1. து³க்க²ஸச்சனித்³தே³ஸோ

ஜாதினித்³தே³ஸவண்ணனா

190. தத்த² …பே… அயம் மாதிகாதி நித்³தே³ஸவாரஆதி³ம்ஹி வுத்தே ஜாதிஆதி³னித்³தே³ஸே தேஸம் ஜாதிஆதீ³னம் நித்³தே³ஸவஸேன து³க்க²ஸ்ஸ அரியஸச்சஸ்ஸ கத²னத்தா²ய, தேஸு வா ஜாதிஆதீ³ஸு தேஸஞ்ச து³க்க²ட்டே² வேதி³தப்³பே³ ஜாதிஆதீ³னம் நித்³தே³ஸவஸேன து³க்க²ஸ்ஸ அரியஸச்சஸ்ஸ கத²னத்தா²ய து³க்க²து³க்க²ந்திஆதி³கா து³க்க²மாதிகா வேதி³தப்³பா³தி அத்தோ². அத² வா தத்தா²தி தஸ்மிம் நித்³தே³ஸவாரே. ‘‘ஜாதிபி து³க்கா²…பே… ஸம்கி²த்தேன பஞ்சுபாதா³னக்க²ந்தா⁴ து³க்கா²’’தி அயம் து³க்க²ஸ்ஸ அரியஸச்சஸ்ஸ கத²னத்தா²ய மாதிகாதி யதா²த³ஸ்ஸிதஸ்ஸ ஜாதிஆதி³னித்³தே³ஸஸ்ஸ மாதிகாபா⁴வம் தீ³பேதி. தம் தீ³பேத்வா புன யஸ்மிம் பத³த்³வயே ட²த்வா து³க்க²ம் அரியஸச்சம் கதே²தப்³ப³ம், தஸ்ஸ நித்³தா⁴ரணத்த²ம் ஸப்³ப³ம் து³க்க²ம் ஸங்கட்³டே⁴ந்தோ ஆஹ ‘‘இத³ஞ்ஹி து³க்க²ம் நாமா’’திஆதி³.

ஸபா⁴வதோதி து³க்க²வேத³யிதஸபா⁴வதோ. நாமதோதி தேனேவ ஸபா⁴வேன லத்³த⁴னாமதோ. தேன ந அஞ்ஞேன பரியாயேன இத³ம் து³க்க²ம் நாம, அத² கோ² து³க்க²த்தாயேவாதி ஸபா⁴வேன நாமம் விஸேஸேதி. அத² வா நாமதோதி உத³யப்³ப³யவந்ததாய லத்³த⁴னாமதோ. யதா² அஞ்ஞே உத³யப்³ப³யவந்தோ த⁴ம்மா ந ஸபா⁴வதோ து³க்கா², ந ஏவம் இத³ம், அத² கோ² ஸபா⁴வதோ து³க்கா², பூ⁴தமேவேத³ம் து³க்க²ந்தி புரிமேன து³க்க²-ஸத்³தே³ன பச்சி²மம் விஸேஸேதி. விபரிணாமவந்ததாய ஸுக²ம் அனிட்ட²மேவ ஹோதீதி து³க்க²ம் நாம ஜாதம். தேனேவாஹ ‘‘து³க்கு²ப்பத்திஹேதுதோ’’தி. கண்ணஸூலாதீ³ஹி அபி⁴பூ⁴தஸ்ஸ நித்து²னனாதீ³ஹி து³க்கா²பி⁴பூ⁴ததாய விஞ்ஞாயமானாயபி கிம் தவ ருஜ்ஜதீதி புச்சி²த்வாவ கண்ணஸூலாதி³து³க்க²ம் ஜானிதப்³ப³ம் ஹோதீதி படிச்ச²ன்னது³க்க²தா தஸ்ஸ வுத்தா. உபக்கமஸ்ஸ ச பாகடபா⁴வதோதி காரணாவஸேன து³க்க²விஸேஸஸ்ஸ பாகடபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி.

ஸபா⁴வம் முஞ்சித்வா பகாரந்தரேன து³க்க²ந்தி வுச்சமானம் பரியாயது³க்க²ம். கதே²தப்³ப³த்தா படிஞ்ஞாதம் யதா² கதே²தப்³ப³ம், தம்பகாரத³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘அரியஸச்சஞ்ச நாமேத’’ந்திஆதி³மாஹ. ஸங்கே²போ ஸாமஞ்ஞம், ஸாமஞ்ஞஞ்ச விஸேஸே அந்தோகரித்வா பவத்ததீதி தத்த² உப⁴யதா²பி கதே²தும் வட்டதி. வித்தா²ரோ பன விஸேஸோ ஜாதிஆதி³கோ, விஸேஸோ ச விஸேஸந்தரனிவத்தகோதி ஜாதிஆதீ³ஸு ஜராதீ³னம் ஸங்கி²பனம் ந ஸக்கா காதுந்தி தத்த² வித்தா²ரேனேவ கதே²தப்³ப³ம்.

