1. ப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தவண்ணனா

272. ஏகா ரத்தி ஏகரத்தோ, ப⁴த்³தோ³ ஏகரத்தோ ஏதஸ்ஸாதி ப⁴த்³தே³கரத்தம், விபஸ்ஸனம் பரிப்³ரூஹேந்தோ புக்³க³லோ. தேனாஹ – ‘‘விபஸ்ஸனானுயோக³ஸமன்னாக³தத்தா’’தி. தம் உத்³தி³ஸ்ஸ பவத்தியா பன ப⁴த்³தே³கரத்தஸஹசரணதோ ப⁴த்³தே³கரத்தோ. தேனாஹ ப⁴க³வா – ‘‘ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ வோ, பி⁴க்க²வே, உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச தே³ஸேஸ்ஸாமீ’’தி. தே³ஸேதப்³ப³மத்த²ம் உத்³தி³ஸதி ஏதேனாதி உத்³தே³ஸோ, ஸங்கே²பதே³ஸனா ஏவ. யஸ்மா பன நித்³தே³ஸபதா³னம் ஜனனிட்டா²னே டி²தத்தா மாதா வியாதி மாதிகாதி வுச்சதி, தஸ்மாஹ ‘‘உத்³தே³ஸந்தி மாதிக’’ந்தி. உத்³தி³ட்ட²மத்த²ம் விப⁴ஜதி ஏதேனாதி விப⁴ங்கோ³ வித்தா²ரதே³ஸனா, தேனாஹ – ‘‘வித்தா²ரபா⁴ஜனிய’’ந்தி ‘‘யதா²உத்³தி³ட்ட²மத்த²ம் வித்தா²ரதோ பா⁴ஜேதி விப⁴ஜதி ஏதேனா’’தி கத்வா.

உப்பாதா³தி³க²ணத்தயம் பத்வா அதிக்கமம் அதிக்கந்தம் அதீதம். தம் பன அத்த²தோ விக³தம் க²ந்த⁴பஞ்சகந்தி ஆஹ ‘‘அதீதே க²ந்த⁴பஞ்சகே’’தி. தண்ஹாதி³ட்டீ²ஹி நானுக³ச்சே²ய்யாதி தண்ஹாதி³ட்டா²பி⁴னந்த³னாஹி நானுப⁴வேய்ய, நாபி⁴னந்தே³ய்யாதி அத்தோ². யதா² ‘‘நிச்ச’’ந்திஆதி³னா விபரீதக்³கா³ஹவஸேன அதீதேஸு ரூபாதீ³ஸு மிச்சா²அபி⁴னிவிஸனம் பராமாஸோ தி³ட்டா²பி⁴னந்த³னா; ஏவம் ‘‘நிச்ச’’ந்திஆதி³னா விபரீதக்³கா³ஹவஸேன அனாக³தேஸு ரூபாதீ³ஸு மிச்சா²அபி⁴னிவிஸனம் பராமாஸோ தி³ட்டி² கம்மஸமாதா³னம் தி³ட்டி²பத்த²னாதி தம் படிக்கி²பந்தோ ஆஹ – ‘‘தண்ஹாதி³ட்டீ²ஹி ந பத்தே²ய்யா’’தி. யத³தீதந்தி ஏத்த² இதி-ஸத்³தோ³ ஆதி³அத்தோ². தேன ‘‘அபத்த’’ந்தி பத³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி. தம்பி ஹி காரணவசனம். தேனாஹ ‘‘யஸ்மா சா’’தி. தத்தா²யமதி⁴ப்பாயோ, ‘‘அதீதம் தண்ஹாதி³வஸேன நாபி⁴னந்தி³தப்³ப³ம் ஸப்³ப³ஸோ அவிஜ்ஜமானத்தா ஸஸவிஸாணம் விய, ததா² அனாக³தம்பி ந பத்தே²தப்³ப³’’ந்தி. தத்த² ஸியா – அதீதம் நாபி⁴னந்தி³தப்³ப³ம் அபி⁴னந்த³னாய நிப்பயோஜனத்தா, அனாக³தபத்த²னா பன ஸப²லாபி ஸியாதி ந ஸப்³ப³ஸோ படிக்கி²பிதப்³பா³தி? ந, தஸ்ஸாபி ஸவிகா⁴தபா⁴வேன படிக்கி²பிதப்³ப³தோ. தேனாஹ ‘‘யஸ்மா’’திஆதி³. தத்த² பஹீனந்தி நிஸ்ஸட்ட²ஸபா⁴வம். நிருத்³த⁴ந்தி ப⁴க்³க³ம். அத்த²ங்க³தந்தி வினாஸம். அப்பத்தந்தி ஸபா⁴வம் உப்பாதா³தி³கம் அஸம்பத்தம். அஜாதந்தி ந ஜாதம். அனிப்³ப³த்தந்தி தஸ்ஸேவ வேவசனம்.

