3. நிக்கே²பகண்ட³ம்

திகனிக்கே²பகதா²வண்ணனா

985. ஸப்³பே³ஸந்தி சித்துப்பாத³வஸேன ரூபாஸங்க²தவஸேன ச பி⁴ன்னானம் ஸப்³பே³ஸம் ப²ஸ்ஸாதி³சக்கா²தி³பத³பா⁴ஜனனயேன வித்தா²ரிதோ. தத்த² பன அஸங்க²தஸ்ஸ பே⁴தா³பா⁴வதோ அஸங்க²தா தா⁴தூத்வேவ பத³பா⁴ஜனம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். யேவாபனகானம் பன ஸுகு²முபாதா³யரூபஸ்ஸ ச இந்த்³ரியவிகாரபரிச்சே²த³லக்க²ணரூபுபத்த²ம்ப⁴கபா⁴வரஹிதஸ்ஸ ஹத³யவத்து²ஸ்ஸ பது³த்³தா⁴ரேன இத⁴ நித்³தே³ஸானரஹத்தா நித்³தே³ஸோ ந கதோதி த³ட்ட²ப்³போ³. ந ஹி ததா²க³தஸ்ஸ த⁴ம்மேஸு ஆசரியமுட்டி² அத்தீ²தி. நிக்கி²பித்வாதி வித்தா²ரதே³ஸனம் ட²பேத்வா, அபனேத்வாதி அத்தோ², வித்தா²ரதே³ஸனம் அந்தோக³த⁴ம் கத்வாதி வா. கா³தா²த்தோ² நிதா³னே வுத்தோ ஏவ.

மூலவஸேன பச்சயபா⁴வோ ஹேதுபச்சயத்தோ². பப⁴வதி ஏதஸ்மாதி பப⁴வோ, ஸோ ஏவ ‘‘ஜனகோ’’தி விஸேஸிதோ. ஸமுட்டா²தி ஏதேனாதி ஸமுட்டா²னம், தஸ்ஸ விஸேஸனம் நிப்³ப³த்தகந்தி. ஸப்³பா³னி வா ஏதானி பரியாயவசனானி. அத்த²வஸேனாதி கஸ்மா வுத்தம், நனு குஸலமூலானம் ஹேதுபா⁴வதோ த⁴ம்மவஸேனாதி யுத்தந்தி? ஸச்சமேதம், அலோபா⁴தீ³னம் பன திண்ணம் ஸமானஸ்ஸ மூலட்ட²ஸ்ஸ வஸேன த³ஸ்ஸிததம் ஸந்தா⁴ய ‘‘அத்த²வஸேனா’’தி வுத்தம். இமினா த⁴ம்மோதி பா⁴வோ, அத்தோ²தி த⁴ம்மகிச்சம் அதி⁴ப்பேதந்தி விஞ்ஞாயதி. ‘‘அலோபோ⁴ நிதா³னம் கம்மானம் ஸமுத³யாயா’’திஆதி³வசனதோ (அ. நி. 3.34) தானி குஸலமூலானி ஸமுட்டா²னம் ஏதஸ்ஸாதிபி தம்ஸமுட்டா²னம். தம் பன தேஹி ஸமுட்டி²தம் ஹோதீதி ‘‘அலோபா⁴தீ³ஹி ஸமுட்டி²த’’ந்தி ஆஹ. தே குஸலமூலதம்ஸம்பயுத்தா ஸமுட்டா²னம் ஏதஸ்ஸாதிபி அத்தோ² ஸம்ப⁴வதி. ஏத்த² பன சேதனம் ட²பேத்வா அஞ்ஞே ‘‘தம்ஸம்பயுத்தா’’தி ஸமுட்டா²னபா⁴வே வத்தப்³பா³. தத்த² மூலேஹி அத்தனோ பச்சயதோ குஸலே பரியாதி³யதி, க²ந்தே⁴ஹி ஸபா⁴வதோ, கம்மேஹி அஞ்ஞஸ்ஸ நிப்³ப³த்தனகிச்சதோ. மூலேஹி ச குஸலானம் அனவஜ்ஜதாய ஹேதும் த³ஸ்ஸேதி, க²ந்தே⁴ஹி தம்ஸம்பயோக³கதம் அனவஜ்ஜஸபா⁴வம், கம்மேஹி ஸுக²விபாகதம். மூலேஹி வா நிதா³னஸம்பத்தியா ஆதி³கல்யாணதம், க²ந்தே⁴ஹி ஸபா⁴வஸம்பத்தியா மஜ்ஜே²கல்யாணதம், கம்மேஹி நிப்³ப³த்திஸம்பத்தியா பரியோஸானகல்யாணதம்.

986. தம் …பே… உத்³த⁴ம் அகுஸலம் நாம நத்தீ²தி கஸ்மா வுத்தம், நனு விசிகிச்சு²த்³த⁴ச்சஸஹக³தமோஹோ அத்தீ²தி? ஸச்சமேதம், தேன பன வினா தம்ஸம்பயுத்ததா நத்தீ²தி தம்ஸம்பயுத்தேஸு க³ஹிதேஸு மோஹோ க³ஹிதோ ஏவாதி கத்வா ‘‘ததோ உத்³த⁴ம் நத்தீ²’’தி வுத்தம் அஞ்ஞத்த² அபா⁴வா. ஏகஸ்மிம் டி²தம் ஏகட்ட²ம், ஸஹஜபா⁴வேன ஏகட்ட²ம் ஸஹஜேகட்ட²ம். பஹாதப்³ப³ந்தி பஹானம், பஹானபா⁴வேன ஏகட்ட²ம் பஹானேகட்ட²ம். யேன ஹி யம் ஸஹ பஹாதப்³ப³ம், தேன தம் ஏகஸ்மிம் புக்³க³லே டி²தம் ஹோதி, ஏகஸ்மிம் ஸமுச்சி²ன்னே அஸமுச்சி²ன்னே ச இதரஸ்ஸ ஸமுச்சி²ன்னதாய அஸமுச்சி²ன்னதாய ச வஸேன அஞ்ஞமஞ்ஞாவிரஹிததோ.

987. தீணி லக்க²ணானீதி அனிச்சது³க்க²அனத்ததா. நாமகஸிணஸத்தபஞ்ஞத்தியோ திஸ்ஸோ பஞ்ஞத்தியோ. பரமத்தே² அமுஞ்சித்வா வோஹரியமானா விஹாரமஞ்சாதி³கா உபாதா³பஞ்ஞத்தி ஸத்தபஞ்ஞத்திக்³க³ஹணேன க³ஹிதாதி வேதி³தப்³பா³, ஏதானி ச லக்க²ணாதீ³னி ஹேட்டா² த்³வீஸு கண்டே³ஸு விஞ்ஞத்திஆதீ³னி விய ந வுத்தானி, ந ச ஸபா⁴வத⁴ம்மாதி கத்வா ந லப்³ப⁴ந்தீதி வுத்தானி. ந ஹி கோசி ஸபா⁴வோ குஸலத்திகாஸங்க³ஹிதோதி வத்தும் யுத்தந்தி.

