(౮) ౩. ఆకఙ్ఖవగ్గో

౧. ఆకఙ్ఖసుత్తం

౭౧. [అ. ని. ౪.౧౨; ఇతివు. ౧౧౧] ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సమ్పన్నసీలా, భిక్ఖవే, విహరథ సమ్పన్నపాతిమోక్ఖా, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతా విహరథ ఆచారగోచరసమ్పన్నా అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావినో, సమాదాయ సిక్ఖథ సిక్ఖాపదేసు.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘సబ్రహ్మచారీనం పియో చస్సం మనాపో చ గరు చ భావనీయో చా’తి, సీలేస్వేవస్స పరిపూరకారీ అజ్ఝత్తం చేతోసమథమనుయుత్తో అనిరాకతజ్ఝానో విపస్సనాయ సమన్నాగతో బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘లాభీ అస్సం చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాన’న్తి, సీలేస్వేవస్స పరిపూరకారీ అజ్ఝత్తం చేతోసమథమనుయుత్తో అనిరాకతజ్ఝానో విపస్సనాయ సమన్నాగతో బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘యేసాహం పరిభుఞ్జామి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం తేసం తే కారా మహప్ఫలా అస్సు మహానిసంసా’తి, సీలేస్వేవస్స…పే… బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘యే మే [యే మం (మ. ని. ౧.౬౫)] పేతా ఞాతీ సాలోహితా కాలఙ్కతా [కాలకతా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పసన్నచిత్తా అనుస్సరన్తి తేసం తం మహప్ఫలం అస్స మహానిసంస’న్తి, సీలేస్వేవస్స…పే… బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘సన్తుట్ఠో అస్సం ఇతరీతరచీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేనా’తి, సీలేస్వేవస్స…పే… బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘ఖమో అస్సం సీతస్స ఉణ్హస్స జిఘచ్ఛాయ పిపాసాయ డంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సానం, దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం [తిప్పానం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అధివాసకజాతికో అస్స’న్తి, సీలేస్వేవస్స…పే… బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘అరతిరతిసహో అస్సం, న చ మం అరతిరతి సహేయ్య, ఉప్పన్నం అరతిరతిం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య’న్తి, సీలేస్వేవస్స…పే… బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘భయభేరవసహో అస్సం, న చ మం భయభేరవో సహేయ్య, ఉప్పన్నం భయభేరవం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య’న్తి, సీలేస్వేవస్స…పే… బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ అస్సం అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ’తి, సీలేస్వేవస్స…పే… బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి, సీలేస్వేవస్స పరిపూరకారీ అజ్ఝత్తం చేతోసమథమనుయుత్తో అనిరాకతజ్ఝానో విపస్సనాయ సమన్నాగతో బ్రూహేతా సుఞ్ఞాగారానం.

‘‘‘సమ్పన్నసీలా, భిక్ఖవే, విహరథ సమ్పన్నపాతిమోక్ఖా, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతా విహరథ ఆచారగోచరసమ్పన్నా అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావినో, సమాదాయ సిక్ఖథ సిక్ఖాపదేసూ’తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి. పఠమం.

౨. కణ్టకసుత్తం

౭౨. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం సమ్బహులేహి అభిఞ్ఞాతేహి అభిఞ్ఞాతేహి థేరేహి సావకేహి సద్ధిం – ఆయస్మతా చ చాలేన [పాలేన (స్యా.)], ఆయస్మతా చ ఉపచాలేన [ఉప్పాలేన (స్యా.)], ఆయస్మతా చ కుక్కుటేన [కక్కటేన (సీ. స్యా.)], ఆయస్మతా చ కళిమ్భేన [కవిమ్భేన (సీ.)], ఆయస్మతా చ నికటేన [కటేన (సీ.)], ఆయస్మతా చ కటిస్సహేన; అఞ్ఞేహి చ అభిఞ్ఞాతేహి అభిఞ్ఞాతేహి థేరేహి సావకేహి సద్ధిం.

తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ భద్రేహి భద్రేహి యానేహి పరపురాయ [పరంపురాయ (స్యా. అట్ఠ.)] ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా మహావనం అజ్ఝోగాహన్తి భగవన్తం దస్సనాయ. అథ ఖో తేసం ఆయస్మన్తానం ఏతదహోసి – ‘‘ఇమే ఖో సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ భద్రేహి భద్రేహి యానేహి పరపురాయ ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా మహావనం అజ్ఝోగాహన్తి భగవన్తం దస్సనాయ. ‘సద్దకణ్టకా ఖో పన ఝానా’ వుత్తా భగవతా. యంనూన మయం యేన గోసిఙ్గసాలవనదాయో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ. తత్థ మయం అప్పసద్దా అప్పాకిణ్ణా ఫాసుం [ఫాసు (స్యా. క.)] విహరేయ్యామా’’తి. అథ ఖో తే ఆయస్మన్తో యేన గోసిఙ్గసాలవనదాయో తేనుపసఙ్కమింసు; తత్థ తే ఆయస్మన్తో అప్పసద్దా అప్పాకిణ్ణా ఫాసుం విహరన్తి.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కహం ను ఖో, భిక్ఖవే, చాలో, కహం ఉపచాలో, కహం కుక్కుటో, కహం కళిమ్భో, కహం నికటో, కహం కటిస్సహో; కహం ను ఖో తే, భిక్ఖవే, థేరా సావకా గతా’’తి?

