(౯) ౪. థేరవగ్గో

౧. వాహనసుత్తం

౮౧. ఏకం సమయం భగవా చమ్పాయం విహరతి గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరే. అథ ఖో ఆయస్మా వాహనో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా వాహనో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతిహి ను ఖో, భన్తే, ధమ్మేహి తథాగతో నిస్సటో విసంయుత్తో విప్పముత్తో విమరియాదీకతేన చేతసా విహరతీ’’తి?

‘‘దసహి ఖో, వాహన, ధమ్మేహి తథాగతో నిస్సటో విసంయుత్తో విప్పముత్తో విమరియాదీకతేన చేతసా విహరతి. కతమేహి దసహి? రూపేన ఖో, వాహన, తథాగతో నిస్సటో విసంయుత్తో విప్పముత్తో విమరియాదీకతేన చేతసా విహరతి, వేదనాయ ఖో, వాహన…పే… సఞ్ఞాయ ఖో, వాహన… సఙ్ఖారేహి ఖో, వాహన… విఞ్ఞాణేన ఖో, వాహన… జాతియా ఖో, వాహన… జరాయ ఖో, వాహన… మరణేన ఖో, వాహన… దుక్ఖేహి ఖో, వాహన… కిలేసేహి ఖో, వాహన, తథాగతో నిస్సటో విసంయుత్తో విప్పముత్తో విమరియాదీకతేన చేతసా విహరతి. సేయ్యథాపి, వాహన, ఉప్పలం వా పదుమం వా పుణ్డరీకం వా ఉదకే జాతం ఉదకే సంవడ్ఢం ఉదకా పచ్చుగ్గమ్మ ఠితం అనుపలిత్తం ఉదకేన; ఏవమేవం ఖో, వాహన, ఇమేహి దసహి ధమ్మేహి తథాగతో నిస్సటో విసంయుత్తో విప్పముత్తో విమరియాదీకతేన చేతసా విహరతీ’’తి. పఠమం.

౨. ఆనన్దసుత్తం

౮౨. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘అస్సద్ధో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘దుస్సీలో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘అప్పస్సుతో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘దుబ్బచో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘పాపమిత్తో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘కుసీతో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘ముట్ఠస్సతి సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘అసన్తుట్ఠో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘పాపిచ్ఛో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘మిచ్ఛాదిట్ఠికో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘ఇమేహి దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘సద్ధో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘సీలవా సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘బహుస్సుతో సుతధరో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘సువచో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘కల్యాణమిత్తో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘ఆరద్ధవీరియో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘ఉపట్ఠితస్సతి సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘సన్తుట్ఠో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘అప్పిచ్ఛో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘సమ్మాదిట్ఠికో సమానో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వతానన్ద, భిక్ఖు ‘ఇమేహి దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి. దుతియం.

౩. పుణ్ణియసుత్తం

౮౩. అథ ఖో ఆయస్మా పుణ్ణియో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా పుణ్ణియో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో యేన అప్పేకదా తథాగతం ధమ్మదేసనా పటిభాతి అప్పేకదా నప్పటిభాతీ’’తి?

‘‘సద్ధో చ, పుణ్ణియ, భిక్ఖు హోతి, నో చ ఉపసఙ్కమితా; నేవ తావ తథాగతం ధమ్మదేసనా పటిభాతి. యతో చ ఖో, పుణ్ణియ, భిక్ఖు సద్ధో చ హోతి ఉపసఙ్కమితా చ, ఏవం తథాగతం ధమ్మదేసనా పటిభాతి.