யத்த² யத்தா²தி யஸ்மிம் யஸ்மிம் க²ணே, யஸ்மிம் யஸ்மிம் வா த⁴ம்மபுஞ்ஜே உப்பன்னம், தம் ஸப்³ப³ம்பி அஸேஸேத்வா. அரஞ்ஞாதீ³ஸு வாதி வா-ஸத்³தோ³ அனியமத்தோ². தேன அரஞ்ஞே வா ருக்க²மூலே வா பப்³ப³தகந்த³ராதீ³ஸு வாதி டா²னனியமாபா⁴வா அனுபஸ்ஸனாய ஸாதச்சகாரிதம் த³ஸ்ஸேதி. யமகாதி³வஸேன பரிப்³ரூஹியமானா விபஸ்ஸனா விய படிபக்கே²ஹி அகோபனியாவ ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பந்தி இத³ம் விபஸ்ஸனாபடிவிபஸ்ஸனாத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்த’’ந்தி. கா³தா²யமயமத்தோ² விபஸ்ஸனாவஸேன யுஜ்ஜதீதி ஆஹ – ‘‘விபஸ்ஸனா ஹீ’’திஆதி³. கிம் ஏதாய பரியாயகதா²யாதி நிப்பரியாயதோவ அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம் த³ஸ்ஸேதும், ‘‘அத² வா’’திஆதி³ வுத்தம். கத²ம் பன நிச்சஸ்ஸ நிப்³பா³னஸ்ஸ அனுப்³ரூஹனா ஹோதீதி ஆஹ ‘‘புனப்புன’’ந்திஆதி³. ஏதேன ததா³ரம்மணத⁴ம்மா ப்³ரூஹனாய, தேஸம் ஆரம்மணம்பி அத்த²தோ அனுப்³ரூஹிதம் நாம ஹோதி ப³ஹுலம் மனஸிகாரேனாதி த³ஸ்ஸேதி.

ஆதி³தோ தாபனம் ஆதாபனம், தேன ஆரம்ப⁴தா⁴துமாஹ. பரிதோ தாபனம் பரிதாபனம், தேன நிக்கமதா⁴துபரக்கமதா⁴துயோ சாதி. தஸ்ஸ ஸேனாதி தஸ்ஸ மச்சுனோ ஸஹகரணட்டே²ன ஸேனா வியாதி ஸேனா. ஸங்க³ரோதிஆதீ³ஸு மித்தாகாரக்³க³ஹணேன ஸாமபயோக³மாஹ. லஞ்ஜக்³க³ஹணேன லஞ்ஜதா³னம், தேன தா³னப்பயோக³ம். ப³லராஸீதி ஹத்தி²அஸ்ஸாதி³ப³லகாயோ. தேன த³ண்ட³பே⁴தா³னி வத³தி. பே⁴தோ³பி ஹி ப³லவதோ ஏவ இஜ்ஜ²தி, ஸ்வாயம் சதுப்³பி³தோ⁴பி உபாயயோகே³ன ஸம்பவத்தீயதி. தத்த² தத்த² ச ஸங்க³ம் ஆஸத்திம் அரதி தே³தீதி ஸங்க³ரோ புப்³ப³பா⁴கே³ வா ஸங்க³ரணவஸேன தஸ்ஸ படிஜானனவஸேன பவத்தனதோ.

உட்டா²ஹகம் உட்டா²னவீரியஸம்பன்னம். ஸபரஹிதஸீவனலக்க²ணேன அஸாது⁴பா⁴வபரம்முக²பா⁴வக³மனேன வா ஸந்தோ.