‘‘ఇధ, భన్తే, తేసం ఆయస్మన్తానం ఏతదహోసి – ‘ఇమే ఖో సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ భద్రేహి భద్రేహి యానేహి పరపురాయ ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా మహావనం అజ్ఝోగాహన్తి భగవన్తం దస్సనాయ ‘సద్దకణ్టకా ఖో పన ఝానావుత్తా భగవతా యంనూన మయం యేన గోసిఙ్గసాలవనదాయో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ తత్థ మయం అప్పసద్దా అప్పాకిణ్ణా ఫాసుం విహరేయ్యామా’తి. అథ ఖో తే, భన్తే, ఆయస్మన్తో యేన గోసిఙ్గసాలవనదాయో తేనుపసఙ్కమింసు. తత్థ తే ఆయస్మన్తో అప్పసద్దా అప్పాకిణ్ణా ఫాసుం విహరన్తీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖవే, యథా తే మహాసావకా సమ్మా బ్యాకరమానా బ్యాకరేయ్యుం, ‘సద్దకణ్టకా హి, భిక్ఖవే, ఝానా’ వుత్తా మయా.

‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, కణ్టకా. కతమే దస? పవివేకారామస్స సఙ్గణికారామతా కణ్టకో, అసుభనిమిత్తానుయోగం అనుయుత్తస్స సుభనిమిత్తానుయోగో కణ్టకో, ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారస్స విసూకదస్సనం కణ్టకో, బ్రహ్మచరియస్స మాతుగామూపచారో [మాతుగామోపవిచారో (సీ.), మాతుగామూపవిచరో (క.)] కణ్టకో, [కథా. ౩౩౩] పఠమస్స ఝానస్స సద్దో కణ్టకో, దుతియస్స ఝానస్స వితక్కవిచారా కణ్టకా, తతియస్స ఝానస్స పీతి కణ్టకో, చతుత్థస్స ఝానస్స అస్సాసపస్సాసో కణ్టకో, సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తియా సఞ్ఞా చ వేదనా చ కణ్టకో రాగో కణ్టకో దోసో కణ్టకో మోహో కణ్టకో.

‘‘అకణ్టకా, భిక్ఖవే, విహరథ. నిక్కణ్టకా, భిక్ఖవే, విహరథ. అకణ్టకనిక్కణ్టకా, భిక్ఖవే, విహరథ. అకణ్టకా, భిక్ఖవే, అరహన్తో; నిక్కణ్టకా, భిక్ఖవే, అరహన్తో; అకణ్టకనిక్కణ్టకా, భిక్ఖవే, అరహన్తో’’తి. దుతియం.

౩. ఇట్ఠధమ్మసుత్తం

౭౩. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం. కతమే దస? భోగా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం; వణ్ణో ఇట్ఠో కన్తో మనాపో దుల్లభో లోకస్మిం; ఆరోగ్యం ఇట్ఠం కన్తం మనాపం దుల్లభం లోకస్మిం; సీలం ఇట్ఠం కన్తం మనాపం దుల్లభం లోకస్మిం; బ్రహ్మచరియం ఇట్ఠం కన్తం మనాపం దుల్లభం లోకస్మిం; మిత్తా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం; బాహుసచ్చం ఇట్ఠం కన్తం మనాపం దుల్లభం లోకస్మిం; పఞ్ఞా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం; ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం; సగ్గా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా దుల్లభా లోకస్మిం.

‘‘ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, దసన్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం దస ధమ్మా పరిపన్థా [పరిబన్ధా (క.)] – ఆలస్యం అనుట్ఠానం భోగానం పరిపన్థో, అమణ్డనా అవిభూసనా వణ్ణస్స పరిపన్థో, అసప్పాయకిరియా ఆరోగ్యస్స పరిపన్థో, పాపమిత్తతా సీలానం పరిపన్థో, ఇన్ద్రియఅసంవరో బ్రహ్మచరియస్స పరిపన్థో, విసంవాదనా మిత్తానం పరిపన్థో, అసజ్ఝాయకిరియా బాహుసచ్చస్స పరిపన్థో, అసుస్సూసా అపరిపుచ్ఛా పఞ్ఞాయ పరిపన్థో, అననుయోగో అపచ్చవేక్ఖణా ధమ్మానం పరిపన్థో, మిచ్ఛాపటిపత్తి సగ్గానం పరిపన్థో. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, దసన్నం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం ఇమే దస ధమ్మా పరిపన్థా.