‘‘సద్ధో చ, పుణ్ణియ, భిక్ఖు హోతి ఉపసఙ్కమితా చ, నో చ పయిరుపాసితా…పే… పయిరుపాసితా చ, నో చ పరిపుచ్ఛితా… పరిపుచ్ఛితా చ, నో చ ఓహితసోతో ధమ్మం సుణాతి… ఓహితసోతో చ ధమ్మం సుణాతి, నో చ సుత్వా ధమ్మం ధారేతి… సుత్వా చ ధమ్మం ధారేతి, నో చ ధాతానం ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖతి… ధాతానఞ్చ ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖతి నో చ అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతి… అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో చ హోతి, నో చ కల్యాణవాచో హోతి కల్యాణవాక్కరణో పోరియా వాచాయ సమన్నాగతో విస్సట్ఠాయ అనేలగళాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా… కల్యాణవాచో చ హోతి కల్యాణవాక్కరణో పోరియా వాచాయ సమన్నాగతో విస్సట్ఠాయ అనేలగళాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా, నో చ సన్దస్సకో హోతి సమాదపకో సముత్తేజకో సమ్పహంసకో సబ్రహ్మచారీనం, నేవ తావ తథాగతం ధమ్మదేసనా పటిభాతి.

‘‘యతో చ ఖో, పుణ్ణియ, భిక్ఖు సద్ధో చ హోతి, ఉపసఙ్కమితా చ, పయిరుపాసితా చ, పరిపుచ్ఛితా చ, ఓహితసోతో చ ధమ్మం సుణాతి, సుత్వా చ ధమ్మం ధారేతి, ధాతానఞ్చ ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖతి, అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో చ హోతి, కల్యాణవాచో చ హోతి కల్యాణవాక్కరణో పోరియా వాచాయ సమన్నాగతో విస్సట్ఠాయ అనేలగళాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా, సన్దస్సకో చ హోతి సమాదపకో సముత్తేజకో సమ్పహంసకో సబ్రహ్మచారీనం – ఏవం తథాగతం ధమ్మదేసనా పటిభాతి. ఇమేహి ఖో, పుణ్ణియ, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా [సమన్నాగతో (క.)] [ఏకన్తం తథాగతం ధమ్మదేసనా పటిభాతీతి (స్యా.)] ఏకన్తపటిభానా [ఏకన్తపటిభానం (సీ.)] తథాగతం ధమ్మదేసనా హోతీ’’తి [ఏకన్తం తథాగతం ధమ్మదేసనా పటిభాతీతి (స్యా.)]. తతియం.

౪. బ్యాకరణసుత్తం

౮౪. తత్ర ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏతదవోచ –

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానామీ’తి. తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తకుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో సమనుయుఞ్జతి సమనుగ్గాహతి సమనుభాసతి. సో తథాగతేన వా తథాగతసావకేన వా ఝాయినా సమాపత్తికుసలేన పరచిత్తకుసలేన పరచిత్తపరియాయకుసలేన సమనుయుఞ్జియమానో సమనుగ్గాహియమానో సమనుభాసియమానో ఇరీణం ఆపజ్జతి విచినం [విసినం (సీ. అట్ఠ.)] ఆపజ్జతి అనయం ఆపజ్జతి బ్యసనం ఆపజ్జతి అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి.

‘‘తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తకుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ మనసి కరోతి – ‘కిం ను ఖో అయమాయస్మా అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానామీ’తి?

‘‘తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తకుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి –

‘కోధనో ఖో అయమాయస్మా; కోధపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. కోధపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘ఉపనాహీ ఖో పన అయమాయస్మా; ఉపనాహపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. ఉపనాహపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘మక్ఖీ ఖో పన అయమాయస్మా; మక్ఖపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. మక్ఖపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘పళాసీ ఖో పన అయమాయస్మా; పళాసపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. పళాసపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘ఇస్సుకీ ఖో పన అయమాయస్మా; ఇస్సాపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. ఇస్సాపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘మచ్ఛరీ ఖో పన అయమాయస్మా; మచ్ఛేరపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. మచ్ఛేరపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘సఠో ఖో పన అయమాయస్మా; సాఠేయ్యపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. సాఠేయ్యపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘మాయావీ ఖో పన అయమాయస్మా; మాయాపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. మాయాపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘పాపిచ్ఛో ఖో పన అయమాయస్మా; ఇచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. ఇచ్ఛాపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘సతి [ముట్ఠస్సతి (సీ. స్యా.)] ఖో పన అయమాయస్మా ఉత్తరి కరణీయే ఓరమత్తకేన విసేసాధిగమేన అన్తరా వోసానం ఆపన్నో. అన్తరా వోసానగమనం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం’.