988. ஸுக²பூ⁴மீதி காமாவசராத³யோபி யுஜ்ஜந்தி. ஸுக²ஸஹக³தா ஹி காமாவசராதி³பூ⁴மி ஸுக²பூ⁴மி. காமாவசராதி³பூ⁴மீதி ச காமாவசராதி³தாய த⁴ம்மா ஏவ வுச்சந்தீதி காமாவசராதி³சித்துப்பாதே³ஸூதி அத்த²தோ விஞ்ஞாயதி. ஏவஞ்ச கத்வா ‘‘ஸுக²பூ⁴மிய’’ந்தி வத்வா தஸ்ஸா ஏவ விபா⁴க³த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘காமாவசரே’’திஆதி³ வுத்தம். பூ⁴மி-ஸத்³தோ³ ச அபி⁴த⁴ம்மே காமாவசராதீ³ஸு நிருள்ஹோதி ‘‘சதூஸு பூ⁴மீஸு குஸல’’ந்திஆதீ³ஸு (த⁴. ஸ. 1384) அஞ்ஞபூ⁴மிக்³க³ஹணம் ந ஹோதீதி. பாளிதோ சாதி ‘‘விஸிட்டா²னம் பாகாதி விபாகா’’திஆதி³வசனத்த²விபா⁴வனேன பாளிதோ. ‘‘விபக்கபா⁴வமாபன்னானம் அரூபத⁴ம்மானமேதம் அதி⁴வசன’’ந்திஆதி³னா பா⁴ஸிதத்த²விபா⁴வனேன அத்த²தோ ச. நாமபரிச்சே²தா³தீ³ஹி திகது³கானம் வவத்தா²னத³ஸ்ஸனேன வா பாளிதோ, தத³த்த²விஞ்ஞாபனேன அத்த²தோ.

991. ஸாலிப²லந்தி ஸாலிபாகமாஹ.

994. அம்ஹாகம் மாதுலத்தே²ரோதி புக்³க³லாரம்மணஸ்ஸபி உபாதா³னஸ்ஸ உபாதா³னக்க²ந்தா⁴ ஏவ பச்சயோ, ந லோகுத்தரா, கோ பன வாதோ³ க²ந்தா⁴ரம்மணஸ்ஸ. தேனாஹ ‘‘அக்³க³ஹிதானீ’’தி.

998. யதா² உபாதா³னேஹி அக்³க³ஹேதப்³பா³ அனுபாதா³னியா, ஏவம் ஸம்கிலேஸேஹி அக்³க³ஹேதப்³பா³ அஸம்கிலேஸிகாதி கத்வா ‘‘அஸம்…பே… ஏஸேவ நயோ’’தி ஆஹ.

1006. தி³ட்டி²யா க³ஹிதோ அத்தா ந விஜ்ஜதி. யேஸு பன விபல்லத்த²கா³ஹோ, தே உபாதா³னக்க²ந்தா⁴வ விஜ்ஜந்தி. தஸ்மா யஸ்மிம் அவிஜ்ஜமானனிச்சாதி³விபரியாஸாகாரக³ஹணம் அத்தி², ஸோவ உபாதா³னக்க²ந்த⁴பஞ்சகஸங்கா²தோ காயோ. தத்த² நிச்சாதி³ஆகாரஸ்ஸ அவிஜ்ஜமானதாத³ஸ்ஸனத்த²ம் ருப்பனாதி³ஸபா⁴வஸ்ஸேவ ச விஜ்ஜமானதாத³ஸ்ஸனத்த²ம் விஜ்ஜமானோ காயோதி விஸேஸேத்வா வுத்தோ, லோகுத்தரா பன ந கதா³சி அவிஜ்ஜமானாகாரேன க³ய்ஹந்தீதி ந இத³ம் விஸேஸனம் அரஹந்தி. ஸக்காயே தி³ட்டி², ஸதீ வா காயே தி³ட்டி² ஸக்காயதி³ட்டி². அத்தனா க³ஹிதாகாரஸ்ஸ அவிஜ்ஜமானதாய ஸயமேவ ஸதீ, ந தாய க³ஹிதோ அத்தா அத்தனியம் வாதி அத்தோ². அயம் பனத்தோ² ஸம்ப⁴வதீதி கத்வா வுத்தோ, புரிமோ ஏவ பன பதா⁴னோ. து³தியே ஹி தி³ட்டி²யா வத்து² அவிஸேஸிதம் ஹோதி. காயோதி ஹி க²ந்த⁴பஞ்சகே வுச்சமானே லோகுத்தராபனயனம் நத்தி². ந ஹி லோகுத்தரேஸு காய-ஸத்³தோ³ ந வத்ததி. காயபஸ்ஸத்³தி⁴ஆதீ³ஸு ஹி லோகுத்தரேஸு காய-ஸத்³தோ³பி லோகுத்தரக்க²ந்த⁴வாசகோதி. ஸீலேனாதி ஸுத்³தி⁴யா அஹேதுபூ⁴தேன ஸீலேன. க³ஹிதஸமாதா³னந்தி உப்பாதி³தபராமாஸோவ. ஸோ ஹி ஸமாதி³யந்தி ஏதேன குக்குரஸீலவதாதீ³னீதி ‘‘ஸமாதா³ன’’ந்தி வுத்தோ. தத்த² அவீதிக்கமனீயதாய ஸீலம், ப⁴த்திவஸேன ஸததம் சரிதப்³ப³தாய வதம் த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