273. மனுஞ்ஞரூபவஸேனேவ ஏவம்ரூபோ அஹோஸீந்தி அதீதம் அன்வாக³மேதி தத்த² நந்தி³யாஸமன்வானயனதோ. வேத³னாதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. குஸலஸுக²ஸோமனஸ்ஸவேத³னாவஸேனாதி குஸலவேத³னாவஸேன ஸுக²வேத³னாவஸேன ஸோமனஸ்ஸவேத³னாவஸேனாதி பச்சேகம் வேத³னாஸத்³தோ³ யோஜேதப்³போ³. தண்ஹாபி⁴னந்த³னாய ஸதி தி³ட்டா²பி⁴னந்த³னா ஸித்³தா⁴ ஏவாதி – ‘‘தண்ஹம் ஸமன்வானேதி’’இச்சேவ வுத்தம். ஹீனரூபாதி³…பே… ந மஞ்ஞதி அமனுஞ்ஞோபி ஸமானோ ஸமனுஞ்ஞபா⁴வஸ்ஸேவ வஸேன மஞ்ஞனாய பவத்தனதோ. நானுபவத்தயதி விக்க²ம்ப⁴னவஸேன நந்தி³யா தூ³ரீகதத்தா.

274. உளாரஸுந்த³ரபா⁴வமுகே²னேவ அனாக³தேஸுபி ரூபாதீ³ஸு தண்ஹாதி³ட்டி²கப்பனா பவத்ததீதி ஆஹ – ‘‘ஏவம்ரூபோ…பே… வேதி³தப்³பா³’’தி.

275. வத்தப்³ப³ம் ஸியாதி யதா² நந்தி³யா அஸமன்வானயனஜோதனம் ப்³யதிரேகமுகே²ன பதிட்ட²பேதும், ‘‘அதீதம் ந ந்வாக³மேய்யா’’தி உத்³தே³ஸஸ்ஸ, ‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, அதீதம் அன்வாக³மேதீ’’திஆதி³னா (ம. நி. 3.273) விப⁴ங்கோ³ வுத்தோ, ஏவம் ‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்ம’’ந்திஆதி³கஸ்ஸ உத்³தே³ஸஸ்ஸ ப்³யதிரேகமுகே²ன விப⁴ங்கே³ வுச்சமானே விபஸ்ஸனாபடிக்கே²பவஸேன, ‘‘கத²ஞ்ச…பே… வத்தப்³ப³ம் ஸியா’’தி வுத்தம். தயித³ம் பரமக³ம்பீ⁴ரம் ஸத்து²தே³ஸனானயம் அனுபதா⁴ரேத்வா சோதி³தம், யஸ்மா ‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்ம’’ந்திஆதி³கஸ்ஸ உத்³தே³ஸஸ்ஸ ப்³யதிரேகமுகே²னேவ விபஸ்ஸனாபடிக்கே²பவஸேன, ‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, பச்சுப்பன்னேஸூ’’தி விப⁴ங்க³தே³ஸனா ஸம்பவத்ததி. தேனாஹ ‘‘யஸ்மா பனா’’திஆதி³. தத்த² தஸ்ஸா ஏவாதி விபஸ்ஸனாய ஏவ. அபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதும் ஸம்ஹீரதீதி மாதிகம் உத்³த⁴ரித்வாதி கதே²துகம்யதாய மாதிகாவஸேன பது³த்³தா⁴ரம் கத்வா, ‘‘இத⁴, பி⁴க்க²வே, அஸுதவா ஸுதவா’’தி ச ஆதி³னா வித்தா²ரோ வுத்தோ. விபஸ்ஸனாய அபா⁴வதோதி விபஸ்ஸனாய அபா⁴விததாய அவிக்க²ம்பி⁴ததாய தண்ஹாதி³ட்டீ²ஹி ஸபத்தேஹி விய தத்த² தத்த² ட²பனாய ஆகட்³டீ⁴யதி, தத்த² தத்த² விஸயே ததோ ஏவ அபாயஸமுத்³த³ம் ஸம்ஸாரஸமுத்³த³ம் ஆனீயதி. ஸுக்கபக்கோ² வுத்தவிபரியாயேன வேதி³தப்³போ³. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தவண்ணனாய லீனத்த²ப்பகாஸனா ஸமத்தா.