‘‘సో వతావుసో, భిక్ఖు ‘ఇమే దస ధమ్మే అప్పహాయ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి నేతం ఠానం విజ్జతి. సో వతావుసో, భిక్ఖు ‘ఇమే దస ధమ్మే పహాయ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సతీ’తి ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. కత్థీసుత్తం

౮౫. ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాచున్దో చేతీసు విహరతి సహజాతియం. తత్ర ఖో ఆయస్మా మహాచున్దో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో మహాచున్దస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా మహాచున్దో ఏతదవోచ –

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు కత్థీ హోతి వికత్థీ అధిగమేసు – ‘అహం పఠమం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం దుతియం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం తతియం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం ఆకాసానఞ్చాయతనం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపీ’తి.

‘‘తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తకుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో సమనుయుఞ్జతి సమనుగ్గాహతి సమనుభాసతి. సో తథాగతేన వా తథాగతసావకేన వా ఝాయినా సమాపత్తికుసలేన పరచిత్తకుసలేన పరచిత్తపరియాయకుసలేన సమనుయుఞ్జియమానో సమనుగ్గాహియమానో సమనుభాసియమానో ఇరీణం ఆపజ్జతి విచినం ఆపజ్జతి అనయం ఆపజ్జతి బ్యసనం ఆపజ్జతి అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి.

‘‘తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తకుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ మనసి కరోతి – ‘కిం ను ఖో అయమాయస్మా కత్థీ హోతి వికత్థీ అధిగమేసు – అహం పఠమం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి…పే… అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపీ’తి.

‘దీఘరత్తం ఖో అయమాయస్మా ఖణ్డకారీ ఛిద్దకారీ సబలకారీ కమ్మాసకారీ న సన్తతకారీ న సన్తతవుత్తి సీలేసు. దుస్సీలో ఖో అయమాయస్మా. దుస్సిల్యం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘అస్సద్ధో ఖో పన అయమాయస్మా; అస్సద్ధియం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘అప్పస్సుతో ఖో పన అయమాయస్మా అనాచారో; అప్పసచ్చం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘దుబ్బచో ఖో పన అయమాయస్మా; దోవచస్సతా ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘పాపమిత్తో ఖో పన అయమాయస్మా; పాపమిత్తతా ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘కుసీతో ఖో పన అయమాయస్మా; కోసజ్జం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘ముట్ఠస్సతి ఖో పన అయమాయస్మా; ముట్ఠస్సచ్చం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘కుహకో ఖో పన అయమాయస్మా; కోహఞ్ఞం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘దుబ్భరో ఖో పన అయమాయస్మా; దుబ్భరతా ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘దుప్పఞ్ఞో ఖో పన అయమాయస్మా; దుప్పఞ్ఞతా ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం’.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, సహాయకో సహాయకం ఏవం వదేయ్య – ‘యదా తే, సమ్మ, ధనేన [బన్ధో (క.)] ధనకరణీయం అస్స, యాచేయ్యాసి మం [యాచిస్ససి మం (సీ.), పవేదేయ్యాసి మం (స్యా.), పరాజేయ్యాపి మం (క.)] ధనం. దస్సామి తే ధన’న్తి. సో కిఞ్చిదేవ ధనకరణీయే సముప్పన్నే సహాయకో సహాయకం ఏవం వదేయ్య – ‘అత్థో మే, సమ్మ, ధనేన. దేహి మే ధన’న్తి. సో ఏవం వదేయ్య – ‘తేన హి, సమ్మ, ఇధ ఖనాహీ’తి. సో తత్ర ఖనన్తో నాధిగచ్ఛేయ్య. సో ఏవం వదేయ్య – ‘అలికం మం, సమ్మ, అవచ; తుచ్ఛకం మం, సమ్మ, అవచ – ఇధ ఖనాహీ’తి. సో ఏవం వదేయ్య – ‘నాహం తం, సమ్మ, అలికం అవచం, తుచ్ఛకం అవచం. తేన హి, సమ్మ, ఇధ ఖనాహీ’తి. సో తత్రపి ఖనన్తో నాధిగచ్ఛేయ్య. సో ఏవం వదేయ్య – ‘అలికం మం, సమ్మ, అవచ, తుచ్ఛకం మం, సమ్మ, అవచ – ఇధ ఖనాహీ’తి. సో ఏవం వదేయ్య – ‘నాహం తం, సమ్మ, అలికం అవచం, తుచ్ఛకం అవచం. తేన హి, సమ్మ, ఇధ ఖనాహీ’తి. సో తత్రపి ఖనన్తో నాధిగచ్ఛేయ్య. సో ఏవం వదేయ్య – ‘అలికం మం, సమ్మ, అవచ, తుచ్ఛకం మం, సమ్మ, అవచ – ఇధ ఖనాహీ’తి. సో ఏవం వదేయ్య – ‘నాహం తం, సమ్మ, అలికం అవచం, తుచ్ఛకం అవచం. అపి చ అహమేవ ఉమ్మాదం పాపుణిం చేతసో విపరియాయ’న్తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు కత్థీ హోతి వికత్థీ అధిగమేసు – ‘అహం పఠమం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం దుతియం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం తతియం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం ఆకాసానఞ్చాయతనం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపి, అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపీ’తి.