‘‘ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, దసన్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం దస ధమ్మా ఆహారా – ఉట్ఠానం అనాలస్యం భోగానం ఆహారో, మణ్డనా విభూసనా వణ్ణస్స ఆహారో, సప్పాయకిరియా ఆరోగ్యస్స ఆహారో, కల్యాణమిత్తతా సీలానం ఆహారో, ఇన్ద్రియసంవరో బ్రహ్మచరియస్స ఆహారో, అవిసంవాదనా మిత్తానం ఆహారో, సజ్ఝాయకిరియా బాహుసచ్చస్స ఆహారో, సుస్సూసా పరిపుచ్ఛా పఞ్ఞాయ ఆహారో, అనుయోగో పచ్చవేక్ఖణా ధమ్మానం ఆహారో, సమ్మాపటిపత్తి సగ్గానం ఆహారో. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, దసన్నం ధమ్మానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం దుల్లభానం లోకస్మిం ఇమే దస ధమ్మా ఆహారా’’తి. తతియం.

౪. వడ్ఢిసుత్తం

౭౪. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, వడ్ఢీహి వడ్ఢమానో అరియసావకో అరియాయ వడ్ఢియా వడ్ఢతి, సారాదాయీ చ హోతి వరాదాయీ కాయస్స. కతమేహి దసహి? ఖేత్తవత్థూహి వడ్ఢతి, ధనధఞ్ఞేన వడ్ఢతి, పుత్తదారేహి వడ్ఢతి, దాసకమ్మకరపోరిసేహి వడ్ఢతి, చతుప్పదేహి వడ్ఢతి, సద్ధాయ వడ్ఢతి, సీలేన వడ్ఢతి, సుతేన వడ్ఢతి, చాగేన వడ్ఢతి, పఞ్ఞాయ వడ్ఢతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి వడ్ఢీహి వడ్ఢమానో అరియసావకో అరియాయ వడ్ఢియా వడ్ఢతి, సారాదాయీ చ హోతి వరాదాయీ కాయస్సాతి.

‘‘ధనేన ధఞ్ఞేన చ యోధ వడ్ఢతి,

పుత్తేహి దారేహి చతుప్పదేహి చ;

స భోగవా హోతి యసస్సి పూజితో,

ఞాతీహి మిత్తేహి అథోపి రాజుభి.

‘‘సద్ధాయ సీలేన చ యోధ వడ్ఢతి,

పఞ్ఞాయ చాగేన సుతేన చూభయం;

సో తాదిసో సప్పురిసో విచక్ఖణో,

దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉభయేన వడ్ఢతీ’’తి. చతుత్థం;

౫. మిగసాలాసుత్తం

౭౫. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన మిగసాలాయ ఉపాసికాయ నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో మిగసాలా ఉపాసికా యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో మిగసాలా ఉపాసికా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ –

‘‘కథం కథం నామాయం, భన్తే ఆనన్ద, భగవతా ధమ్మో దేసితో అఞ్ఞేయ్యో, యత్ర హి నామ బ్రహ్మచారీ చ అబ్రహ్మచారీ చ ఉభో సమసమగతికా భవిస్సన్తి అభిసమ్పరాయం. పితా మే, భన్తే, పురాణో బ్రహ్మచారీ హోతి ఆరాచారీ [అనాచారీ (క.)] విరతో మేథునా గామధమ్మా. సో కాలఙ్కతో భగవతా బ్యాకతో – ‘సకదాగామీ సత్తో [సకదాగామిసత్తో (సీ. స్యా. పీ.)] తుసితం కాయం ఉపపన్నో’తి. పితామహో మే [పేత్తాపి యో మే (సీ.), పిత పియో మే (స్యా.) అ. ని. ౬.౪౪], భన్తే, ఇసిదత్తో అబ్రహ్మచారీ అహోసి సదారసన్తుట్ఠో. సోపి కాలఙ్కతో భగవతా బ్యాకతో – ‘సకదాగామీ సత్తో తుసితం కాయం ఉపపన్నో’తి.

‘‘కథం కథం నామాయం, భన్తే ఆనన్ద, భగవతా ధమ్మో దేసితో అఞ్ఞేయ్యో, యత్ర హి నామ బ్రహ్మచారీ చ అబ్రహ్మచారీ చ ఉభో సమసమగతికా భవిస్సన్తి అభిసమ్పరాయ’’న్తి? ‘‘ఏవం ఖో పనేతం, భగిని, భగవతా బ్యాకత’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో మిగసాలాయ ఉపాసికాయ నివేసనే పిణ్డపాతం గహేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధాహం, భన్తే, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన మిగసాలాయ ఉపాసికాయ నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీదిం. అథ ఖో, భన్తే, మిగసాలా ఉపాసికా యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో, భన్తే, మిగసాలా ఉపాసికా మం ఏతదవోచ –