191. ‘‘அபரஸ்ஸ அபரஸ்ஸா’’தி தீ³பனம் அபரத்த²தீ³பனம். ஸாமிஅத்தே²பி ஹி அபரத்த²-ஸத்³தோ³ ஸிஜ்ஜ²தீதி. தேஸம் தேஸந்தி வா ஸாமிவஸேன வுத்தம் அத்த²ம் பு⁴ம்மவஸேன வத்துகாமதாய ஆஹ ‘‘அபரத்த²தீ³பன’’ந்தி, அபரஸ்மிம் அபரஸ்மிம் தீ³பனந்தி அத்தோ². அபரஸ்ஸ அபரஸ்ஸ வா ஜாதிஸங்கா²தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ தீ³பனம் அபரத்த²தீ³பனம். பஞ்சக³திவஸேன ஏகேகாயபி க³தியா க²த்தியாதி³பு⁴ம்மதே³வாதி³ஹத்தி²ஆதி³ஜாதிவஸேன சாதி க³திஜாதிவஸேன.

திணாகாரோ திணஜாதி, ஸோ ச உபாதா³பஞ்ஞத்தீதி ‘‘பஞ்ஞத்திய’’ந்தி ஆஹ. தது³பாதா³யாதி தம் பட²மம் விஞ்ஞாணம் உபாதா³ய அயம் ஜாதி, நாஸ்ஸ குதோசி நிக்³க³மனம் உபாதா³ய. யஸ்மா ச ஏவம், தஸ்மா ஸாவஸ்ஸ ஜாதி பட²மவிஞ்ஞாணஸங்கா²தாதி அத்தோ². அத² வா தது³பாதா³ய ஸஜாதோதி வுச்சதீதி ஸாவஸ்ஸ ஜாதி பட²மவிஞ்ஞாணஸங்கா²தாதி அத்தோ². விஞ்ஞாணமுகே²ன ச பஞ்சபி க²ந்தா⁴ வுத்தா ஹோந்தீதி ‘‘படிஸந்தி⁴ய’’ந்தி ஆஹ. அரியபா⁴வகரணத்தா அரியஸீலந்தி பாதிமோக்க²ஸம்வரோ வுச்சதி. ஜாதிஆதீ³னிபி லக்க²ணானி த⁴ம்மானம் ஆகாரவிகாராதி கத்வா ஸஹுப்பாத³கா ஸஹவிகாரகாதி வுத்தா. ஜாயனட்டே²னாதிஆதி³ ஆயதனவஸேன யோனிவஸேன ச த்³வீஹி த்³வீஹி பதே³ஹி ஸப்³ப³ஸத்தே பரியாதி³யித்வா ஜாதிம் த³ஸ்ஸேதும் வுத்தம். புரிமனயே பன ஏகேகேனேவ பதே³ன ஸப்³ப³ஸத்தே பரியாதி³யித்வா ஜாதி த³ஸ்ஸிதாதி அயம் விஸேஸோ. கேசி பன ‘‘புரிமனயே கத்துனித்³தே³ஸோ, பச்சி²மனயே பா⁴வனித்³தே³ஸோ கதோ’’தி வத³ந்தி, ‘‘தேஸம் தேஸம் ஸத்தானம் ஜாதீ’’தி பன கத்தரி ஸாமினித்³தே³ஸஸ்ஸ கதத்தா உப⁴யத்தா²பி பா⁴வனித்³தே³ஸோவ யுத்தோ. ஸம்புண்ணா ஜாதி ஸஞ்ஜாதி. பாகடா நிப்³ப³த்தி அபி⁴னிப்³ப³த்தி. ‘‘தேஸம் தேஸம் ஸத்தானம்…பே… அபி⁴னிப்³ப³த்தீ’’தி ஸத்தவஸேன பவத்தத்தா ஸம்முதிகதா².

தத்ர தத்ராதி ஏகசதுவோகாரப⁴வேஸு த்³வின்னம் த்³வின்னம், ஸேஸே ரூபதா⁴துயம் படிஸந்தி⁴க்க²ணே உப்பஜ்ஜமானானம் பஞ்சன்னம், காமதா⁴துயம் விகலாவிகலிந்த்³ரியானம் வஸேன ஸத்தன்னம் நவன்னம் த³ஸன்னம் புன த³ஸன்னம் ஏகாத³ஸன்னஞ்ச ஆயதனானம் வஸேன ஸங்க³ஹோ வேதி³தப்³போ³. ஏகப⁴வபரியாபன்னஸ்ஸ க²ந்த⁴ஸந்தானஸ்ஸ பட²மாபி⁴னிப்³ப³த்திபூ⁴தா படிஸந்தி⁴க்க²ந்தா⁴தி ஆஹ ‘‘பட²மாபி⁴னிப்³ப³த்திலக்க²ணா’’தி. தமேவ ஸந்தானம் நிய்யாதேந்தம் விய ‘‘ஹந்த³ க³ண்ஹதா²’’தி படிச்சா²பேந்தம் விய பவத்ததீதி நிய்யாதனரஸா. ஸந்ததியா ஏவ உம்முஜ்ஜனம் ஹுத்வா க³ய்ஹதீதி உம்முஜ்ஜனபச்சுபட்டா²னா. து³க்க²ராஸிஸ்ஸ விசித்ததா து³க்க²விசித்ததா, து³க்க²விஸேஸா வா தத³வயவா, தம் பச்சுபட்டா²பேதி ப²லதீதி து³க்க²விசித்ததாபச்சுபட்டா²னா.

