(౭) ౨. యమకవగ్గో

౧. అవిజ్జాసుత్తం

౬౧. ‘‘పురిమా, భిక్ఖవే, కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జాయ – ‘ఇతో పుబ్బే అవిజ్జా నాహోసి, అథ పచ్ఛా సమభవీ’తి. ఏవఞ్చేతం, భిక్ఖవే, వుచ్చతి, అథ చ పన పఞ్ఞాయతి – ‘ఇదప్పచ్చయా అవిజ్జా’తి.

‘‘అవిజ్జమ్పాహం [అవిజ్జమ్పహం (సీ. స్యా.)], భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అవిజ్జాయ? ‘పఞ్చ నీవరణా’తిస్స వచనీయం. పఞ్చపాహం, భిక్ఖవే, నీవరణే సాహారే వదామి, నో అనాహారే. కో చాహారో పఞ్చన్నం నీవరణానం? ‘తీణి దుచ్చరితానీ’తిస్స వచనీయం. తీణిపాహం, భిక్ఖవే, దుచ్చరితాని సాహారాని వదామి, నో అనాహారాని. కో చాహారో తిణ్ణం దుచ్చరితానం? ‘ఇన్ద్రియఅసంవరో’తిస్స వచనీయం. ఇన్ద్రియఅసంవరమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో ఇన్ద్రియఅసంవరస్స? ‘అసతాసమ్పజఞ్ఞ’న్తిస్స వచనీయం. అసతాసమ్పజఞ్ఞమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అసతాసమ్పజఞ్ఞస్స? ‘అయోనిసోమనసికారో’తిస్స వచనీయం. అయోనిసోమనసికారమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అయోనిసోమనసికారస్స? ‘అస్సద్ధియ’న్తిస్స వచనీయం. అస్సద్ధియమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అస్సద్ధియస్స? ‘అసద్ధమ్మస్సవన’న్తిస్స వచనీయం. అసద్ధమ్మస్సవనమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అసద్ధమ్మస్సవనస్స? ‘అసప్పురిససంసేవో’తిస్స వచనీయం.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, అసప్పురిససంసేవో పరిపూరో అసద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరేతి, అసద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరం అస్సద్ధియం పరిపూరేతి, అస్సద్ధియం పరిపూరం అయోనిసోమనసికారం పరిపూరేతి, అయోనిసోమనసికారో పరిపూరో అసతాసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరేతి, అసతాసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరం ఇన్ద్రియఅసంవరం పరిపూరేతి, ఇన్ద్రియఅసంవరో పరిపూరో తీణి దుచ్చరితాని పరిపూరేతి, తీణి దుచ్చరితాని పరిపూరాని పఞ్చ నీవరణే పరిపూరేన్తి, పఞ్చ నీవరణా పరిపూరా అవిజ్జం పరిపూరేన్తి. ఏవమేతిస్సా అవిజ్జాయ ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉపరిపబ్బతే థుల్లఫుసితకే దేవే వస్సన్తే ( ) [(గలగలాయన్తే) (సీ.), (గళగళాయన్తే) (స్యా.)] తం ఉదకం యథానిన్నం పవత్తమానం పబ్బతకన్దరపదరసాఖా పరిపూరేతి, పబ్బతకన్దరపదరసాఖా పరిపూరా కుసోబ్భే [కుస్సుబ్భే (సీ.), కుసుబ్భే (స్యా.), కుసోమ్భే (క.) అ. ని. ౩.౯౬] పరిపూరేన్తి. కుసోబ్భా పరిపూరా మహాసోబ్భే [మహాసోమ్భే (క.)] పరిపూరేన్తి, మహాసోబ్భా పరిపూరా కున్నదియో పరిపూరేన్తి, కున్నదియో పరిపూరా మహానదియో పరిపూరేన్తి, మహానదియో పరిపూరా మహాసముద్దం సాగరం పరిపూరేన్తి; ఏవమేతస్స మహాసముద్దస్స సాగరస్స ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అసప్పురిససంసేవో పరిపూరో అసద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరేతి, అసద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరం అస్సద్ధియం పరిపూరేతి, అస్సద్ధియం పరిపూరం అయోనిసోమనసికారం పరిపూరేతి, అయోనిసోమనసికారో పరిపూరో అసతాసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరేతి, అసతాసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరం ఇన్ద్రియఅసంవరం పరిపూరేతి, ఇన్ద్రియఅసంవరో పరిపూరో తీణి దుచ్చరితాని పరిపూరేతి, తీణి దుచ్చరితాని పరిపూరాని పఞ్చ నీవరణే పరిపూరేన్తి, పఞ్చ నీవరణా పరిపూరా అవిజ్జం పరిపూరేన్తి; ఏవమేతిస్సా అవిజ్జాయ ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘విజ్జావిముత్తిమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో విజ్జావిముత్తియా? ‘సత్త బోజ్ఝఙ్గా’తిస్స వచనీయం. సత్తపాహం, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గే సాహారే వదామి, నో అనాహారే. కో చాహారో సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం? ‘చత్తారో సతిపట్ఠానా’తిస్స వచనీయం. చత్తారోపాహం, భిక్ఖవే, సతిపట్ఠానే సాహారే వదామి, నో అనాహారే. కో చాహారో చతున్నం సతిపట్ఠానానం? ‘తీణి సుచరితానీ’తిస్స వచనీయం. తీణిపాహం, భిక్ఖవే, సుచరితాని సాహారాని వదామి, నో అనాహారాని. కో చాహారో తిణ్ణం సుచరితానం? ‘ఇన్ద్రియసంవరో’తిస్స వచనీయం. ఇన్ద్రియసంవరమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో ఇన్ద్రియసంవరస్స? ‘సతిసమ్పజఞ్ఞ’న్తిస్స వచనీయం. సతిసమ్పజఞ్ఞమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో సతిసమ్పజఞ్ఞస్స? ‘యోనిసోమనసికారో’తిస్స వచనీయం. యోనిసోమనసికారమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో యోనిసోమనసికారస్స? ‘సద్ధా’తిస్స వచనీయం. సద్ధమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో సద్ధాయ? ‘సద్ధమ్మస్సవన’న్తిస్స వచనీయం. సద్ధమ్మస్సవనమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో సద్ధమ్మస్సవనస్స? ‘సప్పురిససంసేవో’తిస్స వచనీయం.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, సప్పురిససంసేవో పరిపూరో సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరేతి, సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరం సద్ధం పరిపూరేతి, సద్ధా పరిపూరా యోనిసోమనసికారం పరిపూరేతి, యోనిసోమనసికారో పరిపూరో సతిసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరేతి, సతిసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరం ఇన్ద్రియసంవరం పరిపూరేతి, ఇన్ద్రియసంవరో పరిపూరో తీణి సుచరితాని పరిపూరేతి, తీణి సుచరితాని పరిపూరాని చత్తారో సతిపట్ఠానే పరిపూరేన్తి, చత్తారో సతిపట్ఠానా పరిపూరా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తి, సత్త బోజ్ఝఙ్గా పరిపూరా విజ్జావిముత్తిం పరిపూరేన్తి; ఏవమేతిస్సా విజ్జావిముత్తియా ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉపరిపబ్బతే థుల్లఫుసితకే దేవే వస్సన్తే తం ఉదకం యథానిన్నం పవత్తమానం పబ్బతకన్దరపదరసాఖా పరిపూరేతి, పబ్బతకన్దరపదరసాఖా పరిపూరా కుసోబ్భే పరిపూరేన్తి, కుసోబ్భా పరిపూరా మహాసోబ్భే పరిపూరేన్తి, మహాసోబ్భా పరిపూరా కున్నదియో పరిపూరేన్తి, కున్నదియో పరిపూరా మహానదియో పరిపూరేన్తి, మహానదియో పరిపూరా మహాసముద్దం సాగరం పరిపూరేన్తి; ఏవమేతస్స మహాసముద్దస్స సాగరస్స ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సప్పురిససంసేవో పరిపూరో సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరేతి, సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరం సద్ధం పరిపూరేతి, సద్ధా పరిపూరా యోనిసోమనసికారం పరిపూరేతి, యోనిసోమనసికారో పరిపూరో సతిసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరేతి, సతిసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరం ఇన్ద్రియసంవరం పరిపూరేతి, ఇన్ద్రియసంవరో పరిపూరో తీణి సుచరితాని పరిపూరేతి, తీణి సుచరితాని పరిపూరాని చత్తారో సతిపట్ఠానే పరిపూరేన్తి, చత్తారో సతిపట్ఠానా పరిపూరా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తి, సత్త బోజ్ఝఙ్గా పరిపూరా విజ్జావిముత్తిం పరిపూరేన్తి; ఏవమేతిస్సా విజ్జావిముత్తియా ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరీ’’తి. పఠమం.

౨. తణ్హాసుత్తం

౬౨. ‘‘పురిమా, భిక్ఖవే, కోటి న పఞ్ఞాయతి భవతణ్హాయ – ‘ఇతో పుబ్బే భవతణ్హా నాహోసి, అథ పచ్ఛా సమభవీ’తి. ఏవఞ్చేతం, భిక్ఖవే, వుచ్చతి, అథ చ పన పఞ్ఞాయతి – ‘ఇదప్పచ్చయా భవతణ్హా’తి.