1007. இதே⁴வ திட்ட²மானஸ்ஸாதி இமிஸ்ஸாயேவ இந்த³ஸாலகு³ஹாயம் திட்ட²மானஸ்ஸ. வாசுக்³க³தகரணம் உக்³க³ஹோ. அத்த²பரிபுச்ச²னம் பரிபுச்சா². குஸலேஹி ஸஹ சோத³னாபரிஹரணவஸேன வினிச்ச²யகரணம் வினிச்ச²யோ. ப³ஹூனம் நானப்பகாரானம் ஸக்காயதி³ட்டீ²னம் அவிஹதத்தா தா ஜனேந்தி, தாஹி ஜனிதாதி வா புது²ஜ்ஜனா. அவிகா⁴தமேவ வா ஜன-ஸத்³தோ³ வத³தி. புது² ஸத்தா²ரானம் முகு²ல்லோகிகாதி ஏத்த² புதூ² ஜனா ஏதேஸந்தி புது²ஜ்ஜனாதி வசனத்தோ². புது²…பே… அவுட்டி²தாதி ஏத்த² ஜனேதப்³பா³, ஜாயந்தி வா ஏத்தா²தி ஜனா, க³தியோ. புதூ² ஜனா ஏதேஸந்தி புது²ஜ்ஜனா. இதோ பரே ஜாயந்தி ஏதேஹீதி ஜனா, அபி⁴ஸங்கா²ராத³யோ. தே ஏதேஸம் புதூ² விஜ்ஜந்தீதி புது²ஜ்ஜனா. அபி⁴ஸங்க²ரணாதி³அத்தோ² ஏவ வா ஜன-ஸத்³தோ³ த³ட்ட²ப்³போ³. ராக³க்³கி³ஆத³யோ ஸந்தாபா. தே ஏவ ஸப்³பே³பி வா கிலேஸா பரிளாஹா. புது² பஞ்சஸு காமகு³ணேஸூதி ஏத்த² ஜாயதீதி ஜனோ, ‘‘ராகோ³ கே³தோ⁴’’தி ஏவமாதி³கோ. புது² ஜனோ ஏதேஸந்தி புது²ஜ்ஜனா. புதூ²ஸு வா ஜனா ஜாதா ரத்தாதி ஏவம் ராகா³தி³அத்தோ² ஏவ ஜன-ஸத்³தோ³ த³ட்ட²ப்³போ³. பலிபு³த்³தா⁴தி ஸம்ப³த்³தா⁴ உபத்³து³தா வா. அஸ்ஸுதவாதி ஏதேன அந்த⁴தா வுத்தாதி ‘‘அந்த⁴புது²ஜ்ஜனோ வுத்தோ’’தி ஆஹ.

அனயேதி அவட்³டி⁴யம். ஸப்³ப³த்த² நிருத்திலக்க²ணேன பத³ஸித்³தி⁴ வேதி³தப்³பா³. அனேகேஸு ச கப்பஸதஸஹஸ்ஸேஸு கதம் ஜானந்தி, பாகடஞ்ச கரோந்தி உபகாரம் ஸதிஜனனஆமிஸபடிக்³க³ஹணாதி³னா பச்சேகஸம்பு³த்³தா⁴, ததே²வ து³க்கி²தஸ்ஸ ஸக்கச்சம் காதப்³ப³ம் கரோந்தி. ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ பன அஸங்க்²யேய்யஅப்பமேய்யேஸுபி கதம் உபகாரம் மக்³க³ப²லானம் உபனிஸ்ஸயஞ்ச ஜானாதி, பாகடஞ்ச கரோதி, ஸீஹோ விய ச ஜவம் ஸப்³ப³த்த² ஸக்கச்சமேவ த⁴ம்மதே³ஸனம் கரோதி. அரியபா⁴வோதி யேஹி யோக³தோ அரியா வுச்சந்தி, தே மக்³க³ப²லத⁴ம்மா த³ட்ட²ப்³பா³. அரியகரத⁴ம்மா அனிச்சத³ஸ்ஸனாத³யோ, விபஸ்ஸியமானா வா அனிச்சாத³யோ.

ஸோதானீதி தண்ஹாதி³ட்டி²கிலேஸது³ச்சரிதஅவிஜ்ஜாஸோதானி. ‘‘ஸோதானம் ஸம்வரம் ப்³ரூமீ’’தி வத்வா ‘‘பஞ்ஞாயேதே பிதீ⁴யரே’’தி வசனேன ஸோதானம் ஸம்வரோ பித³ஹனம் ஸமுச்சே²த³ஞாணந்தி விஞ்ஞாயதி. க²ந்தீதி அதி⁴வாஸனா, ஸா ச ததா²பவத்தா க²ந்தா⁴. பஞ்ஞாதி ஏகே, அதோ³ஸோ ஏவ வா. காயது³ச்சரிதாதீ³னந்தி து³ஸ்ஸீல்யஸங்கா²தானம் காயவசீது³ச்சரிதானம் முட்ட²ஸ்ஸச்சஸங்கா²தஸ்ஸ பமாத³ஸ்ஸ அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸானம் பாபகானம் அக்க²ந்திஅஞ்ஞாணகோஸஜ்ஜானஞ்ச. அனுபேக்கா² ஸங்கா²ரேஹி அவிவட்டனம், ஸாலயதாதி அத்தோ². த⁴ம்மட்டி²தியம் படிச்சஸமுப்பாதே³ படிலோமபா⁴வோ ஸஸ்ஸதுச்சே²த³கா³ஹோ, தப்படிச்சா²த³கமோஹோ வா. நிப்³பா³னே படிலோமபா⁴வோ ஸங்கா²ரேஸு ரதி, நிப்³பா³னபடிச்சா²த³கோ மோஹோ வா. ஸங்கா²ரனிமித்தக்³கா³ஹோதி யாதி³ஸஸ்ஸ கிலேஸஸ்ஸ அப்பஹீனத்தா விபஸ்ஸனா ஸங்கா²ரனிமித்தம் ந முஞ்சதி, ஸோ கிலேஸோ த³ட்ட²ப்³போ³. ஸங்கா²ரனிமித்தக்³க³ஹணஸ்ஸ அதிக்கமனம் வா பஹானம்.

சதுன்னம் அரியமக்³கா³னம் பா⁴விதத்தா அச்சந்தம் அப்பவத்திபா⁴வேன யம் பஹானந்தி யோஜனா வேதி³தப்³பா³. கேன பன பஹானந்தி? அரியமக்³கே³ஹேவாதி விஞ்ஞாயமானோ அயமத்தோ² தேஸம் பா⁴விதத்தா அப்பவத்திவசனேன. ஸமுத³யபக்கி²கஸ்ஸாதி ஏத்த² சத்தாரோபி மக்³கா³ சதுஸச்சாபி⁴ஸமயாதி கத்வா தேஹி பஹாதப்³பே³ன தேன தேன ஸமுத³யேன ஸஹ பஹாதப்³ப³த்தா ஸமுத³யஸபா⁴க³த்தா ச ஸச்சவிப⁴ங்கே³ ச ஸப்³ப³கிலேஸானம் ஸமுத³யபா⁴வஸ்ஸ வுத்தத்தா ‘‘ஸமுத³யபக்கி²கா’’தி தி³ட்டி²ஆத³யோ வுச்சந்தி. காயவாசாசித்தானம் விரூபப்பவத்தியா நயனம் அபயாபனம், காயது³ச்சரிதாதீ³னம் வினாஸனயனம் வா வினயோ, தேஸம் வா ஜிம்ஹப்பவத்திம் விச்சி²ந்தி³த்வா உஜுகனயனம் வினயனம். ஏஸேஸேதி ஏஸோ ஸோ ஏவ, அத்த²தோ அனஞ்ஞோதி அத்தோ². தஜ்ஜாதேதி அத்த²தோ தம்ஸபா⁴வோவ. ஸப்புரிஸோ அரியஸபா⁴வோ, அரியோ ச ஸப்புரிஸபா⁴வோதி அத்தோ².