பரியாயனிப்பரியாயது³க்கே²ஸு யம் து³க்க²ம் ஜாதி ஹோதி, தம் து³க்க²பா⁴வோயேவ தஸ்ஸா து³க்க²ட்டோ². யதி³ அக்கா²னேன பாபுணிதப்³ப³ம் ஸியா, ப⁴க³வா ஆசிக்கே²ய்ய. ப⁴க³வதாபி –

‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², பி⁴க்க²வே, கதமோ நு கோ² மஹந்ததரோ? யோ சாயம் மயா பரித்தோ பாணிமத்தோ பாஸாணோ க³ஹிதோ, யோ ச ஹிமவா பப்³ப³தராஜாதி. அப்பம…பே… க³ஹிதோ, ஹிமவந்தம் பப்³ப³தராஜானம் உபனிதா⁴ய ஸங்க²ம்பி ந உபேதி, கலபா⁴க³ம்பி ந உபேதி, உபனித⁴ம்பி ந உபேதி. ஏவமேவ கோ², பி⁴க்க²வே, யம் ஸோ புரிஸோ தீஹி ஸத்திஸதேஹி ஹஞ்ஞமானோ ததோனிதா³னம் து³க்க²ம் தோ³மனஸ்ஸம் படிஸம்வேதே³தி, தம் நேரயிகஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ உபனிதா⁴ய ஸங்க²ம்பி…பே… உபனித⁴ம்பி ந உபேதீ’’தி (ம. நி. 3.250) –

உபமாவஸேன பகாஸிதம் ஆபாயிகது³க்க²ம். ஸுகு²ப்பத்திகாரணானி ஸுசீனி உப்பலாதீ³னீதி கத்வா தத்த² நிப்³ப³த்தினிவாரணேன ஜாதியா து³க்க²வத்து²பா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘அத² கோ²’’திஆதி³னா. து³க்கு²ப்பத்திகாரணே நிப்³ப³த்தனேன க³ப்³ப⁴பரிஹரணூபக்கமேன வினா மாதுகுச்சி²ஸம்ப⁴வமேவ து³க்க²ம் க³ப்³போ⁴க்கந்திமூலகம் அஞ்ஞானபேக்க²த்தா, உபக்கமனிப்³ப³த்தம் பன பரிஹரணமூலகம் ஓக்கந்திமத்தானபேக்க²த்தா. அயமேதேஸம் விஸேஸோ.

அத்தனோ அபி⁴முக²ம் கட்³ட⁴னம் ஆகட்³ட⁴னம், பரிதோ ஸப்³ப³தோபா⁴கே³ன கட்³ட⁴னம் பரிகட்³ட⁴னம். அதோ⁴ து⁴னனம் ஓது⁴னனம், திரியம், ஸப்³ப³தோ வா து⁴னனம் நிது⁴னனம். தச்சே²த்வா கா²ரபக்கி²பனம் கா²ராபடிச்ச²கம்.

ஸகலஸரீரன்ஹாபனம் ந்ஹாபனம், ஏகதே³ஸதோ⁴வனம் தோ⁴வனம், ஸூரியாபி⁴முக²பவத்தனேன ஆதாபனம், பஞ்சக்³கி³தாபேன பரிதாபனம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஸப்³போ³யேவ வா தாபோ த்³விதா⁴பி வுத்தோ.

குஹிம் நு பதிட்ட²ம் லபே⁴த², ஜாதியா வினா ந தஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ பதிட்டா²னம் அத்தீ²தி அத்தோ², ஜாதியா வா வினா ஸோ ஸத்தோ குஹிம் நு பதிட்ட²ம், கத்த² நு பதிட்ட²ந்தோ தம் து³க்க²ம் லபே⁴தா²தி அத்தோ². தத்த² திரச்சா²னேஸு கத²ம் து³க்க²ம் ப⁴வேய்ய தஹிம் திரச்சா²னேஸு ஜாதிம் வினா. ந சஸ்ஸாதி ந சே அஸ்ஸ. நனு நேவத்தீ²தி ஸம்ப³ந்தோ⁴ காதப்³போ³, நனு ஆஹாதி வா. யத³தோதி யஸ்மா நேவத்தி², தஸ்மா ஆஹாதி அத்தோ².

ஜரானித்³தே³ஸவண்ணனா

192. ஜீரணமேவ ஜீரணதா, ஜீரணஸ்ஸ வா ஆகாரோ தா-ஸத்³தே³ன வுத்தோ.

யதா²புரே அஸல்லக்கே²ந்தேதி கா³ரவகரணஉபட்டா²னாதீ³னி அஸல்லக்கே²ந்தே தம்னிமித்தம் தோ³மனஸ்ஸம் உப்பஜ்ஜதீதி அத்தோ².

