౩. తతియపణ్ణాసకం

(౧౧) ౧. సమణసఞ్ఞావగ్గో

౧. సమణసఞ్ఞాసుత్తం

౧౦౧. ‘‘తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సమణసఞ్ఞా భావితా బహులీకతా సత్త ధమ్మే పరిపూరేన్తి. కతమా తిస్సో? వేవణ్ణియమ్హి అజ్ఝుపగతో, పరపటిబద్ధా మే జీవికా, అఞ్ఞో మే ఆకప్పో కరణీయోతి – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో సమణసఞ్ఞా భావితా బహులీకతా సత్త ధమ్మే పరిపూరేన్తి.

‘‘కతమే సత్త? సన్తతకారీ [సతతకారీ (స్యా. పీ. క.)] హోతి సన్తతవుత్తి [సతతవుత్తి (స్యా. పీ.)] సీలేసు, అనభిజ్ఝాలు హోతి, అబ్యాపజ్జో హోతి, అనతిమానీ హోతి, సిక్ఖాకామో హోతి, ఇదమత్థంతిస్స హోతి జీవితపరిక్ఖారేసు, ఆరద్ధవీరియో చ [ఆరద్ధవిరియో చ (సీ. పీ.), ఆరద్ధవిరియో (స్యా.)] విహరతి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో సమణసఞ్ఞా భావితా బహులీకతా ఇమే సత్త ధమ్మే పరిపూరేన్తీ’’తి. పఠమం.

౨. బోజ్ఝఙ్గసుత్తం

౧౦౨. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా తిస్సో విజ్జా పరిపూరేన్తి. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో, వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో, పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా తిస్సో విజ్జా పరిపూరేన్తి. కతమా తిస్సో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన…పే… యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి. ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా ఇమా తిస్సో విజ్జా పరిపూరేన్తీ’’తి. దుతియం.

౩. మిచ్ఛత్తసుత్తం

౧౦౩. ‘‘మిచ్ఛత్తం, భిక్ఖవే, ఆగమ్మ విరాధనా హోతి, నో ఆరాధనా. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, మిచ్ఛత్తం ఆగమ్మ విరాధనా హోతి, నో ఆరాధనా? మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో పహోతి, మిచ్ఛాసఙ్కప్పస్స మిచ్ఛావాచా పహోతి, మిచ్ఛావాచస్స మిచ్ఛాకమ్మన్తో పహోతి, మిచ్ఛాకమ్మన్తస్స మిచ్ఛాఆజీవో పహోతి, మిచ్ఛాఆజీవస్స మిచ్ఛావాయామో పహోతి, మిచ్ఛావాయామస్స మిచ్ఛాసతి పహోతి, మిచ్ఛాసతిస్స మిచ్ఛాసమాధి పహోతి, మిచ్ఛాసమాధిస్స మిచ్ఛాఞాణం పహోతి, మిచ్ఛాఞాణిస్స [మిచ్ఛాఞాణస్స (పీ. క.)] మిచ్ఛావిముత్తి పహోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, మిచ్ఛత్తం ఆగమ్మ విరాధనా హోతి, నో ఆరాధనా.

‘‘సమ్మత్తం, భిక్ఖవే, ఆగమ్మ ఆరాధనా హోతి, నో విరాధనా. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, సమ్మత్తం ఆగమ్మ ఆరాధనా హోతి, నో విరాధనా? సమ్మాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, సమ్మాసఙ్కప్పో పహోతి, సమ్మాసఙ్కప్పస్స సమ్మావాచా పహోతి, సమ్మావాచస్స సమ్మాకమ్మన్తో పహోతి, సమ్మాకమ్మన్తస్స సమ్మాఆజీవో పహోతి, సమ్మాఆజీవస్స సమ్మావాయామో పహోతి, సమ్మావాయామస్స సమ్మాసతి పహోతి, సమ్మాసతిస్స సమ్మాసమాధి పహోతి, సమ్మాసమాధిస్స సమ్మాఞాణం పహోతి, సమ్మాఞాణిస్స [సమ్మాఞాణస్స (పీ. క.)] సమ్మావిముత్తి పహోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, సమ్మత్తం ఆగమ్మ ఆరాధనా హోతి, నో విరాధనా’’తి. తతియం.