அத்³வயந்தி த்³வயதாரஹிதம், வண்ணமேவ ‘‘அச்சீ’’தி க³ஹேத்வா அச்சிம் வா ‘‘வண்ணோ ஏவா’’தி தேஸம் ஏகத்தம் பஸ்ஸந்தோ விய யதா²தக்கிதம் அத்தானம் ‘‘ரூப’’ந்தி, யதா²தி³ட்ட²ம் வா ரூபம் ‘‘அத்தா’’தி க³ஹேத்வா தேஸம் ஏகத்தம் பஸ்ஸந்தோ த³ட்ட²ப்³போ³. ஏத்த² ச ‘‘ரூபம் அத்தா’’தி இமிஸ்ஸா பவத்தியா அபா⁴வேபி ரூபே அத்தக்³க³ஹணம் பவத்தமானம் அச்சியம் வண்ணக்³க³ஹணம் விய. உபமாயோ ச அனஞ்ஞத்தாதி³க்³க³ஹணனித³ஸ்ஸனவஸேனேவ வுத்தா, ந வண்ணாதீ³னம் விய அத்தனோ விஜ்ஜமானத்தஸ்ஸ, அத்தனோ விய வா வண்ணாதீ³னம் அவிஜ்ஜமானத்தஸ்ஸ த³ஸ்ஸனத்த²ம்.

1008. ஸரீரனிப்ப²த்தியாதி ஸரீரபாரிபூரியா. நிச்சே²தும் அஸக்கோந்தோ விசினந்தோ கிச்ச²தீதி விசிகிச்சா². இத³ப்பச்சயானம் பா⁴வோதி ஜாதிஆதி³ஸபா⁴வமேவ ஆஹ, ஜாதிஆதீ³னம் வா ஜராமரணாதி³உப்பாத³னஸமத்த²தம். ஸா பன ஜாதிஆதி³வினிமுத்தா நத்தீ²தி தேஸம்யேவாதி⁴வசனம் ஹோதி ‘‘இத³ப்பச்சயதா’’தி.

1009. இத⁴ அனாக³தகிலேஸா ‘‘ததே³கட்டா² கிலேஸா’’தி வுச்சந்தீதி தே த³ஸ்ஸேதும் ‘‘இமிஸ்ஸா ச பாளியா’’திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். ஸஹஜேகட்ட²வஸேனாதி தத்த² உப்பன்னதி³ட்டி²யா ஸஹஜேகட்ட²வஸேனாதி அத்த²தோ விஞ்ஞாயதி. தம்ஸம்பயுத்தோதி தேஹி ஸம்யோஜனகிலேஸேஹி ஸம்பயுத்தோதிபி அத்தோ² யுஜ்ஜதி. ததா² தே ஸம்யோஜனகிலேஸா ஸமுட்டா²னம் ஏதஸ்ஸாதி தம்ஸமுட்டா²னந்தி வா. ஸம்யோஜனரஹிதேஹி ச பன கிலேஸேஹி ஸம்பயுத்தானம் ஸமுட்டி²தானஞ்ச ஸப்³பா⁴வதோ கிலேஸேஹேவ யோஜனா கதா.

1011. ஸம்யோஜனாதீ³னம் வியாதி ஸம்யோஜனததே³கட்ட²கிலேஸாதீ³னம் யதா²வுத்தானம் விய. தேஹீதி த³ஸ்ஸனபா⁴வனாமக்³கே³ஹி. அபி⁴ஸங்கா²ரவிஞ்ஞாணம் குஸலாகுஸலம், நாமரூபஞ்ச விபாகந்தி கத்வா ‘‘குஸலாதீ³னம்பி பஹானம் அனுஞ்ஞாத’’ந்தி ஆஹ.

1013. ஹேதூ சேவாதி ‘‘பஹாதப்³ப³ஹேதுகா’’தி ஏதஸ்மிம் ஸமாஸபதே³ ஏகதே³ஸேன ஸமாஸபத³த்த²ம் வத³தி. ஏத்த² ச புரிமனயேன ‘‘இமே த⁴ம்மா த³ஸ்ஸனேனபஹாதப்³ப³ஹேதுகா’’தி இமேயேவ த³ஸ்ஸனேனபஹாதப்³ப³ஹேதுகா, ந இதோ அஞ்ஞேதி அயம் நியமோ பஞ்ஞாயதி, ந இமே த³ஸ்ஸனேனபஹாதப்³ப³ஹேதுகாயேவாதி. தஸ்மா இமேஸம் த³ஸ்ஸனேனபஹாதப்³ப³ஹேதுகபா⁴வோ அனியதோ விசிகிச்சா²ஸஹக³தமோஹஸ்ஸ அஹேதுகத்தாதி புரிமனயோ விவரணீயத்த²வா ஹோதி. தஸ்மா புரிமனயேன த⁴ம்மதோ த³ஸ்ஸனேனபஹாதப்³ப³ஹேதுகே நிக்கி²பித்வா அத்த²தோ நிக்கி²பிதும் து³தியனயோ வுத்தோ.

1029. மஹக்³க³தா வா இத்³தி⁴விதா⁴த³யோ. அப்பமாணாரம்மணா மஹக்³க³தா சேதோபரியபுப்³பே³னிவாஸானாக³தம்ஸஞாணஸம்பயுத்தா.

1035. அனந்தரே நியுத்தானி, அனந்தரப²லப்பயோஜனானி, அனந்தரப²லகரணஸீலானி வா ஆனந்தரிகானி. தானி பன படிபக்கே²ன அனிவாரணீயப²லத்தா அந்தராயரஹிதானீதி ‘‘அனந்தராயேன ப²லதா³யகானீ’’தி வுத்தம். அனந்தராயானி வா ஆனந்தரிகானீதி நிருத்திவஸேன பத³ஸித்³தி⁴ வேதி³தப்³பா³. ஏகஸ்மிம்பீதி பி-ஸத்³தே³ன அனேகஸ்மிம்பி ஆயூஹிதே வத்தப்³ப³மேவனத்தீ²தி த³ஸ்ஸேதி. ந ச தேஸம் அஞ்ஞமஞ்ஞபடிபா³ஹகத்தம் அத்தி² அப்படிபக்க²த்தா, அப்படிபக்க²தா ச ஸமானப²லத்தா அனுப³லப்பதா³னதோ ச. ‘‘நத்தி² ஹேது நத்தி² பச்சயோ ஸத்தானம் ஸம்கிலேஸாயா’’தி (தீ³. நி. 1.168) ஏவமாதி³கோ அஹேதுகவாதோ³. ‘‘கரோதோ கோ² காரயதோ சி²ந்த³தோ சே²தா³பயதோ…பே… கரோதோ ந கரீயதி பாப’’ந்தி (தீ³. நி. 1.166) ஏவமாதி³கோ அகிரியவாதோ³. ‘‘நத்தி² தி³ன்ன’’ந்தி (தீ³. நி. 1.171; ம. நி. 2.94; 3.91) ஏவமாதி³கோ நத்தி²கவாதோ³. ஏதேஸு புரிமவாதோ³ ப³ந்த⁴மோக்கா²னம் ஹேதும் படிஸேதே⁴தி, து³தியோ கம்மம், ததியோ விபாகந்தி அயமேதேஸம் விஸேஸோ. தஞ்ஹீதி அஹேதுகாதி³னியதமிச்சா²தி³ட்டி²ம், ந பன நியதபா⁴வம் அப்பத்தம்.