‘‘తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తకుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ మనసి కరోతి – ‘కిం ను ఖో అయమాయస్మా కత్థీ హోతి వికత్థీ అధిగమేసు – అహం పఠమం ఝానం సమాపజ్జామిపి…పే… అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపజ్జామిపి వుట్ఠహామిపీ’తి.

‘‘తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి –

‘దీఘరత్తం ఖో అయమాయస్మా ఖణ్డకారీ ఛిద్దకారీ సబలకారీ కమ్మాసకారీ, న సన్తతకారీ న సన్తతవుత్తి సీలేసు. దుస్సీలో ఖో అయమాయస్మా; దుస్సిల్యం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

౬. అధిమానసుత్తం

౮౬. ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకస్సపో రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తత్ర ఖో ఆయస్మా మహాకస్సపో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో మహాకస్సపస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా మహాకస్సపో ఏతదవోచ –

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానామీ’తి. తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తకుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో సమనుయుఞ్జతి సమనుగ్గాహతి సమనుభాసతి. సో తథాగతేన వా తథాగతసావకేన వా ఝాయినా సమాపత్తికుసలేన పరచిత్తకుసలేన పరచిత్తపరియాయకుసలేన సమనుయుఞ్జియమానో సమనుగ్గాహియమానో సమనుభాసియమానో ఇరీణం ఆపజ్జతి విచినం ఆపజ్జతి అనయం ఆపజ్జతి బ్యసనం ఆపజ్జతి అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి.

‘అధిమానికో ఖో అయమాయస్మా అధిమానసచ్చో, అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞీ, అకతే కతసఞ్ఞీ, అనధిగతే అధిగతసఞ్ఞీ. అధిమానేన అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానామీ’తి.

‘‘తమేనం తథాగతో వా తథాగతసావకో వా ఝాయీ సమాపత్తికుసలో పరచిత్తకుసలో పరచిత్తపరియాయకుసలో ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ మనసి కరోతి – ‘కిం ను ఖో అయమాయస్మా నిస్సాయ అధిమానికో అధిమానసచ్చో, అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞీ, అకతే కతసఞ్ఞీ, అనధిగతే అధిగతసఞ్ఞీ. అధిమానేన అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానామీ’తి.

