(౧౦) ౫. ఉపాలివగ్గో

౧. కామభోగీసుత్తం

౯౧. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘దసయిమే, గహపతి, కామభోగీ సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే దస? ఇధ, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేన; అధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేన న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతి [న అత్తానం సుఖేతి పీణేతి (సీ. స్యా. పీ.) ఏవముపరిపి] న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేన; అధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి, న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేన; అధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనపి అసాహసేనపి; ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేనపి అసాహసేనపి న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతి న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనపి అసాహసేనపి; ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేనపి అసాహసేనపి అత్తానం సుఖేతి పీణేతి, న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనపి అసాహసేనపి; ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేనపి అసాహసేనపి అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన; ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతి న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన; ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి, న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన; ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి. తే చ భోగే గథితో [గధితో (క.) అ. ని. ౩.౧౨౪ పస్సితబ్బం] ముచ్ఛితో అజ్ఝోసన్నో [అజ్ఝాపన్నో (సబ్బత్థ) అ. ని. ౩.౧౨౪ సుత్తవణ్ణనా టీకా ఓలోకేతబ్బా] అనాదీనవదస్సావీ అనిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి.

‘‘ఇధ పన, గహపతి, ఏకచ్చో కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన; ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి. తే చ భోగే అగథితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝోసన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేన, అధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేన న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతి న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ తీహి ఠానేహి గారయ్హో. ‘అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన గారయ్హో. ‘న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన గారయ్హో. ‘న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి, ఇమినా తతియేన ఠానేన గారయ్హో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమేహి తీహి ఠానేహి గారయ్హో.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేన, అధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ ద్వీహి ఠానేహి గారయ్హో ఏకేన ఠానేన పాసంసో. ‘అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన గారయ్హో. ‘అత్తానం సుఖేతి పీణేతీ’తి, ఇమినా ఏకేన ఠానేన పాసంసో. ‘న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి ఇమినా దుతియేన ఠానేన గారయ్హో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమేహి ద్వీహి ఠానేహి గారయ్హో ఇమినా ఏకేన ఠానేన పాసంసో.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేన, అధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ ఏకేన ఠానేన గారయ్హో ద్వీహి ఠానేహి పాసంసో. ‘అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనా’తి, ఇమినా ఏకేన ఠానేన గారయ్హో. ‘అత్తానం సుఖేతి పీణేతీ’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన పాసంసో. ‘సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన పాసంసో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమినా ఏకేన ఠానేన గారయ్హో, ఇమేహి ద్వీహి ఠానేహి పాసంసో.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనపి అసాహసేనపి, ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేనపి అసాహసేనపి న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతి న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ ఏకేన ఠానేన పాసంసో తీహి ఠానేహి గారయ్హో. ‘ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేనా’తి, ఇమినా ఏకేన ఠానేన పాసంసో. ‘అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన గారయ్హో. ‘న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన గారయ్హో. ‘న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి, ఇమినా తతియేన ఠానేన గారయ్హో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమినా ఏకేన ఠానేన పాసంసో ఇమేహి తీహి ఠానేహి గారయ్హో.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనపి అసాహసేనపి, ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేనపి అసాహసేనపి అత్తానం సుఖేతి పీణేతి న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ ద్వీహి ఠానేహి పాసంసో ద్వీహి ఠానేహి గారయ్హో. ‘ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన పాసంసో. ‘అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన గారయ్హో. ‘అత్తానం సుఖేతి పీణేతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన పాసంసో. ‘న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన గారయ్హో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమేహి ద్వీహి ఠానేహి పాసంసో ఇమేహి ద్వీహి ఠానేహి గారయ్హో.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనపి అసాహసేనపి, ధమ్మాధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా సాహసేనపి అసాహసేనపి అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ తీహి ఠానేహి పాసంసో ఏకేన ఠానేన గారయ్హో. ‘ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన పాసంసో. ‘అధమ్మేన భోగే పరియేసతి సాహసేనా’తి, ఇమినా ఏకేన ఠానేన గారయ్హో. ‘అత్తానం సుఖేతి పీణేతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన పాసంసో. ‘సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి, ఇమినా తతియేన ఠానేన పాసంసో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమేహి తీహి ఠానేహి పాసంసో ఇమినా ఏకేన ఠానేన గారయ్హో.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన, ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతి న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ ఏకేన ఠానేన పాసంసో ద్వీహి ఠానేహి గారయ్హో. ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేనా’తి, ఇమినా ఏకేన ఠానేన పాసంసో. ‘న అత్తానం సుఖేతి న పీణేతీ’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన గారయ్హో. ‘న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన గారయ్హో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమినా ఏకేన ఠానేన పాసంసో ఇమేహి ద్వీహి ఠానేహి గారయ్హో.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన, ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ ద్వీహి ఠానేహి పాసంసో ఏకేన ఠానేన గారయ్హో. ‘ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన పాసంసో. ‘అత్తానం సుఖేతి పీణేతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన పాసంసో. ‘న సంవిభజతి న పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి ఇమినా ఏకేన ఠానేన గారయ్హో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమేహి ద్వీహి ఠానేహి పాసంసో ఇమినా ఏకేన ఠానేన గారయ్హో.

‘‘తత్ర, గహపతి య్వాయం కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన, ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి, తే చ భోగే గథితో ముచ్ఛితో అజ్ఝోసన్నో అనాదీనవదస్సావీ అనిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ తీహి ఠానేహి పాసంసో ఏకేన ఠానేన గారయ్హో. ‘ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన పాసంసో. ‘అత్తానం సుఖేతి పీణేతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన పాసంసో. ‘సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి, ఇమినా తతియేన ఠానేన పాసంసో. ‘తే చ భోగే గథితో ముచ్ఛితో అజ్ఝోసన్నో అనాదీనవదస్సావీ అనిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతీ’తి, ఇమినా ఏకేన ఠానేన గారయ్హో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమేహి తీహి ఠానేహి పాసంసో ఇమినా ఏకేన ఠానేన గారయ్హో.

‘‘తత్ర, గహపతి, య్వాయం కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన, ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి, తే చ భోగే అగథితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝోసన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి, అయం, గహపతి, కామభోగీ చతూహి ఠానేహి పాసంసో. ‘ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేనా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన పాసంసో. ‘అత్తానం సుఖేతి పీణేతీ’తి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన పాసంసో. ‘సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతీ’తి, ఇమినా తతియేన ఠానేన పాసంసో. ‘తే చ భోగే అగథితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝోసన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతీ’తి, ఇమినా చతుత్థేన ఠానేన పాసంసో. అయం, గహపతి, కామభోగీ ఇమేహి చతూహి ఠానేహి పాసంసో.

