౫. రోహితస్సవగ్గో

౧. సమాధిభావనాసుత్తం

౪౧. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా. కతమా చతస్సో? అత్థి, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి; అత్థి, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయ సంవత్తతి; అత్థి, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి; అత్థి, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆలోకసఞ్ఞం మనసి కరోతి, దివాసఞ్ఞం అధిట్ఠాతి – యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. అయం, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో విదితా వేదనా ఉప్పజ్జన్తి, విదితా ఉపట్ఠహన్తి, విదితా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి; విదితా సఞ్ఞా…పే… విదితా వితక్కా ఉప్పజ్జన్తి, విదితా ఉపట్ఠహన్తి, విదితా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి. అయం, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సీ విహరతి – ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో [అత్థగమో (సీ. పీ.)]; ఇతి వేదనా, ఇతి వేదనాయ సముదయో, ఇతి వేదనాయ అత్థఙ్గమో; ఇతి సఞ్ఞా, ఇతి సఞ్ఞాయ సముదయో, ఇతి సఞ్ఞాయ అత్థఙ్గమో; ఇతి సఙ్ఖారా, ఇతి సఙ్ఖారానం సముదయో, ఇతి సఙ్ఖారానం అత్థఙ్గమో; ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి. అయం, భిక్ఖవే, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో సమాధిభావనా. ఇదఞ్చ పన మేతం, భిక్ఖవే, సన్ధాయ భాసితం పారాయనే పుణ్ణకపఞ్హే –

‘‘సఙ్ఖాయ లోకస్మిం పరోపరాని,

యస్సిఞ్జితం నత్థి కుహిఞ్చి లోకే;

సన్తో విధూమో అనీఘో నిరాసో,

అతారి సో జాతిజరన్తి బ్రూమీ’’తి [సు. ని. ౧౦౫౪; చూళని. పుణ్ణకమాణవపుచ్ఛా ౭౩]. పఠమం;

౨. పఞ్హబ్యాకరణసుత్తం

౪౨. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, పఞ్హబ్యాకరణాని [పఞ్హాబ్యాకరణాని (క.)]. కతమాని చత్తారి? అత్థి, భిక్ఖవే, పఞ్హో ఏకంసబ్యాకరణీయో; అత్థి, భిక్ఖవే, పఞ్హో విభజ్జబ్యాకరణీయో; అత్థి, భిక్ఖవే, పఞ్హో పటిపుచ్ఛాబ్యాకరణీయో; అత్థి, భిక్ఖవే, పఞ్హో ఠపనీయో. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి పఞ్హబ్యాకరణానీ’’తి.

‘‘ఏకంసవచనం ఏకం, విభజ్జవచనాపరం;

తతియం పటిపుచ్ఛేయ్య, చతుత్థం పన ఠాపయే.

‘‘యో చ తేసం [నేసం (సీ. స్యా. కం.)] తత్థ తత్థ, జానాతి అనుధమ్మతం;

చతుపఞ్హస్స కుసలో, ఆహు భిక్ఖుం తథావిధం.

‘‘దురాసదో దుప్పసహో, గమ్భీరో దుప్పధంసియో;

అథో అత్థే అనత్థే చ, ఉభయస్స హోతి కోవిదో [ఉభయత్థస్స కోవిదో (స్యా. కం.)].

‘‘అనత్థం పరివజ్జేతి, అత్థం గణ్హాతి పణ్డితో;

అత్థాభిసమయా ధీరో, పణ్డితోతి పవుచ్చతీ’’తి. దుతియం;

౩. పఠమకోధగరుసుత్తం

౪౩. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? కోధగరు న సద్ధమ్మగరు, మక్ఖగరు న సద్ధమ్మగరు, లాభగరు న సద్ధమ్మగరు, సక్కారగరు న సద్ధమ్మగరు. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం.

‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? సద్ధమ్మగరు న కోధగరు, సద్ధమ్మగరు న మక్ఖగరు, సద్ధమ్మగరు న లాభగరు, సద్ధమ్మగరు న సక్కారగరు. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి.

‘‘కోధమక్ఖగరూ భిక్ఖూ, లాభసక్కారగారవా;

న తే ధమ్మే విరూహన్తి, సమ్మాసమ్బుద్ధదేసితే.