ஸதாதீ³னந்தி ஸதிஸுதவீரியபஞ்ஞாதீ³னம் விப்பவாஸனிமித்தம் அத்தனா அபஸாதே³தப்³பே³ஹிபி அத்தனோ புத்ததா³ரேஹி அபஸாத³னீயதோ. அவஸவத்தங்க³பச்சங்க³தாய ஸுசிஅஸுசிஆதி³விசாரணவிரஹேன ச பா³லகுமாரககாலோ விய ஜிண்ணகாலோ ஹோதீதி ஆஹ ‘‘பி⁴ய்யோ பா³லத்தப்பத்தியா’’தி.

மரணனித்³தே³ஸவண்ணனா

193. ‘‘காலஸ்ஸ அந்தகஸ்ஸ கிரியா’’தி யா லோகே வுச்சதி, ஸா சுதி, மரணந்தி அத்தோ². சவனகாலோயேவ வா அனதிக்கமனீயத்தா விஸேஸேன காலோதி வுத்தோ, தஸ்ஸ கிரியா சுதிக்க²ந்தா⁴னம் பே⁴த³ப்பத்தியேவ. மச்சு மரணந்தி ஏத்தா²பி ஸமாஸம் அகத்வா யோ மச்சு வுச்சதி பே⁴தோ³, யஞ்ச மரணம் பாணசாகோ³, இத³ம் வுச்சதி மரணந்தி விஸும் ஸம்ப³ந்தோ⁴ ந ந யுஜ்ஜதி.

யஸ்ஸ க²ந்த⁴பே⁴த³ஸ்ஸ பவத்தத்தா ‘‘திஸ்ஸோ மதோ, பு²ஸ்ஸோ மதோ’’தி வோஹாரோ ஹோதி, ஸோ க²ந்த⁴ப்பப³ந்த⁴ஸ்ஸ அனுபச்சி²ன்னதாய ‘‘ஸம்முதிமரண’’ந்தி வுத்தோ, பப³ந்த⁴ஸமுச்சே²தோ³ ச ‘‘ஸமுச்சே²த³மரண’’ந்தி. மரணம்பி து³க்க²ந்தி இமஸ்மிம் பனத்தே² து³க்க²ஸச்சகதா² வட்டகதா²தி கத்வா ‘‘ஸம்முதிமரணம் அதி⁴ப்பேத’’ந்தி ஆஹ. தஸ்ஸேவ நாமந்தி தப்³பா⁴வதோ ததே³கதே³ஸபா⁴வதோ ச மரண-ஸத்³த³ப³ஹுத்தே அஸம்மோஹத்த²ம் வுத்தம். சுதிலக்க²ணந்தி ‘‘சவனதா’’தி நித³ஸ்ஸிதசவனலக்க²ணமேவ வத³தி. ஸம்பத்திப⁴வக²ந்தே⁴ஹி வியோஜேதீதி வியோக³ரஸம், வியோக³கிரியாபூ⁴ததாய வா ‘‘வியோக³ரஸ’’ந்தி வுத்தம். ஸத்தஸ்ஸ புரிமப⁴வதோ விப்பவாஸோ ஹுத்வா உபட்டா²தீதி விப்பவாஸபச்சுபட்டா²னம்.

மரணந்திகாதி மரணஸ்ஸ ஆஸன்னா. யதி³ மரணம் ந ப⁴விஸ்ஸதி, யதா²வுத்தம் காயிகம் சேதஸிகஞ்ச து³க்க²ம் ந ப⁴விஸ்ஸதீதி ஆஹ ‘‘த்³வின்னம்பி து³க்கா²னம் வத்து²பா⁴வேனா’’தி.

பாபகம்மாதி³னிமித்தந்தி பாபகம்மனிமித்தம் பாபக³தினிமித்தஞ்சாதி அத்தோ², கம்மம்பி வா ஏத்த² ‘‘நிமித்த’’ந்தி வுத்தம் உபபத்தினிமித்தபா⁴வேன உபட்டா²னதோ. தது³பட்டா²னேபி ஹி ‘‘அகதம் வத மே கல்யாண’’ந்திஆதி³னா அனப்பகம் தோ³மனஸ்ஸம் உப்பஜ்ஜதீதி. ப⁴த்³த³ஸ்ஸாதி கல்யாணகம்மஸ்ஸாதி அத்தோ². அவிஸேஸதோதி ‘‘ஸப்³பே³ஸ’’ந்தி ஏதேன யோஜேதப்³ப³ம். ஸப்³பே³ஸந்தி ச யேஸம் காயிகம் து³க்க²ம் உப்பஜ்ஜதி, தேயேவ ஸப்³பே³ க³ஹிதா ‘‘விதுஜ்ஜமானமம்மான’’ந்தி விஸேஸிதத்தா. ஸந்தீ⁴னம் ப³ந்த⁴னானி ஸந்தி⁴ப³ந்த⁴னானி, தேஸம் சே²த³னேன நிப்³ப³த்தம் து³க்க²ம் ‘‘ஸந்தி⁴ப³ந்த⁴னச்சே²த³ன’’ந்தி வுத்தம். ஆதி³-ஸத்³தோ³ வா காரணத்தோ², ஸந்தி⁴ப³ந்த⁴னச்சே²த³னமூலகந்தி அத்தோ².