౪. బీజసుత్తం

౧౦౪. [అ. ని. ౧.౩౦౬; కథా. ౭౦౮] ‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలస్స మిచ్ఛాసఙ్కప్పస్స మిచ్ఛావాచస్స మిచ్ఛాకమ్మన్తస్స మిచ్ఛాఆజీవస్స మిచ్ఛావాయామస్స మిచ్ఛాసతిస్స మిచ్ఛాసమాధిస్స మిచ్ఛాఞాణిస్స మిచ్ఛావిముత్తిస్స యఞ్చ కాయకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం [సమాదిణ్ణం (పీ. క.)] యఞ్చ వచీకమ్మం… యఞ్చ మనోకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం యా చ చేతనా యా చ పత్థనా యో చ పణిధి యే చ సఙ్ఖారా, సబ్బే తే ధమ్మా అనిట్ఠాయ అకన్తాయ అమనాపాయ అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తి. తం కిస్స హేతు? దిట్ఠి హిస్స [దిట్ఠి హి (సీ. స్యా. పీ.)], భిక్ఖవే, పాపికా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, నిమ్బబీజం వా కోసాతకిబీజం వా తిత్తకాలాబుబీజం వా అల్లాయ పథవియా నిక్ఖిత్తం యఞ్చేవ పథవిరసం ఉపాదియతి యఞ్చ ఆపోరసం ఉపాదియతి, సబ్బం తం తిత్తకత్తాయ కటుకత్తాయ అసాతత్తాయ సంవత్తతి. తం కిస్స హేతు? బీజఞ్హి, భిక్ఖవే, పాపకం. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స పురిసపుగ్గలస్స మిచ్ఛాసఙ్కప్పస్స మిచ్ఛావాచస్స మిచ్ఛాకమ్మన్తస్స మిచ్ఛాఆజీవస్స మిచ్ఛావాయామస్స మిచ్ఛాసతిస్స మిచ్ఛాసమాధిస్స మిచ్ఛాఞాణిస్స మిచ్ఛావిముత్తిస్స యఞ్చేవ కాయకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం యఞ్చ వచీకమ్మం… యఞ్చ మనోకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం యా చ చేతనా యా చ పత్థనా యో చ పణిధి యే చ సఙ్ఖారా, సబ్బే తే ధమ్మా అనిట్ఠాయ అకన్తాయ అమనాపాయ అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తి. తం కిస్స హేతు? దిట్ఠి హిస్స, భిక్ఖవే, పాపికా.

‘‘సమ్మాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలస్స సమ్మాసఙ్కప్పస్స సమ్మావాచస్స సమ్మాకమ్మన్తస్స సమ్మాఆజీవస్స సమ్మావాయామస్స సమ్మాసతిస్స సమ్మాసమాధిస్స సమ్మాఞాణిస్స సమ్మావిముత్తిస్స యఞ్చేవ కాయకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం యఞ్చ వచీకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం యఞ్చ మనోకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం యా చ చేతనా యా చ పత్థనా యో చ పణిధి యే చ సఙ్ఖారా, సబ్బే తే ధమ్మా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి. తం కిస్స హేతు? దిట్ఠి హిస్స, భిక్ఖవే, భద్దికా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉచ్ఛుబీజం వా సాలిబీజం వా ముద్దికాబీజం వా అల్లాయ పథవియా నిక్ఖిత్తం యఞ్చ పథవిరసం ఉపాదియతి యఞ్చ ఆపోరసం ఉపాదియతి సబ్బం తం సాతత్తాయ మధురత్తాయ అసేచనకత్తాయ సంవత్తతి. తం కిస్స హేతు? బీజఞ్హి భిక్ఖవే, భద్దకం. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సమ్మాదిట్ఠికస్స…పే. … సమ్మావిముత్తిస్స యఞ్చేవ కాయకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం యఞ్చ వచీకమ్మం… యఞ్చ మనోకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నం యా చ చేతనా యా చ పత్థనా యో చ పణిధి యే చ సఙ్ఖారా, సబ్బే తే ధమ్మా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి. తం కిస్స హేతు? దిట్ఠి హిస్స, భిక్ఖవే, భద్దికా’’తి. చతుత్థం.

౫. విజ్జాసుత్తం

౧౦౫. ‘‘అవిజ్జా, భిక్ఖవే, పుబ్బఙ్గమా అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా, అన్వదేవ అహిరికం అనోత్తప్పం. అవిజ్జాగతస్స, భిక్ఖవే, అవిద్దసునో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహోతి, మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స మిచ్ఛాసఙ్కప్పో పహోతి, మిచ్ఛాసఙ్కప్పస్స మిచ్ఛావాచా పహోతి, మిచ్ఛావాచస్స మిచ్ఛాకమ్మన్తో పహోతి, మిచ్ఛాకమ్మన్తస్స మిచ్ఛాఆజీవో పహోతి, మిచ్ఛాఆజీవస్స మిచ్ఛావాయామో పహోతి, మిచ్ఛావాయామస్స మిచ్ఛాసతి పహోతి, మిచ్ఛాసతిస్స మిచ్ఛాసమాధి పహోతి, మిచ్ఛాసమాధిస్స మిచ్ఛాఞాణం పహోతి, మిచ్ఛాఞాణిస్స మిచ్ఛావిముత్తి పహోతి.