‘‘భవతణ్హామ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో భవతణ్హాయ? ‘అవిజ్జా’తిస్స వచనీయం. అవిజ్జమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అవిజ్జాయ? ‘పఞ్చ నీవరణా’తిస్స వచనీయం. పఞ్చ నీవరణేపాహం, భిక్ఖవే, సాహారే వదామి, నో అనాహారే. కో చాహారో పఞ్చన్నం నీవరణానం? ‘తీణి దుచ్చరితానీ’తిస్స వచనీయం. తీణిపాహం, భిక్ఖవే, దుచ్చరితాని సాహారాని వదామి, నో అనాహారాని. కో చాహారో తిణ్ణన్నం దుచ్చరితానం? ‘ఇన్ద్రియఅసంవరో’తిస్స వచనీయం. ఇన్ద్రియఅసంవరమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో ఇన్ద్రియఅసంవరస్స? ‘అసతాసమ్పజఞ్ఞ’న్తిస్స వచనీయం. అసతాసమ్పజఞ్ఞమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అసతా సమ్పజఞ్ఞస్స? ‘అయోనిసోమనసికారో’తిస్స వచనీయం. అయోనిసోమనసికారమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అయోనిసోమనసికారస్స? ‘అస్సద్ధియ’న్తిస్స వచనీయం. అస్సద్ధియమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అస్సద్ధియస్స? ‘అస్సద్ధమ్మస్సవన’న్తిస్స వచనీయం. అస్సద్ధమ్మస్సవనమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో అస్సద్ధమ్మస్సవనస్స? ‘అసప్పురిససంసేవో’తిస్స వచనీయం.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, అసప్పురిససంసేవో పరిపూరో అస్సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరేతి, అస్సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరం అస్సద్ధియం పరిపూరేతి, అస్సద్ధియం పరిపూరం అయోనిసోమనసికారం పరిపూరేతి, అయోనిసోమనసికారో పరిపూరో అసతాసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరేతి, అసతాసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరం ఇన్ద్రియఅసంవరం పరిపూరేతి, ఇన్ద్రియఅసంవరో పరిపూరో తీణి దుచ్చరితాని పరిపూరేతి, తీణి దుచ్చరితాని పరిపూరాని పఞ్చ నీవరణే పరిపూరేన్తి, పఞ్చ నీవరణా పరిపూరా అవిజ్జం పరిపూరేన్తి, అవిజ్జా పరిపూరా భవతణ్హం పరిపూరేతి; ఏవమేతిస్సా భవతణ్హాయ ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉపరిపబ్బతే థుల్లఫుసితకే దేవే వస్సన్తే తం ఉదకం యథానిన్నం పవత్తమానం పబ్బతకన్దరపదరసాఖా పరిపూరేతి, పబ్బతకన్దరపదరసాఖా పరిపూరా కుసోబ్భే పరిపూరేన్తి, కుసోబ్భా పరిపూరా మహాసోబ్భే పరిపూరేన్తి, మహాసోబ్భా పరిపూరా కున్నదియో పరిపూరేన్తి, కున్నదియో పరిపూరా మహానదియో పరిపూరేన్తి, మహానదియో పరిపూరా మహాసముద్దం సాగరం పరిపూరేన్తి; ఏవమేతస్స మహాసముద్దస్స సాగరస్స ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, అసప్పురిససంసేవో పరిపూరో అస్సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరేతి, అస్సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరం అస్సద్ధియం పరిపూరేతి, అస్సద్ధియం పరిపూరం అయోనిసోమనసికారం పరిపూరేతి, అయోనిసోమనసికారో పరిపూరో అసతాసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరేతి, అసతాసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరం ఇన్ద్రియఅసంవరం పరిపూరేతి, ఇన్ద్రియఅసంవరో పరిపూరో తీణి దుచ్చరితాని పరిపూరేతి, తీణి దుచ్చరితాని పరిపూరాని పఞ్చ నీవరణే పరిపూరేన్తి, పఞ్చ నీవరణా పరిపూరా అవిజ్జం పరిపూరేన్తి, అవిజ్జా పరిపూరా భవతణ్హం పరిపూరేతి; ఏవమేతిస్సా భవతణ్హాయ ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘విజ్జావిముత్తిమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో విజ్జావిముత్తియా? ‘సత్త బోజ్ఝఙ్గా’తిస్స వచనీయం. సత్తపాహం, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గే సాహారే వదామి, నో అనాహారే. కో చాహారో సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం? ‘చత్తారో సతిపట్ఠానా’తిస్స వచనీయం. చత్తారోపాహం, భిక్ఖవే, సతిపట్ఠానే సాహారే వదామి, నో అనాహారే. కో చాహారో చతున్నం సతిపట్ఠానానం? ‘తీణి సుచరితానీ’తిస్స వచనీయం. తీణిపాహం, భిక్ఖవే, సుచరితాని సాహారాని వదామి, నో అనాహారాని. కో చాహారో తిణ్ణన్నం సుచరితానం? ‘ఇన్ద్రియసంవరో’తిస్స వచనీయం. ఇన్ద్రియసంవరమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో ఇన్ద్రియసంవరస్స? ‘సతిసమ్పజఞ్ఞ’న్తిస్స వచనీయం. సతిసమ్పజఞ్ఞమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో సతిసమ్పజఞ్ఞస్స? ‘యోనిసోమనసికారో’తిస్స వచనీయం. యోనిసోమనసికారమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో యోనిసోమనసికారస్స? ‘సద్ధా’తిస్స వచనీయం. సద్ధమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో సద్ధాయ? ‘సద్ధమ్మస్సవన’న్తిస్స వచనీయం. సద్ధమ్మస్సవనమ్పాహం, భిక్ఖవే, సాహారం వదామి, నో అనాహారం. కో చాహారో సద్ధమ్మస్సవనస్స? ‘సప్పురిససంసేవో’తిస్స వచనీయం.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, సప్పురిససంసేవో పరిపూరో సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరేతి, సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరం సద్ధం పరిపూరేతి, సద్ధా పరిపూరా యోనిసోమనసికారం పరిపూరేతి, యోనిసోమనసికారో పరిపూరో సతిసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరేతి, సతిసమ్పజఞ్ఞం పరిపూరం ఇన్ద్రియసంవరం పరిపూరేతి, ఇన్ద్రియసంవరో పరిపూరో తీణి సుచరితాని పరిపూరేతి, తీణి సుచరితాని పరిపూరాని చత్తారో సతిపట్ఠానే పరిపూరేన్తి, చత్తారో సతిపట్ఠానా పరిపూరా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తి, సత్త బోజ్ఝఙ్గా పరిపూరా విజ్జావిముత్తిం పరిపూరేన్తి; ఏవమేతిస్సా విజ్జావిముత్తియా ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉపరిపబ్బతే థుల్లఫుసితకే దేవే వస్సన్తే తం ఉదకం యథానిన్నం పవత్తమానం…పే… ఏవమేతస్స మహాసముద్దస్స సాగరస్స ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సప్పురిససంసేవో పరిపూరో సద్ధమ్మస్సవనం పరిపూరేతి…పే… ఏవమేతిస్సా విజ్జావిముత్తియా ఆహారో హోతి, ఏవఞ్చ పారిపూరీ’’తి. దుతియం.