அனயப்³யஸனாபாத³னம் வியாதி அனயப்³யஸனாபத்தி வியாதி அத்தோ². வாளாதீ³ஹி கதே ஹி அனயப்³யஸனாபாத³னே அந்தோக³தா⁴ அனயப்³யஸனாபத்தி ஏத்த² நித³ஸ்ஸனந்தி.

ஸோகனித்³தே³ஸவண்ணனா

194. ஸுக²காரணம் ஹிதம், தஸ்ஸ ப²லம் ஸுக²ம். ஞாதிக்க²யோதி போ⁴கா³தீ³ஹி ஞாதீனம் பரிஹானி மரணஞ்ச. அயம் பன விஸேஸோதி போ⁴க³ப்³யஸனாதி³பத³த்த²விஸேஸம் ரோக³ப்³யஸனாதீ³ஸு ஸமாஸவிஸேஸஞ்ச ஸந்தா⁴யாஹ. ஞாதிபோ⁴கா³ பஞ்ஞத்திமத்தா தப்³பி³னாஸாவாதி இமினா அதி⁴ப்பாயேன அபரினிப்ப²ன்னதம் ஸந்தா⁴ய ‘‘அனிப்ப²ன்னானீ’’தி ஆஹ. அபரினிப்ப²ன்னதம்யேவ ஹி ஸந்தா⁴ய விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ (விஸுத்³தி⁴. 2.447 ஆத³யோ) ச ‘‘த³ஸ ரூபானி அனிப்ப²ன்னானீ’’தி வுத்தம். ரூபகண்ட³வண்ணனாயஞ்ஹி (த⁴. ஸ. அட்ட². 975 பகிண்ணககதா²) நி ‘‘அபரினிப்ப²ன்னானீ’’தி வுத்தானி. க²ந்த⁴விப⁴ங்கே³ ச நிப்பா²தே³தப்³ப³ஸ்ஸ நிரோத⁴ஸமாபத்திஆதி³கஸ்ஸ நிப்ப²ன்னதா வுத்தாதி அஸபா⁴வத⁴ம்மஸ்ஸ ச நிப்ப²ன்னதா, நிப்³பா³னஸ்ஸேவ அனிப்ப²ன்னதாதி.

த⁴ம்ம-ஸத்³தோ³ ஹேதுஅத்தோ²தி ஆஹ ‘‘து³க்க²ஸ்ஸ உப்பத்திஹேதுனா’’தி. ஜா²மந்தி த³ட்³ட⁴ம். புப்³பே³ வுத்தலக்க²ணாதி³கா தோ³மனஸ்ஸவேத³னா ஸோகோதி தஸ்ஸ புன லக்க²ணாத³யோ ந வத்தப்³பா³ ஸியும், ததா²பி தோ³மனஸ்ஸவிஸேஸத்தா ஸோகஸ்ஸ ச விஸிட்டா² லக்க²ணாத³யோ வத்தப்³பா³தி ‘‘கிஞ்சாபீ’’திஆதி³மாஹ. விஸாரரஹிதம் அந்தோ ஏவ ஸங்குசிதம் சிந்தனம், ஸுக்க²னம் வா அந்தோனிஜ்ஜா²னம். பரினிஜ்ஜா²யனம் த³ஹனம். ஞாதிப்³யஸனாதி³அனுரூபம் ஸோசனம் அனுஸோசனம், தம் தம் வா கு³ணம் தோ³ஸஞ்ச அனுக³ந்த்வா ஸோசனம் தப்பனம் அனுஸோசனம்.

ஜவனக்க²ணேதி மனோத்³வாரஜவனக்க²ணே. ததா² ஹி தம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஏத்தகா மே’’திஆதி³மாஹ. காயவிஞ்ஞாணாதி³வீதி²யம்பி பன ஜவனக்க²ணே தோ³மனஸ்ஸஸ்ஸ பச்சயோ ஹோதி ஏவ. தேனேவ ‘‘ஜவனக்க²ணே சா’’தி ஆஹ. அஞ்ஞதா² காயிகசேதஸிகது³க்கா²னம் காயவத்து²கமனோத்³வாரப்பவத்தானமேவ பச்சயோதி க³ண்ஹேய்ய தத்த² விஸேஸேன காயிகசேதஸிகஸத்³த³ப்பவத்திதோ.