‘‘విజ్జా, భిక్ఖవే, పుబ్బఙ్గమా కుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా, అన్వదేవ హిరోత్తప్పం. విజ్జాగతస్స, భిక్ఖవే, విద్దసునో సమ్మాదిట్ఠి పహోతి, సమ్మాదిట్ఠికస్స సమ్మాసఙ్కప్పో పహోతి, సమ్మాసఙ్కప్పస్స సమ్మావాచా పహోతి, సమ్మావాచస్స సమ్మాకమ్మన్తో పహోతి, సమ్మాకమ్మన్తస్స సమ్మాఆజీవో పహోతి, సమ్మాఆజీవస్స సమ్మావాయామో పహోతి, సమ్మావాయామస్స సమ్మాసతి పహోతి, సమ్మాసతిస్స సమ్మాసమాధి పహోతి, సమ్మాసమాధిస్స సమ్మాఞాణం పహోతి, సమ్మాఞాణిస్స సమ్మావిముత్తి పహోతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. నిజ్జరసుత్తం

౧౦౬. [దీ. ని. ౩.౩౬౦] ‘‘దసయిమాని, భిక్ఖవే, నిజ్జరవత్థూని. కతమాని దస? సమ్మాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాదిట్ఠి నిజ్జిణ్ణా హోతి; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాసఙ్కప్పస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో నిజ్జిణ్ణో హోతి; యే చ మిచ్ఛాసఙ్కప్పపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మాసఙ్కప్పపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మావాచస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాచా నిజ్జిణ్ణా హోతి; యే చ మిచ్ఛావాచాపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మావాచాపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాకమ్మన్తస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాకమ్మన్తో నిజ్జిణ్ణో హోతి; యే చ మిచ్ఛాకమ్మన్తపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మాకమ్మన్తపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాఆజీవస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఆజీవో నిజ్జిణ్ణో హోతి; యే చ మిచ్ఛాఆజీవపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మాఆజీవపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మావాయామస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాయామో నిజ్జిణ్ణో హోతి; యే చ మిచ్ఛావాయామపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మావాయామపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాసతిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసతి నిజ్జిణ్ణా హోతి; యే చ మిచ్ఛాసతిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మాసతిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాసమాధిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసమాధి నిజ్జిణ్ణో హోతి; యే చ మిచ్ఛాసమాధిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మాసమాధిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాఞాణిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఞాణం నిజ్జిణ్ణం హోతి; యే చ మిచ్ఛాఞాణపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మాఞాణపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మావిముత్తిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావిముత్తి నిజ్జిణ్ణా హోతి; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిజ్జిణ్ణా హోన్తి; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, దస నిజ్జరవత్థూనీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. ధోవనసుత్తం

౧౦౭. ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, దక్ఖిణేసు జనపదేసు ధోవనం నామ. తత్థ హోతి అన్నమ్పి పానమ్పి ఖజ్జమ్పి భోజ్జమ్పి లేయ్యమ్పి పేయ్యమ్పి నచ్చమ్పి గీతమ్పి వాదితమ్పి. అత్థేతం, భిక్ఖవే, ధోవనం; ‘నేతం నత్థీ’తి వదామి. తఞ్చ ఖో ఏతం, భిక్ఖవే, ధోవనం హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘అహఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియం ధోవనం దేసేస్సామి, యం ధోవనం ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి, యం ధోవనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి, జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి, మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమఞ్చ తం, భిక్ఖవే, అరియం ధోవనం, (యం ధోవనం) [( ) నత్థి స్యామపోత్థకే] ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి, యం ధోవనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి, జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి, మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి?

‘‘సమ్మాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాదిట్ఠి నిద్ధోతా హోతి; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిద్ధోతా హోన్తి; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాసఙ్కప్పస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో నిద్ధోతో హోతి…పే… సమ్మావాచస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాచా నిద్ధోతా హోతి… సమ్మాకమ్మన్తస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాకమ్మన్తో నిద్ధోతో హోతి… సమ్మాఆజీవస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఆజీవో నిద్ధోతో హోతి… సమ్మావాయామస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాయామో నిద్ధోతో హోతి… సమ్మాసతిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసతి నిద్ధోతా హోతి… సమ్మాసమాధిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసమాధి నిద్ధోతో హోతి… సమ్మాఞాణిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఞాణం నిద్ధోతం హోతి…పే….

‘‘సమ్మావిముత్తిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావిముత్తి నిద్ధోతా హోతి; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిద్ధోతా హోన్తి; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. ఇదం ఖో తం, భిక్ఖవే, అరియం ధోవనం ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి, యం ధోవనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి, జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి, మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తీ’’తి. సత్తమం.

౮. తికిచ్ఛకసుత్తం

౧౦౮. ‘‘తికిచ్ఛకా, భిక్ఖవే, విరేచనం దేన్తి పిత్తసముట్ఠానానమ్పి ఆబాధానం పటిఘాతాయ, సేమ్హసముట్ఠానానమ్పి ఆబాధానం పటిఘాతాయ, వాతసముట్ఠానానమ్పి ఆబాధానం పటిఘాతాయ. అత్థేతం, భిక్ఖవే, విరేచనం; ‘నేతం నత్థీ’తి వదామి. తఞ్చ ఖో ఏతం, భిక్ఖవే, విరేచనం సమ్పజ్జతిపి విపజ్జతిపి.

