౧౦. యోగసుత్తం

౧౦. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, యోగా. కతమే చత్తారో? కామయోగో, భవయోగో, దిట్ఠియోగో, అవిజ్జాయోగో. కతమో చ, భిక్ఖవే, కామయోగో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కామానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ [అత్థగమఞ్చ (సీ. పీ.)] అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స కామానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం అప్పజానతో [నప్పజానతో (స్యా. కం. క.)] యో కామేసు కామరాగో కామనన్దీ [కామనన్ది (సీ. స్యా. కం.)] కామస్నేహో కామముచ్ఛా కామపిపాసా కామపరిళాహో కామజ్ఝోసానం కామతణ్హా సానుసేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కామయోగో. ఇతి కామయోగో.

‘‘భవయోగో చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో భవానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స భవానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం అప్పజానతో యో భవేసు భవరాగో భవనన్దీ భవస్నేహో భవముచ్ఛా భవపిపాసా భవపరిళాహో భవజ్ఝోసానం భవతణ్హా సానుసేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భవయోగో. ఇతి కామయోగో భవయోగో.

‘‘దిట్ఠియోగో చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో దిట్ఠీనం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స దిట్ఠీనం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం అప్పజానతో యో దిట్ఠీసు దిట్ఠిరాగో దిట్ఠినన్దీ దిట్ఠిస్నేహో దిట్ఠిముచ్ఛా దిట్ఠిపిపాసా దిట్ఠిపరిళాహో దిట్ఠిజ్ఝోసానం [దిట్ఠిఅజ్ఝోసానం (సీ. పీ.)] దిట్ఠితణ్హా సానుసేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దిట్ఠియోగో. ఇతి కామయోగో భవయోగో దిట్ఠియోగో.

‘‘అవిజ్జాయోగో చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ఛన్నం ఫస్సాయతనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స ఛన్నం ఫస్సాయతనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం అప్పజానతో యా ఛసు ఫస్సాయతనేసు అవిజ్జా అఞ్ఞాణం సానుసేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అవిజ్జాయోగో. ఇతి కామయోగో భవయోగో దిట్ఠియోగో అవిజ్జాయోగో, సంయుత్తో పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహి సంకిలేసికేహి పోనోభవికేహి [పోనో బ్భవికేహి (స్యా. క.)] సదరేహి దుక్ఖవిపాకేహి ఆయతిం జాతిజరామరణికేహి. తస్మా అయోగక్ఖేమీతి వుచ్చతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో యోగా.

‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, విసంయోగా. కతమే చత్తారో? కామయోగవిసంయోగో, భవయోగవిసంయోగో, దిట్ఠియోగవిసంయోగో, అవిజ్జాయోగవిసంయోగో. కతమో చ, భిక్ఖవే, కామయోగవిసంయోగో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కామానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి. తస్స కామానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానతో యో కామేసు కామరాగో కామనన్దీ కామస్నేహో కామముచ్ఛా కామపిపాసా కామపరిళాహో కామజ్ఝోసానం కామతణ్హా సా నానుసేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కామయోగవిసంయోగో. ఇతి కామయోగవిసంయోగో.

‘‘భవయోగవిసంయోగో చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో భవానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి. తస్స భవానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానతో యో భవేసు భవరాగో భవనన్దీ భవస్నేహో భవముచ్ఛా భవపిపాసా భవపరిళాహో భవజ్ఝోసానం భవతణ్హా సా నానుసేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భవయోగవిసంయోగో. ఇతి కామయోగవిసంయోగో భవయోగవిసంయోగో.

‘‘దిట్ఠియోగవిసంయోగో చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో దిట్ఠీనం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి. తస్స దిట్ఠీనం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానతో యో దిట్ఠీసు దిట్ఠిరాగో దిట్ఠినన్దీ దిట్ఠిస్నేహో దిట్ఠిముచ్ఛా దిట్ఠిపిపాసా దిట్ఠిపరిళాహో దిట్ఠిజ్ఝోసానం దిట్ఠితణ్హా సా నానుసేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దిట్ఠియోగవిసంయోగో. ఇతి కామయోగవిసంయోగో భవయోగవిసంయోగో దిట్ఠియోగవిసంయోగో.

‘‘అవిజ్జాయోగవిసంయోగో చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ఛన్నం ఫస్సాయతనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి. తస్స ఛన్నం ఫస్సాయతనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానతో యా ఛసు ఫస్సాయతనేసు అవిజ్జా అఞ్ఞాణం సా నానుసేతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అవిజ్జాయోగవిసంయోగో. ఇతి కామయోగవిసంయోగో భవయోగవిసంయోగో దిట్ఠియోగవిసంయోగో అవిజ్జాయోగవిసంయోగో, విసంయుత్తో పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహి సంకిలేసికేహి పోనోభవికేహి సదరేహి దుక్ఖవిపాకేహి ఆయతిం జాతిజరామరణికేహి. తస్మా యోగక్ఖేమీతి వుచ్చతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో విసంయోగా’’తి.

‘‘కామయోగేన సంయుత్తా, భవయోగేన చూభయం;

దిట్ఠియోగేన సంయుత్తా, అవిజ్జాయ పురక్ఖతా.

‘‘సత్తా గచ్ఛన్తి సంసారం, జాతిమరణగామినో;

యే చ కామే పరిఞ్ఞాయ, భవయోగఞ్చ సబ్బసో.

‘‘దిట్ఠియోగం సమూహచ్చ, అవిజ్జఞ్చ విరాజయం;

సబ్బయోగవిసంయుత్తా, తే వే యోగాతిగా మునీ’’తి. దసమం;

భణ్డగామవగ్గో పఠమో.