துஜ்ஜதீதி ‘‘துத³தீ’’தி வத்தப்³பே³ ப்³யத்தயவஸேன வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

பரிதே³வனித்³தே³ஸவண்ணனா

195. ஆதே³வந்தி ஏதேனாதி ஆதே³வோதி ஆதே³வன-ஸத்³த³ம் கத்வா அஸ்ஸுவிமோசனாதி³விகாரம் ஆபஜ்ஜந்தானம் தப்³பி³காராபத்தியா ஸோ ஸத்³தோ³ கரணபா⁴வேன வுத்தோதி. வீஹிபலாபாத³யோ விய துச்ச²ம் வசனம் பலாபோ. கு³ணதோ³ஸே கித்தேதி போ³தே⁴தீதி கு³ணதோ³ஸகித்தனரஸோ லாலப்ப-ஸத்³தோ³. அத்தா²னத்தே² ஹிரியிதப்³ப³ஜனே ச அவிசாரேத்வா புக்³க³லஸ்ஸ ஸம்ப⁴மபா⁴வோ ஹுத்வா பரிதே³வன-ஸத்³தோ³ உபட்டா²தீதி ‘‘ஸம்ப⁴மபச்சுபட்டா²னோ’’தி வுத்தோ, ஸோகவத்து²அவிகா⁴தேன வா ஸம்ப⁴மோ, ந உத்தாஸஸம்ப⁴மோ, ஸோ ச பரிதே³வன-ஸத்³தே³ன பாகடோ ஹோதீதி பரிதே³வோ ‘‘ஸம்ப⁴மபச்சுபட்டா²னோ’’தி வுத்தோ.

ஸோகாபி⁴பூ⁴தோ பரிதே³வனனிமித்தம் முட்டி²போத²னாதீ³னி கரோதி, பரிதே³வனனிமித்தமேவ ச ஞாதிஅப்³ப⁴த்த²ங்க³மனாதீ³னி சிந்தேதீதி பரிதே³வஸ்ஸ து³க்க²தோ³மனஸ்ஸானம் வத்து²பா⁴வோ வுத்தோ.

பி⁴ய்யோதி யேன வினா ந ஹோதி, ததோ பரிதே³வஸமுட்டா²பகதோ³மனஸ்ஸதோ, புப்³பே³ வுத்தது³க்க²தோ வா பி⁴ய்யோ, கண்டோ²ட்ட²தாலுஆதி³ஸோஸஜதோபி வா பி⁴ய்யோதி அஞ்ஞஞ்ச காயிகம் சேதஸிகம் தம்னிதா³னது³க்க²ம் ஸங்க³ண்ஹாதி.

து³க்க²தோ³மனஸ்ஸனித்³தே³ஸவண்ணனா

196-7. காயிகம் து³க்க²ம் காயிகஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ உபனிஸ்ஸயபச்சயோதி ‘‘து³க்கி²தஸ்ஸ து³க்க²ம் உப்பஜ்ஜதீ’’தி வுத்தம். ஏதேன து³க்கே²ன அபி⁴பூ⁴தத்தா நக்க²த்தம் கீளிதும் ந லபா⁴மீதி ப³லவதோ³மனஸ்ஸம் உப்பஜ்ஜதீதி து³க்க²ஸ்ஸ தோ³மனஸ்ஸவத்து²தா ஹோதி.

அத்தனோ பவத்திக்க²ணம் ஸந்தா⁴ய ‘‘பீளேதீ’’தி வுத்தம் காயிகது³க்க²ம், தது³பனிஸ்ஸயதோ வா.

ஆவட்டந்தீதி பரிவட்டந்தி. விவட்டந்தீதி பப்³பா⁴ரே கி²த்தத்த²ம்போ⁴ விய லுத⁴ந்தி. மூலச்சி²ன்னருக்கோ² விய சி²ன்னபபாதம் பபதந்தி, பரித³ய்ஹமானசித்தா புரிமதோ³மனஸ்ஸுபனிஸ்ஸயவஸேன சிந்தேந்தி, விக³தே தோ³மனஸ்ஸே ததா²சிந்தனம் நத்தீ²தி.

உபாயாஸனித்³தே³ஸவண்ணனா

198. ஸப்³ப³விஸயப்படிபத்தினிவாரணவஸேன ஸமந்ததோ ஸீத³னம் ஸம்ஸீத³னம், உட்டே²தும்பி அஸக்குணேய்யதாகரணவஸேன அதிப³லவம், விரூபம் வா ஸீத³னம் விஸீத³னம். அஞ்ஞம் விஸயம் அக³ந்த்வா ஞாதிப்³யஸனாதீ³ஸு விரூபோ ஆஸங்கோ³ தத்தே²வ அவப³ந்த⁴தா ப்³யாஸத்தி. நித்து²னனகரணதோ நித்து²னனரஸோ. விஸீத³னம் விஸாதோ³.

