౯. అన్ధసుత్తం

౨౯. ‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే తయో? అన్ధో, ఏకచక్ఖు, ద్విచక్ఖు. కతమో చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో అన్ధో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స తథారూపం చక్ఖు న హోతి యథారూపేన చక్ఖునా అనధిగతం వా భోగం అధిగచ్ఛేయ్య అధిగతం వా భోగం ఫాతిం కరేయ్య [ఫాతికరేయ్య (సీ.)]; తథారూపమ్పిస్స చక్ఖు న హోతి యథారూపేన చక్ఖునా కుసలాకుసలే ధమ్మే జానేయ్య, సావజ్జానవజ్జే ధమ్మే జానేయ్య, హీనప్పణీతే ధమ్మే జానేయ్య, కణ్హసుక్కసప్పటిభాగే ధమ్మే జానేయ్య. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పుగ్గలో అన్ధో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఏకచక్ఖు? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స తథారూపం చక్ఖు హోతి యథారూపేన చక్ఖునా అనధిగతం వా భోగం అధిగచ్ఛేయ్య అధిగతం వా భోగం ఫాతిం కరేయ్య; తథారూపం పనస్స [తథారూపమ్పిస్స (స్యా. కం. పీ. క.)] చక్ఖు న హోతి యథారూపేన చక్ఖునా కుసలాకుసలే ధమ్మే జానేయ్య, సావజ్జానవజ్జే ధమ్మే జానేయ్య, హీనప్పణీతే ధమ్మే జానేయ్య, కణ్హసుక్కసప్పటిభాగే ధమ్మే జానేయ్య. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఏకచక్ఖు.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ద్విచక్ఖు? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చస్స పుగ్గలస్స తథారూపం చక్ఖు హోతి యథారూపేన చక్ఖునా అనధిగతం వా భోగం అధిగచ్ఛేయ్య, అధిగతం వా భోగం ఫాతిం కరేయ్య; తథారూపమ్పిస్స చక్ఖు హోతి యథారూపేన చక్ఖునా కుసలాకుసలే ధమ్మే జానేయ్య; సావజ్జానవజ్జే ధమ్మే జానేయ్య, హీనప్పణీతే ధమ్మే జానేయ్య, కణ్హసుక్కసప్పటిభాగే ధమ్మే జానేయ్య. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ద్విచక్ఖు. ‘ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’’న్తి.

‘‘న చేవ భోగా తథారూపా, న చ పుఞ్ఞాని కుబ్బతి;

ఉభయత్థ కలిగ్గాహో, అన్ధస్స హతచక్ఖునో.

‘‘అథాపరాయం అక్ఖాతో, ఏకచక్ఖు చ పుగ్గలో;

ధమ్మాధమ్మేన సఠోసో [సంసట్ఠో (సీ. స్యా. కం. పీ.), సఠోతి (క.)], భోగాని పరియేసతి.

‘‘థేయ్యేన కూటకమ్మేన, ముసావాదేన చూభయం;

కుసలో హోతి సఙ్ఘాతుం [సంహాతుం (స్యా.)], కామభోగీ చ మానవో;

ఇతో సో నిరయం గన్త్వా, ఏకచక్ఖు విహఞ్ఞతి.

‘‘ద్విచక్ఖు పన అక్ఖాతో, సేట్ఠో పురిసపుగ్గలో;

ధమ్మలద్ధేహి భోగేహి, ఉట్ఠానాధిగతం ధనం.

‘‘దదాతి సేట్ఠసఙ్కప్పో, అబ్యగ్గమానసో నరో;

ఉపేతి భద్దకం ఠానం, యత్థ గన్త్వా న సోచతి.

‘‘అన్ధఞ్చ ఏకచక్ఖుఞ్చ, ఆరకా పరివజ్జయే;

ద్విచక్ఖుం పన సేవేథ, సేట్ఠం పురిసపుగ్గల’’న్తి. నవమం;