‘‘అహఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియం విరేచనం దేసేస్సామి, యం విరేచనం సమ్పజ్జతియేవ నో విపజ్జతి, యం విరేచనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి, జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి, మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమఞ్చ తం, భిక్ఖవే, అరియం విరేచనం, యం విరేచనం సమ్పజ్జతియేవ నో విపజ్జతి, యం విరేచనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి, జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి, మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి?

‘‘సమ్మాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాదిట్ఠి విరిత్తా హోతి; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స విరిత్తా హోన్తి; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాసఙ్కప్పస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో విరిత్తో హోతి…పే… సమ్మావాచస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాచా విరిత్తా హోతి… సమ్మాకమ్మన్తస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాకమ్మన్తో విరిత్తో హోతి… సమ్మాఆజీవస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఆజీవో విరిత్తో హోతి… సమ్మావాయామస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాయామో విరిత్తో హోతి… సమ్మాసతిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసతి విరిత్తా హోతి… సమ్మాసమాధిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసమాధి విరిత్తో హోతి… సమ్మాఞాణిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఞాణం విరిత్తం హోతి…పే….

‘‘సమ్మావిముత్తిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావిముత్తి విరిత్తా హోతి; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స విరిత్తా హోన్తి; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. ఇదం ఖో తం, భిక్ఖవే, అరియం విరేచనం యం విరేచనం సమ్పజ్జతియేవ నో విపజ్జతి, యం విరేచనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి…పే… సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. వమనసుత్తం

౧౦౯. ‘‘తికిచ్ఛకా, భిక్ఖవే, వమనం దేన్తి పిత్తసముట్ఠానానమ్పి ఆబాధానం పటిఘాతాయ, సేమ్హసముట్ఠానానమ్పి ఆబాధానం పటిఘాతాయ, వాతసముట్ఠానానమ్పి ఆబాధానం పటిఘాతాయ. అత్థేతం, భిక్ఖవే, వమనం; ‘నేతం నత్థీ’తి వదామి. తఞ్చ ఖో ఏతం, భిక్ఖవే, వమనం సమ్పజ్జతిపి విపజ్జతిపి.

‘‘అహఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియం వమనం దేసేస్సామి, యం వమనం సమ్పజ్జతియేవ నో విపజ్జతి, యం వమనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి, జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి, మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి. తం సుణాథ…పే….

‘‘కతమఞ్చ తం, భిక్ఖవే, అరియం వమనం, యం వమనం సమ్పజ్జతియేవ నో విపజ్జతి, యం వమనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి…పే… సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి?

‘‘సమ్మాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాదిట్ఠి వన్తా హోతి; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స వన్తా హోన్తి; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాసఙ్కప్పస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో వన్తో హోతి…పే… సమ్మావాచస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాచా వన్తా హోతి… సమ్మాకమ్మన్తస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాకమ్మన్తో వన్తో హోతి… సమ్మాఆజీవస్స భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఆజీవో వన్తో హోతి… సమ్మావాయామస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాయామో వన్తో హోతి… సమ్మాసతిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసతి వన్తా హోతి… సమ్మాసమాధిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసమాధి వన్తో హోతి… సమ్మాఞాణిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఞాణం వన్తం హోతి …పే….

‘‘సమ్మావిముత్తిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావిముత్తి వన్తా హోతి; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స వన్తా హోన్తి; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. ఇదం ఖో తం, భిక్ఖవే, అరియం వమనం యం వమనం సమ్పజ్జతియేవ నో విపజ్జతి, యం వమనం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి…పే… సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తీ’’తి. నవమం.

౧౦. నిద్ధమనీయసుత్తం

౧౧౦. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, నిద్ధమనీయా ధమ్మా. కతమే దస? సమ్మాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాదిట్ఠి నిద్ధన్తా హోతి; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిద్ధన్తా హోన్తి; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

‘‘సమ్మాసఙ్కప్పస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో నిద్ధన్తో హోతి…పే… సమ్మావాచస్స భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాచా నిద్ధన్తా హోతి… సమ్మాకమ్మన్తస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాకమ్మన్తో నిద్ధన్తో హోతి… సమ్మాఆజీవస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఆజీవో నిద్ధన్తో హోతి… సమ్మావాయామస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావాయామో నిద్ధన్తో హోతి… సమ్మాసతిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసతి నిద్ధన్తా హోతి… సమ్మాసమాధిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాసమాధి నిద్ధన్తో హోతి… సమ్మాఞాణిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాఞాణం నిద్ధన్తం హోతి….