‘బహుస్సుతో ఖో పన అయమాయస్మా సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. తస్మా అయమాయస్మా అధిమానికో అధిమానసచ్చో, అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞీ, అకతే కతసఞ్ఞీ, అనధిగతే అధిగతసఞ్ఞీ. అధిమానేన అఞ్ఞం బ్యాకరోతి – ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానామీ’తి.

‘అభిజ్ఝాలు ఖో పన అయమాయస్మా; అభిజ్ఝాపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. అభిజ్ఝాపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘బ్యాపన్నో ఖో పన అయమాయస్మా; బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. బ్యాపాదపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘థినమిద్ధో ఖో పన అయమాయస్మా; థినమిద్ధపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. థినమిద్ధపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘ఉద్ధతో ఖో పన అయమాయస్మా; ఉద్ధచ్చపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. ఉద్ధచ్చపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘విచికిచ్ఛో ఖో పన అయమాయస్మా; విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా బహులం విహరతి. విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘కమ్మారామో ఖో పన అయమాయస్మా కమ్మరతో కమ్మారామతం అనుయుత్తో. కమ్మారామతా ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘భస్సారామో ఖో పన అయమాయస్మా భస్సరతో భస్సారామతం అనుయుత్తో. భస్సారామతా ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘నిద్దారామో ఖో పన అయమాయస్మా నిద్దారతో నిద్దారామతం అనుయుత్తో. నిద్దారామతా ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘సఙ్గణికారామో ఖో పన అయమాయస్మా సఙ్గణికరతో సఙ్గణికారామతం అనుయుత్తో. సఙ్గణికారామతా ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం.

‘సతి ఖో పన అయమాయస్మా ఉత్తరి కరణీయే ఓరమత్తకేన విసేసాధిగమేన అన్తరా వోసానం ఆపన్నో. అన్తరా వోసానగమనం ఖో పన తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే పరిహానమేతం’.