‘‘యే చ సద్ధమ్మగరునో, విహంసు విహరన్తి చ;

తే వే ధమ్మే విరూహన్తి, సమ్మాసమ్బుద్ధదేసితే’’తి. తతియం;

౪. దుతియకోధగరుసుత్తం

౪౪. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, అసద్ధమ్మా. కతమే చత్తారో? కోధగరుతా న సద్ధమ్మగరుతా, మక్ఖగరుతా న సద్ధమ్మగరుతా, లాభగరుతా న సద్ధమ్మగరుతా, సక్కారగరుతా న సద్ధమ్మగరుతా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో అసద్ధమ్మా.

‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, సద్ధమ్మా. కతమే చత్తారో? సద్ధమ్మగరుతా న కోధగరుతా, సద్ధమ్మగరుతా న మక్ఖగరుతా, సద్ధమ్మగరుతా న లాభగరుతా, సద్ధమ్మగరుతా న సక్కారగరుతా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో సద్ధమ్మా’’తి.

‘‘కోధమక్ఖగరు భిక్ఖు, లాభసక్కారగారవో;

సుఖేత్తే పూతిబీజంవ, సద్ధమ్మే న విరూహతి.

‘‘యే చ సద్ధమ్మగరునో, విహంసు విహరన్తి చ;

తే వే ధమ్మే విరూహన్తి, స్నేహాన్వయమివోసధా’’తి [స్నేహమన్వాయమివోసధాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. చతుత్థం;

౫. రోహితస్ససుత్తం

౪౫. ఏకం సమయం భగవా [సం. ని. ౧.౧౦౭] సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో రోహితస్సో దేవపుత్తో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో రోహితస్సో దేవపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘యత్థ ను ఖో, భన్తే, న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, సక్కా ను ఖో సో, భన్తే, గమనేన లోకస్స అన్తో ఞాతుం వా దట్ఠుం వా పాపుణితుం వా’’తి? ‘‘యత్థ ఖో, ఆవుసో, న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, నాహం తం గమనేన లోకస్స అన్తం ఞాతేయ్యం దట్ఠేయ్యం పత్తేయ్యన్తి వదామీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ సుభాసితమిదం, భన్తే, భగవతా – ‘యత్థ ఖో, ఆవుసో, న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, నాహం తం గమనేన లోకస్స అన్తం ఞాతేయ్యం దట్ఠేయ్యం పత్తేయ్యన్తి వదామీ’’’తి.

‘‘భూతపుబ్బాహం, భన్తే, రోహితస్సో నామ ఇసి అహోసిం భోజపుత్తో ఇద్ధిమా వేహాసఙ్గమో. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవరూపో జవో అహోసి, సేయ్యథాపి నామ దళ్హధమ్మా [దళ్హధమ్మో, అ. ని. ౯.౩౮; మ. ని. ౧.౧౬౧ (సబ్బత్థ) టీకా చ మోగ్గల్లానబ్యాకరణం చ ఓలోకేతబ్బం] ధనుగ్గహో సిక్ఖితో కతహత్థో కతూపాసనో లహుకేన అసనేన అప్పకసిరేన తిరియం తాలచ్ఛాయం అతిపాతేయ్య. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవరూపో పదవీతిహారో అహోసి, సేయ్యథాపి నామ పురత్థిమా సముద్దా పచ్ఛిమో సముద్దో. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవరూపేన జవేన సమన్నాగతస్స ఏవరూపేన చ పదవీతిహారేన ఏవరూపం ఇచ్ఛాగతం ఉప్పజ్జి – ‘అహం గమనేన లోకస్స అన్తం పాపుణిస్సామీ’తి. సో ఖో అహం, భన్తే, అఞ్ఞత్రేవ అసితపీతఖాయితసాయితా అఞ్ఞత్ర ఉచ్చారపస్సావకమ్మా అఞ్ఞత్ర నిద్దాకిలమథపటివినోదనా వస్ససతాయుకో వస్ససతజీవీ వస్ససతం గన్త్వా అప్పత్వావ లోకస్స అన్తం అన్తరాయేవ కాలఙ్కతో.

‘‘‘యత్థ ఖో, ఆవుసో, న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, నాహం తం గమనేన లోకస్స అన్తం ఞాతేయ్యం దట్ఠేయ్యం పత్తేయ్య’న్తి వదామి. న చాహం, ఆవుసో, అప్పత్వావ లోకస్స అన్తం దుక్ఖస్స అన్తకిరియం వదామి. అపి చాహం, ఆవుసో, ఇమస్మింయేవ బ్యామమత్తే కళేవరే [కళేబరే (సీ. పీ.)] ససఞ్ఞిమ్హి సమనకే లోకఞ్చ పఞ్ఞాపేమి లోకసముదయఞ్చ లోకనిరోధఞ్చ లోకనిరోధగామినిఞ్చ పటిపద’’న్తి.