‘‘ఇమే ఖో, గహపతి, దస కామభోగీ సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. ఇమేసం ఖో, గహపతి, దసన్నం కామభోగీనం య్వాయం కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన, ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి, తే చ భోగే అగథితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝోసన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి, అయం ఇమేసం దసన్నం కామభోగీనం అగ్గో చ సేట్ఠో చ పామోక్ఖో [మోక్ఖో (క. సీ.) అ. ని. ౪.౯౫; ౫.౧౮౧; సం. ని. ౩.౬౬౨] చ ఉత్తమో చ పవరో చ. సేయ్యథాపి, గహపతి, గవా ఖీరం, ఖీరమ్హా దధి, దధిమ్హా నవనీతం, నవనీతమ్హా సప్పి, సప్పిమ్హా సప్పిమణ్డో. సప్పిమణ్డో తత్థ అగ్గమక్ఖాయతి.

ఏవమేవం ఖో, గహపతి, ఇమేసం దసన్నం కామభోగీనం య్వాయం కామభోగీ ధమ్మేన భోగే పరియేసతి అసాహసేన, ధమ్మేన భోగే పరియేసిత్వా అసాహసేన అత్తానం సుఖేతి పీణేతి సంవిభజతి పుఞ్ఞాని కరోతి, తే చ భోగే అగథితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝోసన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి, అయం ఇమేసం దసన్నం కామభోగీనం అగ్గో చ సేట్ఠో చ పామోక్ఖో [మోక్ఖో (క. సీ.) అ. ని. ౫.౧౮౧] చ ఉత్తమో చ పవరో చా’’తి. పఠమం.

౨. భయసుత్తం

౯౨. [అ. ని. ౯.౨౭; సం. ని. ౫.౧౦౨౪] అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘యతో, ఖో, గహపతి, అరియసావకస్స పఞ్చ భయాని వేరాని వూపసన్తాని హోన్తి, చతూహి చ సోతాపత్తియఙ్గేహి సమన్నాగతో హోతి, అరియో చస్స ఞాయో పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠో హోతి సుప్పటివిద్ధో, సో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో. సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి.

‘‘కతమాని పఞ్చ భయాని వేరాని వూపసన్తాని హోన్తి? యం, గహపతి, పాణాతిపాతీ పాణాతిపాతపచ్చయా దిట్ఠధమ్మికమ్పి భయం వేరం పసవతి సమ్పరాయికమ్పి భయం వేరం పసవతి చేతసికమ్పి దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి, పాణాతిపాతా పటివిరతో నేవ దిట్ఠధమ్మికమ్పి [నేవ దిట్ఠధమ్మికం] భయం వేరం పసవతి న సమ్పరాయికమ్పి [న సమ్పరాయికం] భయం వేరం పసవతి న చేతసికమ్పి [న చేతసికం (సీ. స్యా. పీ.)] దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. పాణాతిపాతా పటివిరతస్స ఏవం తం భయం వేరం వూపసన్తం హోతి.

‘‘యం, గహపతి, అదిన్నాదాయీ…పే… కామేసుమిచ్ఛాచారీ… ముసావాదీ… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠాయీ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానపచ్చయా దిట్ఠధమ్మికమ్పి భయం వేరం పసవతి సమ్పరాయికమ్పి భయం వేరం పసవతి చేతసికమ్పి దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి, సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో నేవ దిట్ఠధమ్మికమ్పి భయం వేరం పసవతి న సమ్పరాయికమ్పి భయం వేరం పసవతి న చేతసికమ్పి దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి. సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతస్స ఏవం తం భయం వేరం వూపసన్తం హోతి. ఇమాని పఞ్చ భయాని వేరాని వూపసన్తాని హోన్తి.

‘‘కతమేహి చతూహి సోతాపత్తియఙ్గేహి సమన్నాగతో హోతి? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘ఇతిపి సో భగవా…పే… బుద్ధో భగవా’తి; ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి; సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఉజుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఞాయప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, సామీచిప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా, ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి; అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి ‘అఖణ్డేహి అచ్ఛిద్దేహి అసబలేహి అకమ్మాసేహి భుజిస్సేహి విఞ్ఞుప్పసత్థేహి అపరామట్ఠేహి సమాధిసంవత్తనికేహి’. ఇమేహి చతూహి సోతాపత్తియఙ్గేహి సమన్నాగతో హోతి.

‘‘కతమో చస్స అరియో ఞాయో పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠో హోతి సుప్పటివిద్ధో? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘ఇతి ఇమస్మిం సతి ఇదం హోతి; ఇమస్సుప్పాదా ఇదం ఉప్పజ్జతి; ఇమస్మిం అసతి ఇదం న హోతి; ఇమస్స నిరోధా ఇదం నిరుజ్ఝతి, యదిదం – అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం, సళాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి, ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి; అవిజ్జాయ త్వేవ అసేసవిరాగనిరోధా సఙ్ఖారనిరోధో…పే… ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతీ’తి. అయఞ్చస్స అరియో ఞాయో పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠో హోతి సుప్పటివిద్ధో.

‘‘యతో ఖో, గహపతి, అరియసావకస్స ఇమాని పఞ్చ భయాని వేరాని వూపసన్తాని హోన్తి, ఇమేహి చ చతూహి సోతాపత్తియఙ్గేహి సమన్నాగతో హోతి, అయఞ్చస్స అరియో ఞాయో పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠో హోతి సుప్పటివిద్ధో, సో ఆకఙ్ఖమానో అత్తనావ అత్తానం బ్యాకరేయ్య – ‘ఖీణనిరయోమ్హి ఖీణతిరచ్ఛానయోని ఖీణపేత్తివిసయో ఖీణాపాయదుగ్గతివినిపాతో; సోతాపన్నోహమస్మి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి. దుతియం.

౩. కిందిట్ఠికసుత్తం

౯౩. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి దివా దివస్స సావత్థియా నిక్ఖమి భగవన్తం దస్సనాయ. అథ ఖో అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స ఏతదహోసి – ‘‘అకాలో ఖో తావ భగవన్తం దస్సనాయ. పటిసల్లీనో భగవా. మనోభావనీయానమ్పి భిక్ఖూనం అకాలో దస్సనాయ. పటిసల్లీనా మనోభావనీయా భిక్ఖూ. యంనూనాహం యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ ఉన్నాదినో ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తా నిసిన్నా హోన్తి. అద్దసంసు ఖో తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అనాథపిణ్డికం గహపతిం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన అఞ్ఞమఞ్ఞం సణ్ఠాపేసుం – ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో హోన్తు, మా భోన్తో సద్దమకత్థ. అయం అనాథపిణ్డికో గహపతి ఆరామం ఆగచ్ఛతి సమణస్స గోతమస్స సావకో. యావతా ఖో పన సమణస్స గోతమస్స సావకా గిహీ ఓదాతవసనా సావత్థియం పటివసన్తి, అయం తేసం అఞ్ఞతరో అనాథపిణ్డికో గహపతి. అప్పసద్దకామా ఖో పన తే ఆయస్మన్తో అప్పసద్దవినీతా అప్పసద్దస్స వణ్ణవాదినో. అప్పేవ నామ అప్పసద్దం పరిసం విదిత్వా ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి.