1039. பச்சயட்டே²னாதி மக்³க³பச்சயஸங்கா²தேன ஸம்பயோக³விஸிட்டே²ன பச்சயபா⁴வேனாதி வேதி³தப்³ப³ம். ஏத்த² ச மக்³க³ங்கா³னம் ட²பனம் மக்³க³பச்சயபா⁴வரஹிதே மக்³க³ஹேதுகே த³ஸ்ஸேதும், தேன மக்³க³ஹேதுகே அஸங்கரதோ வவத்த²பேதி. ஸசே பன கோசி வதே³ய்ய ‘‘ஏகேகம் அங்க³ம் ட²பேத்வா தம்தம்ஸம்பயுத்தானம் மக்³க³ஹேதுகபா⁴வேபி ‘மக்³க³ங்கா³னி ட²பேத்வா’தி இத³ம் வசனம் யுஜ்ஜதீ’’தி. ஏவஞ்ஹி ஸதி ததியனயே விய இதா⁴பி ‘‘ட²பேத்வா’’தி ந வத்தப்³ப³ம் ஸியா, வுத்தஞ்சேதம், தஸ்மா வுத்தனயேனேவத்தோ² வேதி³தப்³போ³. மக்³க³ங்கா³மக்³க³ங்கா³னஞ்ஹி ஸம்பயுத்தானம் விஸேஸத³ஸ்ஸனத்தோ² அயம் நயோதி. ஸேஸமக்³க³ங்கா³னம் புப்³பே³ ட²பிதானந்தி அதி⁴ப்பாயோ. ப²ஸ்ஸாதீ³னஞ்ஹி புரிமனயேபி மக்³க³ஹேதுகதா ஸித்³தா⁴தி.

ஸம்மாதி³ட்டி²யா து³தியனயேபி ட²பிதாய ததியனயே ஸஹேதுகபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ. கத²ம் த³ஸ்ஸிதோ, நனு அரியமக்³க³ஸமங்கி³ஸ்ஸ ‘‘அலோபோ⁴ அதோ³ஸோ இமே த⁴ம்மா மக்³க³ஹேதூ’’தி (த⁴. ஸ. 1039) அவத்வா ‘‘அலோபோ⁴ அதோ³ஸோ அமோஹோ இமே த⁴ம்மா மக்³க³ஹேதூ’’தி விஸும் ஸம்மாதி³ட்டி²ஆதி³கே மக்³க³ஹேதூ த³ஸ்ஸேத்வா ‘‘தம்ஸம்பயுத்தோ…பே… விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴’’தி (த⁴. ஸ. 1039) விஸும் மக்³க³ஹேதுகானம் த³ஸ்ஸிதத்தா ‘‘மக்³க³ஹேதூஸு அமோஹோ’’தி (த⁴. ஸ. 1039) வுத்தாய ஸம்மாதி³ட்டி²யா மக்³க³ஹேதுகதா ந த³ஸ்ஸிதா ஸியா? நோ ந த³ஸ்ஸிதா. யதா² ஹி தீணி ஸம்யோஜனானி த³ஸ்ஸேத்வா ‘‘ததே³கட்டோ² லோபோ⁴ தோ³ஸோ மோஹோ, இமே த⁴ம்மா த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³ப³ஹேதூ’’தி (த⁴. ஸ. 1017) விஸும் பஹாதப்³ப³ஹேதூ நியமேத்வா ‘‘ததே³கட்டா² ச கிலேஸா’’திஆதி³வசனேன (த⁴. ஸ. 1017) லோப⁴தோ³ஸமோஹா ச அஞ்ஞமஞ்ஞஸஹஜேகட்டா² அஞ்ஞமஞ்ஞஸம்பயுத்தா ஸங்கா²ரக்க²ந்த⁴பூ⁴தா ச த³ஸ்ஸனேனபஹாதப்³ப³ஹேதுகாதி த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி, ஏவமிதா⁴பி ‘‘அலோபா⁴த³யோ இமே த⁴ம்மா மக்³க³ஹேதூ’’தி நிக³மிதாபி அஞ்ஞமஞ்ஞஸம்பயுத்தஸங்கா²ரக்க²ந்த⁴பா⁴வதோ தம்ஸம்பயுத்தஸங்கா²ரக்க²ந்த⁴வசனேன ‘‘மக்³க³ஹேதுகா’’தி த³ஸ்ஸிதா ஏவாதி ஸித்³த⁴ம் ஹோதி, ஸம்மாதி³ட்டி²யாபி அமோஹோதி வுத்தாய மக்³க³ஹேதுகபா⁴வத³ஸ்ஸனம். ஸசே பன யோ து³தியனயே மக்³கோ³ சேவ ஹேது சாதி வுத்தோ, ததோ அஞ்ஞஸ்ஸேவ அஞ்ஞேன அஸாதா⁴ரணேன பரியாயேன மக்³க³ஹேதுபா⁴வம் த³ஸ்ஸேத்வா தம்ஸம்பயோக³தோ ஸம்மாதி³ட்டி²யா மக்³க³ஹேதுகபா⁴வத³ஸ்ஸனத்தோ² ததியனயோ ஸியா. ‘‘அரியமக்³க³ஸமங்கி³ஸ்ஸ அலோபோ⁴ அதோ³ஸோ இமே த⁴ம்மா மக்³க³ஹேதூ’’திஆதி³ வத்தப்³ப³ம் ஸியா. யஸ்மா பன ‘‘மக்³க³ஹேதூ’’தி இமினா அஞ்ஞேன ஸாதா⁴ரணேன பரியாயேன யேஸம் மக்³க³ஹேதுபா⁴வோ ஸம்ப⁴வதி, தே ஸப்³பே³ ‘‘மக்³க³ஹேதூ’’தி த³ஸ்ஸேத்வா தம்ஸம்பயுத்தானம் தேஸம் அஞ்ஞேஸஞ்ச மக்³க³ஹேதுகபா⁴வத³ஸ்ஸனத்தோ² ததியனயோ, தஸ்மா தத்த² ‘‘அமோஹோ’’திபி வுத்தம். ந ஹி ஸோ மக்³க³ஹேது ந ஹோதீதி. இமே பன தயோபி நயா அத்த²விஸேஸவஸேன நிக்கி²த்தத்தா அத்த²தோ நிக்கே²பா த³ட்ட²ப்³பா³. அத² வா ஸரூபேன வசனம் த⁴ம்மதோ நிக்கே²போ, அத்தே²ன அத்த²தோதி ஏவம்பி யோஜனா ஸம்ப⁴வதி. தத்த² து³தியததியனயா ஸரூபதோ ஹேதுஹேதுமந்துத³ஸ்ஸனவஸேன த⁴ம்மதோ நிக்கே²போ. பட²மனயோ ததா²அத³ஸ்ஸனதோ அத்தே²ன ச மக்³க³ங்க³தம்ஸம்பயுத்தானம் ஹேதுஹேதுமந்துபா⁴வாவக³மனதோ அத்த²தோ நிக்கே²போதி.