౭. నప్పియసుత్తం

౮౭. తత్ర ఖో భగవా కాలఙ్కతం భిక్ఖుం [కలన్దకం భిక్ఖుం (సీ.), కాళకభిక్ఖుం (స్యా.)] ఆరబ్భ భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అధికరణికో హోతి, అధికరణసమథస్స న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అధికరణికో హోతి అధికరణసమథస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న సిక్ఖాకామో హోతి, సిక్ఖాసమాదానస్స [సిక్ఖాకామస్స (క.)] న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న సిక్ఖాకామో హోతి సిక్ఖాసమాదానస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పాపిచ్ఛో హోతి, ఇచ్ఛావినయస్స న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పాపిచ్ఛో హోతి ఇచ్ఛావినయస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కోధనో హోతి, కోధవినయస్స న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కోధనో హోతి కోధవినయస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మక్ఖీ హోతి, మక్ఖవినయస్స న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మక్ఖీ హోతి మక్ఖవినయస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సఠో హోతి, సాఠేయ్యవినయస్స న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సఠో హోతి సాఠేయ్యవినయస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మాయావీ హోతి, మాయావినయస్స న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మాయావీ హోతి మాయావినయస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మానం న నిసామకజాతికో హోతి, ధమ్మనిసన్తియా న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మానం న నిసామకజాతికో హోతి ధమ్మనిసన్తియా న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న పటిసల్లీనో హోతి, పటిసల్లానస్స న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న పటిసల్లీనో హోతి పటిసల్లానస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం న పటిసన్థారకో [పటిసన్ధారకో (క.)] హోతి, పటిసన్థారకస్స న వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం న పటిసన్థారకో హోతి పటిసన్థారకస్స న వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో న పియతాయ న గరుతాయ న భావనాయ న సామఞ్ఞాయ న ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘ఏవరూపస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో కిఞ్చాపి ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మం సబ్రహ్మచారీ సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం [గరుకరేయ్యుం (సీ. స్యా.)] మానేయ్యుం పూజేయ్యు’న్తి, అథ ఖో నం సబ్రహ్మచారీ న చేవ సక్కరోన్తి న గరుం కరోన్తి [గరుకరోన్తి (సీ. స్యా.)] న మానేన్తి న పూజేన్తి. తం కిస్స హేతు? తథాహిస్స, భిక్ఖవే, విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ తే పాపకే అకుసలే ధమ్మే అప్పహీనే సమనుపస్సన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కస్స కిఞ్చాపి ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మం మనుస్సా ఆజానీయట్ఠానే ఠపేయ్యుం, ఆజానీయభోజనఞ్చ భోజేయ్యుం, ఆజానీయపరిమజ్జనఞ్చ పరిమజ్జేయ్యు’న్తి, అథ ఖో నం మనుస్సా న చేవ ఆజానీయట్ఠానే ఠపేన్తి న చ ఆజానీయభోజనం భోజేన్తి న చ ఆజానీయపరిమజ్జనం పరిమజ్జన్తి. తం కిస్స హేతు? తథాహిస్స, భిక్ఖవే, విఞ్ఞూ మనుస్సా తాని సాఠేయ్యాని కూటేయ్యాని జిమ్హేయ్యాని వఙ్కేయ్యాని అప్పహీనాని సమనుపస్సన్తి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఏవరూపస్స భిక్ఖునో కిఞ్చాపి ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మం సబ్రహ్మచారీ సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యు’న్తి, అథ ఖో నం సబ్రహ్మచారీ న చేవ సక్కరోన్తి న గరుం కరోన్తి న మానేన్తి న పూజేన్తి. తం కిస్స హేతు? తథాహిస్స, భిక్ఖవే, విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ తే పాపకే అకుసలే ధమ్మే అప్పహీనే సమనుపస్సన్తి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న అధికరణికో హోతి, అధికరణసమథస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు న అధికరణికో హోతి అధికరణసమథస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో పియతాయ గరుతాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సిక్ఖాకామో హోతి, సిక్ఖాసమాదానస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సిక్ఖాకామో హోతి సిక్ఖాసమాదానస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో పియతాయ గరుతాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అప్పిచ్ఛో హోతి, ఇచ్ఛావినయస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అప్పిచ్ఛో హోతి ఇచ్ఛావినయస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో…పే… ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్కోధనో హోతి, కోధవినయస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్కోధనో హోతి కోధవినయస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో…పే… ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అమక్ఖీ హోతి, మక్ఖవినయస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అమక్ఖీ హోతి మక్ఖవినయస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో…పే… ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసఠో హోతి, సాఠేయ్యవినయస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అసఠో హోతి సాఠేయ్యవినయస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో…పే… ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అమాయావీ హోతి, మాయావినయస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అమాయావీ హోతి మాయావినయస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో…పే… ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మానం నిసామకజాతికో హోతి, ధమ్మనిసన్తియా వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మానం నిసామకజాతికో హోతి ధమ్మనిసన్తియా వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో…పే… ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పటిసల్లీనో హోతి, పటిసల్లానస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పటిసల్లీనో హోతి పటిసల్లానస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో…పే… ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పటిసన్థారకో హోతి, పటిసన్థారకస్స వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్రహ్మచారీనం పటిసన్థారకో హోతి పటిసన్థారకస్స వణ్ణవాదీ, అయమ్పి ధమ్మో పియతాయ గరుతాయ భావనాయ సామఞ్ఞాయ ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘ఏవరూపస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో కిఞ్చాపి న ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మం సబ్రహ్మచారీ సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యు’న్తి, అథ ఖో నం సబ్రహ్మచారీ సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి. తం కిస్స హేతు? తథాహిస్స, భిక్ఖవే, విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ తే పాపకే అకుసలే ధమ్మే పహీనే సమనుపస్సన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, భద్దస్స అస్సాజానీయస్స కిఞ్చాపి న ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మం మనుస్సా ఆజానీయట్ఠానే ఠపేయ్యుం, ఆజానీయభోజనఞ్చ భోజేయ్యుం, ఆజానీయపరిమజ్జనఞ్చ పరిమజ్జేయ్యు’న్తి, అథ ఖో నం మనుస్సా ఆజానీయట్ఠానే చ ఠపేన్తి ఆజానీయభోజనఞ్చ భోజేన్తి ఆజానీయపరిమజ్జనఞ్చ పరిమజ్జన్తి. తం కిస్స హేతు? తథాహిస్స, భిక్ఖవే, విఞ్ఞూ మనుస్సా తాని సాఠేయ్యాని కూటేయ్యాని జిమ్హేయ్యాని వఙ్కేయ్యాని పహీనాని సమనుపస్సన్తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఏవరూపస్స భిక్ఖునో కిఞ్చాపి న ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మం సబ్రహ్మచారీ సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యు’న్తి, అథ ఖో నం సబ్రహ్మచారీ సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి. తం కిస్స హేతు? తథాహిస్స, భిక్ఖవే, విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ తే పాపకే అకుసలే ధమ్మే పహీనే సమనుపస్సన్తీ’’తి. సత్తమం.