అథ ఖో తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏతదవోచుం – ‘‘వదేహి, గహపతి, కిందిట్ఠికో సమణో గోతమో’’తి? ‘‘న ఖో అహం, భన్తే, భగవతో సబ్బం దిట్ఠిం జానామీ’’తి.

‘‘ఇతి కిర త్వం, గహపతి, న సమణస్స గోతమస్స సబ్బం దిట్ఠిం జానాసి; వదేహి, గహపతి, కిందిట్ఠికా భిక్ఖూ’’తి? ‘‘భిక్ఖూనమ్పి ఖో అహం, భన్తే, న సబ్బం దిట్ఠిం జానామీ’’తి.

‘‘ఇతి కిర త్వం, గహపతి, న సమణస్స గోతమస్స సబ్బం దిట్ఠిం జానాసి నపి భిక్ఖూనం సబ్బం దిట్ఠిం జానాసి; వదేహి, గహపతి, కిందిట్ఠికోసి తువ’’న్తి? ‘‘ఏతం ఖో, భన్తే, అమ్హేహి న దుక్కరం బ్యాకాతుం యందిట్ఠికా మయం. ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మన్తో యథాసకాని దిట్ఠిగతాని బ్యాకరోన్తు, పచ్ఛాపేతం అమ్హేహి న దుక్కరం భవిస్సతి బ్యాకాతుం యందిట్ఠికా మయ’’న్తి.

ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో పరిబ్బాజకో అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠికో అహం, గహపతీ’’తి.

అఞ్ఞతరోపి ఖో పరిబ్బాజకో అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠికో అహం, గహపతీ’’తి.

అఞ్ఞతరోపి ఖో పరిబ్బాజకో అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠికో అహం, గహపతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే అనాథపిణ్డికో గహపతి తే పరిబ్బాజకే ఏతదవోచ – ‘‘య్వాయం, భన్తే, ఆయస్మా ఏవమాహ – ‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠికో అహం, గహపతీ’తి, ఇమస్స అయమాయస్మతో దిట్ఠి అత్తనో వా అయోనిసోమనసికారహేతు ఉప్పన్నా పరతోఘోసపచ్చయా వా. సా ఖో పనేసా దిట్ఠి భూతా సఙ్ఖతా చేతయితా పటిచ్చసముప్పన్నా. యం ఖో పన కిఞ్చి భూతం సఙ్ఖతం చేతయితం పటిచ్చసముప్పన్నం తదనిచ్చం. యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. యం దుక్ఖం తదేవేసో ఆయస్మా అల్లీనో, తదేవేసో ఆయస్మా అజ్ఝుపగతో.

‘‘యోపాయం, భన్తే, ఆయస్మా ఏవమాహ – ‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠికో అహం, గహపతీ’తి, ఇమస్సాపి అయమాయస్మతో దిట్ఠి అత్తనో వా అయోనిసోమనసికారహేతు ఉప్పన్నా పరతోఘోసపచ్చయా వా. సా ఖో పనేసా దిట్ఠి భూతా సఙ్ఖతా చేతయితా పటిచ్చసముప్పన్నా. యం ఖో పన కిఞ్చి భూతం సఙ్ఖతం చేతయితం పటిచ్చసముప్పన్నం తదనిచ్చం. యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. యం దుక్ఖం తదేవేసో ఆయస్మా అల్లీనో, తదేవేసో ఆయస్మా అజ్ఝుపగతో.

‘‘యోపాయం, భన్తే, ఆయస్మా ఏవమాహ – ‘అన్తవా లోకో …పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠికో అహం, గహపతీ’తి, ఇమస్సాపి అయమాయస్మతో దిట్ఠి అత్తనో వా అయోనిసోమనసికారహేతు ఉప్పన్నా పరతోఘోసపచ్చయా వా. సా ఖో పనేసా దిట్ఠి భూతా సఙ్ఖతా చేతయితా పటిచ్చసముప్పన్నా. యం ఖో పన కిఞ్చి భూతం సఙ్ఖతం చేతయితం పటిచ్చసముప్పన్నం తదనిచ్చం. యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. యం దుక్ఖం తదేవేసో ఆయస్మా అల్లీనో, తదేవేసో ఆయస్మా అజ్ఝుపగతో’’తి.

ఏవం వుత్తే తే పరిబ్బాజకా అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచుం – ‘‘బ్యాకతాని ఖో, గహపతి, అమ్హేహి సబ్బేహేవ యథాసకాని దిట్ఠిగతాని. వదేహి, గహపతి, కిందిట్ఠికోసి తువ’’న్తి? ‘‘యం ఖో, భన్తే, కిఞ్చి భూతం సఙ్ఖతం చేతయితం పటిచ్చసముప్పన్నం తదనిచ్చం. యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. ‘యం దుక్ఖం తం నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి – ఏవందిట్ఠికో అహం, భన్తే’’తి.

‘‘యం ఖో, గహపతి, కిఞ్చి భూతం సఙ్ఖతం చేతయితం పటిచ్చసముప్పన్నం తదనిచ్చం. యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. యం దుక్ఖం తదేవ త్వం, గహపతి, అల్లీనో, తదేవ త్వం, గహపతి, అజ్ఝుపగతో’’తి.

‘‘యం ఖో, భన్తే, కిఞ్చి భూతం సఙ్ఖతం చేతయితం పటిచ్చసముప్పన్నం తదనిచ్చం. యదనిచ్చం తం దుక్ఖం. ‘యం దుక్ఖం తం నేతం మమ, నేసోహమస్మి, నమేసో అత్తా’తి – ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠం. తస్స చ ఉత్తరి నిస్సరణం యథాభూతం పజానామీ’’తి.

ఏవం వుత్తే తే పరిబ్బాజకా తుణ్హీభూతా మఙ్కుభూతా పత్తక్ఖన్ధా అధోముఖా పజ్ఝాయన్తా అప్పటిభానా నిసీదింసు. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి తే పరిబ్బాజకే తుణ్హీభూతే మఙ్కుభూతే పత్తక్ఖన్ధే అధోముఖే పజ్ఝాయన్తే అప్పటిభానే విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యావతకో అహోసి తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి. ‘‘సాధు సాధు, గహపతి! ఏవం ఖో తే, గహపతి, మోఘపురిసా కాలేన కాలం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేతబ్బా’’తి.

అథ ఖో భగవా అనాథపిణ్డికం గహపతిం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తే అనాథపిణ్డికే గహపతిమ్హి భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వస్ససతుపసమ్పన్నో [భిక్ఖు దీఘరత్తం అవేధి ధమ్మో (స్యా.)] ఇమస్మిం ధమ్మవినయే, సోపి ఏవమేవం అఞ్ఞతిత్థియే పరిబ్బాజకే సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గణ్హేయ్య యథా తం అనాథపిణ్డికేన గహపతినా నిగ్గహితా’’తి. తతియం.