‘కథం కథం నామాయం, భన్తే ఆనన్ద, భగవతా ధమ్మో దేసితో అఞ్ఞేయ్యో, యత్ర హి నామ బ్రహ్మచారీ చ అబ్రహ్మచారీ చ ఉభో సమసమగతికా భవిస్సన్తి అభిసమ్పరాయం. పితా మే, భన్తే, పురాణో బ్రహ్మచారీ అహోసి ఆరాచారీ విరతో మేథునా గామధమ్మా. సో కాలఙ్కతో భగవతా బ్యాకతో సకదాగామీ సత్తో తుసితం కాయం ఉపపన్నోతి. పితామహో మే, భన్తే, ఇసిదత్తో అబ్రహ్మచారీ అహోసి సదారసన్తుట్ఠో. సోపి కాలఙ్కతో భగవతా బ్యాకతో – సకదాగామీ సత్తో తుసితం కాయం ఉపపన్నోతి.

కథం కథం నామాయం, భన్తే ఆనన్ద, భగవతా ధమ్మో దేసితో అఞ్ఞేయ్యో, యత్ర హి నామ బ్రహ్మచారీ చ అబ్రహ్మచారీ చ ఉభో సమసమగతికా భవిస్సన్తి అభిసమ్పరాయ’న్తి? ఏవం వుత్తే అహం, భన్తే, మిగసాలం ఉపాసికం ఏతదవోచం – ‘ఏవం ఖో పనేతం, భగిని, భగవతా బ్యాకత’’’న్తి.

‘‘కా చానన్ద, మిగసాలా ఉపాసికా బాలా అబ్యత్తా అమ్మకా అమ్మకపఞ్ఞా [అమ్బకా అమ్బకపఞ్ఞా (సీ. పీ.), అన్ధకా అన్ధకపఞ్ఞా (స్యా.)], కే చ పురిసపుగ్గలపరోపరియే ఞాణే?

‘‘దసయిమే, ఆనన్ద, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే దస? ఇధానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో దుస్సీలో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి, యత్థస్స తం దుస్సీల్యం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి అకతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి అకతం హోతి, దిట్ఠియాపి అప్పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం న లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా హానాయ పరేతి, నో విసేసాయ; హానగామీయేవ హోతి, నో విసేసగామీ.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో దుస్సీలో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స తం దుస్సీల్యం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి కతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి కతం హోతి, దిట్ఠియాపి పటివిద్ధం [సుప్పటివిద్ధం (స్యా.)] హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా విసేసాయ పరేతి, నో హానాయ; విసేసగామీయేవ హోతి, నో హానగామీ.

‘‘తత్రానన్ద, పమాణికా పమిణన్తి – ‘ఇమస్సపి తేవ ధమ్మా, అపరస్సపి తేవ ధమ్మా. కస్మా నేసం ఏకో హీనో ఏకో పణీతో’తి? తఞ్హి తేసం, ఆనన్ద, హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ.

‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం పుగ్గలో దుస్సీలో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స తం దుస్సీల్యం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి కతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి కతం హోతి, దిట్ఠియాపి పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం లభతి. అయం, ఆనన్ద, పుగ్గలో అమునా పురిమేన పుగ్గలేన అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చ. తం కిస్స హేతు? ఇమం హానన్ద, పుగ్గలం ధమ్మసోతో నిబ్బహతి. తదన్తరం కో జానేయ్య, అఞ్ఞత్ర తథాగతేన! తస్మాతిహానన్ద, మా పుగ్గలేసు పమాణికా అహువత్థ, మా పుగ్గలేసు పమాణం గణ్హిత్థ. ఖఞ్ఞతి హానన్ద, పుగ్గలేసు పమాణం గణ్హన్తో. అహం వా, ఆనన్ద [అహఞ్చానన్ద (సీ. స్యా. క.) అ. ని. ౬.౪౪ పస్సితబ్బం], పుగ్గలేసు పమాణం గణ్హేయ్యం యో వా పనస్స మాదిసో.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో సీలవా హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి యత్థస్స తం సీలం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి అకతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి అకతం హోతి, దిట్ఠియాపి అప్పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం న లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా హానాయ పరేతి, నో విసేసాయ; హానగామీయేవ హోతి, నో విసేసగామీ.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో సీలవా హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స తం సీలం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి కతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి కతం హోతి, దిట్ఠియాపి పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా విసేసాయ పరేతి, నో హానాయ; విసేసగామీయేవ హోతి, నో హానగామీ.