౮. అక్కోసకసుత్తం

౮౮. ‘‘యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్కోసకపరిభాసకో అరియూపవాదీ సబ్రహ్మచారీనం ఠానమేతం అవకాసో [అట్ఠానమేతం అనవకాసో (సీ. స్యా. పీ.)] యం సో దసన్నం బ్యసనానం అఞ్ఞతరం బ్యసనం నిగచ్ఛేయ్య [న నిగచ్ఛేయ్య (సీ. స్యా. పీ.)]. కతమేసం దసన్నం? అనధిగతం నాధిగచ్ఛతి, అధిగతా పరిహాయతి, సద్ధమ్మస్స న వోదాయన్తి, సద్ధమ్మేసు వా అధిమానికో హోతి అనభిరతో వా బ్రహ్మచరియం చరతి, అఞ్ఞతరం వా సంకిలిట్ఠం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, గాళ్హం వా రోగాతఙ్కం ఫుసతి, ఉమ్మాదం వా పాపుణాతి చిత్తక్ఖేపం, సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్కోసకపరిభాసకో అరియూపవాదీ సబ్రహ్మచారీనం, ఠానమేతం అవకాసో యం సో ఇమేసం దసన్నం బ్యసనానం అఞ్ఞతరం బ్యసనం నిగచ్ఛేయ్యా’’తి. అట్ఠమం.

౯. కోకాలికసుత్తం

౮౯. [సం. ని. ౧.౧౮౧; సు. ని. కోకాలికసుత్త] అథ ఖో కోకాలికో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో కోకాలికో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పాపిచ్ఛా, భన్తే, సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతా’’తి. ‘‘మా హేవం, కోకాలిక, మా హేవం, కోకాలిక! పసాదేహి, కోకాలిక, సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం. పేసలా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా’’తి.

దుతియమ్పి ఖో కోకాలికో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిఞ్చాపి మే, భన్తే, భగవా సద్ధాయికో పచ్చయికో, అథ ఖో పాపిచ్ఛావ సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతా’’తి. ‘‘మా హేవం, కోకాలిక, మా హేవం, కోకాలిక! పసాదేహి, కోకాలిక, సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం. పేసలా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా’’తి.

తతియమ్పి ఖో కోకాలికో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిఞ్చాపి మే, భన్తే, భగవా సద్ధాయికో పచ్చయికో, అథ ఖో పాపిచ్ఛావ సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతా’’తి. ‘‘మా హేవం, కోకాలిక, మా హేవం, కోకాలిక! పసాదేహి, కోకాలిక, సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం. పేసలా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా’’తి.