‘‘గమనేన న పత్తబ్బో, లోకస్సన్తో కుదాచనం;

న చ అప్పత్వా లోకన్తం, దుక్ఖా అత్థి పమోచనం.

‘‘తస్మా హవే లోకవిదూ సుమేధో,

లోకన్తగూ వుసితబ్రహ్మచరియో;

లోకస్స అన్తం సమితావి ఞత్వా,

నాసీసతీ [నాసింసతీ (సీ.)] లోకమిమం పరఞ్చా’’తి. పఞ్చమం;

౬. దుతియరోహితస్ససుత్తం

౪౬. అథ ఖో భగవా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇమం, భిక్ఖవే, రత్తిం రోహితస్సో దేవపుత్తో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో, భిక్ఖవే, రోహితస్సో దేవపుత్తో మం ఏతదవోచ – ‘యత్థ ను ఖో, భన్తే [సం. ని. ౧.౧౦౭], న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, సక్కా ను ఖో సో, భన్తే, గమనేన లోకస్స అన్తో ఞాతుం వా దట్ఠుం వా పాపుణితుం వా’తి? ఏవం వుత్తే అహం, భిక్ఖవే, రోహితస్సం దేవపుత్తం ఏతదవోచం – ‘యత్థ ఖో, ఆవుసో, న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, నాహం తం గమనేన లోకస్స అన్తం ఞాతేయ్యం దట్ఠేయ్యం పత్తేయ్యన్తి వదామీ’తి. ఏవం వుత్తే, భిక్ఖవే, రోహితస్సో దేవపుత్తో మం ఏతదవోచ – ‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ సుభాసితమిదం, భన్తే, భగవతా – యత్థ ఖో, ఆవుసో, న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, నాహం తం గమనేన లోకస్స అన్తం ఞాతేయ్యం దట్ఠేయ్యం పత్తేయ్యన్తి వదామి’’’.

‘‘భూతపుబ్బాహం, భన్తే, రోహితస్సో నామ ఇసి అహోసిం భోజపుత్తో ఇద్ధిమా వేహాసఙ్గమో. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవరూపో జవో అహోసి, సేయ్యథాపి నామ దళ్హధమ్మా ధనుగ్గహో సిక్ఖితో కతహత్థో కతూపాసనో లహుకేన అసనేన అప్పకసిరేన తిరియం తాలచ్ఛాయం అతిపాతేయ్య. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవరూపో పదవీతిహారో అహోసి, సేయ్యథాపి నామ పురత్థిమా సముద్దా పచ్ఛిమో సముద్దో. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవరూపేన జవేన సమన్నాగతస్స ఏవరూపేన చ పదవీతిహారేన ఏవరూపం ఇచ్ఛాగతం ఉప్పజ్జి – అహం గమనేన లోకస్స అన్తం పాపుణిస్సామీ’’తి. సో ఖో అహం, భన్తే, అఞ్ఞత్రేవ అసితపీతఖాయితసాయితా అఞ్ఞత్ర ఉచ్చారపస్సావకమ్మా అఞ్ఞత్ర నిద్దాకిలమథపటివినోదనా వస్ససతాయుకో వస్ససతజీవీ వస్ససతం గన్త్వా అప్పత్వావ లోకస్స అన్తం అన్తరాయేవ కాలఙ్కతో.

‘‘‘యత్థ ఖో, ఆవుసో, న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, నాహం, తం గమనేన లోకస్స అన్తం ఞాతేయ్యం దట్ఠేయ్యం పత్తేయ్యన్తి వదామీ’తి. న చాహం, ఆవుసో, అప్పత్వావ లోకస్స అన్తం దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామి. అపి చాహం, ఆవుసో, ఇమస్మింయేవ బ్యామమత్తే కళేవరే ససఞ్ఞిమ్హి సమనకే లోకఞ్చ పఞ్ఞాపేమి లోకసముదయఞ్చ లోకనిరోధఞ్చ లోకనిరోధగామినిఞ్చ పటిపద’’న్తి.

‘‘గమనేన న పత్తబ్బో, లోకస్సన్తో కుదాచనం;

న చ అప్పత్వా లోకన్తం, దుక్ఖా అత్థి పమోచనం.