1040. யஸ்மிம் ஸபா⁴வத⁴ம்மே நின்னபோணபப்³பா⁴ரபா⁴வேன சித்தம் பவத்ததி, ஸோ தஸ்ஸ ஆரம்மணாதி⁴பதி வேதி³தப்³போ³. சேதோபரியஞாணேன ஜானித்வா பச்சவேக்க²மானோ தேன பச்சவேக்க²மானோதி வுத்தோ. ஏத்தா²பீதி ஏதஸ்மிம்பி அட்ட²கதா²வசனே, ஏத்த² வா பட்டா²னே மக்³கா³தீ³னி ட²பேத்வா அஞ்ஞேஸம் அதி⁴பதிபச்சயபா⁴வஸ்ஸ அவசனேனேவ படிக்கே²பபாளியம். அயமேவத்தோ²தி அத்தனோ மக்³க³ப²லம் ட²பேத்வாதி அத்தோ². வீமம்ஸாதி⁴பதேய்யந்தி பதா⁴னேன அதி⁴பதினா ஸஹஜாதாதி⁴பதி நித³ஸ்ஸிதோ, தயித³ம் நயத³ஸ்ஸனமத்தமேவ ஹோதீதி அஞ்ஞோபி ஏவம்பகாரோ ஸஹஜாதோ மக்³கா³தி⁴பதி நித³ஸ்ஸிதோ ஹோதி, தஸ்மா வீரியாதி⁴பதேய்யந்தி ச யோஜேதப்³ப³ம். இத³ம்பி ஹி அத்த²தோ வுத்தமேவாதி.

1041. அத்தனோ ஸபா⁴வோ அத்தபா⁴வோ. லத்³தோ⁴காஸஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ விபாகோ கப்பஸஹஸ்ஸாதிக்கமே உப்பஜ்ஜதி அனேககப்பஸஹஸ்ஸாயுகானம் ஸத்தானம், கப்பஸஹஸ்ஸாதிக்கமேபி வா லத்³தோ⁴காஸம் யம் ப⁴விஸ்ஸதி, தத³பி லத்³தோ⁴காஸமேவாதி அத்தனோ விபாகம் ஸந்தா⁴ய வுச்சதி. நத்தி² நாம ந ஹோதீதி அனுப்பன்னோ நாம ந ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ. உப்பாதீ³ஸு அந்தோக³த⁴த்தா ‘‘உப்பாதி³னோ த⁴ம்மா’’தி ஏதேன வசனேன வுச்சதீதி கத்வா ஆஹ ‘‘உப்பாதி³னோ த⁴ம்மா நாம ஜாதோ’’தி. அரூபஸங்கா²தோ அத்தாதி அரூபப⁴வங்க³ம் ஆஹ. தத்த² ஆகாஸானஞ்சாயதனஸஞ்ஞாதி³மயோ அத்தாதி ஹி அத்த²தோ வோஹாரோ பவத்தோதி.

யதி³ பன ஆயூ…பே… ஸப்³ப³ம் விபாகம் த³தே³ய்ய, அலத்³தோ⁴காஸஞ்ச விபாகம் தே³தீதி கத்வா விபக்கவிபாகஞ்ச த³தே³ய்ய, ததோ ஏகஸ்ஸேவ கம்மஸ்ஸ ஸப்³ப³விபாகேன ப⁴விதப்³ப³ந்தி அஞ்ஞஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ ஓகாஸோ ந ப⁴வேய்ய நிரத்த²கத்தா, உப்பத்தியாயேவ ஓகாஸோ ந ப⁴வேய்ய, உப்பன்னஸ்ஸ வா ப²லதா³னே. அத² வா அலத்³தோ⁴காஸஸ்ஸ விபாகதா³னே பச்சயந்தரரஹிதஸ்ஸபி விபாகதா³னம் ஆபன்னந்தி அவிஜ்ஜாதண்ஹாதி³பச்சயந்தரகே²பகஸ்ஸ அஞ்ஞஸ்ஸ அபசயகா³மிகம்மஸ்ஸ கம்மக்க²யகரஸ்ஸ ஓகாஸோ ந ப⁴வேய்ய. பா⁴விதேபி மக்³கே³ அவிஜ்ஜாதி³பச்சயந்தரரஹிதஸ்ஸ ச கம்மஸ்ஸ விபச்சனதோ ஸமத்த²தா ந ஸியாதி அத்தோ². ஸப்³ப³தா³ வா விபாகப்பவத்தியா ஏவ ப⁴விதப்³ப³த்தா விபாகதோ அஞ்ஞஸ்ஸ பவத்திஓகாஸோ ந ப⁴வேய்ய. தம் பனாதி ஆயூஹிதம் கம்மம். இத³ம் பன து⁴வவிபாகஸ்ஸ விபாகேன அது⁴வவிபாகஸ்ஸபி லத்³தோ⁴காஸஸ்ஸ விபாகம் உப்பாதீ³தி த³ஸ்ஸேதும் ஆரத்³த⁴ந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். அட்ட² ஸமாபத்தியோ ச ப³லவவிரஹே அக்³க³மக்³க³பா⁴வனாவிரஹே ச அப்பஹீனஸபா⁴வதோ து⁴வம் விபச்சந்தீதி து⁴வவிபாகாதி வுத்தா. ஆயூஹிதகம்மே வுச்சமானே அனுப்பன்னம் கஸ்மா வுத்தந்தி? யம் ஆயூஹிதம் ப⁴விஸ்ஸதி, தத்தா²பி ஆயூஹித-ஸத்³த³ப்பவத்திஸப்³பா⁴வா.