౩. నిట్ఠఙ్గతసుత్తం

౬౩. ‘‘యే కేచి, భిక్ఖవే, మయి నిట్ఠం గతా సబ్బే తే దిట్ఠిసమ్పన్నా. తేసం దిట్ఠిసమ్పన్నానం పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా, పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా. కతమేసం పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా? సత్తక్ఖత్తుపరమస్స, కోలంకోలస్స, ఏకబీజిస్స, సకదాగామిస్స, యో చ దిట్ఠేవ ధమ్మే అరహా – ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా. కతమేసం పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా? అన్తరాపరినిబ్బాయిస్స, ఉపహచ్చపరినిబ్బాయిస్స, అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయిస్స, ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయిస్స, ఉద్ధంసోతస్స అకనిట్ఠగామినో – ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా. యే కేచి, భిక్ఖవే, మయి నిట్ఠం గతా, సబ్బే తే దిట్ఠిసమ్పన్నా. తేసం దిట్ఠిసమ్పన్నానం ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా, ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా’’తి. తతియం.

౪. అవేచ్చప్పసన్నసుత్తం

౬౪. ‘‘యే కేచి, భిక్ఖవే, మయి అవేచ్చప్పసన్నా, సబ్బే తే సోతాపన్నా. తేసం సోతాపన్నానం పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా, పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా. కతమేసం పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా? సత్తక్ఖత్తుపరమస్స, కోలంకోలస్స, ఏకబీజిస్స, సకదాగామిస్స, యో చ దిట్ఠేవ ధమ్మే అరహా – ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా. కతమేసం పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా? అన్తరాపరినిబ్బాయిస్స, ఉపహచ్చపరినిబ్బాయిస్స, అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయిస్స, ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయిస్స, ఉద్ధంసోతస్స అకనిట్ఠగామినో – ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా. యే కేచి, భిక్ఖవే, మయి అవేచ్చప్పసన్నా సబ్బే తే సోతాపన్నా. తేసం సోతాపన్నానం ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ నిట్ఠా, ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇధ విహాయ నిట్ఠా’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమసుఖసుత్తం

౬౫. ఏకం సమయం ఆయస్మా సారిపుత్తో మగధేసు విహరతి నాలకగామకే. అథ ఖో సామణ్డకాని పరిబ్బాజకో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సామణ్డకాని పరిబ్బాజకో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, సుఖం, కిం దుక్ఖ’’న్తి? ‘‘అభినిబ్బత్తి ఖో, ఆవుసో, దుక్ఖా, అనభినిబ్బత్తి సుఖా. అభినిబ్బత్తియా, ఆవుసో, సతి ఇదం దుక్ఖం పాటికఙ్ఖం – సీతం ఉణ్హం జిఘచ్ఛా పిపాసా ఉచ్చారో పస్సావో అగ్గిసమ్ఫస్సో దణ్డసమ్ఫస్సో సత్థసమ్ఫస్సో ఞాతీపి మిత్తాపి సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ రోసేన్తి. అభినిబ్బత్తియా, ఆవుసో, సతి ఇదం దుక్ఖం పాటికఙ్ఖం. అనభినిబ్బత్తియా, ఆవుసో, సతి ఇదం సుఖం పాటికఙ్ఖం – న సీతం న ఉణ్హం న జిఘచ్ఛా న పిపాసా న ఉచ్చారో న పస్సావో న అగ్గిసమ్ఫస్సో న దణ్డసమ్ఫస్సో న సత్థసమ్ఫస్సో ఞాతీపి మిత్తాపి సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ న రోసేన్తి. అనభినిబ్బత్తియా, ఆవుసో, సతి ఇదం సుఖం పాటికఙ్ఖ’’న్తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియసుఖసుత్తం

౬౬. ఏకం సమయం ఆయస్మా సారిపుత్తో మగధేసు విహరతి నాలకగామకే. అథ ఖో సామణ్డకాని పరిబ్బాజకో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సామణ్డకాని పరిబ్బాజకో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో, సారిపుత్త, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే సుఖం, కిం దుక్ఖ’’న్తి? ‘‘అనభిరతి ఖో, ఆవుసో, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే దుక్ఖా, అభిరతి సుఖా. అనభిరతియా, ఆవుసో, సతి ఇదం దుక్ఖం పాటికఙ్ఖం – గచ్ఛన్తోపి సుఖం సాతం నాధిగచ్ఛతి, ఠితోపి… నిసిన్నోపి… సయానోపి… గామగతోపి… అరఞ్ఞగతోపి… రుక్ఖమూలగతోపి… సుఞ్ఞాగారగతోపి… అబ్భోకాసగతోపి… భిక్ఖుమజ్ఝగతోపి సుఖం సాతం నాధిగచ్ఛతి. అనభిరతియా, ఆవుసో, సతి ఇదం దుక్ఖం పాటికఙ్ఖం.

‘‘అభిరతియా, ఆవుసో, సతి ఇదం సుఖం పాటికఙ్ఖం – గచ్ఛన్తోపి సుఖం సాతం అధిగచ్ఛతి, ఠితోపి… నిసిన్నోపి… సయానోపి… గామగతోపి… అరఞ్ఞగతోపి… రుక్ఖమూలగతోపి… సుఞ్ఞాగారగతోపి… అబ్భోకాసగతోపి… భిక్ఖుమజ్ఝగతోపి సుఖం సాతం అధిగచ్ఛతి. అభిరతియా, ఆవుసో, సతి ఇదం సుఖం పాటికఙ్ఖ’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. పఠమనళకపానసుత్తం

౬౭. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన నళకపానం నామ కోసలానం నిగమో తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా నళకపానే విహరతి పలాసవనే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా తదహుపోసథే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో భగవా బహుదేవ రత్తిం భిక్ఖూనం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా తుణ్హీభూతం తుణ్హీభూతం భిక్ఖుసఙ్ఘం అనువిలోకేత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి –

‘‘విగతథినమిద్ధో [విగతథీనమిద్ధో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఖో, సారిపుత్త, భిక్ఖుసఙ్ఘో. పటిభాతు తం, సారిపుత్త, భిక్ఖూనం ధమ్మీ కథా. పిట్ఠి మే ఆగిలాయతి; తమహం ఆయమిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో భగవా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేత్వా దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసి పాదే పాదం అచ్చాధాయ సతో సమ్పజానో ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘యస్స కస్సచి, ఆవుసో, సద్ధా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ [హిరి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నత్థి… ఓత్తప్పం నత్థి … వీరియం [విరియం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నత్థి… పఞ్ఞా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హానియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో వుద్ధి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కాళపక్ఖే చన్దస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హాయతేవ వణ్ణేన హాయతి మణ్డలేన హాయతి ఆభాయ హాయతి ఆరోహపరిణాహేన; ఏవమేవం ఖో, ఆవుసో, యస్స కస్సచి సద్ధా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ నత్థి… ఓత్తప్పం నత్థి… వీరియం నత్థి… పఞ్ఞా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హానియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో వుద్ధి.

‘‘అస్సద్ధో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘అహిరికో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘అనోత్తప్పీ పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘కుసీతో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘దుప్పఞ్ఞో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘కోధనో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘ఉపనాహీ పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘పాపిచ్ఛో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘పాపమిత్తో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం; ‘మిచ్ఛాదిట్ఠికో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, పరిహానమేతం.

‘‘యస్స కస్సచి, ఆవుసో, సద్ధా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ అత్థి… ఓత్తప్పం అత్థి… పఞ్ఞా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో పరిహాని. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, జుణ్హపక్ఖే చన్దస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వడ్ఢతేవ వణ్ణేన వడ్ఢతి మణ్డలేన వడ్ఢతి ఆభాయ వడ్ఢతి ఆరోహపరిణాహేన; ఏవమేవం ఖో, ఆవుసో, యస్స కస్సచి సద్ధా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ అత్థి… ఓత్తప్పం అత్థి… వీరియం అత్థి… పఞ్ఞా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో పరిహాని.

‘‘‘సద్ధో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘హిరీమా పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘ఓత్తప్పీ పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘ఆరద్ధవీరియో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘పఞ్ఞవా పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘అక్కోధనో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘అనుపనాహీ పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘అప్పిచ్ఛో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘కల్యాణమిత్తో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేతం; ‘సమ్మాదిట్ఠికో పురిసపుగ్గలో’తి, ఆవుసో, అపరిహానమేత’’న్తి.

అథ ఖో భగవా పచ్చుట్ఠాయ ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! యస్స కస్సచి, సారిపుత్త, సద్ధా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ నత్థి… ఓత్తప్పం నత్థి… వీరియం నత్థి… పఞ్ఞా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హానియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో వుద్ధి. సేయ్యథాపి, సారిపుత్త, కాళపక్ఖే చన్దస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హాయతేవ వణ్ణేన హాయతి మణ్డలేన హాయతి ఆభాయ హాయతి ఆరోహపరిణాహేన; ఏవమేవం ఖో, సారిపుత్త, యస్స కస్సచి సద్ధా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు…పే… పఞ్ఞా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా …పే… నో వుద్ధి.

‘‘‘అస్సద్ధో పురిసపుగ్గలో’తి, సారిపుత్త, పరిహానమేతం; అహిరికో… అనోత్తప్పీ… కుసీతో… దుప్పఞ్ఞో… కోధనో… ఉపనాహీ… పాపిచ్ఛో… పాపమిత్తో… ‘మిచ్ఛాదిట్ఠికో పురిసపుగ్గలో’తి, సారిపుత్త, పరిహానమేతం.

‘‘యస్స కస్సచి, సారిపుత్త, సద్ధా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ అత్థి… ఓత్తప్పం అత్థి… వీరియం అత్థి… పఞ్ఞా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో పరిహాని. సేయ్యథాపి, సారిపుత్త, జుణ్హపక్ఖే చన్దస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వడ్ఢతేవ వణ్ణేన వడ్ఢతి మణ్డలేన వడ్ఢతి ఆభాయ వడ్ఢతి ఆరోహపరిణాహేన; ఏవమేవం ఖో, సారిపుత్త, యస్స కస్సచి సద్ధా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ అత్థి… ఓత్తప్పం అత్థి… వీరియం అత్థి… పఞ్ఞా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో పరిహాని.

‘‘‘సద్ధో పురిసపుగ్గలో’తి, సారిపుత్త, అపరిహానమేతం; హిరీమా… ఓత్తప్పీ… ఆరద్ధవీరియో… పఞ్ఞవా… అక్కోధనో… అనుపనాహీ… అప్పిచ్ఛో… కల్యాణమిత్తో… ‘సమ్మాదిట్ఠికో పురిసపుగ్గలో’తి, సారిపుత్త, అపరిహానమేత’’న్తి. సత్తమం.

