౧౦. ఆధిపతేయ్యసుత్తం

౪౦. ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, ఆధిపతేయ్యాని. కతమాని తీణి? అత్తాధిపతేయ్యం, లోకాధిపతేయ్యం, ధమ్మాధిపతేయ్యం. కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అత్తాధిపతేయ్యం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో పనాహం చీవరహేతు అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. న పిణ్డపాతహేతు, న సేనాసనహేతు, న ఇతిభవాభవహేతు అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. అపి చ ఖోమ్హి ఓతిణ్ణో జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో. అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథాతి. అహఞ్చేవ ఖో పన యాదిసకే [యాదిసకే వా (సీ. పీ. క.)] కామే ఓహాయ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో తాదిసకే వా [చ (క.)] కామే పరియేసేయ్యం తతో వా [చ (క.)] పాపిట్ఠతరే, న మేతం పతిరూప’న్తి. సో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘ఆరద్ధం ఖో పన మే వీరియం భవిస్సతి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా, పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గ’న్తి. సో అత్తానంయేవ అధిపతిం కరిత్వా అకుసలం పజహతి, కుసలం భావేతి, సావజ్జం పజహతి, అనవజ్జం భావేతి, సుద్ధం అత్తానం పరిహరతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అత్తాధిపతేయ్యం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, లోకాధిపతేయ్యం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో పనాహం చీవరహేతు అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. న పిణ్డపాతహేతు, న సేనాసనహేతు, న ఇతిభవాభవహేతు అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. అపి చ ఖోమ్హి ఓతిణ్ణో జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో. అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. అహఞ్చేవ ఖో పన ఏవం పబ్బజితో సమానో కామవితక్కం వా వితక్కేయ్యం, బ్యాపాదవితక్కం వా వితక్కేయ్యం, విహింసావితక్కం వా వితక్కేయ్యం, మహా ఖో పనాయం లోకసన్నివాసో. మహన్తస్మిం ఖో పన లోకసన్నివాసే సన్తి సమణబ్రాహ్మణా ఇద్ధిమన్తో దిబ్బచక్ఖుకా పరచిత్తవిదునో. తే దూరతోపి పస్సన్తి, ఆసన్నాపి న దిస్సన్తి, చేతసాపి చిత్తం పజానన్తి [జానన్తి (క.)]. తేపి మం ఏవం జానేయ్యుం – ‘పస్సథ, భో, ఇమం కులపుత్తం సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో వోకిణ్ణో విహరతి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహీ’తి. దేవతాపి ఖో సన్తి ఇద్ధిమన్తినియో దిబ్బచక్ఖుకా పరచిత్తవిదునియో. తా దూరతోపి పస్సన్తి, ఆసన్నాపి న దిస్సన్తి, చేతసాపి చిత్తం జానన్తి. తాపి మం ఏవం జానేయ్యుం – ‘పస్సథ, భో, ఇమం కులపుత్తం సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో వోకిణ్ణో విహరతి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహీ’తి. సో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘ఆరద్ధం ఖో పన మే వీరియం భవిస్సతి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా, పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గ’న్తి. సో లోకంయేవ అధిపతిం కరిత్వా అకుసలం పజహతి, కుసలం భావేతి, సావజ్జం పజహతి, అనవజ్జం భావేతి, సుద్ధం అత్తానం పరిహరతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, లోకాధిపతేయ్యం.

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ధమ్మాధిపతేయ్యం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘న ఖో పనాహం చీవరహేతు అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. న పిణ్డపాతహేతు, న సేనాసనహేతు, న ఇతిభవాభవహేతు అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. అపి చ ఖోమ్హి ఓతిణ్ణో జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో. అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథాతి. స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీతి. సన్తి ఖో పన మే సబ్రహ్మచారీ జానం పస్సం విహరన్తి. అహఞ్చేవ ఖో పన ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజితో సమానో కుసీతో విహరేయ్యం పమత్తో, న మేతం అస్స పతిరూప’న్తి. సో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘ఆరద్ధం ఖో పన మే వీరియం భవిస్సతి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా, పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గ’న్తి. సో ధమ్మంయేవ అధిపతిం కరిత్వా అకుసలం పజహతి, కుసలం భావేతి, సావజ్జం పజహతి, అనవజ్జం భావేతి, సుద్ధం అత్తానం పరిహరతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ధమ్మాధిపతేయ్యం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి ఆధిపతేయ్యానీ’’తి.

‘‘నత్థి లోకే రహో నామ, పాపకమ్మం పకుబ్బతో;

అత్తా తే పురిస జానాతి, సచ్చం వా యది వా ముసా.

‘‘కల్యాణం వత భో సక్ఖి, అత్తానం అతిమఞ్ఞసి;

యో సన్తం అత్తని పాపం, అత్తానం పరిగూహసి.

‘‘పస్సన్తి దేవా చ తథాగతా చ,

లోకస్మిం బాలం విసమం చరన్తం;

తస్మా హి అత్తాధిపతేయ్యకో చ [అత్తాధిపకో సకో చరే (సీ. స్యా. కం. పీ.)],

లోకాధిపో చ నిపకో చ ఝాయీ.

‘‘ధమ్మాధిపో చ అనుధమ్మచారీ,

న హీయతి సచ్చపరక్కమో ముని;

పసయ్హ మారం అభిభుయ్య అన్తకం,

యో చ ఫుసీ జాతిక్ఖయం పధానవా;

సో తాదిసో లోకవిదూ సుమేధో,

సబ్బేసు ధమ్మేసు అతమ్మయో మునీ’’తి. దసమం;

దేవదూతవగ్గో చతుత్థో.