(౮) ౩. అపణ్ణకవగ్గో

౧. పధానసుత్తం

౭౧. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అపణ్ణకప్పటిపదం పటిపన్నో హోతి, యోని చస్స ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయ. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి, బహుస్సుతో హోతి, ఆరద్ధవీరియో హోతి, పఞ్ఞవా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అపణ్ణకప్పటిపదం పటిపన్నో హోతి, యోని చస్స ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయా’’తి. పఠమం.

౨. సమ్మాదిట్ఠిసుత్తం

౭౨. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అపణ్ణకప్పటిపదం పటిపన్నో హోతి, యోని చస్స ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయ. కతమేహి చతూహి? నేక్ఖమ్మవితక్కేన, అబ్యాపాదవితక్కేన, అవిహింసావితక్కేన, సమ్మాదిట్ఠియా – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అపణ్ణకప్పటిపదం పటిపన్నో హోతి, యోని చస్స ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయా’’తి. దుతియం.

౩. సప్పురిససుత్తం

౭౩. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అసప్పురిసో వేదితబ్బో. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో యో హోతి పరస్స అవణ్ణో తం అపుట్ఠోపి పాతు కరోతి, కో పన వాదో పుట్ఠస్స! పుట్ఠో ఖో పన పఞ్హాభినీతో అహాపేత్వా అలమ్బిత్వా పరిపూరం విత్థారేన పరస్స అవణ్ణం భాసితా హోతి. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో అయం భవన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో యో హోతి పరస్స వణ్ణో తం పుట్ఠోపి న పాతు కరోతి, కో పన వాదో అపుట్ఠస్స! పుట్ఠో ఖో పన పఞ్హాభినీతో హాపేత్వా లమ్బిత్వా అపరిపూరం అవిత్థారేన పరస్స వణ్ణం భాసితా హోతి. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో అయం భవన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో యో హోతి అత్తనో అవణ్ణో తం పుట్ఠోపి న పాతు కరోతి, కో పన వాదో అపుట్ఠస్స! పుట్ఠో ఖో పన పఞ్హాభినీతో హాపేత్వా లమ్బిత్వా అపరిపూరం అవిత్థారేన అత్తనో అవణ్ణం భాసితా హోతి. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో అయం భవన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో యో హోతి అత్తనో వణ్ణో తం అపుట్ఠోపి పాతు కరోతి, కో పన వాదో పుట్ఠస్స! పుట్ఠో ఖో పన పఞ్హాభినీతో అహాపేత్వా అలమ్బిత్వా పరిపూరం విత్థారేన అత్తనో వణ్ణం భాసితా హోతి. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో అయం భవన్తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అసప్పురిసో వేదితబ్బో.

‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో సప్పురిసో వేదితబ్బో. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, సప్పురిసో యో హోతి పరస్స అవణ్ణో తం పుట్ఠోపి న పాతు కరోతి, కో పన వాదో అపుట్ఠస్స! పుట్ఠో ఖో పన పఞ్హాభినీతో హాపేత్వా లమ్బిత్వా అపరిపూరం అవిత్థారేన పరస్స అవణ్ణం భాసితా హోతి. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, సప్పురిసో అయం భవన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సప్పురిసో యో హోతి పరస్స వణ్ణో తం అపుట్ఠోపి పాతు కరోతి, కో పన వాదో పుట్ఠస్స! పుట్ఠో ఖో పన పఞ్హాభినీతో అహాపేత్వా అలమ్బిత్వా పరిపూరం విత్థారేన పరస్స వణ్ణం భాసితా హోతి. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, సప్పురిసో అయం భవన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సప్పురిసో యో హోతి అత్తనో అవణ్ణో తం అపుట్ఠోపి పాతు కరోతి, కో పన వాదో పుట్ఠస్స! పుట్ఠో ఖో పన పఞ్హాభినీతో అహాపేత్వా అలమ్బిత్వా పరిపూరం విత్థారేన అత్తనో అవణ్ణం భాసితా హోతి. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, సప్పురిసో అయం భవన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సప్పురిసో యో హోతి అత్తనో వణ్ణో తం పుట్ఠోపి న పాతు కరోతి, కో పన వాదో అపుట్ఠస్స! పుట్ఠో ఖో పన పఞ్హాభినీతో హాపేత్వా లమ్బిత్వా అపరిపూరం అవిత్థారేన అత్తనో వణ్ణం భాసితా హోతి. వేదితబ్బమేతం, భిక్ఖవే, సప్పురిసో అయం భవన్తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సప్పురిసో వేదితబ్బో.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, వధుకా యఞ్ఞదేవ రత్తిం వా దివం వా ఆనీతా హోతి, తావదేవస్సా తిబ్బం హిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠితం హోతి సస్సుయాపి ససురేపి సామికేపి అన్తమసో దాసకమ్మకరపోరిసేసు. సా అపరేన సమయేన సంవాసమన్వాయ విస్సాసమన్వాయ సస్సుమ్పి ససురమ్పి సామికమ్పి ఏవమాహ – ‘అపేథ, కిం పన తుమ్హే జానాథా’తి! ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు యఞ్ఞదేవ రత్తిం వా దివం వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి, తావదేవస్స తిబ్బం హిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠితం హోతి భిక్ఖూసు భిక్ఖునీసు ఉపాసకేసు ఉపాసికాసు అన్తమసో ఆరామికసమణుద్దేసేసు. సో అపరేన సమయేన సంవాసమన్వాయ విస్సాసమన్వాయ ఆచరియమ్పి ఉపజ్ఝాయమ్పి ఏవమాహ – ‘అపేథ, కిం పన తుమ్హే జానాథా’తి! తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘అధునాగతవధుకాసమేన చేతసా విహరిస్సామా’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. తతియం.

౪. పఠమఅగ్గసుత్తం

౭౪. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అగ్గాని. కతమాని చత్తారి? సీలగ్గం, సమాధిగ్గం [సమాధగ్గం (సీ. స్యా. కం)], పఞ్ఞాగ్గం, విముత్తగ్గం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి అగ్గానీ’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియఅగ్గసుత్తం

౭౫. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అగ్గాని. కతమాని చత్తారి? రూపగ్గం, వేదనాగ్గం, సఞ్ఞాగ్గం, భవగ్గం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి అగ్గానీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. కుసినారసుత్తం

౭౬. ఏకం సమయం భగవా కుసినారాయం విహరతి ఉపవత్తనే మల్లానం సాలవనే అన్తరేన యమకసాలానం పరినిబ్బానసమయే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సియా ఖో పన, భిక్ఖవే [దీ. ని. ౨.౨౧౭], ఏకభిక్ఖుస్సపి కఙ్ఖా వా విమతి వా బుద్ధే వా ధమ్మే వా సఙ్ఘే వా మగ్గే వా పటిపదాయ వా, పుచ్ఛథ, భిక్ఖవే, మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థ – ‘సమ్ముఖీభూతో నో సత్థా అహోసి, నాసక్ఖిమ్హ భగవన్తం సమ్ముఖా పటిపుచ్ఛితు’’’న్తి. ఏవం వుత్తే తే భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం. దుతియమ్పి ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సియా ఖో పన, భిక్ఖవే, ఏకభిక్ఖుస్సపి కఙ్ఖా వా విమతి వా బుద్ధే వా ధమ్మే వా సఙ్ఘే వా మగ్గే వా పటిపదాయ వా, పుచ్ఛథ, భిక్ఖవే, మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థ – ‘సమ్ముఖీభూతో నో సత్థా అహోసి, నాసక్ఖిమ్హ భగవన్తం సమ్ముఖా పటిపుచ్ఛితు’’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో తే భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం. తతియమ్పి ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సియా ఖో పన, భిక్ఖవే, ఏకభిక్ఖుస్సపి కఙ్ఖా వా విమతి వా బుద్ధే వా ధమ్మే వా సఙ్ఘే వా మగ్గే వా పటిపదాయ వా, పుచ్ఛథ, భిక్ఖవే, మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థ – ‘సమ్ముఖీభూతో నో సత్థా అహోసి, నాసక్ఖిమ్హ భగవన్తం సమ్ముఖా పటిపుచ్ఛితు’’’న్తి. తతియమ్పి ఖో తే భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సియా ఖో పన, భిక్ఖవే, సత్థుగారవేనపి న పుచ్ఛేయ్యాథ, సహాయకోపి, భిక్ఖవే, సహాయకస్స ఆరోచేతూ’’తి. ఏవం వుత్తే తే భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! ఏవం పసన్నో అహం, భన్తే! నత్థి ఇమస్మిం భిక్ఖుసఙ్ఘే ఏకభిక్ఖుస్సపి కఙ్ఖా వా విమతి వా బుద్ధే వా ధమ్మే వా సఙ్ఘే వా మగ్గే వా పటిపదాయ వా’’తి.