‘‘తత్రానన్ద, పమాణికా పమిణన్తి…పే… అహం వా, ఆనన్ద, పుగ్గలేసు పమాణం గణ్హేయ్యం యో వా పనస్స మాదిసో.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో తిబ్బరాగో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి యత్థస్స సో రాగో అపరిసేసో నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి అకతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి అకతం హోతి, దిట్ఠియాపి అప్పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం న లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా హానాయ పరేతి, నో విసేసాయ; హానగామీయేవ హోతి, నో విసేసగామీ.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో తిబ్బరాగో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స సో రాగో అపరిసేసో నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి కతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి కతం హోతి, దిట్ఠియాపి పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా విసేసాయ పరేతి, నో హానాయ; విసేసగామీయేవ హోతి, నో హానగామీ.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో కోధనో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి యత్థస్స సో కోధో అపరిసేసో నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి అకతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి అకతం హోతి, దిట్ఠియాపి అప్పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం న లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా హానాయ పరేతి, నో విసేసాయ; హానగామీయేవ హోతి, నో విసేసగామీ.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో కోధనో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స సో కోధో అపరిసేసో నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి కతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి కతం హోతి, దిట్ఠియాపి పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా విసేసాయ పరేతి, నో హానాయ; విసేసగామీయేవ హోతి, నో హానగామీ.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉద్ధతో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి యత్థస్స తం ఉద్ధచ్చం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి అకతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి అకతం హోతి, దిట్ఠియాపి అప్పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం న లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా హానాయ పరేతి, నో విసేసాయ; హానగామీయేవ హోతి, నో విసేసగామీ.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉద్ధతో హోతి. తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స తం ఉద్ధచ్చం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి. తస్స సవనేనపి కతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి కతం హోతి, దిట్ఠియాపి పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం లభతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా విసేసాయ పరేతి, నో హానాయ; విసేసగామీయేవ హోతి, నో హానగామీ.

‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం పుగ్గలో ఉద్ధతో హోతి తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స తం ఉద్ధచ్చం అపరిసేసం నిరుజ్ఝతి, తస్స సవనేనపి కతం హోతి, బాహుసచ్చేనపి కతం హోతి, దిట్ఠియాపి పటివిద్ధం హోతి, సామాయికమ్పి విముత్తిం లభతి. అయం, ఆనన్ద, పుగ్గలో అమునా పురిమేన పుగ్గలేన అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చ. తం కిస్స హేతు? ఇమం హానన్ద, పుగ్గలం ధమ్మసోతో నిబ్బహతి. తదన్తరం కో జానేయ్య అఞ్ఞత్ర తథాగతేన! తస్మాతిహానన్ద, మా పుగ్గలేసు పమాణికా అహువత్థ; మా పుగ్గలేసు పమాణం గణ్హిత్థ. ఖఞ్ఞతి హానన్ద, పుగ్గలేసు పమాణం గణ్హన్తో. అహం వా, ఆనన్ద, పుగ్గలేసు పమాణం గణ్హేయ్యం యో వా పనస్స మాదిసో.

‘‘కా చానన్ద, మిగసాలా ఉపాసికా బాలా అబ్యత్తా అమ్మకా అమ్మకపఞ్ఞా, కే చ పురిసపుగ్గలపరోపరియే ఞాణే! ఇమే ఖో, ఆనన్ద, దస పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం.

‘‘యథారూపేన, ఆనన్ద, సీలేన పురాణో సమన్నాగతో అహోసి తథారూపేన సీలేన ఇసిదత్తో సమన్నాగతో అభవిస్స, నయిధ పురాణో ఇసిదత్తస్స గతిమ్పి అఞ్ఞస్స. యథారూపాయ చానన్ద, పఞ్ఞాయ ఇసిదత్తో సమన్నాగతో అహోసి తథారూపాయ పఞ్ఞాయ పురాణో సమన్నాగతో అభవిస్స, నయిధ ఇసిదత్తో పురాణస్స గతిమ్పి అఞ్ఞస్స. ఇతి ఖో, ఆనన్ద, ఇమే పుగ్గలా ఉభో ఏకఙ్గహీనా’’తి. పఞ్చమం.

౬. తయోధమ్మసుత్తం

౭౬. ‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా లోకే న సంవిజ్జేయ్యుం, న తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జేయ్య అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో, న తథాగతప్పవేదితో ధమ్మవినయో లోకే దిబ్బేయ్య. కతమే తయో? జాతి చ, జరా చ, మరణఞ్చ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మా లోకే న సంవిజ్జేయ్యుం, న తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జేయ్య అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో, న తథాగతప్పవేదితో ధమ్మవినయో లోకే దిబ్బేయ్య. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, ఇమే తయో ధమ్మా లోకే సంవిజ్జన్తి తస్మా తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో, తస్మా తథాగతప్పవేదితో ధమ్మవినయో లోకే దిబ్బతి.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో జాతిం పహాతుం జరం పహాతుం మరణం పహాతుం. కతమే తయో? రాగం అప్పహాయ, దోసం అప్పహాయ, మోహం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో జాతిం పహాతుం జరం పహాతుం మరణం పహాతుం.

