౫. సచేతనసుత్తం

౧౫. ఏకం సమయం భగవా బారాణసియం విహరతి ఇసిపతనే మిగదాయే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, రాజా అహోసి సచేతనో [పచేతనో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నామ. అథ ఖో, భిక్ఖవే, రాజా సచేతనో రథకారం ఆమన్తేసి – ‘ఇతో మే, సమ్మ రథకార, ఛన్నం మాసానం అచ్చయేన సఙ్గామో భవిస్సతి. సక్ఖిస్ససి [సక్ఖసి (స్యా. కం. పీ.)] మే, సమ్మ రథకార, నవం చక్కయుగం కాతు’న్తి? ‘సక్కోమి దేవా’తి ఖో, భిక్ఖవే, రథకారో రఞ్ఞో సచేతనస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, రథకారో ఛహి మాసేహి ఛారత్తూనేహి ఏకం చక్కం నిట్ఠాపేసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, రాజా సచేతనో రథకారం ఆమన్తేసి – ‘ఇతో మే, సమ్మ రథకార, ఛన్నం దివసానం అచ్చయేన సఙ్గామో భవిస్సతి, నిట్ఠితం నవం చక్కయుగ’న్తి? ‘ఇమేహి ఖో, దేవ, ఛహి మాసేహి ఛారత్తూనేహి ఏకం చక్కం నిట్ఠిత’న్తి. ‘సక్ఖిస్ససి పన మే, సమ్మ రథకార, ఇమేహి ఛహి దివసేహి దుతియం చక్కం నిట్ఠాపేతు’న్తి? ‘సక్కోమి దేవా’తి ఖో, భిక్ఖవే, రథకారో ఛహి దివసేహి దుతియం చక్కం నిట్ఠాపేత్వా నవం చక్కయుగం ఆదాయ యేన రాజా సచేతనో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం సచేతనం ఏతదవోచ – ‘ఇదం తే, దేవ, నవం చక్కయుగం నిట్ఠిత’న్తి. ‘యఞ్చ తే ఇదం, సమ్మ రథకార, చక్కం ఛహి మాసేహి నిట్ఠితం ఛారత్తూనేహి యఞ్చ తే ఇదం చక్కం ఛహి దివసేహి నిట్ఠితం, ఇమేసం కిం నానాకరణం? నేసాహం కిఞ్చి నానాకరణం పస్సామీ’తి. ‘అత్థేసం, దేవ, నానాకరణం. పస్సతు దేవో నానాకరణ’’’న్తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, రథకారో యం తం చక్కం ఛహి దివసేహి నిట్ఠితం తం పవత్తేసి. తం పవత్తితం సమానం యావతికా అభిసఙ్ఖారస్స గతి తావతికం గన్త్వా చిఙ్గులాయిత్వా భూమియం పపతి. యం పన తం చక్కం ఛహి మాసేహి నిట్ఠితం ఛారత్తూనేహి తం పవత్తేసి. తం పవత్తితం సమానం యావతికా అభిసఙ్ఖారస్స గతి తావతికం గన్త్వా అక్ఖాహతం మఞ్ఞే అట్ఠాసి.

‘‘‘కో ను ఖో, సమ్మ రథకార, హేతు కో పచ్చయో యమిదం [యదిదం (క.)] చక్కం ఛహి దివసేహి నిట్ఠితం తం పవత్తితం సమానం యావతికా అభిసఙ్ఖారస్స గతి తావతికం గన్త్వా చిఙ్గులాయిత్వా భూమియం పపతి? కో పన, సమ్మ రథకార, హేతు కో పచ్చయో యమిదం చక్కం ఛహి మాసేహి నిట్ఠితం ఛారత్తూనేహి తం పవత్తితం సమానం యావతికా అభిసఙ్ఖారస్స గతి తావతికం గన్త్వా అక్ఖాహతం మఞ్ఞే అట్ఠాసీ’తి? ‘యమిదం, దేవ, చక్కం ఛహి దివసేహి నిట్ఠితం తస్స నేమిపి సవఙ్కా సదోసా సకసావా, అరాపి సవఙ్కా సదోసా సకసావా, నాభిపి సవఙ్కా సదోసా సకసావా. తం నేమియాపి సవఙ్కత్తా సదోసత్తా సకసావత్తా, అరానమ్పి సవఙ్కత్తా సదోసత్తా సకసావత్తా, నాభియాపి సవఙ్కత్తా సదోసత్తా సకసావత్తా పవత్తితం సమానం యావతికా అభిసఙ్ఖారస్స గతి తావతికం గన్త్వా చిఙ్గులాయిత్వా భూమియం పపతి. యం పన తం, దేవ, చక్కం ఛహి మాసేహి నిట్ఠితం ఛారత్తూనేహి తస్స నేమిపి అవఙ్కా అదోసా అకసావా, అరాపి అవఙ్కా అదోసా అకసావా, నాభిపి అవఙ్కా అదోసా అకసావా. తం నేమియాపి అవఙ్కత్తా అదోసత్తా అకసావత్తా, అరానమ్పి అవఙ్కత్తా అదోసత్తా అకసావత్తా, నాభియాపి అవఙ్కత్తా అదోసత్తా అకసావత్తా పవత్తితం సమానం యావతికా అభిసఙ్ఖారస్స గతి తావతికం గన్త్వా అక్ఖాహతం మఞ్ఞే అట్ఠాసీ’’’తి.

‘‘సియా ఖో పన, భిక్ఖవే, తుమ్హాకం ఏవమస్స – ‘అఞ్ఞో నూన తేన సమయేన సో రథకారో అహోసీ’తి! న ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, ఏవం దట్ఠబ్బం. అహం తేన సమయేన సో రథకారో అహోసిం. తదాహం, భిక్ఖవే, కుసలో దారువఙ్కానం దారుదోసానం దారుకసావానం. ఏతరహి ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో కుసలో కాయవఙ్కానం కాయదోసానం కాయకసావానం, కుసలో వచీవఙ్కానం వచీదోసానం వచీకసావానం, కుసలో మనోవఙ్కానం మనోదోసానం మనోకసావానం. యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా కాయవఙ్కో అప్పహీనో కాయదోసో కాయకసావో, వచీవఙ్కో అప్పహీనో వచీదోసో వచీకసావో, మనోవఙ్కో అప్పహీనో మనోదోసో మనోకసావో, ఏవం పపతితా తే, భిక్ఖవే, ఇమస్మా ధమ్మవినయా, సేయ్యథాపి తం చక్కం ఛహి దివసేహి నిట్ఠితం.

‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా కాయవఙ్కో పహీనో కాయదోసో కాయకసావో, వచీవఙ్కో పహీనో వచీదోసో వచీకసావో, మనోవఙ్కో పహీనో మనోదోసో మనోకసావో, ఏవం పతిట్ఠితా తే, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే, సేయ్యథాపి తం చక్కం ఛహి మాసేహి నిట్ఠితం ఛారత్తూనేహి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘కాయవఙ్కం పజహిస్సామ కాయదోసం కాయకసావం, వచీవఙ్కం పజహిస్సామ వచీదోసం వచీకసావం, మనోవఙ్కం పజహిస్సామ మనోదోసం మనోకసావ’న్తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. పఞ్చమం.