౮. దుతియనళకపానసుత్తం

౬౮. ఏకం సమయం భగవా నళకపానే విహరతి పలాసవనే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా తదహుపోసథే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో భగవా బహుదేవ రత్తిం భిక్ఖూనం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా తుణ్హీభూతం తుణ్హీభూతం భిక్ఖుసఙ్ఘం అనువిలోకేత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి –

‘‘విగతథినమిద్ధో ఖో, సారిపుత్త, భిక్ఖుసఙ్ఘో. పటిభాతు తం, సారిపుత్త, భిక్ఖూనం ధమ్మీ కథా. పిట్ఠి మే ఆగిలాయతి; తమహం ఆయమిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో భగవా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేత్వా దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసి పాదే పాదం అచ్చాధాయ సతో సమ్పజానో ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో, భిక్ఖవే’’తి! ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘యస్స కస్సచి, ఆవుసో, సద్ధా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ నత్థి… ఓత్తప్పం నత్థి… వీరియం నత్థి… పఞ్ఞా నత్థి… సోతావధానం నత్థి… ధమ్మధారణా నత్థి… అత్థూపపరిక్ఖా నత్థి… ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి నత్థి… అప్పమాదో నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హానియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో వుద్ధి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కాళపక్ఖే చన్దస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హాయతేవ వణ్ణేన హాయతి మణ్డలేన హాయతి ఆభాయ హాయతి ఆరోహపరిణాహేన; ఏవమేవం ఖో, ఆవుసో, యస్స కస్సచి సద్ధా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ నత్థి… ఓత్తప్పం నత్థి… వీరియం నత్థి… పఞ్ఞా నత్థి… సోతావధానం నత్థి… ధమ్మధారణా నత్థి… అత్థూపపరిక్ఖా నత్థి… ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి నత్థి… అప్పమాదో నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హానియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో వుద్ధి.

‘‘యస్స కస్సచి, ఆవుసో, సద్ధా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, హిరీ అత్థి… ఓత్తప్పం అత్థి… వీరియం అత్థి… పఞ్ఞా అత్థి… సోతావధానం అత్థి… ధమ్మధారణా అత్థి… అత్థూపపరిక్ఖా అత్థి… ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి అత్థి… అప్పమాదో అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో పరిహాని. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, జుణ్హపక్ఖే చన్దస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వడ్ఢతేవ వణ్ణేన వడ్ఢతి మణ్డలేన వడ్ఢతి ఆభాయ వడ్ఢతి ఆరోహపరిణాహేన; ఏవమేవం ఖో, ఆవుసో, యస్స కస్సచి సద్ధా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు…పే… అప్పమాదో అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో పరిహానీ’’తి.

అథ ఖో భగవా పచ్చుట్ఠాయ ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! యస్స కస్సచి, సారిపుత్త, సద్ధా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు హిరీ నత్థి… ఓత్తప్పం నత్థి… పఞ్ఞా నత్థి… వీరియం నత్థి… సోతావధానం నత్థి… ధమ్మధారణా నత్థి… అత్థూపపరిక్ఖా నత్థి… ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి నత్థి… అప్పమాదో నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హానియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో వుద్ధి. సేయ్యథాపి, సారిపుత్త, కాళపక్ఖే చన్దస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హాయతేవ వణ్ణేన హాయతి మణ్డలేన హాయతి ఆభాయ హాయతి ఆరోహపరిణాహేన; ఏవమేవం ఖో, సారిపుత్త, యస్స కస్సచి సద్ధా నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు…పే… అప్పమాదో నత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, హానియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో వుద్ధి.

‘‘యస్స కస్సచి, సారిపుత్త, సద్ధా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు హిరీ అత్థి… ఓత్తప్పం అత్థి… వీరియం అత్థి… పఞ్ఞా అత్థి… సోతావధానం అత్థి… ధమ్మధారణా అత్థి… అత్థూపపరిక్ఖా అత్థి… ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి అత్థి… అప్పమాదో అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో పరిహాని. సేయ్యథాపి, సారిపుత్త, జుణ్హపక్ఖే చన్దస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వడ్ఢతేవ వణ్ణేన వడ్ఢతి మణ్డలేన వడ్ఢతి ఆభాయ వడ్ఢతి ఆరోహపరిణాహేన; ఏవమేవం ఖో, సారిపుత్త, యస్స కస్సచి సద్ధా అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు…పే… అప్పమాదో అత్థి కుసలేసు ధమ్మేసు, తస్స యా రత్తి వా దివసో వా ఆగచ్ఛతి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు నో పరిహానీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమకథావత్థుసుత్తం