‘‘తయోమే భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో రాగం పహాతుం దోసం పహాతుం మోహం పహాతుం. కతమే తయో? సక్కాయదిట్ఠిం అప్పహాయ, విచికిచ్ఛం అప్పహాయ, సీలబ్బతపరామాసం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో రాగం పహాతుం దోసం పహాతుం మోహం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో సక్కాయదిట్ఠిం పహాతుం విచికిచ్ఛం పహాతుం సీలబ్బతపరామాసం పహాతుం. కతమే తయో? అయోనిసోమనసికారం అప్పహాయ, కుమ్మగ్గసేవనం అప్పహాయ, చేతసో లీనత్తం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో సక్కాయదిట్ఠిం పహాతుం విచికిచ్ఛం పహాతుం సీలబ్బతపరామాసం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అయోనిసో మనసికారం పహాతుం కుమ్మగ్గసేవనం పహాతుం చేతసో లీనత్తం పహాతుం. కతమే తయో? ముట్ఠసచ్చం అప్పహాయ, అసమ్పజఞ్ఞం అప్పహాయ, చేతసో విక్ఖేపం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అయోనిసోమనసికారం పహాతుం కుమ్మగ్గసేవనం పహాతుం చేతసో లీనత్తం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో ముట్ఠసచ్చం పహాతుం అసమ్పజఞ్ఞం పహాతుం చేతసో విక్ఖేపం పహాతుం. కతమే తయో? అరియానం అదస్సనకమ్యతం అప్పహాయ, అరియధమ్మస్స [అరియధమ్మం (స్యా.)] అసోతుకమ్యతం అప్పహాయ, ఉపారమ్భచిత్తతం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో ముట్ఠసచ్చం పహాతుం అసమ్పజఞ్ఞం పహాతుం చేతసో విక్ఖేపం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అరియానం అదస్సనకమ్యతం పహాతుం అరియధమ్మస్స అసోతుకమ్యతం పహాతుం ఉపారమ్భచిత్తతం పహాతుం. కతమే తయో? ఉద్ధచ్చం అప్పహాయ, అసంవరం అప్పహాయ, దుస్సీల్యం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అరియానం అదస్సనకమ్యతం పహాతుం అరియధమ్మస్స అసోతుకమ్యతం పహాతుం ఉపారమ్భచిత్తతం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో ఉద్ధచ్చం పహాతుం అసంవరం పహాతుం దుస్సీల్యం పహాతుం. కతమే తయో? అస్సద్ధియం అప్పహాయ, అవదఞ్ఞుతం అప్పహాయ, కోసజ్జం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో ఉద్ధచ్చం పహాతుం అసంవరం పహాతుం దుస్సీల్యం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అస్సద్ధియం పహాతుం అవదఞ్ఞుతం పహాతుం కోసజ్జం పహాతుం. కతమే తయో? అనాదరియం అప్పహాయ, దోవచస్సతం అప్పహాయ, పాపమిత్తతం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అస్సద్ధియం పహాతుం అవదఞ్ఞుతం పహాతుం కోసజ్జం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అనాదరియం పహాతుం దోవచస్సతం పహాతుం పాపమిత్తతం పహాతుం. కతమే తయో? అహిరికం అప్పహాయ, అనోత్తప్పం అప్పహాయ, పమాదం అప్పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే అప్పహాయ అభబ్బో అనాదరియం పహాతుం దోవచస్సతం పహాతుం పాపమిత్తతం పహాతుం.