౪. వజ్జియమాహితసుత్తం

౯౪. ఏకం సమయం భగవా చమ్పాయం విహరతి గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరే. అథ ఖో వజ్జియమాహితో గహపతి దివా దివస్స చమ్పాయ నిక్ఖమి భగవన్తం దస్సనాయ. అథ ఖో వజ్జియమాహితస్స గహపతిస్స ఏతదహోసి – ‘‘అకాలో ఖో తావ భగవన్తం దస్సనాయ. పటిసల్లీనో భగవా. మనోభావనీయానమ్పి భిక్ఖూనం అకాలో దస్సనాయ. పటిసల్లీనా మనోభావనీయాపి భిక్ఖూ. యంనూనాహం యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో వజ్జియమాహితో గహపతి యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ ఉన్నాదినో ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తా నిసిన్నా హోన్తి.

అద్దసంసు ఖో తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా వజ్జియమాహితం గహపతిం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన అఞ్ఞమఞ్ఞం సణ్ఠాపేసుం – ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో హోన్తు. మా భోన్తో సద్దమకత్థ. అయం వజ్జియమాహితో గహపతి ఆగచ్ఛతి సమణస్స గోతమస్స సావకో. యావతా ఖో పన సమణస్స గోతమస్స సావకా గిహీ ఓదాతవసనా చమ్పాయం పటివసన్తి, అయం తేసం అఞ్ఞతరో వజ్జియమాహితో గహపతి. అప్పసద్దకామా ఖో పన తే ఆయస్మన్తో అప్పసద్దవినీతా అప్పసద్దస్స వణ్ణవాదినో. అప్పేవ నామ అప్పసద్దం పరిసం విదిత్వా ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి.

అథ ఖో తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో వజ్జియమాహితో గహపతి యేన తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో వజ్జియమాహితం గహపతిం తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏతదవోచుం – ‘‘సచ్చం కిర, గహపతి, సమణో గోతమో సబ్బం తపం గరహతి, సబ్బం తపస్సిం లూఖాజీవిం ఏకంసేన ఉపక్కోసతి ఉపవదతీ’’తి? ‘‘న ఖో, భన్తే, భగవా సబ్బం తపం గరహతి నపి సబ్బం తపస్సిం లూఖాజీవిం ఏకంసేన ఉపక్కోసతి ఉపవదతి. గారయ్హం ఖో, భన్తే, భగవా గరహతి, పసంసితబ్బం పసంసతి. గారయ్హం ఖో పన, భన్తే, భగవా గరహన్తో పసంసితబ్బం పసంసన్తో విభజ్జవాదో భగవా. న సో భగవా ఏత్థ ఏకంసవాదో’’తి.

ఏవం వుత్తే అఞ్ఞతరో పరిబ్బాజకో వజ్జియమాహితం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమేహి త్వం, గహపతి, యస్స త్వం సమణస్స గోతమస్స వణ్ణం భాసతి, సమణో గోతమో వేనయికో అప్పఞ్ఞత్తికో’’తి? ‘‘ఏత్థపాహం, భన్తే, ఆయస్మన్తే వక్ఖామి సహధమ్మేన – ‘ఇదం కుసల’న్తి, భన్తే, భగవతా పఞ్ఞత్తం; ‘ఇదం అకుసల’న్తి, భన్తే, భగవతా పఞ్ఞత్తం. ఇతి కుసలాకుసలం భగవా పఞ్ఞాపయమానో సపఞ్ఞత్తికో భగవా; న సో భగవా వేనయికో అప్పఞ్ఞత్తికో’’తి.

ఏవం వుత్తే తే పరిబ్బాజకా తుణ్హీభూతా మఙ్కుభూతా పత్తక్ఖన్ధా అధోముఖా పజ్ఝాయన్తా అప్పటిభానా నిసీదింసు. అథ ఖో వజ్జియమాహితో గహపతి తే పరిబ్బాజకే తుణ్హీభూతే మఙ్కుభూతే పత్తక్ఖన్ధే అధోముఖే పజ్ఝాయన్తే అప్పటిభానే విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వజ్జియమాహితో గహపతి యావతకో అహోసి తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి.

‘‘సాధు సాధు, గహపతి! ఏవం ఖో తే, గహపతి, మోఘపురిసా కాలేన కాలం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేతబ్బా. నాహం, గహపతి, సబ్బం తపం తపితబ్బన్తి వదామి; న చ పనాహం, గహపతి, సబ్బం తపం న తపితబ్బన్తి వదామి; నాహం, గహపతి, సబ్బం సమాదానం సమాదితబ్బన్తి వదామి; న పనాహం, గహపతి, సబ్బం సమాదానం న సమాదితబ్బన్తి వదామి; నాహం, గహపతి, సబ్బం పధానం పదహితబ్బన్తి వదామి; న పనాహం, గహపతి, సబ్బం పధానం న పదహితబ్బన్తి వదామి; నాహం, గహపతి, సబ్బో పటినిస్సగ్గో పటినిస్సజ్జితబ్బోతి వదామి. న పనాహం, గహపతి, సబ్బో పటినిస్సగ్గో న పటినిస్సజ్జితబ్బోతి వదామి; నాహం, గహపతి, సబ్బా విముత్తి విముచ్చితబ్బాతి వదామి; న పనాహం, గహపతి, సబ్బా విముత్తి న విముచ్చితబ్బాతి వదామి.

‘‘యఞ్హి, గహపతి, తపం తపతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపం తపం న తపితబ్బన్తి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స గహపతి, తపం తపతో అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపం తపం తపితబ్బన్తి వదామి.

‘‘యఞ్హి, గహపతి, సమాదానం సమాదియతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపం సమాదానం న సమాదితబ్బన్తి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స, గహపతి, సమాదానం సమాదియతో అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపం సమాదానం సమాదితబ్బన్తి వదామి.

‘‘యఞ్హి, గహపతి, పధానం పదహతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపం పధానం న పదహితబ్బన్తి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స, గహపతి, పధానం పదహతో అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపం పధానం పదహితబ్బన్తి వదామి.

‘‘యఞ్హి, గహపతి, పటినిస్సగ్గం పటినిస్సజ్జతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపో పటినిస్సగ్గో న పటినిస్సజ్జితబ్బోతి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స, గహపతి, పటినిస్సగ్గం పటినిస్సజ్జతో అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపో పటినిస్సగ్గో పటినిస్సజ్జితబ్బోతి వదామి.

