧.౨.౧౦౫ పస్సితబ్బం] ‘‘విరూపక్ఖేహి మే మేత్తం, మేత్తం ఏరాపథేహి మే;

ఛబ్యాపుత్తేహి మే మేత్తం, మేత్తం కణ్హాగోతమకేహి చ.

‘‘అపాదకేహి మే మేత్తం, మేత్తం ద్విపాదకేహి [దిపాదకేహి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మే;

చతుప్పదేహి మే మేత్తం, మేత్తం బహుప్పదేహి మే.

‘‘మా మం అపాదకో హింసి, మా మం హింసి ద్విపాదకో [దిపాదకో (సీ. స్యా. కం. పీ.)];

మా మం చతుప్పదో హింసి, మా మం హింసి బహుప్పదో.

‘‘సబ్బే సత్తా సబ్బే పాణా, సబ్బే భూతా చ కేవలా;

సబ్బే భద్రాని పస్సన్తు, మా కఞ్చి [కిఞ్చి (స్యా. కం. క.)] పాపమాగమా.

‘‘అప్పమాణో బుద్ధో, అప్పమాణో ధమ్మో;

అప్పమాణో సఙ్ఘో, పమాణవన్తాని సరీసపాని [సిరింసపాని (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

‘‘అహివిచ్ఛికా సతపదీ, ఉణ్ణనాభీ సరబూ మూసికా;

కతా మే రక్ఖా కతా మే పరిత్తా [కతం మే పరిత్తం (?)], పటిక్కమన్తు భూతాని;

సోహం నమో భగవతో, నమో సత్తన్నం సమ్మాసమ్బుద్ధాన’’న్తి. సత్తమం;

౮. దేవదత్తసుత్తం

౬౮. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే అచిరపక్కన్తే దేవదత్తే. తత్ర ఖో భగవా దేవదత్తం ఆరబ్భ భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అత్తవధాయ, భిక్ఖవే [చూళవ. ౨౫౨; సం. ని. ౨.౧౮౪], దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది. పరాభవాయ, భిక్ఖవే, దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కదలీ అత్తవధాయ ఫలం దేతి, పరాభవాయ ఫలం దేతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అత్తవధాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, వేళు అత్తవధాయ ఫలం దేతి, పరాభవాయ ఫలం దేతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అత్తవధాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, నళో అత్తవధాయ ఫలం దేతి, పరాభవాయ ఫలం దేతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అత్తవధాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అస్సతరీ అత్తవధాయ గబ్భం గణ్హాతి, పరాభవాయ గబ్భం గణ్హాతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అత్తవధాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాదీ’’తి.

‘‘ఫలం వే కదలిం హన్తి, ఫలం వేళుం ఫలం నళం;

సక్కారో కాపురిసం హన్తి, గబ్భో అస్సతరిం యథా’’తి [చూళవ. ౩౩౫; సం. ని. ౧.౧౮౩; ౨.౧౮౪; నేత్తి. ౯౦]. అట్ఠమం;

౯. పధానసుత్తం

౬౯. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, పధానాని. కతమాని చత్తారి? సంవరప్పధానం, పహానప్పధానం, భావనాప్పధానం, అనురక్ఖణాప్పధానం. కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సంవరప్పధానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సంవరప్పధానం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, పహానప్పధానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పహానప్పధానం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, భావనాప్పధానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భావనాప్పధానం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అనురక్ఖణాప్పధానం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అనురక్ఖణాప్పధానం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి పధానానీ’’తి.

‘‘సంవరో చ పహానఞ్చ, భావనా అనురక్ఖణా;

ఏతే పధానా చత్తారో, దేసితాదిచ్చబన్ధునా;

యో హి [యేహి (?)] భిక్ఖు ఇధాతాపీ, ఖయం దుక్ఖస్స పాపుణే’’తి. నవమం;