ஸயம் ந து³க்கோ² தோ³ஸத்தா ஸங்கா²ரக்க²ந்த⁴பரியாபன்னத⁴ம்மந்தரத்தா வா. யே பன தோ³மனஸ்ஸமேவ உபாயாஸோதி வதே³ய்யும், தே ‘‘உபாயாஸோ தீஹி க²ந்தே⁴ஹி ஏகேனாயதனேன ஏகாய தா⁴துயா ஸம்பயுத்தோ, ஏகேன க²ந்தே⁴ன ஏகேனாயதனேன ஏகாய தா⁴துயா கேஹிசி ஸம்பயுத்தோ’’தி (தா⁴து. 249) இமாய பாளியா படிக்கி²பிதப்³பா³. விஸாத³ப்பத்தியா ஸுக²து³க்க²காரணம் அக³ணயித்வா து³க்க²ட்டா²னாதீ³னி கரோந்தானம் உபாயாஸோ காயிகது³க்க²ஸ்ஸ வத்து² ஹோதி, விஸாத³னவஸேனேவ ஞாதிவினாஸாதீ³னி சிந்தேந்தானம் தோ³மனஸ்ஸஸ்ஸ. அத்தனோ பவத்திக்க²ணேயேவ உபாயாஸோ தோ³மனஸ்ஸஸம்பயோக³தோ சித்தம் பரித³ஹதி, அவிப்பா²ரிகதாகரணவஸேன காயம் விஸாதே³தி, தது³ப⁴யகரணேனேவ ததோ பரம் தம்னிமித்தம் காயிகம் சேதஸிகஞ்ச அதி⁴மத்தம் து³க்க²ம் ஜனயதீதி து³க்கோ² வுத்தோ.

அப்பியஸம்பயோக³னித்³தே³ஸவண்ணனா

199. ந அப்பியந்தீதி ந க³மியந்தி, ந பவேஸீயந்தீதி அத்தோ². அனத்த²ந்தி ப்³யஸனம், து³க்க²ம் வா. அஹிதந்தி தஸ்ஸ ஹேதும். து³தியே அத்த²விகப்பே அத்த²ம் ந காமேந்தீதி அனத்த²காமாதிஆதி³ அஸமத்த²ஸமாஸோபி யோஜிதோ. ‘‘அஸூரியபஸ்ஸானி முகா²னீ’’திஆதீ³ஸு விய ஹி யேன ஸமாஸோ, ந தஸ்ஸாயம் படிஸேத⁴கோ அ-காரோதி. யஸ்மிம் கிஸ்மிஞ்சி நிப்³ப⁴யே யோக³க்கே²ம-ஸத்³தோ³ நிருள்ஹோ து³க்க²யோக³தோ கே²மத்தா.

ஸங்க³திஆதீ³ஸு ஸங்கா²ரவஸேன யம் லப்³ப⁴தி, தம் க³ஹேதப்³ப³ம். ந ஹி ஸங்கா²ரானம் டா²னனிஸஜ்ஜாத³யோ போ⁴ஜனாதி³கிச்சேஸு வா ஸஹகரணம் விஜ்ஜதீதி பச்சி²மத்³வயம் தத³த்த²வஸேன லப்³ப⁴தீதி ந ஸக்கா வத்துந்தி. யம் லப்³ப⁴தீதி வா யம் அத்த²ஜாதம் லப்³ப⁴தீதி அத்தோ². தேன யதா² லப்³ப⁴தி ஸங்க³திஆதீ³ஸு அத்தோ², ததா² யோஜேதப்³போ³. புக்³க³லஸ்ஸ ஹி ஸங்க³தி க³ந்த்வா ஸங்கா²ரேஹி ஸம்யோகோ³ ஹோதி, ஆக³தேஹி ச தேஹி, புக்³க³லஸ்ஸ ச அத்தனோ டா²னாதீ³ஸு ஸங்கா²ரேஹி ஸஹபா⁴வோ ஹோதி, ஸப்³ப³கிரியாஸு ச மிஸ்ஸீபா⁴வோதி. அனத்த²பா⁴வோ உபத்³த³வபா⁴வோ.

அனிட்டா²னம் ஆபாத²க³மனமத்தம் தம்க³ஹணமத்தஞ்ச அப்பியஸம்பயோகோ³, ந பன பத²விப²ஸ்ஸாத³யோ விய அப்பியஸம்பயோகோ³ நாம ஏகோ த⁴ம்மோ அத்தீ²தி ஆஹ ‘‘ஸோ அத்த²தோ ஏகோ த⁴ம்மோ நாம நத்தீ²’’தி. அனிட்டா²னி கண்டகாதீ³னி அமித்தா ச உஸுஆதீ³ஹி விஜ்ஜ²னாதி³து³க்க²ம் உப்பாதே³ந்தி.

இதா⁴தி இமஸ்மிம் லோகே து³க்க²ம் ஹோதீதி வா இத⁴ இமஸ்மிம் து³க்க²ஸச்சனித்³தே³ஸே து³க்கோ² வுத்தோதி வா யோஜேதப்³ப³ம்.

பியவிப்பயோக³னித்³தே³ஸவண்ணனா

200. மினந்தீதி நாளியாதீ³ஸு த⁴ஞ்ஞம் விய அந்தோ பக்கி²பந்தி, ந ப³ஹி கரோந்தீதி அத்தோ². அமா-ஸத்³தோ³ ஸஹபா⁴வதீ³பகோ. ஞாயந்தி வா அஜ்ஜ²த்திகாஇச்சேவ. ஞாதிப்³யஸனாதி³கோ ஹுத்வா உபட்டா²தீதி ப்³யஸனபச்சுபட்டா²னோ. ஸோகுப்பாத³னேனேவ ஸரீரம் ஸோஸேந்தி, கிஸம் கரோந்தி, அகிஸம்பி நிரோஜதாகரணேன மிலாபேந்தி, ததோ ச காயிகம் து³க்க²ம் உப்பஜ்ஜதீதி தது³ப்பாத³கதா வுத்தா.