‘‘అహిరికోయం, భిక్ఖవే, అనోత్తాపీ పమత్తో హోతి. సో పమత్తో సమానో అభబ్బో అనాదరియం పహాతుం దోవచస్సతం పహాతుం పాపమిత్తతం పహాతుం. సో పాపమిత్తో సమానో అభబ్బో అస్సద్ధియం పహాతుం అవదఞ్ఞుతం పహాతుం కోసజ్జం పహాతుం. సో కుసీతో సమానో అభబ్బో ఉద్ధచ్చం పహాతుం అసంవరం పహాతుం దుస్సీల్యం పహాతుం. సో దుస్సీలో సమానో అభబ్బో అరియానం అదస్సనకమ్యతం పహాతుం అరియధమ్మస్స అసోతుకమ్యతం పహాతుం ఉపారమ్భచిత్తతం పహాతుం. సో ఉపారమ్భచిత్తో సమానో అభబ్బో ముట్ఠసచ్చం పహాతుం అసమ్పజఞ్ఞం పహాతుం చేతసో విక్ఖేపం పహాతుం. సో విక్ఖిత్తచిత్తో సమానో అభబ్బో అయోనిసోమనసికారం పహాతుం కుమ్మగ్గసేవనం పహాతుం చేతసో లీనత్తం పహాతుం. సో లీనచిత్తో సమానో అభబ్బో సక్కాయదిట్ఠిం పహాతుం విచికిచ్ఛం పహాతుం సీలబ్బతపరామాసం పహాతుం. సో విచికిచ్ఛో సమానో అభబ్బో రాగం పహాతుం దోసం పహాతుం మోహం పహాతుం. సో రాగం అప్పహాయ దోసం అప్పహాయ మోహం అప్పహాయ అభబ్బో జాతిం పహాతుం జరం పహాతుం మరణం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో జాతిం పహాతుం జరం పహాతుం మరణం పహాతుం. కతమే తయో? రాగం పహాయ, దోసం పహాయ, మోహం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో జాతిం పహాతుం జరం పహాతుం మరణం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో రాగం పహాతుం దోసం పహాతుం మోహం పహాతుం. కతమే తయో? సక్కాయదిట్ఠిం పహాయ, విచికిచ్ఛం పహాయ, సీలబ్బతపరామాసం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో రాగం పహాతుం దోసం పహాతుం మోహం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో సక్కాయదిట్ఠిం పహాతుం విచికిచ్ఛం పహాతుం సీలబ్బతపరామాసం పహాతుం. కతమే తయో? అయోనిసోమనసికారం పహాయ, కుమ్మగ్గసేవనం పహాయ, చేతసో లీనత్తం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో సక్కాయదిట్ఠిం పహాతుం విచికిచ్ఛం పహాతుం సీలబ్బతపరామాసం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో అయోనిసోమనసికారం పహాతుం కుమ్మగ్గసేవనం పహాతుం చేతసో లీనత్తం పహాతుం. కతమే తయో? ముట్ఠసచ్చం పహాయ, అసమ్పజఞ్ఞం పహాయ, చేతసో విక్ఖేపం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో అయోనిసోమనసికారం పహాతుం కుమ్మగ్గసేవనం పహాతుం చేతసో లీనత్తం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో ముట్ఠసచ్చం పహాతుం అసమ్పజఞ్ఞం పహాతుం చేతసో విక్ఖేపం పహాతుం. కతమే తయో? అరియానం అదస్సనకమ్యతం పహాయ, అరియధమ్మస్స అసోతుకమ్యతం పహాయ, ఉపారమ్భచిత్తతం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో ముట్ఠస్సచ్చం పహాతుం అసమ్పజఞ్ఞం పహాతుం చేతసో విక్ఖేపం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో అరియానం అదస్సనకమ్యతం పహాతుం అరియధమ్మస్స అసోతుకమ్యతం పహాతుం ఉపారమ్భచిత్తతం పహాతుం. కతమే తయో? ఉద్ధచ్చం పహాయ, అసంవరం పహాయ, దుస్సీల్యం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో అరియానం అదస్సనకమ్యతం పహాతుం అరియధమ్మస్స అసోతుకమ్యతం పహాతుం ఉపారమ్భచిత్తతం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో ఉద్ధచ్చం పహాతుం అసంవరం పహాతుం దుస్సీల్యం పహాతుం. కతమే తయో? అస్సద్ధియం పహాయ, అవదఞ్ఞుతం పహాయ, కోసజ్జం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో ఉద్ధచ్చం పహాతుం అసంవరం పహాతుం దుస్సీల్యం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో అస్సద్ధియం పహాతుం అవదఞ్ఞుతం పహాతుం కోసజ్జం పహాతుం. కతమే తయో? అనాదరియం పహాయ, దోవచస్సతం పహాయ, పాపమిత్తతం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో అస్సద్ధియం పహాతుం అవదఞ్ఞుతం పహాతుం కోసజ్జం పహాతుం.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మే పహాయ భబ్బో అనాదరియం పహాతుం దోవచస్సతం పహాతుం పాపమిత్తతం పహాతుం. కతమే తయో? అహిరికం పహాయ, అనోత్తప్పం పహాయ, పమాదం పహాయ – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ధమ్మే పహాయ భబ్బో అనాదరియం పహాతుం దోవచస్సతం పహాతుం పాపమిత్తతం పహాతుం.

‘‘హిరీమాయం, భిక్ఖవే, ఓత్తాపీ అప్పమత్తో హోతి. సో అప్పమత్తో సమానో భబ్బో అనాదరియం పహాతుం దోవచస్సతం పహాతుం పాపమిత్తతం పహాతుం. సో కల్యాణమిత్తో సమానో భబ్బో అస్సద్ధియం పహాతుం అవదఞ్ఞుతం పహాతుం కోసజ్జం పహాతుం. సో ఆరద్ధవీరియో సమానో భబ్బో ఉద్ధచ్చం పహాతుం అసంవరం పహాతుం దుస్సీల్యం పహాతుం. సో సీలవా సమానో భబ్బో అరియానం అదస్సనకమ్యతం పహాతుం అరియధమ్మస్స అసోతుకమ్యతం పహాతుం ఉపారమ్భచిత్తతం పహాతుం. సో అనుపారమ్భచిత్తో సమానో భబ్బో ముట్ఠస్సచ్చం పహాతుం అసమ్పజఞ్ఞం పహాతుం చేతసో విక్ఖేపం పహాతుం. సో అవిక్ఖిత్తచిత్తో సమానో భబ్బో అయోనిసోమనసికారం పహాతుం కుమ్మగ్గసేవనం పహాతుం చేతసో లీనత్తం పహాతుం. సో అలీనచిత్తో సమానో భబ్బో సక్కాయదిట్ఠిం పహాతుం విచికిచ్ఛం పహాతుం సీలబ్బతపరామాసం పహాతుం. సో అవిచికిచ్ఛో సమానో భబ్బో రాగం పహాతుం దోసం పహాతుం మోహం పహాతుం. సో రాగం పహాయ దోసం పహాయ మోహం పహాయ భబ్బో జాతిం పహాతుం జరం పహాతుం మరణం పహాతు’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. కాకసుత్తం