‘‘పసాదా ఖో త్వం, ఆనన్ద, వదేసి. ఞాణమేవ హేత్థ, ఆనన్ద, తథాగతస్స – ‘నత్థి ఇమస్మిం భిక్ఖుసఙ్ఘే ఏకభిక్ఖుస్సపి కఙ్ఖా వా విమతి వా బుద్ధే వా ధమ్మే వా సఙ్ఘే వా మగ్గే వా పటిపదాయ వా’. ఇమేసఞ్హి, ఆనన్ద, పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం యో పచ్ఛిమకో భిక్ఖు సో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. అచిన్తేయ్యసుత్తం

౭౭. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అచిన్తేయ్యాని, న చిన్తేతబ్బాని; యాని చిన్తేన్తో ఉమ్మాదస్స విఘాతస్స భాగీ అస్స. కతమాని చత్తారి? బుద్ధానం, భిక్ఖవే, బుద్ధవిసయో అచిన్తేయ్యో, న చిన్తేతబ్బో; యం చిన్తేన్తో ఉమ్మాదస్స విఘాతస్స భాగీ అస్స. ఝాయిస్స, భిక్ఖవే, ఝానవిసయో అచిన్తేయ్యో, న చిన్తేతబ్బో; యం చిన్తేన్తో ఉమ్మాదస్స విఘాతస్స భాగీ అస్స. కమ్మవిపాకో, భిక్ఖవే, అచిన్తేయ్యో, న చిన్తేతబ్బో; యం చిన్తేన్తో ఉమ్మాదస్స విఘాతస్స భాగీ అస్స. లోకచిన్తా, భిక్ఖవే, అచిన్తేయ్యా, న చిన్తేతబ్బా; యం చిన్తేన్తో ఉమ్మాదస్స విఘాతస్స భాగీ అస్స. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి అచిన్తేయ్యాని, న చిన్తేతబ్బాని; యాని చిన్తేన్తో ఉమ్మాదస్స విఘాతస్స భాగీ అస్సా’’తి. సత్తమం.

౮. దక్ఖిణసుత్తం

౭౮. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా విసుద్ధియో. కతమా చతస్సో? అత్థి, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా దాయకతో విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో; అత్థి, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా పటిగ్గాహకతో విసుజ్ఝతి, నో దాయకతో; అత్థి, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా నేవ దాయకతో విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో; అత్థి, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా దాయకతో చేవ విసుజ్ఝతి పటిగ్గాహకతో చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా దాయకతో విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో? ఇధ, భిక్ఖవే, దాయకో హోతి సీలవా కల్యాణధమ్మో; పటిగ్గాహకా హోన్తి దుస్సీలా పాపధమ్మా [పటిగ్గాహకో హోతి దుస్సీలో పాపధమ్మో (స్యా. కం. క.) మ. ని. ౩.౩౮౧ ఓలోకేతబ్బం]. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా దాయకతో విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా పటిగ్గాహకతో విసుజ్ఝతి, నో దాయకతో? ఇధ, భిక్ఖవే, దాయకో హోతి దుస్సీలో పాపధమ్మో; పటిగ్గాహకా హోన్తి సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా పటిగ్గాహకతో విసుజ్ఝతి, నో దాయకతో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా నేవ దాయకతో విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో? ఇధ, భిక్ఖవే, దాయకో హోతి దుస్సీలో పాపధమ్మో; పటిగ్గాహకాపి హోన్తి దుస్సీలా పాపధమ్మా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా నేవ దాయకతో విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా దాయకతో చేవ విసుజ్ఝతి పటిగ్గాహకతో చ? ఇధ, భిక్ఖవే, దాయకో హోతి సీలవా కల్యాణధమ్మో; పటిగ్గాహకాపి హోన్తి సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, దక్ఖిణా దాయకతో చేవ విసుజ్ఝతి పటిగ్గాహకతో చ. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో దక్ఖిణా విసుద్ధియో’’తి. అట్ఠమం.