‘‘యఞ్హి, గహపతి, విముత్తిం విముచ్చతో అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, ఏవరూపా విముత్తి న విముచ్చితబ్బాతి వదామి. యఞ్చ ఖ్వస్స, గహపతి, విముత్తిం విముచ్చతో అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, ఏవరూపా విముత్తి విముచ్చితబ్బాతి వదామీ’’తి.

అథ ఖో వజ్జియమాహితో గహపతి భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తే వజ్జియమాహితే గహపతిమ్హి భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు దీఘరత్తం అప్పరజక్ఖో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే, సోపి ఏవమేవం అఞ్ఞతిత్థియే పరిబ్బాజకే సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గణ్హేయ్య యథా తం వజ్జియమాహితేన గహపతినా నిగ్గహితా’’తి. చతుత్థం.

౫. ఉత్తియసుత్తం

౯౫. అథ ఖో ఉత్తియో పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉత్తియో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, ఉత్తియ, మయా – ‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘కిం పన, భో గోతమ, అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, ఉత్తియ, అబ్యాకతం మయా – ‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా … న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, ఉత్తియ, అబ్యాకతం మయా – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, ఉత్తియ, మయా – సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి.

‘‘‘కిం పన, భో గోతమ, అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘ఏతమ్పి ఖో, ఉత్తియ, అబ్యాకతం మయా అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి.

‘‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘ఏతమ్పి ఖో, ఉత్తియ, అబ్యాకతం మయా – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి. అథ కిఞ్చరహి భోతా గోతమేన బ్యాకత’’న్తి?

‘‘అభిఞ్ఞాయ ఖో అహం, ఉత్తియ, సావకానం ధమ్మం దేసేమి సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి.

‘‘యం పనేతం భవం గోతమో అభిఞ్ఞాయ సావకానం ధమ్మం దేసేసి సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, సబ్బో వా [సబ్బో చ (క.)] తేన లోకో నీయతి [నీయిస్సతి (సీ.), నియ్యాస్సతి (స్యా.), నియ్యంస్సతి (పీ.)] ఉపడ్ఢో వా తిభాగో వా’’తి [తిభాగో వాతి పదేహి (క.)]? ఏవం వుత్తే భగవా తుణ్హీ అహోసి.

అథ ఖో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఏతదహోసి – ‘‘మా హేవం ఖో ఉత్తియో పరిబ్బాజకో పాపకం దిట్ఠిగతం పటిలభి – ‘సబ్బసాముక్కంసికం వత మే సమణో గోతమో పఞ్హం పుట్ఠో సంసాదేతి, నో విస్సజ్జేతి, న నూన విసహతీ’తి. తదస్స ఉత్తియస్స పరిబ్బాజకస్స దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఉత్తియం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచ – ‘‘తేనహావుసో ఉత్తియ, ఉపమం తే కరిస్సామి. ఉపమాయ మిధేకచ్చే విఞ్ఞూ పురిసా భాసితస్స అత్థం ఆజానన్తి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో ఉత్తియ, రఞ్ఞో పచ్చన్తిమం నగరం దళ్హుద్ధాపం [దళ్హుద్దాపం (సీ. పీ.)] దళ్హపాకారతోరణం ఏకద్వారం. తత్రస్స దోవారికో పణ్డితో బ్యత్తో మేధావీ అఞ్ఞాతానం నివారేతా ఞాతానం పవేసేతా. సో తస్స నగరస్స సమన్తా అనుపరియాయపథం అనుక్కమతి. అనుపరియాయపథం అనుక్కమమానో న పస్సేయ్య పాకారసన్ధిం వా పాకారవివరం వా, అన్తమసో బిళారనిక్ఖమనమత్తమ్పి. నో చ ఖ్వస్స ఏవం ఞాణం హోతి – ‘ఏత్తకా పాణా ఇమం నగరం పవిసన్తి వా నిక్ఖమన్తి వా’తి. అథ ఖ్వస్స ఏవమేత్థ హోతి – ‘యే ఖో కేచి ఓళారికా పాణా ఇమం నగరం పవిసన్తి వా నిక్ఖమన్తి వా, సబ్బే తే ఇమినా ద్వారేన పవిసన్తి వా నిక్ఖమన్తి వా’తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, ఆవుసో ఉత్తియ, న తథాగతస్స ఏవం ఉస్సుక్కం హోతి – ‘సబ్బో వా తేన లోకో నీయతి, ఉపడ్ఢో వా, తిభాగో వా’తి. అథ ఖో ఏవమేత్థ తథాగతస్స హోతి – ‘యే ఖో కేచి లోకమ్హా నీయింసు వా నీయన్తి వా నీయిస్సన్తి వా, సబ్బే తే పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే, చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తా, సత్త బోజ్ఝఙ్గే యథాభూతం భావేత్వా. ఏవమేతే [ఏవమేతేన (క.)] లోకమ్హా నీయింసు వా నీయన్తి వా నీయిస్సన్తి వా’తి. యదేవ ఖో త్వం [యదేవ ఖ్వేత్థ (క.)], ఆవుసో ఉత్తియ, భగవన్తం పఞ్హం [ఇమం పఞ్హం (స్యా. క.)] అపుచ్ఛి తదేవేతం పఞ్హం భగవన్తం అఞ్ఞేన పరియాయేన అపుచ్ఛి. తస్మా తే తం భగవా న బ్యాకాసీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. కోకనుదసుత్తం

౯౬. ‘‘ఏకం సమయం ఆయస్మా ఆనన్దో రాజగహే విహరతి తపోదారామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన తపోదా తేనుపసఙ్కమి గత్తాని పరిసిఞ్చితుం. తపోదాయ [తపోదే (క.)] గత్తాని పరిసిఞ్చిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఏకచీవరో అట్ఠాసి గత్తాని పుబ్బాపయమానో. కోకనుదోపి ఖో పరిబ్బాజకో రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన తపోదా తేనుపసఙ్కమి గత్తాని పరిసిఞ్చితుం.

అద్దసా ఖో కోకనుదో పరిబ్బాజకో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘క్వేత్థ [కో తేత్థ (సీ.), క్వత్థ (పీ. క.)], ఆవుసో’’తి? ‘‘అహమావుసో, భిక్ఖూ’’తి.

‘‘కతమేసం, ఆవుసో, భిక్ఖూన’’న్తి? ‘‘సమణానం, ఆవుసో, సక్యపుత్తియాన’’న్తి.

‘‘పుచ్ఛేయ్యామ మయం ఆయస్మన్తం కిఞ్చిదేవ దేసం, సచే ఆయస్మా ఓకాసం కరోతి పఞ్హస్స వేయ్యాకరణాయా’’తి. ‘‘పుచ్ఛావుసో, సుత్వా వేదిస్సామా’’తి.

‘‘కిం ను ఖో, భో, ‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఏవందిట్ఠి [ఏవందిట్ఠికో (స్యా.)] భవ’’న్తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – ‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘కిం పన, భో, ‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఏవందిట్ఠి భవ’’న్తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – ‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘కిం ను ఖో, భో, అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠి భవ’’న్తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘తేన హి భవం న జానాతి, న పస్సతీ’’తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, న జానామి న పస్సామి. జానామహం, ఆవుసో, పస్సామీ’’తి.