‘‘సమ్మావిముత్తిస్స, భిక్ఖవే, మిచ్ఛావిముత్తి నిద్ధన్తా హోతి; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి తే చస్స నిద్ధన్తా హోన్తి; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస నిద్ధమనీయా ధమ్మా’’తి. దసమం.

౧౧. పఠమఅసేఖసుత్తం

౧౧౧. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘‘అసేఖో అసేఖో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా భన్తే, భిక్ఖు అసేఖో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, భిక్ఖు, భిక్ఖు అసేఖాయ సమ్మాదిట్ఠియా సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాసఙ్కప్పేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖాయ సమ్మావాచాయ సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాకమ్మన్తేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాఆజీవేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మావాయామేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖాయ సమ్మాసతియా సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాసమాధినా సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాఞాణేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖాయ సమ్మావిముత్తియా సమన్నాగతో హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖు, భిక్ఖు అసేఖో హోతీ’’తి. ఏకాదసమం.

౧౨. దుతియఅసేఖసుత్తం

౧౧౨. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, అసేఖియా ధమ్మా. కతమే దస? అసేఖా సమ్మాదిట్ఠి, అసేఖో సమ్మాసఙ్కప్పో, అసేఖా సమ్మావాచా, అసేఖో సమ్మాకమ్మన్తో, అసేఖో సమ్మాఆజీవో, అసేఖో సమ్మావాయామో, అసేఖా సమ్మాసతి, అసేఖో సమ్మాసమాధి, అసేఖం సమ్మాఞాణం, అసేఖా సమ్మావిముత్తి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస అసేఖియా ధమ్మా’’తి. ద్వాదసమం.

సమణసఞ్ఞావగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

సఞ్ఞా బోజ్ఝఙ్గా మిచ్ఛత్తం, బీజం విజ్జాయ నిజ్జరం;

ధోవనం తికిచ్ఛా వమనం నిద్ధమనం ద్వే అసేఖాతి.

(౧౨) ౨. పచ్చోరోహణివగ్గో

౧. పఠమఅధమ్మసుత్తం

౧౧౩. [అ. ని. ౧౦.౧౭౧] ‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో అనత్థో చ; ధమ్మో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా అనత్థఞ్చ, ధమ్మఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బం.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అధమ్మో చ అనత్థో చ? మిచ్ఛాదిట్ఠి, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, మిచ్ఛావాచా, మిచ్ఛాకమ్మన్తో, మిచ్ఛాఆజీవో, మిచ్ఛావాయామో, మిచ్ఛాసతి, మిచ్ఛాసమాధి, మిచ్ఛాఞాణం, మిచ్ఛావిముత్తి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధమ్మో చ అనత్థో చ.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, ధమ్మో చ అత్థో చ? సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచా, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి, సమ్మాఞాణం, సమ్మావిముత్తి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ధమ్మో చ అత్థో చ.

‘‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో అనత్థో చ; ధమ్మో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా అనత్థఞ్చ, ధమ్మఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి. పఠమం.

౨. దుతియఅధమ్మసుత్తం

౧౧౪. ‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బం.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అధమ్మో, కతమో చ ధమ్మో, కతమో చ అనత్థో, కతమో చ అత్థో?

‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసఙ్కప్పో ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాసఙ్కప్పపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాసఙ్కప్పపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛావాచా, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావాచా ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావాచాపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావాచాపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాకమ్మన్తో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాకమ్మన్తో ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాకమ్మన్తపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాకమ్మన్తపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాఆజీవో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాఆజీవో ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాఆజీవపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాఆజీవపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛావాయామో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావాయామో ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావాయామపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావాయామపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసతి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసతి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాసతిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాసతిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసమాధి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసమాధి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాసమాధిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాసమాధిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాఞాణం, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాఞాణం ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాఞాణపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాఞాణపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛావిముత్తి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావిముత్తి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి. దుతియం.

౩. తతియఅధమ్మసుత్తం

౧౧౫. ‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి.

అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం అచిరపక్కన్తస్స భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి. కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యా’’తి?

అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా ఆనన్దో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ [పుచ్ఛేయ్యామ (సీ. స్యా. పీ.) మ. ని. ౧.౨౦౨ పస్సితబ్బం]. యథా నో ఆయస్మా ఆనన్దో బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’’తి.

అథ ఖో తే భిక్ఖూ యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో ఆనన్ద, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ…పే… తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి.

‘‘తేసం నో, ఆవుసో, అమ్హాకం అచిరపక్కన్తస్స భగవతో ఏతదహోసి – ‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – అధమ్మో చ…పే… తథా పటిపజ్జితబ్బన్తి. కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యా’తి?