1050. உபாதி³ன்னாதி ஏத்த² ந உபேதேன ஆதி³ன்னாதி அயமத்தோ², உபஸத்³தோ³ பன உபஸக்³க³மத்தமேவ, தஸ்மா உபாதா³னாரம்மணா உபாதா³னேஹி, அஞ்ஞே ச அனபி⁴னிவேஸேன ‘‘அஹம் மக்³க³ம் பா⁴வயிம், மம மக்³கோ³ உப்பன்னோ’’திஆதி³கேன க³ஹணேன ஆதி³ன்னா இச்சேவ உபாதி³ன்னா. உபாதி³ன்ன-ஸத்³தே³ன வா அமக்³க³ப²லத⁴ம்மாயேவ வுத்தா, இதரேஹி மக்³க³ப²லத⁴ம்மா சாதி வேதி³தப்³ப³ம்.

திகனிக்கே²பகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

து³கனிக்கே²பகதா²வண்ணனா

1062. மேத்தாயனவஸேனாதி மேத்தாப²ரணவஸேன. ‘‘மேத்தயனவஸேனா’’தி வத்தப்³பே³ தீ³க⁴ம் கத்வா வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். மேத்தா, மேத³னம் வா மேத்தாயனம், தஞ்ச ஸினேஹவஸேன. அனுத³யதீதி அனுதா³தி வத்தப்³பே³ ‘‘அனுத்³தா³’’தி த³-காராக³மனம் கத்வா வுத்தம். அனுத்³தா³யனாகாரோதி அனுரக்க²ணாகாரோ. ரக்க²ணஞ்ஹி தா³யனா. அனுத்³தா³யிதஸ்ஸாதி அனுத்³தா³ய அயிதஸ்ஸ. ‘‘ஜாதிபி து³க்கா²’’திஆதி³ம் ஸுணந்தஸ்ஸ ஸவனே, அனிச்சாதி³தோ ஸம்மஸந்தஸ்ஸ ஸம்மஸனே, மக்³கே³னேத்த² ஸம்மோஹம் வித்³த⁴ம்ஸேந்தஸ்ஸ படிவேதே⁴, படிவிஜ்ஜி²த்வா பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ பச்சவேக்க²ணேதி சதூஸு காலேஸு து³க்கே² ஞாணம் வத்ததி.

1065. சித்தஸ்ஸ ஸம்ரஞ்ஜனம் சித்தஸ்ஸ ஸாராகோ³. கி³ஜ்ஜ²ந்தீதி அபி⁴கங்க²ந்தி. ஸஞ்ஜம்ந்தீதி ப³ந்த⁴ந்தி. லக்³க³னட்டே²னாதி ஸம்வரணட்டே²ன, ஓலம்ப³னட்டே²ன வா. தஸ்ஸ தஸ்ஸேவ ப⁴வஸ்ஸாதி காமப⁴வாதி³ஸங்கா²தஸ்ஸ விபாககடத்தாரூபஸ்ஸ அபி⁴னிப்³ப³த்திஅத்த²ம் படிஸந்தி⁴யா பச்சயபா⁴வவஸேன பரிகட்³ட⁴தி. சித்தமஸ்ஸ ப⁴வந்தரே விதா⁴வதி நிப்³ப³த்ததி. தண்ஹாவிப்ப²ந்தி³தனிவேஸோ அட்ட²ஸததண்ஹாவிசரிதாதி³பா⁴வேன தண்ஹாபவத்தியேவ.

ஸரிதானீதி ராக³வஸேன அல்லானி. தம்ஸம்பயுத்தபீதிவஸேன ஸினித்³தா⁴னி ஸினேஹிதானி. விஸதாதி வித்த²தா. ரூபாதீ³ஸு தேபூ⁴மகத⁴ம்மேஸு ப்³யாபனவஸேன விஸடா. புரிமவசனமேவ த-காரஸ்ஸ ட-காரம் கத்வா வுத்தம். விஸாலாதி விபுலா. விஸக்கதீதி பரிஸப்பதி, ஸஹதி வா. ரத்தோ ஹி ராக³வத்து²னா பாதே³ன தாலியமானோபி ஸஹதீதி. ஓஸக்கனம், விப்ப²ந்த³னம் வா விஸக்கனந்தி வத³ந்தி. அனிச்சாதி³ம் நிச்சாதி³தோ க³ண்ஹந்தீ விஸம்வாதி³கா ஹோதி. விஸம்ஹரதீதி ததா² ததா² காமேஸு ஆனிஸம்ஸம் பஸ்ஸந்தீ விவிதே⁴ஹாகாரேஹி நேக்க²ம்மாபி⁴முக²ப்பவத்திதோ சித்தம் ஸம்ஹரதி ஸங்கி²பதி. விஸம் வா து³க்க²ம், தம் ஹரதி வஹதீதி அத்தோ². து³க்க²னிப்³ப³த்தகஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ ஹேதுபா⁴வதோ விஸமூலா, விஸம் வா து³க்க²வேத³னாமூலம் ஏதிஸ்ஸாதி விஸமூலா. து³க்க²ஸமுத³யத்தா விஸம் ப²லம் ஏதிஸ்ஸாதி விஸப²லா. தண்ஹாய ரூபாதி³கஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸேவ பரிபோ⁴கோ³ ஹோதி, ந அமதஸ்ஸாதி ஸா ‘‘விஸபரிபோ⁴கா³’’தி வுத்தா. ஸப்³ப³த்த² நிருத்திவஸேன பத³ஸித்³தி⁴ வேதி³தப்³பா³. யோ பனேத்த² பதா⁴னோ அத்தோ², தம் த³ஸ்ஸேதும் புன ‘‘விஸதா வா பனா’’திஆதி³ வுத்தம். இத்த²பா⁴வஞ்ஞதா²பா⁴வந்தி மனுஸ்ஸபா⁴வதே³வாதி³பா⁴வபூ⁴தம்.

பணிதா⁴னகவஸேனாதி சித்தஸ்ஸ ரூபாதீ³ஸு ட²பனகவஸேன. அஞ்ஞோபி ப³ந்து⁴ தண்ஹாய ஏவ ஹோதி, ஸோ பன அப³ந்து⁴பி ஹோதி. தண்ஹா பன நிச்சஸன்னிஸ்ஸிதாதி ‘‘பாடியேக்கோ ப³ந்தூ⁴’’தி வுத்தா. அஸனதோதி ப்³யாபனதோ பு⁴ஞ்ஜனதோ ச. தது³ப⁴யம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘அஜ்ஜோ²த்த²ரணதோ’’திஆதி³னா. ஆஸீஸனவஸேனாதி இச்ச²னவஸேன. அஞ்ஞேனாகாரேனாதி ஜப்பனாஜப்பிதத்தானம் ஜப்பாய அனஞ்ஞத்தத³ஸ்ஸனாகாரேன. சித்தம் பரியுட்டா²தீதி சித்தம் மூஸதி. மாரபாஸோதி மாரேன க³ஹிததாய ராகோ³ மாரபாஸோ.