౧౦. అధమ్మికసుత్తం

౭౦. ‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే రాజానో అధమ్మికా హోన్తి, రాజాయుత్తాపి తస్మిం సమయే అధమ్మికా హోన్తి. రాజాయుత్తేసు అధమ్మికేసు బ్రాహ్మణగహపతికాపి తస్మిం సమయే అధమ్మికా హోన్తి. బ్రాహ్మణగహపతికేసు అధమ్మికేసు నేగమజానపదాపి తస్మిం సమయే అధమ్మికా హోన్తి. నేగమజానపదేసు అధమ్మికేసు విసమం చన్దిమసూరియా పరివత్తన్తి. విసమం చన్దిమసూరియేసు పరివత్తన్తేసు విసమం నక్ఖత్తాని తారకరూపాని పరివత్తన్తి. విసమం నక్ఖత్తేసు తారకరూపేసు పరివత్తన్తేసు విసమం రత్తిన్దివా [రత్తిదివా (క.)] పరివత్తన్తి. విసమం రత్తిన్దివేసు పరివత్తన్తేసు విసమం మాసద్ధమాసా పరివత్తన్తి. విసమం మాసద్ధమాసేసు పరివత్తన్తేసు విసమం ఉతుసంవచ్ఛరా పరివత్తన్తి. విసమం ఉతుసంవచ్ఛరేసు పరివత్తన్తేసు విసమం వాతా వాయన్తి విసమా అపఞ్జసా. విసమం వాతేసు వాయన్తేసు విసమేసు అపఞ్జసేసు దేవతా పరికుపితా భవన్తి. దేవతాసు పరికుపితాసు దేవో న సమ్మా ధారం అనుప్పవేచ్ఛతి. దేవే న సమ్మా ధారం అనుప్పవేచ్ఛన్తే విసమపాకాని [విసమపాకీని (సీ. స్యా. కం.), విసమం పాకాని (క.)] సస్సాని భవన్తి. విసమపాకాని, భిక్ఖవే, సస్సాని మనుస్సా పరిభుఞ్జన్తా అప్పాయుకా హోన్తి దుబ్బణ్ణా చ బవ్హాబాధా [బహ్వాబాధా (క.)] చ.

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే రాజానో ధమ్మికా హోన్తి, రాజాయుత్తాపి తస్మిం సమయే ధమ్మికా హోన్తి. రాజాయుత్తేసు ధమ్మికేసు బ్రాహ్మణగహపతికాపి తస్మిం సమయే ధమ్మికా హోన్తి. బ్రాహ్మణగహపతికేసు ధమ్మికేసు నేగమజానపదాపి తస్మిం సమయే ధమ్మికా హోన్తి. నేగమజానపదేసు ధమ్మికేసు సమం చన్దిమసూరియా పరివత్తన్తి. సమం చన్దిమసూరియేసు పరివత్తన్తేసు సమం నక్ఖత్తాని తారకరూపాని పరివత్తన్తి. సమం నక్ఖత్తేసు తారకరూపేసు పరివత్తన్తేసు సమం రత్తిన్దివా పరివత్తన్తి. సమం రత్తిన్దివేసు పరివత్తన్తేసు సమం మాసద్ధమాసా పరివత్తన్తి. సమం మాసద్ధమాసేసు పరివత్తన్తేసు సమం ఉతుసంవచ్ఛరా పరివత్తన్తి. సమం ఉతుసంవచ్ఛరేసు పరివత్తన్తేసు సమం వాతా వాయన్తి సమా పఞ్జసా. సమం వాతేసు వాయన్తేసు సమేసు పఞ్జసేసు దేవతా అపరికుపితా భవన్తి. దేవతాసు అపరికుపితాసు దేవో సమ్మా ధారం అనుప్పవేచ్ఛతి. దేవే సమ్మా ధారం అనుప్పవేచ్ఛన్తే సమపాకాని సస్సాని భవన్తి. సమపాకాని, భిక్ఖవే, సస్సాని మనుస్సా పరిభుఞ్జన్తా దీఘాయుకా చ హోన్తి వణ్ణవన్తో చ బలవన్తో చ అప్పాబాధా చా’’తి.

‘‘గున్నం చే తరమానానం, జిమ్హం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

సబ్బా తా జిమ్హం గచ్ఛన్తి, నేత్తే జిమ్హం గతే సతి.

‘‘ఏవమేవం మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

సో చే అధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

సబ్బం రట్ఠం దుక్ఖం సేతి, రాజా చే హోతి అధమ్మికో.

‘‘గున్నం చే తరమానానం, ఉజుం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

సబ్బా తా ఉజుం గచ్ఛన్తి, నేత్తే ఉజుం గతే సతి.

‘‘ఏవమేవం మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

సో సచే [సో చేవ (సీ. పీ.), సో చే (స్యా.)] ధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

సబ్బం రట్ఠం సుఖం సేతి, రాజా చే హోతి ధమ్మికో’’తి. దసమం;

పత్తకమ్మవగ్గో దుతియో.