౯. వణిజ్జసుత్తం

౭౯. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసావ వణిజ్జా పయుత్తా ఛేదగామినీ హోతి? కో పన, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసావ వణిజ్జా పయుత్తా న యథాధిప్పాయా [యథాధిప్పాయం (సీ.)] హోతి? కో ను ఖో, భన్తే హేతు కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసావ వణిజ్జా పయుత్తా యథాధిప్పాయా [యథాధిప్పాయం (సీ.)] హోతి? కో పన, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసావ వణిజ్జా పయుత్తా పరాధిప్పాయా హోతీ’’తి?

‘‘ఇధ, సారిపుత్త, ఏకచ్చో సమణం వా బ్రాహ్మణం వా ఉపసఙ్కమిత్వా పవారేతి – ‘వదతు, భన్తే, పచ్చయేనా’తి. సో యేన పవారేతి తం న దేతి. సో చే తతో చుతో ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి, సో యఞ్ఞదేవ వణిజ్జం పయోజేతి, సాస్స హోతి ఛేదగామినీ.

‘‘ఇధ పన, సారిపుత్త, ఏకచ్చో సమణం వా బ్రాహ్మణం వా ఉపసఙ్కమిత్వా పవారేతి – ‘వదతు, భన్తే, పచ్చయేనా’తి. సో యేన పవారేతి తం న యథాధిప్పాయం దేతి. సో చే తతో చుతో ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి, సో యఞ్ఞదేవ వణిజ్జం పయోజేతి, సాస్స న హోతి యథాధిప్పాయా [యథాధిప్పాయం (సీ. క.)].

‘‘ఇధ పన, సారిపుత్త, ఏకచ్చో సమణం వా బ్రాహ్మణం వా ఉపసఙ్కమిత్వా పవారేతి – ‘వదతు, భన్తే, పచ్చయేనా’తి. సో యేన పవారేతి తం యథాధిప్పాయం దేతి. సో చే తతో చుతో ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి, సో యఞ్ఞదేవ వణిజ్జం పయోజేతి, సాస్స హోతి యథాధిప్పాయా [యథాధిప్పాయం (సీ. క.)].

‘‘ఇధ, సారిపుత్త, ఏకచ్చో సమణం వా బ్రాహ్మణం వా ఉపసఙ్కమిత్వా పవారేతి – ‘వదతు, భన్తే, పచ్చయేనా’తి. సో యేన పవారేతి తం పరాధిప్పాయం దేతి. సో చే తతో చుతో ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి, సో యఞ్ఞదేవ వణిజ్జం పయోజేతి, సాస్స హోతి పరాధిప్పాయా [పరాధిప్పాయం (క.)].

‘‘అయం ఖో, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసావ వణిజ్జా పయుత్తా ఛేదగామినీ హోతి. అయం పన, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసావ వణిజ్జా పయుత్తా న యథాధిప్పాయా హోతి. అయం ఖో పన, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసావ వణిజ్జా పయుత్తా యథాధిప్పాయా హోతి. అయం పన, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చస్స తాదిసావ వణిజ్జా పయుత్తా పరాధిప్పాయా హోతీ’’తి. నవమం.

౧౦. కమ్బోజసుత్తం

౮౦. ఏకం సమయం భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన మాతుగామో నేవ సభాయం నిసీదతి, న కమ్మన్తం పయోజేతి, న కమ్బోజం గచ్ఛతీ’’తి? ‘‘కోధనో, ఆనన్ద, మాతుగామో; ఇస్సుకీ, ఆనన్ద, మాతుగామో; మచ్ఛరీ, ఆనన్ద, మాతుగామో; దుప్పఞ్ఞో, ఆనన్ద, మాతుగామో – అయం ఖో, ఆనన్ద, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మాతుగామో నేవ సభాయం నిసీదతి, న కమ్మన్తం పయోజేతి, న కమ్బోజం గచ్ఛతీ’’తి. దసమం.

అపణ్ణకవగ్గో తతియో.