ஸோகஸரஸமப்பிதாதி ஏதேன சேதஸிகது³க்க²ம் த³ஸ்ஸேதி, விதுஜ்ஜந்தீதி ஏதேன காயிகம் து³க்க²ம்.

இச்சா²னித்³தே³ஸவண்ணனா

201. யஸ்மிம் காலே ஜாதியா ந ஆக³ந்தப்³ப³ம், தம் காலம் க³ஹேத்வா ஆஹ ‘‘பரினிப்³பு³தேஸு ச விஜ்ஜமானம் ஜாதியா அனாக³மன’’ந்தி. யம்பீதி யேனபீதி அத்தோ² வுத்தோ. யதா³பி பன யம்-ஸத்³தோ³ ‘‘இச்ச²’’ந்தி ஏதம் அபேக்க²தி, ததா³பி அலாப⁴விஸிட்டா² இச்சா² வுத்தா ஹோதி. யதா³ ‘‘ந லப⁴தீ’’தி ஏதம் அபேக்க²தி, ததா³ இச்சா²விஸிட்டோ² அலாபோ⁴ வுத்தோ ஹோதி. ஸோ பனத்த²தோ அஞ்ஞோ த⁴ம்மோ நத்தி², ததா²பி அலப்³ப⁴னேய்யஇச்சா²வ வுத்தா ஹோதி. அபாபுணிதப்³பே³ஸு பவத்தத்தா ஏவ ‘‘அப்பத்திபச்சுபட்டா²னா’’தி வுத்தா. யத்த² ஹி ஸா இச்சா² பவத்தா, தம் வத்து²ம் அபாபுணந்தீ ஹுத்வா க³ய்ஹதீதி.

சி²ன்னபி⁴ன்னக³ணேனாதி நில்லஜ்ஜேன து⁴த்தக³ணேன, கப்படிகக³ணேன வா.

விகா⁴தமயந்தி சித்தவிகா⁴தமயம் தோ³மனஸ்ஸம் சித்தவிகா⁴ததோ ஏவ உப்பன்னம் உப்³ப³ந்த⁴னஜராதிஸாராதி³காயிகம் து³க்க²ஞ்ச. இச்சி²தாலாப⁴ந்தி அலப்³ப⁴னேய்யஇச்ச²மேவ வத³தி.

உபாதா³னக்க²ந்த⁴னித்³தே³ஸவண்ணனா

202. வித்தி²ண்ணஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ ஏத்தகந்தி த³ஸ்ஸனம் து³க்க²ஸ்ஸ ஸங்கே²போ, தம் காதும் ந ஸக்கா வித்தா²ரஸ்ஸ அனந்தத்தா. து³க்க²வித்தா²ரக³தம் பன தே³ஸனாவித்தா²ரம் பஹாய யத்த² ஸப்³போ³ து³க்க²வித்தா²ரோ ஸமோதா⁴னம் க³ச்ச²தி, தத்த² தே³ஸனாய வவத்தா²னம் ஸங்கே²போ, தம் காதும் ஸக்கா தாதி³ஸஸ்ஸ வத்து²னோ ஸப்³பா⁴வா.

தே³ஸம் ஜானந்தோ மக்³க³க்கா²யிகபுரிஸோ தே³ஸகோ. ப⁴க³வாபி து³க்க²ஸ்ஸ தே³ஸகோ. ‘‘து³க்க²ந்ததே³ஸகேனா’’தி வா பாடோ², து³க்க²ந்தக்கா²யிகோதி அத்தோ².

பாவகாத³யோ யதா² இந்த⁴னாதீ³னி பா³தே⁴ந்தி, ஏவம் பா³த⁴யமானா. மாரணந்திகது³க்கா²பி⁴கா⁴தேனாதி இமினா அதிபாகடேன ஜாதிஜராது³க்க²விகா⁴தஜஸோகாத³யோ த³ஸ்ஸேதி. ததோதி பரிதே³வதோ உத்³த⁴ம். கண்ட² ஸோஸாதி³ ஸந்தி⁴ ப³ந்த⁴ச்சே²த³னாதி³ ஜனக தா⁴துக்கோ²ப⁴ ஸமாயோக³தோ காயஸ்ஸ ஆபா³த⁴னது³க்க²ம் து³க்க²ம். யேஸு கேஸுசீதி திஸ்ஸஸ்ஸ வா பு²ஸ்ஸஸ்ஸ வா உபாதா³னக்க²ந்தே⁴ஸு ஸப்³ப³ம்பி சக்கு²ரோகா³தி³து³க்க²ம் ஸப்³ப³ஸத்தக³தம் ஏவம்பகாரமேவாதி ஸங்கி²பித்வா த³ஸ்ஸேந்தோதி அத்தோ².

து³க்க²ஸச்சனித்³தே³ஸவண்ணனா நிட்டி²தா.