అథ ఖో కోకాలికో భిక్ఖు ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అచిరపక్కన్తస్స చ కోకాలికస్స భిక్ఖునో సాసపమత్తీహి పీళకాహి సబ్బో కాయో ఫుటో అహోసి. సాసపమత్తియో హుత్వా ముగ్గమత్తియో అహేసుం, ముగ్గమత్తియో హుత్వా కలాయమత్తియో అహేసుం, కలాయమత్తియో హుత్వా కోలట్ఠిమత్తియో అహేసుం, కోలట్ఠిమత్తియో హుత్వా కోలమత్తియో అహేసుం, కోలమత్తియో హుత్వా ఆమలకమత్తియో అహేసుం, ఆమలకమత్తియో హుత్వా (తిణ్డుకమత్తియో అహేసుం, తిణ్డుకమత్తియో హుత్వా,) [సం. ని. ౧.౧౮౧; సు. ని. కోకాలికసుత్త నత్థి] బేళువసలాటుకమత్తియో అహేసుం, బేళువసలాటుకమత్తియో హుత్వా బిల్లమత్తియో అహేసుం, బిల్లమత్తియో హుత్వా పభిజ్జింసు, పుబ్బఞ్చ లోహితఞ్చ పగ్ఘరింసు. సో సుదం కదలిపత్తేసు సేతి మచ్ఛోవ విసగిలితో.

అథ ఖో తురూ పచ్చేకబ్రహ్మా [తుదుప్పచ్చేకబ్రహ్మా (సీ. పీ.), తుది పచ్చేకబ్రహ్మా (స్యా.), తురి పచ్చేకబ్రహ్మా (క.) సం. ని. ౧.౧౮౦] యేన కోకాలికో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా వేహాసే ఠత్వా కోకాలికం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘పసాదేహి, కోకాలిక, సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం. పేసలా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా’’తి. ‘‘కోసి త్వం, ఆవుసో’’తి? ‘‘అహం తురూ పచ్చేకబ్రహ్మా’’తి. ‘‘నను త్వం, ఆవుసో, భగవతా అనాగామీ బ్యాకతో, అథ కిఞ్చరహి ఇధాగతో? పస్స యావఞ్చ తే ఇదం అపరద్ధ’’న్తి.

అథ ఖో తురూ పచ్చేకబ్రహ్మా కోకాలికం భిక్ఖుం గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘పురిసస్స హి జాతస్స, కుఠారీ జాయతే ముఖే;

యాయ ఛిన్దతి అత్తానం, బాలో దుబ్భాసితం భణం.

‘‘యో నిన్దియం పసంసతి, తం వా నిన్దతి యో పసంసియో;

విచినాతి ముఖేన సో కలిం, కలినా తేన సుఖం న విన్దతి.

‘‘అప్పమత్తకో అయం కలి, యో అక్ఖేసు ధనపరాజయో;

సబ్బస్సాపి సహాపి అత్తనా, అయమేవ మహత్తరో కలి;

యో సుగతేసు మనం పదూసయే.

‘‘సతం సహస్సానం నిరబ్బుదానం, ఛత్తింసతి పఞ్చ చ అబ్బుదాని;

యమరియగరహీ నిరయం ఉపేతి, వాచం మనఞ్చ పణిధాయ పాపక’’న్తి.

అథ ఖో కోకాలికో భిక్ఖు తేనేవ ఆబాధేన కాలమకాసి. కాలఙ్కతో చ కోకాలికో భిక్ఖు పదుమం నిరయం ఉపపజ్జతి సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం ఆఘాతేత్వా.

అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కోకాలికో, భన్తే, భిక్ఖు కాలఙ్కతో. కాలఙ్కతో చ, భన్తే, కోకాలికో భిక్ఖు పదుమం నిరయం ఉపపన్నో సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం ఆఘాతేత్వా’’తి. ఇదమవోచ బ్రహ్మా సహమ్పతి. ఇదం వత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయి.

అథ ఖో భగవా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇమం, భిక్ఖవే, రత్తిం బ్రహ్మా సహమ్పతి అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా సహమ్పతి మం ఏతదవోచ – ‘కోకాలికో, భన్తే, భిక్ఖు కాలఙ్కతో; కాలఙ్కతో చ, భన్తే, కోకాలికో భిక్ఖు పదుమం నిరయం ఉపపన్నో సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం ఆఘాతేత్వా’తి. ఇదమవోచ, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా సహమ్పతి. ఇదం వత్వా మం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయీ’’తి.