౬౯. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – [దీ. ని. ౧.౧౭; మ. ని. ౨.౨౨౩; సం. ని. ౫.౧౦౮౦; పాచి. ౫౦౮] రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం సేనాకథం భయకథం యుద్ధకథం అన్నకథం పానకథం వత్థకథం సయనకథం మాలాకథం గన్ధకథం ఞాతికథం యానకథం గామకథం నిగమకథం నగరకథం జనపదకథం ఇత్థికథం [ఇత్థికథం పురిసకథం (క.) మ. ని. అట్ఠ. ౨.౨౨౩ పస్సితబ్బం] సూరకథం విసిఖాకథం కుమ్భట్ఠానకథం పుబ్బపేతకథం నానత్తకథం లోకక్ఖాయికం సముద్దక్ఖాయికం ఇతిభవాభవకథం ఇతి వాతి.

అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన ఉపట్ఠానసాలా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి?

‘‘ఇధ మయం, భన్తే, పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం అనుయుత్తా విహరామ, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా’’తి. ‘‘న ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, తుమ్హాకం పతిరూపం కులపుత్తానం సద్ధాయ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితానం, యం తుమ్హే అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం అనుయుత్తా విహరేయ్యాథ, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం సేనాకథం భయకథం యుద్ధకథం అన్నకథం పానకథం వత్థకథం సయనకథం మాలాకథం గన్ధకథం ఞాతికథం యానకథం గామకథం నిగమకథం నగరకథం జనపదకథం ఇత్థికథం సూరకథం విసిఖాకథం కుమ్భట్ఠానకథం పుబ్బపేతకథం నానత్తకథం లోకక్ఖాయికం సముద్దక్ఖాయికం ఇతిభవాభవకథం ఇతి వాతి.

‘‘దసయిమాని, భిక్ఖవే, కథావత్థూని. కతమాని దస? అప్పిచ్ఛకథా, సన్తుట్ఠికథా, పవివేకకథా, అసంసగ్గకథా, వీరియారమ్భకథా, సీలకథా, సమాధికథా, పఞ్ఞాకథా, విముత్తికథా, విముత్తిఞాణదస్సనకథాతి – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, దస కథావత్థూని.

‘‘ఇమేసం చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, దసన్నం కథావత్థూనం ఉపాదాయుపాదాయ కథం కథేయ్యాథ, ఇమేసమ్పి చన్దిమసూరియానం ఏవంమహిద్ధికానం ఏవంమహానుభావానం తేజసా తేజం పరియాదియేయ్యాథ, కో పన వాదో అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకాన’’న్తి! నవమం.

౧౦. దుతియకథావత్థుసుత్తం

౭౦. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వాతి.

‘‘దసయిమాని, భిక్ఖవే, పాసంసాని ఠానాని. కతమాని దస? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్తనా చ అప్పిచ్ఛో హోతి, అప్పిచ్ఛకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘అప్పిచ్ఛో భిక్ఖు అప్పిచ్ఛకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ సన్తుట్ఠో హోతి, సన్తుట్ఠికథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘సన్తుట్ఠో భిక్ఖు సన్తుట్ఠికథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ పవివిత్తో హోతి, పవివేకకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘పవివిత్తో భిక్ఖు పవివేకకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ అసంసట్ఠో హోతి, అసంసట్ఠకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘అసంసట్ఠో భిక్ఖు అసంసట్ఠకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ ఆరద్ధవీరియో హోతి, వీరియారమ్భకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘ఆరద్ధవీరియో భిక్ఖు వీరియారమ్భకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ సీలసమ్పన్నో హోతి, సీలసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘సీలసమ్పన్నో భిక్ఖు సీలసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ సమాధిసమ్పన్నో హోతి, సమాధిసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘సమాధిసమ్పన్నో భిక్ఖు సమాధిసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ పఞ్ఞాసమ్పన్నో హోతి, పఞ్ఞాసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘పఞ్ఞాసమ్పన్నో భిక్ఖు పఞ్ఞాసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ విముత్తిసమ్పన్నో హోతి, విముత్తిసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘విముత్తిసమ్పన్నో భిక్ఖు విముత్తిసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం.

‘‘అత్తనా చ విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నో హోతి, విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా హోతి. ‘విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నో భిక్ఖు విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పదాకథఞ్చ భిక్ఖూనం కత్తా’తి పాసంసమేతం ఠానం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, దస పాసంసాని ఠానానీ’’తి. దసమం.

యమకవగ్గో దుతియో.