‘‘‘కిం ను ఖో, భో, సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠి భవ’న్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి.

‘‘‘కిం పన, భో, అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠి భవ’న్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి.

‘‘కిం ను ఖో, భో, అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి – ఏవందిట్ఠి భవన్తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవందిట్ఠి – నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి వదేసి.

‘‘‘తేన హి భవం న జానాతి న పస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, న జానామి న పస్సామి. జానామహం, ఆవుసో, పస్సామీ’తి వదేసి. యథా కథం పనావుసో, ఇమస్స భాసితస్స అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి?

‘‘‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఖో, ఆవుసో, దిట్ఠిగతమేతం. ‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఖో, ఆవుసో, దిట్ఠిగతమేతం. అన్తవా లోకో…పే… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఖో, ఆవుసో, దిట్ఠిగతమేతం.

‘‘యావతా, ఆవుసో, దిట్ఠి [దిట్ఠిగతా (సబ్బత్థ)] యావతా దిట్ఠిట్ఠానం దిట్ఠిఅధిట్ఠానం దిట్ఠిపరియుట్ఠానం దిట్ఠిసముట్ఠానం దిట్ఠిసముగ్ఘాతో [యావతా దిట్ఠిట్ఠాన అధిట్ఠాన పరియుట్ఠాన సముట్ఠాన సముగ్ఘాతో (సీ. పీ.)], తమహం జానామి తమహం పస్సామి. తమహం జానన్తో తమహం పస్సన్తో క్యాహం వక్ఖామి – ‘న జానామి న పస్సామీ’తి? జానామహం, ఆవుసో, పస్సామీ’’తి.

‘‘కో నామో ఆయస్మా, కథఞ్చ పనాయస్మన్తం సబ్రహ్మచారీ జానన్తీ’’తి? ‘‘‘ఆనన్దో’తి ఖో మే, ఆవుసో, నామం. ‘ఆనన్దో’తి చ పన మం సబ్రహ్మచారీ జానన్తీ’’తి. ‘‘మహాచరియేన వత కిర, భో, సద్ధిం మన్తయమానా న జానిమ్హ – ‘ఆయస్మా ఆనన్దో’తి. సచే హి మయం జానేయ్యామ – ‘అయం ఆయస్మా ఆనన్దో’తి, ఏత్తకమ్పి నో నప్పటిభాయేయ్య [నప్పటిభాసేయ్యామ (క.) నప్పటిభాసేయ్య (బహూసు) మ. ని. ౩.౨౧౬ పస్సితబ్బం]. ఖమతు చ మే ఆయస్మా ఆనన్దో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. ఆహునేయ్యసుత్తం

౯౭. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స.

‘‘కతమేహి దసహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు.

‘‘బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో. యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా.

‘‘కల్యాణమిత్తో హోతి కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో.

‘‘సమ్మాదిట్ఠికో హోతి సమ్మాదస్సనేన సమన్నాగతో.

‘‘అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి; బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి; ఆవిభావం, తిరోభావం; తిరోకుట్టం తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానో గచ్ఛతి, సేయ్యథాపి ఆకాసే; పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోతి, సేయ్యథాపి ఉదకే; ఉదకేపి అభిజ్జమానే గచ్ఛతి, సేయ్యథాపి పథవియం; ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమతి, సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో; ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరామసతి [పరిమసతి (సీ.)] పరిమజ్జతి, యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి.

‘‘దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ ఉభో సద్దే సుణాతి దిబ్బే చ మానుసే చ యే దూరే సన్తికే చ.

‘‘పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి. సరాగం వా చిత్తం ‘సరాగం చిత్త’న్తి పజానాతి; వీతరాగం వా చిత్తం ‘వీతరాగం చిత్త’న్తి పజానాతి; సదోసం వా చిత్తం… వీతదోసం వా చిత్తం… సమోహం వా చిత్తం… వీతమోహం వా చిత్తం… సంఖిత్తం వా చిత్తం… విక్ఖిత్తం వా చిత్తం… మహగ్గతం వా చిత్తం… అమహగ్గతం వా చిత్తం… సఉత్తరం వా చిత్తం… అనుత్తరం వా చిత్తం… సమాహితం వా చిత్తం… అసమాహితం వా చిత్తం… విముత్తం వా చిత్తం… అవిముత్తం వా చిత్తం ‘అవిముత్తం చిత్త’న్తి పజానాతి.

‘‘అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖపటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖపటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నోతి, ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి.

‘‘దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి – ‘ఇమే వత ఖో భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా; ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి.

‘‘ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. సత్తమం.

౮. థేరసుత్తం

౯౮. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో థేరో భిక్ఖు యస్సం యస్సం దిసాయం విహరతి, ఫాసుయేవ విహరతి. కతమేహి దసహి? థేరో హోతి రత్తఞ్ఞూ చిరపబ్బజితో, సీలవా హోతి …పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు, బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధో, ఉభయాని ఖో పనస్స పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన స్వాగతాని హోన్తి సువిభత్తాని సుప్పవత్తీని సువినిచ్ఛితాని సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో, అధికరణసముప్పాదవూపసమకుసలో హోతి, ధమ్మకామో హోతి పియసముదాహారో అభిధమ్మే అభివినయే ఉళారపామోజ్జో, సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరచీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, పాసాదికో హోతి అభిక్కన్తపటిక్కన్తే [అభిక్కన్తపటిక్కన్తో (క.)] సుసంవుతో అన్తరఘరే నిసజ్జాయ, చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, ఆసవానఞ్చ ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో థేరో భిక్ఖు యస్సం యస్సం దిసాయం విహరతి, ఫాసుయేవ విహరతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. ఉపాలిసుత్తం

౯౯. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపాలి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉపాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, భన్తే, అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవితు’’న్తి.

‘‘దురభిసమ్భవాని హి ఖో [దురభిసమ్భవాని ఖో (సీ. పీ.)], ఉపాలి, అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని. దుక్కరం పవివేకం దురభిరమం. ఏకత్తే హరన్తి మఞ్ఞే మనో వనాని సమాధిం అలభమానస్స భిక్ఖునో. యో ఖో, ఉపాలి, ఏవం వదేయ్య – ‘అహం సమాధిం అలభమానో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవిస్సామీ’తి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘సంసీదిస్సతి వా ఉప్లవిస్సతి వా’తి [ఉప్పిలవిస్సతి వా (సీ. స్యా. పీ.)].

