౯. పఠమకోసలసుత్తం

౨౯. ‘‘యావతా, భిక్ఖవే, కాసికోసలా, యావతా రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స విజితం [విజితే (సీ. క.)], రాజా తత్థ పసేనది కోసలో అగ్గమక్ఖాయతి. రఞ్ఞోపి ఖో, భిక్ఖవే, పసేనదిస్స కోసలస్స అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

‘‘యావతా, భిక్ఖవే, చన్దిమసూరియా పరిహరన్తి దిసా భన్తి విరోచమానా, తావ సహస్సధా లోకో. తస్మిం సహస్సధా లోకే సహస్సం చన్దానం సహస్సం సూరియానం [సురియానం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సహస్సం సినేరుపబ్బతరాజానం సహస్సం జమ్బుదీపానం సహస్సం అపరగోయానానం సహస్సం ఉత్తరకురూనం సహస్సం పుబ్బవిదేహానం చత్తారి మహాసముద్దసహస్సాని చత్తారి మహారాజసహస్సాని సహస్సం చాతుమహారాజికానం సహస్సం తావతింసానం సహస్సం యామానం సహస్సం తుసితానం సహస్సం నిమ్మానరతీనం సహస్సం పరనిమ్మితవసవత్తీనం సహస్సం బ్రహ్మలోకానం. యావతా, భిక్ఖవే, సహస్సీ లోకధాతు, మహాబ్రహ్మా తత్థ అగ్గమక్ఖాయతి. మహాబ్రహ్మునోపి ఖో, భిక్ఖవే, అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

‘‘హోతి సో, భిక్ఖవే, సమయో యం అయం లోకో సంవట్టతి. సంవట్టమానే, భిక్ఖవే, లోకే యేభుయ్యేన సత్తా ఆభస్సరసంవత్తనికా [ఆభస్సరవత్తనికా (సీ. స్యా.)] భవన్తి. తే తత్థ హోన్తి మనోమయా పీతిభక్ఖా సయంపభా అన్తలిక్ఖేచరా సుభట్ఠాయినో చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠన్తి. సంవట్టమానే, భిక్ఖవే, లోకే ఆభస్సరా దేవా అగ్గమక్ఖాయన్తి. ఆభస్సరానమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, దేవానం అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

[అ. ని. ౧౦.౨౫] ‘‘దసయిమాని, భిక్ఖవే, కసిణాయతనాని. కతమాని దస? పథవీకసిణమేకో సఞ్జానాతి ఉద్ధం అధో తిరియం అద్వయం అప్పమాణం; ఆపోకసిణమేకో సఞ్జానాతి…పే… తేజోకసిణమేకో సఞ్జానాతి… వాయోకసిణమేకో సఞ్జానాతి… నీలకసిణమేకో సఞ్జానాతి… పీతకసిణమేకో సఞ్జానాతి… లోహితకసిణమేకో సఞ్జానాతి… ఓదాతకసిణమేకో సఞ్జానాతి… ఆకాసకసిణమేకో సఞ్జానాతి… విఞ్ఞాణకసిణమేకో సఞ్జానాతి ఉద్ధం అధో తిరియం అద్వయం అప్పమాణం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, దస కసిణాయతనాని.

‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమేసం దసన్నం కసిణాయతనానం యదిదం విఞ్ఞాణకసిణం ఏకో సఞ్జానాతి ఉద్ధం అధో తిరియం అద్వయం అప్పమాణం. ఏవంసఞ్ఞినోపి ఖో, భిక్ఖవే, సన్తి సత్తా. ఏవంసఞ్ఞీనమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తానం అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

[దీ. ని. ౩.౩౩౮, ౩౫౮; అ. ని. ౮.౬౪] ‘‘అట్ఠిమాని, భిక్ఖవే, అభిభాయతనాని. కతమాని అట్ఠ? అజ్ఝత్తం రూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి పరిత్తాని సువణ్ణదుబ్బణ్ణాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం పఠమం అభిభాయతనం.

‘‘అజ్ఝత్తం రూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి అప్పమాణాని సువణ్ణదుబ్బణ్ణాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం దుతియం అభిభాయతనం.

‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి పరిత్తాని సువణ్ణదుబ్బణ్ణాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం తతియం అభిభాయతనం.

‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి అప్పమాణాని సువణ్ణదుబ్బణ్ణాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం చతుత్థం అభిభాయతనం.

‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి నీలాని నీలవణ్ణాని నీలనిదస్సనాని నీలనిభాసాని. సేయ్యథాపి నామ ఉమాపుప్ఫం నీలం నీలవణ్ణం నీలనిదస్సనం నీలనిభాసం, సేయ్యథా వా పన తం వత్థం బారాణసేయ్యకం ఉభతోభాగవిమట్ఠం నీలం నీలవణ్ణం నీలనిదస్సనం నీలనిభాసం; ఏవమేవం అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి నీలాని నీలవణ్ణాని నీలనిదస్సనాని నీలనిభాసాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం పఞ్చమం అభిభాయతనం.

‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి పీతాని పీతవణ్ణాని పీతనిదస్సనాని పీతనిభాసాని. సేయ్యథాపి నామ కణికారపుప్ఫం పీతం పీతవణ్ణం పీతనిదస్సనం పీతనిభాసం, సేయ్యథా వా పన తం వత్థం బారాణసేయ్యకం ఉభతోభాగవిమట్ఠం పీతం పీతవణ్ణం పీతనిదస్సనం పీతనిభాసం; ఏవమేవం అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి పీతాని పీతవణ్ణాని పీతనిదస్సనాని పీతనిభాసాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం ఛట్ఠం అభిభాయతనం.

‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి లోహితకాని లోహితకవణ్ణాని లోహితకనిదస్సనాని లోహితకనిభాసాని. సేయ్యథాపి నామ బన్ధుజీవకపుప్ఫం లోహితకం లోహితకవణ్ణం లోహితకనిదస్సనం లోహితకనిభాసం, సేయ్యథా వా పన తం వత్థం బారాణసేయ్యకం ఉభతోభాగవిమట్ఠం లోహితకం లోహితకవణ్ణం లోహితకనిదస్సనం లోహితకనిభాసం; ఏవమేవం అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి లోహితకాని లోహితకవణ్ణాని లోహితకనిదస్సనాని లోహితకనిభాసాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం సత్తమం అభిభాయతనం.

‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి ఓదాతాని ఓదాతవణ్ణాని ఓదాతనిదస్సనాని ఓదాతనిభాసాని. సేయ్యథాపి నామ ఓసధితారకా ఓదాతా ఓదాతవణ్ణా ఓదాతనిదస్సనా ఓదాతనిభాసా, సేయ్యథా వా పన తం వత్థం బారాణసేయ్యకం ఉభతోభాగవిమట్ఠం ఓదాతం ఓదాతవణ్ణం ఓదాతనిదస్సనం ఓదాతనిభాసం; ఏవమేవం అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి ఓదాతాని ఓదాతవణ్ణాని ఓదాతనిదస్సనాని ఓదాతనిభాసాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం అట్ఠమం అభిభాయతనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ అభిభాయతనాని.

‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమేసం అట్ఠన్నం అభిభాయతనానం యదిదం అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి ఓదాతాని ఓదాతవణ్ణాని ఓదాతనిదస్సనాని ఓదాతనిభాసాని; ‘తాని అభిభుయ్య జానామి పస్సామీ’తి, ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఏవంసఞ్ఞినోపి ఖో, భిక్ఖవే, సన్తి సత్తా. ఏవంసఞ్ఞీనమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తానం అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, పటిపదా. కతమా చతస్సో? దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో పటిపదా.

‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం చతున్నం పటిపదానం యదిదం సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా. ఏవంపటిపన్నాపి ఖో, భిక్ఖవే, సన్తి సత్తా. ఏవంపటిపన్నానమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తానం అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సఞ్ఞా. కతమా చతస్సో? పరిత్తమేకో సఞ్జానాతి, మహగ్గతమేకో సఞ్జానాతి, అప్పమాణమేకో సఞ్జానాతి, ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనమేకో సఞ్జానాతి – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో సఞ్ఞా.

‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం చతున్నం సఞ్ఞానం యదిదం ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనమేకో సఞ్జానాతి. ఏవంసఞ్ఞినోపి ఖో, భిక్ఖవే, సన్తి సత్తా. ఏవంసఞ్ఞీనమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తానం అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, బాహిరకానం దిట్ఠిగతానం యదిదం ‘నో చస్సం, నో చ మే సియా, న భవిస్సామి, న మే భవిస్సతీ’తి. ఏవందిట్ఠినో, భిక్ఖవే, ఏతం పాటికఙ్ఖం – ‘యా చాయం భవే అప్పటికుల్యతా, సా చస్స న భవిస్సతి; యా చాయం భవనిరోధే పాటికుల్యతా, సా చస్స న భవిస్సతీ’తి. ఏవందిట్ఠినోపి ఖో, భిక్ఖవే, సన్తి సత్తా. ఏవందిట్ఠీనమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తానం అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా పరమత్థవిసుద్ధిం పఞ్ఞాపేన్తి. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, పరమత్థవిసుద్ధిం పఞ్ఞాపేన్తానం యదిదం సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తే తదభిఞ్ఞాయ తస్స సచ్ఛికిరియాయ ధమ్మం దేసేన్తి. ఏవంవాదినోపి ఖో, భిక్ఖవే, సన్తి సత్తా. ఏవంవాదీనమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తానం అత్థేవ అఞ్ఞథత్తం అత్థి విపరిణామో. ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో తస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. తస్మిం నిబ్బిన్దన్తో అగ్గే విరజ్జతి, పగేవ హీనస్మిం.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా పరమదిట్ఠధమ్మనిబ్బానం పఞ్ఞాపేన్తి. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, పరమదిట్ఠధమ్మనిబ్బానం పఞ్ఞాపేన్తానం యదిదం ఛన్నం ఫస్సాయతనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదా విమోక్ఖో. ఏవంవాదిం ఖో మం, భిక్ఖవే, ఏవమక్ఖాయిం ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అసతా తుచ్ఛా ముసా అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి – ‘సమణో గోతమో న కామానం పరిఞ్ఞం పఞ్ఞాపేతి, న రూపానం పరిఞ్ఞం పఞ్ఞాపేతి, న వేదనానం పరిఞ్ఞం పఞ్ఞాపేతీ’తి. కామానఞ్చాహం, భిక్ఖవే, పరిఞ్ఞం పఞ్ఞాపేమి, రూపానఞ్చ పరిఞ్ఞం పఞ్ఞాపేమి, వేదనానఞ్చ పరిఞ్ఞం పఞ్ఞాపేమి, దిట్ఠేవ ధమ్మే నిచ్ఛాతో నిబ్బుతో సీతిభూతో అనుపాదా పరినిబ్బానం పఞ్ఞాపేమీ’’తి. నవమం.