౫. హత్థకసుత్తం

౩౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఆళవియం విహరతి గోమగ్గే సింసపావనే పణ్ణసన్థరే. అథ ఖో హత్థకో ఆళవకో జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమమానో అనువిచరమానో అద్దస భగవన్తం గోమగ్గే సింసపావనే పణ్ణసన్థరే నిసిన్నం. దిస్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో హత్థకో ఆళవకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి, భన్తే, భగవా సుఖమసయిత్థా’’తి? ‘‘ఏవం, కుమార, సుఖమసయిత్థం. యే చ పన లోకే సుఖం సేన్తి, అహం తేసం అఞ్ఞతరో’’తి.

‘‘సీతా, భన్తే, హేమన్తికా రత్తి, అన్తరట్ఠకో హిమపాతసమయో, ఖరా గోకణ్టకహతా భూమి, తనుకో పణ్ణసన్థరో, విరళాని రుక్ఖస్స పత్తాని, సీతాని కాసాయాని వత్థాని, సీతో చ వేరమ్భో వాతో వాయతి. అథ చ పన భగవా ఏవమాహ – ‘ఏవం, కుమార, సుఖమసయిత్థం. యే చ పన లోకే సుఖం సేన్తి, అహం తేసం అఞ్ఞతరో’’’తి.

‘‘తేన హి, కుమార, తఞ్ఞేవేత్థ పటిపుచ్ఛిస్సామి. యథా తే ఖమేయ్య తథా నం బ్యాకరేయ్యాసి. తం కిం మఞ్ఞసి, కుమార, ఇధస్స గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా కూటాగారం ఉల్లిత్తావలిత్తం నివాతం ఫుసితగ్గళం పిహితవాతపానం. తత్రస్స పల్లఙ్కో గోనకత్థతో పటికత్థతో పటలికత్థతో కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణో [కాదలిమిగపవరపచ్చత్థరణో (సీ.)] సఉత్తరచ్ఛదో ఉభతో లోహితకూపధానో; తేలప్పదీపో చేత్థ ఝాయేయ్య [జాలేయ్య (క.)]; చతస్సో చ [తస్సేవ (క.)] పజాపతియో మనాపామనాపేన పచ్చుపట్ఠితా అస్సు. తం కిం మఞ్ఞసి, కుమార, సుఖం వా సో సయేయ్య నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘సుఖం సో, భన్తే, సయేయ్య. యే చ పన లోకే సుఖం సేన్తి, సో తేసం అఞ్ఞతరో’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కుమార, అపి ను తస్స గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా ఉప్పజ్జేయ్యుం రాగజా పరిళాహా కాయికా వా చేతసికా వా యేహి సో రాగజేహి పరిళాహేహి పరిడయ్హమానో దుక్ఖం సయేయ్యా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి.

‘‘యేహి ఖో సో, కుమార, గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా రాగజేహి పరిళాహేహి పరిడయ్హమానో దుక్ఖం సయేయ్య, సో రాగో తథాగతస్స పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో. తస్మాహం సుఖమసయిత్థం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కుమార, అపి ను తస్స గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా ఉప్పజ్జేయ్యుం దోసజా పరిళాహా…పే… మోహజా పరిళాహా కాయికా వా చేతసికా వా యేహి సో మోహజేహి పరిళాహేహి పరిడయ్హమానో దుక్ఖం సయేయ్యా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి.

‘‘యే హి ఖో సో, కుమార, గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా మోహజేహి పరిళాహేహి పరిడయ్హమానో దుక్ఖం సయేయ్య, సో మోహో తథాగతస్స పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో. తస్మాహం సుఖమసయిత్థ’’న్తి.

[చూళవ. ౩౦౫; సం. ని. ౧.౨౪౨] ‘‘సబ్బదా వే సుఖం సేతి, బ్రాహ్మణో పరినిబ్బుతో;

యో న లిమ్పతి [లిప్పతి (సీ. స్యా. కం. క.)] కామేసు, సీతిభూతో నిరూపధి.

‘‘సబ్బా ఆసత్తియో ఛేత్వా, వినేయ్య హదయే దరం;

ఉపసన్తో సుఖం సేతి, సన్తిం పప్పుయ్య చేతసో’’తి. పఞ్చమం;