‘‘సేయ్యథాపి, ఉపాలి, మహాఉదకరహదో. అథ ఆగచ్ఛేయ్య హత్థినాగో సత్తరతనో వా అడ్ఢట్ఠరతనో [అట్ఠరతనో (సీ. పీ.)] వా. తస్స ఏవమస్స – ‘యంనూనాహం ఇమం ఉదకరహదం ఓగాహేత్వా కణ్ణసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళేయ్యం పిట్ఠిసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళేయ్యం. కణ్ణసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళిత్వా పిట్ఠిసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళిత్వా న్హత్వా [నహాత్వా (సీ. పీ.), న్హాత్వా (స్యా.)] చ పివిత్వా చ పచ్చుత్తరిత్వా యేన కామం పక్కమేయ్య’న్తి. సో తం ఉదకరహదం ఓగాహేత్వా కణ్ణసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళేయ్య పిట్ఠిసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళేయ్య; కణ్ణసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళిత్వా పిట్ఠిసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళిత్వా న్హత్వా చ పివిత్వా చ పచ్చుత్తరిత్వా యేన కామం పక్కమేయ్య. తం కిస్స హేతు? మహా, ఉపాలి [మహా హుపాలి (సీ. పీ.)], అత్తభావో గమ్భీరే గాధం విన్దతి.

‘‘అథ ఆగచ్ఛేయ్య ససో వా బిళారో వా. తస్స ఏవమస్స – ‘కో చాహం, కో చ హత్థినాగో! యంనూనాహం ఇమం ఉదకరహదం ఓగాహేత్వా కణ్ణసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళేయ్యం పిట్ఠిసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళేయ్యం; కణ్ణసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళిత్వా పిట్ఠిసంధోవికమ్పి ఖిడ్డం కీళిత్వా న్హత్వా చ పివిత్వా చ పచ్చుత్తరిత్వా యేన కామం పక్కమేయ్య’న్తి. సో తం ఉదకరహదం సహసా అప్పటిసఙ్ఖా పక్ఖన్దేయ్య. తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘సంసీదిస్సతి వా ఉప్లవిస్సతి వా’తి. తం కిస్స హేతు? పరిత్తో, ఉపాలి, అత్తభావో గమ్భీరే గాధం న విన్దతి. ఏవమేవం ఖో, ఉపాలి, యో ఏవం వదేయ్య – ‘అహం సమాధిం అలభమానో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవిస్సామీ’తి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ‘సంసీదిస్సతి వా ఉప్లవిస్సతి వా’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఉపాలి, దహరో కుమారో మన్దో ఉత్తానసేయ్యకో సకేన ముత్తకరీసేన కీళతి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, నన్వాయం కేవలా పరిపూరా బాలఖిడ్డా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘స ఖో సో, ఉపాలి, కుమారో అపరేన సమయేన వుద్ధిమన్వాయ ఇన్ద్రియానం పరిపాకమన్వాయ యాని కానిచి కుమారకానం కీళాపనకాని భవన్తి, సేయ్యథిదం – వఙ్కకం [వఙ్కం (సీ. పీ.)] ఘటికం మోక్ఖచికం చిఙ్గులకం [పిఙ్గులికం (స్యా.), చిఙ్కులకం (క.)] పత్తాళ్హకం రథకం ధనుకం, తేహి కీళతి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, నన్వాయం ఖిడ్డా పురిమాయ ఖిడ్డాయ అభిక్కన్తతరా చ పణీతతరా చా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘స ఖో సో, ఉపాలి, కుమారో అపరేన సమయేన వుద్ధిమన్వాయ ఇన్ద్రియానం పరిపాకమన్వాయ పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గిభూతో పరిచారేతి చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేహి రూపేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి, సోతవిఞ్ఞేయ్యేహి సద్దేహి… ఘానవిఞ్ఞేయ్యేహి గన్ధేహి… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేహి రసేహి… కాయవిఞ్ఞేయ్యేహి ఫోట్ఠబ్బేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, నన్వాయం ఖిడ్డా పురిమాహి ఖిడ్డాహి అభిక్కన్తతరా చ పణీతతరా చా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

[దీ. ని. ౧.౧౯౦; మ. ని. ౨.౨౩౩] ‘‘ఇధ ఖో పన వో [వోతి నిపాతమత్తం (అట్ఠ.)], ఉపాలి, తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. సో ఇమం లోకం సదేవకం సమారకం సబ్రహ్మకం సస్సమణబ్రాహ్మణిం పజం సదేవమనుస్సం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి. సో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి.

‘‘తం ధమ్మం సుణాతి గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా అఞ్ఞతరస్మిం వా కులే పచ్చాజాతో. సో తం ధమ్మం సుత్వా తథాగతే సద్ధం పటిలభతి. సో తేన సద్ధాపటిలాభేన సమన్నాగతో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో, అబ్భోకాసో పబ్బజ్జా. నయిదం సుకరం అగారం అజ్ఝావసతా ఏకన్తపరిపుణ్ణం ఏకన్తపరిసుద్ధం సఙ్ఖలిఖితం బ్రహ్మచరియం చరితుం. యంనూనాహం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజేయ్య’న్తి.

‘‘సో అపరేన సమయేన అప్పం వా భోగక్ఖన్ధం పహాయ మహన్తం వా భోగక్ఖన్ధం పహాయ అప్పం వా ఞాతిపరివట్టం పహాయ మహన్తం వా ఞాతిపరివట్టం పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి.

‘‘సో ఏవం పబ్బజితో సమానో భిక్ఖూనం సిక్ఖాసాజీవసమాపన్నో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి.

‘‘అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి దిన్నాదాయీ దిన్నపాటికఙ్ఖీ; అథేనేన సుచిభూతేన అత్తనా విహరతి.

‘‘అబ్రహ్మచరియం పహాయ బ్రహ్మచారీ హోతి ఆరాచారీ విరతో మేథునా గామధమ్మా.

‘‘ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి సచ్చవాదీ సచ్చసన్ధో థేతో పచ్చయికో అవిసంవాదకో లోకస్స.

‘‘పిసుణం వాచం పహాయ పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి, ఇతో సుత్వా న అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా న ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి భిన్నానం వా సన్ధాతా సహితానం వా అనుప్పదాతా, సమగ్గారామో సమగ్గరతో సమగ్గనన్దీ; సమగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసం వాచం పహాయ ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి. యా సా వాచా నేలా కణ్ణసుఖా పేమనీయా హదయఙ్గమా పోరీ బహుజనకన్తా బహుజనమనాపా, తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపం పహాయ సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ, నిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి కాలేన సాపదేసం పరియన్తవతిం అత్థసంహితం.