‘‘తేసం నో, ఆవుసో, అమ్హాకం ఏతదహోసి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా ఆనన్దో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ. యథా నో ఆయస్మా ఆనన్దో బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’తి. విభజతు ఆయస్మా ఆనన్దో’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, పురిసో సారత్థికో సారగవేసీ సారపరియేసనం చరమానో మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో అతిక్కమ్మేవ మూలం అతిక్కమ్మ ఖన్ధం సాఖాపలాసే సారం పరియేసితబ్బం మఞ్ఞేయ్య; ఏవంసమ్పదమిదం ఆయస్మన్తానం సత్థరి సమ్ముఖీభూతే తం భగవన్తం అతిసిత్వా అమ్హే ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛితబ్బం మఞ్ఞథ. సో హావుసో, భగవా జానం జానాతి పస్సం పస్సతి, చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో వత్తా పవత్తా అత్థస్స నిన్నేతా అమతస్స దాతా ధమ్మస్సామీ తథాగతో. సో చేవ పనేతస్స కాలో అహోసి యం తుమ్హే భగవన్తంయేవ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ. యథా వో భగవా బ్యాకరేయ్య తథా నం ధారేయ్యాథా’’తి.

‘‘అద్ధావుసో ఆనన్ద, భగవా జానం జానాతి పస్సం పస్సతి చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో వత్తా పవత్తా అత్థస్స నిన్నేతా అమతస్స దాతా ధమ్మస్సామీ తథాగతో. సో చేవ పనేతస్స కాలో అహోసి యం మయం భగవన్తంయేవ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ, యథా నో భగవా బ్యాకరేయ్య తథా నం ధారేయ్యామ. అపి చాయస్మా ఆనన్దో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా ఆనన్దో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. విభజతాయస్మా ఆనన్దో అగరుం కత్వా’’తి.

‘‘తేనహావుసో, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పచ్చస్సోసుం. అథాయస్మా ఆనన్దో ఏతదవోచ –

‘‘యం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి.

కతమో చావుసో, అధమ్మో, కతమో చ ధమ్మో, కతమో చ అనత్థో, కతమో చ అత్థో?

‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠి, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాసఙ్కప్పో ధమ్మో… మిచ్ఛావాచా, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మావాచా ధమ్మో … మిచ్ఛాకమ్మన్తో, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాకమ్మన్తో ధమ్మో… మిచ్ఛాఆజీవో, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాఆజీవో ధమ్మో… మిచ్ఛావాయామో, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మావాయామో ధమ్మో… మిచ్ఛాసతి, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాసతి ధమ్మో… మిచ్ఛాసమాధి, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాసమాధి ధమ్మో… మిచ్ఛాఞాణం, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాఞాణం ధమ్మో….

మిచ్ఛావిముత్తి, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మావిముత్తి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘అయం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ…పే… తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి, ఇమస్స ఖో అహం, ఆవుసో, భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. ఆకఙ్ఖమానా చ పన తుమ్హే, ఆవుసో, భగవన్తంయేవ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ. యథా వో భగవా బ్యాకరోతి [బ్యాకరేయ్య (స్యా.)] తథా నం ధారేయ్యాథా’’తి.

‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘యం ఖో నో భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో…పే… తథా పటిజ్జితబ్బ’న్తి.

‘‘తేసం నో, భన్తే, అమ్హాకం అచిరపక్కన్తస్స భగవతో ఏతదహోసి – ‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో…పే… తథా పటిపజ్జితబ్బన్తి. కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యా’తి?

‘‘తేసం నో, భన్తే, అమ్హాకం ఏతదహోసి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా ఆనన్దో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ. యథా నో ఆయస్మా ఆనన్దో బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’తి.

‘‘అథ ఖో మయం, భన్తే, యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమిమ్హా; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతమత్థం అపుచ్ఛిమ్హా. తేసం నో, భన్తే, ఆయస్మతా ఆనన్దేన ఇమేహి ఆకారేహి ఇమేహి పదేహి ఇమేహి బ్యఞ్జనేహి అత్థో సువిభత్తో’’తి [విభత్తోతి (?) ఏవమేవ హి అఞ్ఞేసు ఈదిససుత్తేసు దిస్సతి].

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖవే! పణ్డితో, భిక్ఖవే, ఆనన్దో. మహాపఞ్ఞో, భిక్ఖవే, ఆనన్దో. మం చేపి తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ, అహమ్పి చేతం ఏవమేవం [అహమ్పి తం ఏవమేవం (మ. ని. ౧.౨౦౫)] బ్యాకరేయ్యం యథా తం ఆనన్దేన బ్యాకతం. ఏసో చేవ తస్స [ఏసో చేవేతస్స (మ. ని. ౧.౨౦౫)] అత్థో ఏవఞ్చ నం ధారేయ్యాథా’’తి. తతియం.

