౧. సమాధిభావనాసుత్తం

౪౧. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా. కతమా చతస్సో? అత్థి, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి; అత్థి, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయ సంవత్తతి; అత్థి, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి; అత్థి, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆలోకసఞ్ఞం మనసి కరోతి, దివాసఞ్ఞం అధిట్ఠాతి – యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. అయం, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో విదితా వేదనా ఉప్పజ్జన్తి, విదితా ఉపట్ఠహన్తి, విదితా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి; విదితా సఞ్ఞా…పే… విదితా వితక్కా ఉప్పజ్జన్తి, విదితా ఉపట్ఠహన్తి, విదితా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి. అయం, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సీ విహరతి – ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో [అత్థగమో (సీ. పీ.)]; ఇతి వేదనా, ఇతి వేదనాయ సముదయో, ఇతి వేదనాయ అత్థఙ్గమో; ఇతి సఞ్ఞా, ఇతి సఞ్ఞాయ సముదయో, ఇతి సఞ్ఞాయ అత్థఙ్గమో; ఇతి సఙ్ఖారా, ఇతి సఙ్ఖారానం సముదయో, ఇతి సఙ్ఖారానం అత్థఙ్గమో; ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి. అయం, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో సమాధిభావనా. ఇదఞ్చ పన మేతం, భిక్ఖవే, సన్ధాయ భాసితం పారాయనే పుణ్ణకపఞ్హే –

‘‘సఙ్ఖాయ లోకస్మిం పరోపరాని,

యస్సిఞ్జితం నత్థి కుహిఞ్చి లోకే;

సన్తో విధూమో అనీఘో నిరాసో,

అతారి సో జాతిజరన్తి బ్రూమీ’’తి [సు. ని. ౧౦౫౪; చూళని. పుణ్ణకమాణవపుచ్ఛా ౭౩]. పఠమం;