‘‘తస్మా హవే లోకవిదూ సుమేధో,

లోకన్తగూ వుసితబ్రహ్మచరియో;

లోకస్స అన్తం సమితావి ఞత్వా,

నాసీసతీ లోకమిమం పరఞ్చా’’తి. ఛట్ఠం;

౭. సువిదూరసుత్తం

౪౭. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, సువిదూరవిదూరాని. కతమాని చత్తారి? నభఞ్చ, భిక్ఖవే, పథవీ చ; ఇదం పఠమం సువిదూరవిదూరే. ఓరిమఞ్చ, భిక్ఖవే, తీరం సముద్దస్స పారిమఞ్చ; ఇదం దుతియం సువిదూరవిదూరే. యతో చ, భిక్ఖవే, వేరోచనో అబ్భుదేతి యత్థ చ అత్థమేతి [అత్థఙ్గమేతి (స్యా.), వేతి (క.)]; ఇదం తతియం సువిదూరవిదూరే. సతఞ్చ, భిక్ఖవే, ధమ్మో అసతఞ్చ ధమ్మో; ఇదం చతుత్థం సువిదూరవిదూరే. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి సువిదూరవిదూరానీ’’తి.

[జా. ౨.౨౧.౪౧౪, ౪౪౮] ‘‘నభఞ్చ దూరే పథవీ చ దూరే,

పారం సముద్దస్స తదాహు దూరే;

యతో చ వేరోచనో అబ్భుదేతి,

పభఙ్కరో యత్థ చ అత్థమేతి;

తతో హవే దూరతరం వదన్తి,

సతఞ్చ ధమ్మం అసతఞ్చ ధమ్మం.

‘‘అబ్యాయికో హోతి సతం సమాగమో,

యావాపి [యావమ్పి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] తిట్ఠేయ్య తథేవ హోతి;

ఖిప్పఞ్హి వేతి అసతం సమాగమో,

తస్మా సతం ధమ్మో అసబ్భి ఆరకా’’తి. సత్తమం;

౮. విసాఖసుత్తం

౪౮. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా విసాఖో పఞ్చాలపుత్తో [పఞ్చాలిపుత్తో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉపట్ఠానసాలాయం భిక్ఖూ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి, పోరియా వాచాయ విస్సట్ఠాయ అనేలగలాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా పరియాపన్నాయ అనిస్సితాయ. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన ఉపట్ఠానసాలా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

‘‘కో ను ఖో, భిక్ఖవే, ఉపట్ఠానసాలాయం భిక్ఖూ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి పోరియా వాచాయ విస్సట్ఠాయ అనేలగలాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా పరియాపన్నాయ అనిస్సితాయా’’తి? ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, విసాఖో పఞ్చాలపుత్తో ఉపట్ఠానసాలాయం భిక్ఖూ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి పోరియా వాచాయ విస్సట్ఠాయ అనేలగలాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా పరియాపన్నాయ అనిస్సితాయా’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం విసాఖం పఞ్చాలపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు సాధు, విసాఖ! సాధు ఖో త్వం, విసాఖ, భిక్ఖూ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి పోరియా వాచాయ విస్సట్ఠాయ అనేలగలాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా పరియాపన్నాయ అనిస్సితాయాతి.

‘‘నాభాసమానం జానన్తి, మిస్సం బాలేహి పణ్డితం;

భాసమానఞ్చ జానన్తి, దేసేన్తం అమతం పదం.

‘‘భాసయే జోతయే ధమ్మం, పగ్గణ్హే ఇసినం ధజం;

సుభాసితధజా ఇసయో, ధమ్మో హి ఇసినం ధజో’’తి. అట్ఠమం;

౯. విపల్లాససుత్తం

౪౯. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, సఞ్ఞావిపల్లాసా చిత్తవిపల్లాసా దిట్ఠివిపల్లాసా. కతమే చత్తారో? అనిచ్చే, భిక్ఖవే, నిచ్చన్తి సఞ్ఞావిపల్లాసో చిత్తవిపల్లాసో దిట్ఠివిపల్లాసో; దుక్ఖే, భిక్ఖవే, సుఖన్తి సఞ్ఞావిపల్లాసో చిత్తవిపల్లాసో దిట్ఠివిపల్లాసో; అనత్తని, భిక్ఖవే, అత్తాతి సఞ్ఞావిపల్లాసో చిత్తవిపల్లాసో దిట్ఠివిపల్లాసో; అసుభే, భిక్ఖవే, సుభన్తి సఞ్ఞావిపల్లాసో చిత్తవిపల్లాసో దిట్ఠివిపల్లాసో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో సఞ్ఞావిపల్లాసా చిత్తవిపల్లాసా దిట్ఠివిపల్లాసా.

‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, నసఞ్ఞావిపల్లాసా నచిత్తవిపల్లాసా నదిట్ఠివిపల్లాసా. కతమే చత్తారో? అనిచ్చే, భిక్ఖవే, అనిచ్చన్తి నసఞ్ఞావిపల్లాసో నచిత్తవిపల్లాసో నదిట్ఠివిపల్లాసో; దుక్ఖే, భిక్ఖవే, దుక్ఖన్తి నసఞ్ఞావిపల్లాసో నచిత్తవిపల్లాసో నదిట్ఠివిపల్లాసో; అనత్తని, భిక్ఖవే, అనత్తాతి నసఞ్ఞావిపల్లాసో నచిత్తవిపల్లాసో నదిట్ఠివిపల్లాసో; అసుభే, భిక్ఖవే, అసుభన్తి నసఞ్ఞావిపల్లాసో నచిత్తవిపల్లాసో నదిట్ఠివిపల్లాసో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో నసఞ్ఞావిపల్లాసా నచిత్తవిపల్లాసా నదిట్ఠివిపల్లాసా’’తి.

‘‘అనిచ్చే నిచ్చసఞ్ఞినో, దుక్ఖే చ సుఖసఞ్ఞినో;

అనత్తని చ అత్తాతి, అసుభే సుభసఞ్ఞినో;

మిచ్ఛాదిట్ఠిహతా సత్తా, ఖిత్తచిత్తా విసఞ్ఞినో.

‘‘తే యోగయుత్తా మారస్స, అయోగక్ఖేమినో జనా;

సత్తా గచ్ఛన్తి సంసారం, జాతిమరణగామినో.

‘‘యదా చ బుద్ధా లోకస్మిం, ఉప్పజ్జన్తి పభఙ్కరా;

తే ఇమం ధమ్మం [తేమం ధమ్మం (సీ. స్యా. కం.)] పకాసేన్తి, దుక్ఖూపసమగామినం.

‘‘తేసం సుత్వాన సప్పఞ్ఞా, సచిత్తం పచ్చలద్ధా తే;

అనిచ్చం అనిచ్చతో దక్ఖుం, దుక్ఖమద్దక్ఖు దుక్ఖతో.

‘‘అనత్తని అనత్తాతి, అసుభం అసుభతద్దసుం;

సమ్మాదిట్ఠిసమాదానా, సబ్బం దుక్ఖం ఉపచ్చగు’’న్తి [పటి. మ. ౧.౨౩౬]. నవమం;

౧౦. ఉపక్కిలేససుత్తం

౫౦. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే [చూళవ. ౪౪౭], చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి. కతమే చత్తారో? అబ్భా, భిక్ఖవే, చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసా, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి.

‘‘మహికా, భిక్ఖవే, చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసా, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి.

‘‘ధూమో రజో, భిక్ఖవే, చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి.

‘‘రాహు, భిక్ఖవే, అసురిన్దో చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారోమే సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి. కతమే చత్తారో? సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా సురం పివన్తి మేరయం, సురామేరయపానా అప్పటివిరతా. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తి, మేథునస్మా ధమ్మా అప్పటివిరతా. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా జాతరూపరజతం సాదియన్తి, జాతరూపరజతపటిగ్గహణా అప్పటివిరతా. అయం, భిక్ఖవే, తతియో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా మిచ్ఛాజీవేన జీవన్తి, మిచ్ఛాజీవా అప్పటివిరతా. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తీ’’తి.

‘‘రాగదోసపరిక్కిట్ఠా, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా;

అవిజ్జానివుతా పోసా, పియరూపాభినన్దినో.

‘‘సురం పివన్తి మేరయం, పటిసేవన్తి మేథునం;

రజతం జాతరూపఞ్చ, సాదియన్తి అవిద్దసూ;

మిచ్ఛాజీవేన జీవన్తి, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా.

‘‘ఏతే ఉపక్కిలేసా వుత్తా, బుద్ధేనాదిచ్చబన్ధునా;

యేహి ఉపక్కిలేసేహి [ఉపక్కిలిట్ఠా (సీ. పీ.)], ఏకే సమణబ్రాహ్మణా;

న తపన్తి న భాసన్తి, అసుద్ధా సరజా మగా.

‘‘అన్ధకారేన ఓనద్ధా, తణ్హాదాసా సనేత్తికా;

వడ్ఢేన్తి కటసిం ఘోరం, ఆదియన్తి పునబ్భవ’’న్తి. దసమం;

రోహితస్సవగ్గో పఞ్చమో.