౬. కోకనుదసుత్తం

౯౬. ‘‘ఏకం సమయం ఆయస్మా ఆనన్దో రాజగహే విహరతి తపోదారామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన తపోదా తేనుపసఙ్కమి గత్తాని పరిసిఞ్చితుం. తపోదాయ [తపోదే (క.)] గత్తాని పరిసిఞ్చిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఏకచీవరో అట్ఠాసి గత్తాని పుబ్బాపయమానో. కోకనుదోపి ఖో పరిబ్బాజకో రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన తపోదా తేనుపసఙ్కమి గత్తాని పరిసిఞ్చితుం.

అద్దసా ఖో కోకనుదో పరిబ్బాజకో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘క్వేత్థ [కో తేత్థ (సీ.), క్వత్థ (పీ. క.)], ఆవుసో’’తి? ‘‘అహమావుసో, భిక్ఖూ’’తి.

‘‘కతమేసం, ఆవుసో, భిక్ఖూన’’న్తి? ‘‘సమణానం, ఆవుసో, సక్యపుత్తియాన’’న్తి.

‘‘పుచ్ఛేయ్యామ మయం ఆయస్మన్తం కిఞ్చిదేవ దేసం, సచే ఆయస్మా ఓకాసం కరోతి పఞ్హస్స వేయ్యాకరణాయా’’తి. ‘‘పుచ్ఛావుసో, సుత్వా వేదిస్సామా’’తి.

‘‘కిం ను ఖో, భో, ‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఏవందిట్ఠి [ఏవందిట్ఠికో (స్యా.)] భవ’’న్తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – ‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘కిం పన, భో, ‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఏవందిట్ఠి భవ’’న్తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – ‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘కిం ను ఖో, భో, అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠి భవ’’న్తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘తేన హి భవం న జానాతి, న పస్సతీ’’తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, న జానామి న పస్సామి. జానామహం, ఆవుసో, పస్సామీ’’తి.

‘‘‘కిం ను ఖో, భో, సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠి భవ’న్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి.

‘‘‘కిం పన, భో, అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠి భవ’న్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి.

‘‘కిం ను ఖో, భో, అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠి భవన్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి.

‘‘‘తేన హి భవం న జానాతి న పస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, న జానామి న పస్సామి. జానామహం, ఆవుసో, పస్సామీ’తి వదేసి. యథా కథం పనావుసో, ఇమస్స భాసితస్స అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి?

‘‘‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఖో, ఆవుసో, దిట్ఠిగతమేతం. ‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఖో, ఆవుసో, దిట్ఠిగతమేతం. అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఖో, ఆవుసో, దిట్ఠిగతమేతం.

‘‘యావతా, ఆవుసో, దిట్ఠి [దిట్ఠిగతా (సబ్బత్థ)] యావతా దిట్ఠిట్ఠానం దిట్ఠిఅధిట్ఠానం దిట్ఠిపరియుట్ఠానం దిట్ఠిసముట్ఠానం దిట్ఠిసముగ్ఘాతో [యావతా దిట్ఠిట్ఠాన అధిట్ఠాన పరియుట్ఠాన సముట్ఠాన సముగ్ఘాతో (సీ. పీ.)], తమహం జానామి తమహం పస్సామి. తమహం జానన్తో తమహం పస్సన్తో క్యాహం వక్ఖామి – ‘న జానామి న పస్సామీ’తి? జానామహం, ఆవుసో, పస్సామీ’’తి.

‘‘కో నామో ఆయస్మా, కథఞ్చ పనాయస్మన్తం సబ్రహ్మచారీ జానన్తీ’’తి? ‘‘‘ఆనన్దో’తి ఖో మే, ఆవుసో, నామం. ‘ఆనన్దో’తి చ పన మం సబ్రహ్మచారీ జానన్తీ’’తి. ‘‘మహాచరియేన వత కిర, భో, సద్ధిం మన్తయమానా న జానిమ్హ – ‘ఆయస్మా ఆనన్దో’తి. సచే హి మయం జానేయ్యామ – ‘అయం ఆయస్మా ఆనన్దో’తి, ఏత్తకమ్పి నో నప్పటిభాయేయ్య [నప్పటిభాసేయ్యామ (క.) నప్పటిభాసేయ్య (బహూసు) మ. ని. ౩.౨౧౬ పస్సితబ్బం]. ఖమతు చ మే ఆయస్మా ఆనన్దో’’తి. ఛట్ఠం.