౭౭. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, అసద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో కాకో. కతమేహి దసహి? ధంసీ చ, పగబ్భో చ, తిన్తిణో [నిల్లజ్జో (క.) తిన్తిణోతి తిన్తిణం వుచ్చతి తణ్హా… (సీ. స్యా. అట్ఠ.) అభిధమ్మే ఖుద్దకవత్థువిభఙ్గే తిన్తిణపదనిద్దేసే పస్సితబ్బం] చ, మహగ్ఘసో చ, లుద్దో చ, అకారుణికో చ, దుబ్బలో చ, ఓరవితా చ, ముట్ఠస్సతి చ, నేచయికో [నేరసికో (సీ.) తదట్ఠకథాయం పన ‘‘నేచయికో’’ త్వేవ దిస్సతి] చ – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి అసద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో కాకో. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, దసహి అసద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో పాపభిక్ఖు. కతమేహి దసహి? ధంసీ చ, పగబ్భో చ, తిన్తిణో చ, మహగ్ఘసో చ, లుద్దో చ, అకారుణికో చ, దుబ్బలో చ, ఓరవితా చ, ముట్ఠస్సతి చ, నేచయికో చ – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి అసద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో పాపభిక్ఖూ’’తి. సత్తమం.

౮. నిగణ్ఠసుత్తం

౭౮. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, అసద్ధమ్మేహి సమన్నాగతా నిగణ్ఠా. కతమేహి దసహి? అస్సద్ధా, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; దుస్సీలా, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; అహిరికా, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; అనోత్తప్పినో, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; అసప్పురిససమ్భత్తినో, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; అత్తుక్కంసకపరవమ్భకా, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; సన్దిట్ఠిపరామాసా ఆధానగ్గాహీ దుప్పటినిస్సగ్గినో, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; కుహకా, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; పాపిచ్ఛా, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా; పాపమిత్తా, భిక్ఖవే, నిగణ్ఠా – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి అసద్ధమ్మేహి సమన్నాగతా నిగణ్ఠా’’తి. అట్ఠమం.

౯. ఆఘాతవత్థుసుత్తం

౭౯. [అ. ని. ౯.౨౯] ‘‘దసయిమాని, భిక్ఖవే, ఆఘాతవత్థూని. కతమాని దస? ‘అనత్థం మే అచరీ’తి ఆఘాతం బన్ధతి; ‘అనత్థం మే చరతీ’తి ఆఘాతం బన్ధతి; ‘అనత్థం మే చరిస్సతీ’తి ఆఘాతం బన్ధతి; ‘పియస్స మే మనాపస్స అనత్థం అచరీ’తి…పే… ‘అనత్థం చరతీ’తి…పే… ‘అనత్థం చరిస్సతీ’తి ఆఘాతం బన్ధతి, ‘అప్పియస్స మే అమనాపస్స అత్థం అచరీ’తి…పే… ‘అత్థం చరతీ’తి…పే… ‘అత్థం చరిస్సతీ’తి ఆఘాతం బన్ధతి; అట్ఠానే చ కుప్పతి – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, దస ఆఘాతవత్థూనీ’’తి. నవమం.

౧౦. ఆఘాతపటివినయసుత్తం

౮౦. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ఆఘాతపటివినయా. కతమే దస? ‘అనత్థం మే అచరి, తం కుతేత్థ లబ్భా’తి ఆఘాతం పటివినేతి, ‘అనత్థం మే చరతి, తం కుతేత్థ లబ్భా’తి ఆఘాతం పటివినేతి, ‘అనత్థం మే చరిస్సతి, తం కుతేత్థ లబ్భా’తి ఆఘాతం పటివినేతి, పియస్స మే మనాపస్స అనత్థం అచరి…పే… చరతి…పే… చరిస్సతి, తం కుతేత్థ లబ్భాతి ఆఘాతం పటివినేతి, అప్పియస్స మే అమనాపస్స అత్థం అచరి…పే… అత్థం చరతి…పే… అత్థం చరిస్సతి, తం కుతేత్థ లబ్భాతి ఆఘాతం పటివినేతి, అట్ఠానే చ న కుప్పతి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ఆఘాతపటివినయా’’తి. దసమం.

ఆకఙ్ఖవగ్గో తతియో.