౪. అజితసుత్తం

౧౧౬. అథ ఖో అజితో పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అజితో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అమ్హాకం, భో గోతమ, పణ్డితో నామ సబ్రహ్మచారీ. తేన పఞ్చమత్తాని చిత్తట్ఠానసతాని చిన్తితాని, యేహి అఞ్ఞతిత్థియా ఉపారద్ధావ జానన్తి [ఉపారద్ధా పజానన్తి (సీ.)] ఉపారద్ధస్మా’’తి [ఉపారద్ధమ్హాతి (సీ. పీ.)].

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ధారేథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, పణ్డితవత్థూనీ’’తి? ‘‘ఏతస్స, భగవా, కాలో ఏతస్స, సుగత, కాలో యం భగవా భాసేయ్య, భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి.

‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అధమ్మికేన వాదేన అధమ్మికం వాదం అభినిగ్గణ్హాతి అభినిప్పీళేతి, తేన చ అధమ్మికం పరిసం రఞ్జేతి. తేన సా అధమ్మికా పరిసా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా హోతి – ‘పణ్డితో వత, భో, పణ్డితో వత, భో’తి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అధమ్మికేన వాదేన ధమ్మికం వాదం అభినిగ్గణ్హాతి అభినిప్పీళేతి, తేన చ అధమ్మికం పరిసం రఞ్జేతి. తేన సా అధమ్మికా పరిసా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా హోతి – ‘పణ్డితో వత, భో, పణ్డితో వత, భో’తి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అధమ్మికేన వాదేన ధమ్మికఞ్చ వాదం అధమ్మికఞ్చ వాదం అభినిగ్గణ్హాతి అభినిప్పీళేతి, తేన చ అధమ్మికం పరిసం రఞ్జేతి. తేన సా అధమ్మికా పరిసా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా హోతి – ‘పణ్డితో వత, భో, పణ్డితో వత, భో’తి.

‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బం.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అధమ్మో, కతమో చ ధమ్మో, కతమో చ అనత్థో, కతమో చ అత్థో? మిచ్ఛాదిట్ఠి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసఙ్కప్పో ధమ్మో… మిచ్ఛావాచా, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావాచా ధమ్మో… మిచ్ఛాకమ్మన్తో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాకమ్మన్తో ధమ్మో… మిచ్ఛాఆజీవో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాఆజీవో ధమ్మో … మిచ్ఛావాయామో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావాయామో ధమ్మో… మిచ్ఛాసతి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసతి ధమ్మో… మిచ్ఛాసమాధి, భిక్ఖవే అధమ్మో; సమ్మాసమాధి ధమ్మో… మిచ్ఛాఞాణం, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాఞాణం ధమ్మో.

౫. సఙ్గారవసుత్తం

౧౧౭. [అ. ని. ౧౦.౧౬౯] అథ ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, ఓరిమం తీరం, కిం పారిమం తీర’’న్తి? ‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠి ఖో, బ్రాహ్మణ, ఓరిమం తీరం, సమ్మాదిట్ఠి పారిమం తీరం; మిచ్ఛాసఙ్కప్పో ఓరిమం తీరం, సమ్మాసఙ్కప్పో పారిమం తీరం; మిచ్ఛావాచా ఓరిమం తీరం, సమ్మావాచా పారిమం తీరం; మిచ్ఛాకమ్మన్తో ఓరిమం తీరం, సమ్మాకమ్మన్తో పారిమం తీరం; మిచ్ఛాఆజీవో ఓరిమం తీరం, సమ్మాఆజీవో పారిమం తీరం; మిచ్ఛావాయామో ఓరిమం తీరం, సమ్మావాయామో పారిమం తీరం; మిచ్ఛాసతి ఓరిమం తీరం, సమ్మాసతి పారిమం తీరం; మిచ్ఛాసమాధి ఓరిమం తీరం, సమ్మాసమాధి పారిమం తీరం; మిచ్ఛాఞాణం ఓరిమం తీరం, సమ్మాఞాణం పారిమం తీరం; మిచ్ఛావిముత్తి ఓరిమం తీరం, సమ్మావిముత్తి పారిమం తీరన్తి. ఇదం ఖో, బ్రాహ్మణ, ఓరిమం తీరం, ఇదం పారిమం తీరన్తి.

‘‘అప్పకా తే మనుస్సేసు, యే జనా పారగామినో;

అథాయం ఇతరా పజా, తీరమేవానుధావతి.

‘‘యే చ ఖో సమ్మదక్ఖాతే, ధమ్మే ధమ్మానువత్తినో;

తే జనా పారమేస్సన్తి, మచ్చుధేయ్యం సుదుత్తరం.

‘‘కణ్హం ధమ్మం విప్పహాయ, సుక్కం భావేథ పణ్డితో;

ఓకా అనోకమాగమ్మ, వివేకే యత్థ దూరమం.

‘‘తత్రాభిరతిమిచ్ఛేయ్య, హిత్వా కామే అకిఞ్చనో;

పరియోదపేయ్య అత్తానం, చిత్తక్లేసేహి పణ్డితో.

