౭. వచ్ఛగోత్తసుత్తం

౫౮. అథ ఖో వచ్ఛగోత్తో [వచ్ఛపుత్తో (క.)] పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ, సమణో గోతమో ఏవమాహ – ‘మయ్హమేవ దానం దాతబ్బం, నాఞ్ఞేసం దానం దాతబ్బం; మయ్హమేవ సావకానం దానం దాతబ్బం, నాఞ్ఞేసం సావకానం దానం దాతబ్బం; మయ్హమేవ దిన్నం మహప్ఫలం, నాఞ్ఞేసం దిన్నం మహప్ఫలం; మయ్హమేవ సావకానం దిన్నం మహప్ఫలం, నాఞ్ఞేసం సావకానం దిన్నం మహప్ఫల’న్తి. యే తే, భో గోతమ, ఏవమాహంసు ‘సమణో గోతమో ఏవమాహ మయ్హమేవ దానం దాతబ్బం, నాఞ్ఞేసం దానం దాతబ్బం. మయ్హమేవ సావకానం దానం దాతబ్బం, నాఞ్ఞేసం సావకానం దానం దాతబ్బం. మయ్హమేవ దిన్నం మహప్ఫలం, నాఞ్ఞేసం దిన్నం మహప్ఫలం. మయ్హమేవ సావకానం దిన్నం మహప్ఫలం, నాఞ్ఞేసం సావకానం దిన్నం మహప్ఫల’న్తి. కచ్చి తే భోతో గోతమస్స వుత్తవాదినో చ భవన్తం గోతమం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోన్తి, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో [వాదానువాదో (క.)] గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతి? అనబ్భక్ఖాతుకామా హి మయం భవన్తం గోతమ’’న్తి.

‘‘యే తే, వచ్ఛ, ఏవమాహంసు – ‘సమణో గోతమో ఏవమాహ – మయ్హమేవ దానం దాతబ్బం…పే… నాఞ్ఞేసం సావకానం దిన్నం మహప్ఫల’న్తి న మే తే వుత్తవాదినో. అబ్భాచిక్ఖన్తి చ పన మం [చ పన మం తే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అసతా అభూతేన. యో ఖో, వచ్ఛ, పరం దానం దదన్తం వారేతి సో తిణ్ణం అన్తరాయకరో హోతి, తిణ్ణం పారిపన్థికో. కతమేసం తిణ్ణం? దాయకస్స పుఞ్ఞన్తరాయకరో హోతి, పటిగ్గాహకానం లాభన్తరాయకరో హోతి, పుబ్బేవ ఖో పనస్స అత్తా ఖతో చ హోతి ఉపహతో చ. యో ఖో, వచ్ఛ, పరం దానం దదన్తం వారేతి సో ఇమేసం తిణ్ణం అన్తరాయకరో హోతి, తిణ్ణం పారిపన్థికో.

‘‘అహం ఖో పన, వచ్ఛ, ఏవం వదామి – యే హి తే చన్దనికాయ వా ఓలిగల్లే వా పాణా, తత్రపి యో థాలిధోవనం [థాలకధోవనం (క.)] వా సరావధోవనం వా ఛడ్డేతి – యే తత్థ పాణా తే తేన యాపేన్తూతి, తతో నిదానమ్పాహం, వచ్ఛ, పుఞ్ఞస్స ఆగమం వదామి. కో పన వాదో మనుస్సభూతే! అపి చాహం, వచ్ఛ, సీలవతో దిన్నం మహప్ఫలం వదామి, నో తథా దుస్సీలస్స, సో చ హోతి పఞ్చఙ్గవిప్పహీనో పఞ్చఙ్గసమన్నాగతో.

‘‘కతమాని పఞ్చఙ్గాని పహీనాని హోన్తి? కామచ్ఛన్దో పహీనో హోతి, బ్యాపాదో పహీనో హోతి, థినమిద్ధం పహీనం హోతి, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహీనం హోతి, విచికిచ్ఛా పహీనా హోతి. ఇమాని పఞ్చఙ్గాని విప్పహీనాని హోన్తి.

‘‘కతమేహి పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో హోతి? అసేక్ఖేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేక్ఖేన సమాధిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేక్ఖేన పఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేక్ఖేన విముత్తిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేక్ఖేన విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి; ఇమేహి పఞ్చహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో హోతి. ఇతి పఞ్చఙ్గవిప్పహీనే పఞ్చఙ్గసమన్నాగతే దిన్నం మహప్ఫలన్తి వదామీ’’తి.

‘‘ఇతి కణ్హాసు సేతాసు, రోహిణీసు హరీసు వా;

కమ్మాసాసు సరూపాసు, గోసు పారేవతాసు వా.

‘‘యాసు కాసుచి ఏతాసు, దన్తో జాయతి పుఙ్గవో;

ధోరయ్హో బలసమ్పన్నో, కల్యాణజవనిక్కమో;

తమేవ భారే యుఞ్జన్తి, నాస్స వణ్ణం పరిక్ఖరే.

‘‘ఏవమేవం మనుస్సేసు, యస్మిం కస్మిఞ్చి జాతియే;

ఖత్తియే బ్రాహ్మణే వేస్సే, సుద్దే చణ్డాలపుక్కుసే.

‘‘యాసు కాసుచి ఏతాసు, దన్తో జాయతి సుబ్బతో;

ధమ్మట్ఠో సీలసమ్పన్నో, సచ్చవాదీ హిరీమనో.

‘‘పహీనజాతిమరణో, బ్రహ్మచరియస్స కేవలీ;

పన్నభారో విసంయుత్తో, కతకిచ్చో అనాసవో.

‘‘పారగూ సబ్బధమ్మానం, అనుపాదాయ నిబ్బుతో;

తస్మింయేవ [తస్మిం వే (స్యా. కం.)] విరజే ఖేత్తే, విపులా హోతి దక్ఖిణా.

‘‘బాలా చ అవిజానన్తా, దుమ్మేధా అస్సుతావినో;

బహిద్ధా దేన్తి దానాని, న హి సన్తే ఉపాసరే.

‘‘యే చ సన్తే ఉపాసన్తి, సప్పఞ్ఞే ధీరసమ్మతే;

సద్ధా చ నేసం సుగతే, మూలజాతా పతిట్ఠితా.

‘‘దేవలోకఞ్చ తే యన్తి, కులే వా ఇధ జాయరే;

అనుపుబ్బేన నిబ్బానం, అధిగచ్ఛన్తి పణ్డితా’’తి. సత్తమం;