‘‘సో బీజగామభూతగామసమారమ్భా పటివిరతో హోతి. ఏకభత్తికో హోతి రత్తూపరతో, విరతో వికాలభోజనా. నచ్చగీతవాదితవిసూకదస్సనా పటివిరతో హోతి, మాలాగన్ధవిలేపనధారణమణ్డనవిభూసనట్ఠానా పటివిరతో హోతి, ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతో హోతి, జాతరూపరజతపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, ఆమకధఞ్ఞపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, ఆమకమంసపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, ఇత్థికుమారికపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, దాసిదాసపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, అజేళకపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, కుక్కుటసూకరపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, హత్థిగవస్సవళవపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, ఖేత్తవత్థుపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతి, దూతేయ్యపహిణగమనానుయోగా పటివిరతో హోతి, కయవిక్కయా పటివిరతో హోతి, తులాకూటకంసకూటమానకూటా పటివిరతో హోతి, ఉక్కోటనవఞ్చననికతిసాచియోగా పటివిరతో హోతి, ఛేదనవధబన్ధనవిపరామోసఆలోపసహసాకారా పటివిరతో హోతి.

‘‘సో సన్తుట్ఠో హోతి కాయపరిహారికేన చీవరేన కుచ్ఛిపరిహారికేన పిణ్డపాతేన. యేన యేనేవ పక్కమతి సమాదాయేవ పక్కమతి, సేయ్యథాపి నామ పక్ఖీ సకుణో యేన యేనేవ డేతి సపత్తభారోవ డేతి. ఏవమేవం భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి కాయపరిహారికేన చీవరేన కుచ్ఛిపరిహారికేన పిణ్డపాతేన. యేన యేనేవ పక్కమతి సమాదాయేవ పక్కమతి. సో ఇమినా అరియేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో అజ్ఝత్తం అనవజ్జసుఖం పటిసంవేదేతి.

‘‘సో చక్ఖునా రూపం దిస్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ. యత్వాధికరణమేనం చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి; రక్ఖతి చక్ఖున్ద్రియం, చక్ఖున్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ. యత్వాధికరణమేనం మనిన్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి; రక్ఖతి మనిన్ద్రియం, మనిన్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. సో ఇమినా అరియేన ఇన్ద్రియసంవరేన సమన్నాగతో అజ్ఝత్తం అబ్యాసేకసుఖం పటిసంవేదేతి.

‘‘సో అభిక్కన్తే పటిక్కన్తే సమ్పజానకారీ హోతి, ఆలోకితే విలోకితే సమ్పజానకారీ హోతి, సమిఞ్జితే పసారితే సమ్పజానకారీ హోతి, సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణే సమ్పజానకారీ హోతి, అసితే పీతే ఖాయితే సాయితే సమ్పజానకారీ హోతి, ఉచ్చారపస్సావకమ్మే సమ్పజానకారీ హోతి, గతే ఠితే నిసిన్నే సుత్తే జాగరితే భాసితే తుణ్హీభావే సమ్పజానకారీ హోతి.

‘‘సో ఇమినా చ అరియేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో, ఇమినా చ అరియేన ఇన్ద్రియసంవరేన సమన్నాగతో, ఇమినా చ అరియేన సతిసమ్పజఞ్ఞే సమన్నాగతో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. సో అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా నిసీదతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా.

‘‘సో అభిజ్ఝం లోకే పహాయ విగతాభిజ్ఝేన చేతసా విహరతి, అభిజ్ఝాయ చిత్తం పరిసోధేతి. బ్యాపాదపదోసం పహాయ అబ్యాపన్నచిత్తో విహరతి సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ, బ్యాపాదపదోసా చిత్తం పరిసోధేతి. థినమిద్ధం పహాయ విగతథినమిద్ధో విహరతి ఆలోకసఞ్ఞీ సతో సమ్పజానో, థినమిద్ధా చిత్తం పరిసోధేతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహాయ అనుద్ధతో విహరతి అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చా చిత్తం పరిసోధేతి. విచికిచ్ఛం పహాయ తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విహరతి అకథంకథీ కుసలేసు ధమ్మేసు, విచికిచ్ఛాయ చిత్తం పరిసోధేతి.

‘‘సో ఇమే పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, ‘నన్వాయం విహారో పురిమేహి విహారేహి అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఇమమ్పి ఖో, ఉపాలి, మమ సావకా అత్తని ధమ్మం సమ్పస్సమానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, నో చ ఖో తావ అనుప్పత్తసదత్థా విహరన్తి.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, ‘నన్వాయం విహారో పురిమేహి విహారేహి అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఇమమ్పి ఖో, ఉపాలి, మమ సావకా అత్తని ధమ్మం సమ్పస్సమానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, నో చ ఖో తావ అనుప్పత్తసదత్థా విహరన్తి.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు పీతియా చ విరాగా…పే… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, ‘నన్వాయం విహారో పురిమేహి విహారేహి అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఇమమ్పి ఖో, ఉపాలి, మమ సావకా అత్తని ధమ్మం సమ్పస్సమానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, నో చ ఖో తావ అనుప్పత్తసదత్థా విహరన్తి.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా…పే… చతుత్థం ఝానం…పే….

పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, ‘నన్వాయం విహారో పురిమేహి విహారేహి అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఇమమ్పి ఖో, ఉపాలి, మమ సావకా అత్తని ధమ్మం సమ్పస్సమానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, నో చ ఖో తావ అనుప్పత్తసదత్థా విహరన్తి.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి…పే….

‘‘సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి…పే….

‘‘సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘సన్తమేతం పణీతమేత’న్తి నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, ‘నన్వాయం విహారో పురిమేహి విహారేహి అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఇమమ్పి ఖో, ఉపాలి, మమ సావకా అత్తని ధమ్మం సమ్పస్సమానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, నో చ ఖో తావ అనుప్పత్తసదత్థా విహరన్తి.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; పఞ్ఞాయ చస్స దిస్వా ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తి. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉపాలి, ‘నన్వాయం విహారో పురిమేహి విహారేహి అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఇమమ్పి ఖో, ఉపాలి, మమ సావకా అత్తని ధమ్మం సమ్పస్సమానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అనుప్పత్తసదత్థా చ విహరన్తి. ఇఙ్ఘ త్వం, ఉపాలి, సఙ్ఘే విహరాహి. సఙ్ఘే తే విహరతో ఫాసు భవిస్సతీ’’తి. నవమం.

౧౦. అభబ్బసుత్తం

౧౦౦. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అరహత్తం సచ్ఛికాతుం. కతమే దస? రాగం, దోసం, మోహం, కోధం, ఉపనాహం, మక్ఖం, పళాసం, ఇస్సం, మచ్ఛరియం, మానం – ఇమే ఖో భిక్ఖవే, దస ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అరహత్తం సచ్ఛికాతుం.

‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో అరహత్తం సచ్ఛికాతుం. కతమే దస? రాగం, దోసం, మోహం, కోధం, ఉపనాహం, మక్ఖం, పళాసం, ఇస్సం, మచ్ఛరియం, మానం – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ధమ్మే పహాయ భబ్బో అరహత్తం సచ్ఛికాతు’’న్తి. దసమం.