‘‘యేసం సమ్బోధియఙ్గేసు, సమ్మా చిత్తం సుభావితం;

ఆదానపటినిస్సగ్గే, అనుపాదాయ యే రతా;

ఖీణాసవా జుతిమన్తో [జుతీమన్తో (సీ.)], తే లోకే పరినిబ్బుతా’’తి. పఞ్చమం;

౬. ఓరిమతీరసుత్తం

౧౧౮. ‘‘ఓరిమఞ్చ, భిక్ఖవే, తీరం దేసేస్సామి పారిమఞ్చ తీరం. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఓరిమం తీరం, కతమఞ్చ పారిమం తీరం? మిచ్ఛాదిట్ఠి ఓరిమం తీరం, సమ్మాదిట్ఠి పారిమం తీరం…పే… మిచ్ఛావిముత్తి ఓరిమం తీరం, సమ్మావిముత్తి పారిమం తీరం. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, ఓరిమం తీరం, ఇదం పారిమం తీరన్తి.

‘‘అప్పకా తే మనుస్సేసు, యే జనా పారగామినో;

అథాయం ఇతరా పజా, తీరమేవానుధావతి.

‘‘యే చ ఖో సమ్మదక్ఖాతే, ధమ్మే ధమ్మానువత్తినో;

తే జనా పారమేస్సన్తి, మచ్చుధేయ్యం సుదుత్తరం.

‘‘కణ్హం ధమ్మం విప్పహాయ, సుక్కం భావేథ పణ్డితో;

ఓకా అనోక మాగమ్మ, వివేకే యత్థ దూరమం.

‘‘తత్రాభిరతిమిచ్ఛేయ్య, హిత్వా కామే అకిఞ్చనో;

పరియోదపేయ్య అత్తానం, చిత్తక్లేసేహి పణ్డితో.

‘‘యేసం సమ్బోధియఙ్గేసు, సమ్మా చిత్తం సుభావితం;

ఆదానపటినిస్సగ్గే, అనుపాదాయ యే రతా;

ఖీణాసవా జుతిమన్తో, తే లోకే పరినిబ్బుతా’’తి. ఛట్ఠం;

౭. పఠమపచ్చోరోహణీసుత్తం

౧౧౯. తేన ఖో పన సమయేన జాణుస్సోణి [జానుస్సోని (క. సీ.), జానుస్సోణి (క. సీ.), జాణుసోణి (క.)] బ్రాహ్మణో తదహుపోసథే సీసంన్హాతో [సీసంనహాతో (సీ. పీ.), సీసన్హాతో (స్యా.)] నవం ఖోమయుగం నివత్థో అల్లకుసముట్ఠిం ఆదాయ భగవతో అవిదూరే ఏకమన్తం ఠితో హోతి.

అద్దసా ఖో భగవా జాణుస్సోణిం బ్రాహ్మణం తదహుపోసథే సీసంన్హాతం నవం ఖోమయుగం నివత్థం అల్లకుసముట్ఠిం ఆదాయ ఏకమన్తం ఠితం. దిస్వాన జాణుస్సోణిం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను త్వం, బ్రాహ్మణ, తదహుపోసథే సీసంన్హాతో నవం ఖోమయుగం నివత్థో అల్లకుసముట్ఠిం ఆదాయ ఏకమన్తం ఠితో? కిం న్వజ్జ [కిం ను అజ్జ (స్యా.), కిం ను ఖో అజ్జ (పీ.), కిం ను ఖ్వజ్జ (క.)] బ్రాహ్మణకులస్సా’’తి [బ్రాహ్మణ బ్రహ్మకుసలస్సాతి (క.)]? ‘‘పచ్చోరోహణీ, భో గోతమ, అజ్జ బ్రాహ్మణకులస్సా’’తి [బ్రహ్మకుసలస్సాతి (క.)].

‘‘యథా కథం పన, బ్రాహ్మణ, బ్రాహ్మణానం పచ్చోరోహణీ హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, భో గోతమ, బ్రాహ్మణా తదహుపోసథే సీసంన్హాతా నవం ఖోమయుగం నివత్థా అల్లేన గోమయేన పథవిం ఓపుఞ్జిత్వా హరితేహి కుసేహి పత్థరిత్వా [పవిత్థారేత్వా (క.)] అన్తరా చ వేలం అన్తరా చ అగ్యాగారం సేయ్యం కప్పేన్తి. తే తం రత్తిం తిక్ఖత్తుం పచ్చుట్ఠాయ పఞ్జలికా అగ్గిం నమస్సన్తి – ‘పచ్చోరోహామ భవన్తం, పచ్చోరోహామ భవన్త’న్తి. బహుకేన చ సప్పితేలనవనీతేన అగ్గిం సన్తప్పేన్తి. తస్సా చ రత్తియా అచ్చయేన పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన బ్రాహ్మణే సన్తప్పేన్తి. ఏవం, భో గోతమ, బ్రాహ్మణానం పచ్చోరోహణీ హోతీ’’తి.