1066. ஸங்கா²ரேஸு உப்பன்னோ கம்மபத²பே⁴த³ம் ந கரோதீதி ஏதேன ஸத்தேஸு உப்பன்னோ அட்டா²னகோபோ கரோதீதி விஞ்ஞாயதி. ‘‘அத்த²ம் மே நாசரி, ந சரதி, ந சரிஸ்ஸதி, பியஸ்ஸ மே மனாபஸ்ஸ அத்த²ம் நாசரி, ந சரதி, ந சரிஸ்ஸதி, அப்பியஸ்ஸ மே அமனாபஸ்ஸ அனத்த²ம் நாசரி, ந சரதி, ந சரிஸ்ஸதீ’’தி உப்பஜ்ஜமானோபி ஹி கோபோ அவத்து²ஸ்மிம் உப்பன்னத்தா அட்டா²னகோபோ ஏவ ப⁴விதும் யுத்தோ. ஆகா⁴தேந்தோதி ஹனந்தோ. புனருத்திதோ³ஸோ படிஸேதி⁴தோதி தோ³ஸ-பத³ஸ்ஸ படிவிரோத⁴-பத³ஸ்ஸ ச த்³விக்க²த்தும் ஆக³தத்தா வுத்தம். படிக⁴ஸ்ஸ வா விஸேஸனத்த²ம் புப்³பே³ ‘‘படிவிரோதோ⁴’’தி, பதோ³ஸாதி³விஸேஸனத்த²ம் ‘‘தோ³ஸோ’’தி ச வுத்தம், து³ஸ்ஸனாதி³விஸேஸனத்த²ம் பச்சா² ‘‘தோ³ஸோ’’தி, விரோத⁴விஸேஸனத்த²ஞ்ச ‘‘படிவிரோதோ⁴’’தி வுத்தந்தி நத்தி² புனருத்திதோ³ஸோ.

1091. அனித்³தா⁴ரிதபரிச்சே²தே³ த⁴ம்மானம் அத்தி²தாமத்ததீ³பகே மாதிகுத்³தே³ஸே அபரிச்சே²தே³ன ப³ஹுவசனேன உத்³தே³ஸோ கதோதி ப³ஹுவசனேனேவ புச்ச²தி – ‘‘கதமே த⁴ம்மா அப்பச்சயா’’தி. ஸபா⁴வஸங்கா²பரிச்சே²தா³தி³வஸேன ஹி த⁴ம்மே அஜானந்தஸ்ஸ வஸேன உத்³தே³ஸோ புச்சா² ச கரீயதீதி. தஸ்மா பரிச்சே²த³ம் அகத்வா உத்³தி³ட்டா² புச்சி²தா ச. இமேதி அஸங்க²ததா⁴துதோ உத்³த⁴ம் நத்தீ²தி தீ³பனத்த²ம் ஏகம்பி தம் நித்³தி³ஸித்வா ப³ஹுவசனேனேவ நிக³மனம் கதம் நித்³தே³ஸதோ புப்³பே³ போ³த⁴னேய்யஸ்ஸ அஜானனகாலம் உபாதா³ய.

1101. கிம் பன நத்தி², கிம் தேன ந வுத்தாதி யோஜனா காதப்³பா³. இத³மேவ மனோவிஞ்ஞேய்யந்தி நியமாபா⁴வோ வவத்தா²னாபா⁴வோ. சக்கு²விஞ்ஞாணாதி³விஞ்ஞேய்யமேவ சக்கா²தி³விஞ்ஞேய்யந்தி பாளியம் வுத்தந்தி மனோவிஞ்ஞாணவிஞ்ஞேய்யேனபி மனோவிஞ்ஞேய்யேன ப⁴விதப்³ப³ந்தி கத்வா அட்ட²கதா²ய ‘‘கிம் பன மனோவிஞ்ஞாணேனா’’திஆதி³ வுத்தம். கேஹிசி விஞ்ஞேய்யா கேஹிசி அவிஞ்ஞேய்யாதி இத³ம் காமாவசரம் மனோவிஞ்ஞாணம் ஆரம்மணாதி³வஸேன பி⁴ந்தி³த்வா யோஜேதப்³ப³ம். ரூபாவசராதி³ஆரம்மணேன ஹி காமாவசரமனோவிஞ்ஞாணேன ரூபராகா³தி³ஸம்பயுத்தேன ச காமாவசரத⁴ம்மா ந விஞ்ஞேய்யா, இதரேன ச விஞ்ஞேய்யா. ஏவம் காமாவசரானமேவ ஆரம்மணானம் கேஸஞ்சி ஸத்³தா³தீ³னம் ரூபாரம்மணாதீ³ஹி அவிஞ்ஞேய்யதா விஞ்ஞேய்யதா ச யோஜேதப்³பா³, ததா² த்³வாரபே⁴த³வஸேன. அத² வா ஸோமனஸ்ஸஸஹக³தஸந்தீரணம் இட்டா²ரம்மணமேவாதி இதரம் தேன ந விஞ்ஞேய்யம். ஏவம் உபேக்கா²ஸஹக³தே குஸலவிபாகே அகுஸலவிபாகே சாதி ஸப்³ப³த்த² யதா²யோக³ம் யோஜேதப்³ப³ம். ரூபாவசராத³யோ காமாவசரவிபாகாதீ³ஹி அவிஞ்ஞேய்யா, கேசிதே³வ விஞ்ஞேய்யா அரூபாவசரேஹீதி யோஜேதப்³ப³ம் அனுவத்தமானத்தா. நிப்³பா³னேன அவிஞ்ஞேய்யத்தாதி ‘‘கேஹிசி அவிஞ்ஞேய்யா’’தி இமஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ அத்த²ஸம்ப⁴வமத்தம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம், ந நிப்³பா³னஸ்ஸ அனுவத்தமானமனோவிஞ்ஞாணபா⁴வதோ.

1102. பஞ்சகாமகு³ணிகராகோ³தி உக்கட்ட²வஸேன வுத்தம். ப⁴வாஸவம் ட²பேத்வா ஸப்³போ³ லோபோ⁴ காமாஸவோதி யுத்தம் ஸியா. ஸஸ்ஸததி³ட்டி²ஸஹக³தோ ராகோ³ ப⁴வதி³ட்டி²ஸம்பயுத்தத்தா ‘‘ப⁴வாஸவோ’’தி அட்ட²கதா²யம் வுத்தோ. ப⁴வாஸவோ பன ‘‘தி³ட்டி²க³தவிப்பயுத்தேஸு ஏவ உப்பஜ்ஜதீ’’தி பாளியம் வுத்தோ. ஸோபி ராகோ³ காமாஸவோ ப⁴விதும் யுத்தோ. தி³ட்ட²த⁴ம்மிகஸம்பராயிகது³க்கா²னம் காரணபூ⁴தா காமாஸவாத³யோபி த்³விதா⁴ வுத்தா.

1103. காமாஸவனித்³தே³ஸே ச காமேஸூதி காமராக³தி³ட்டி²ராகா³தி³ஆரம்மணபூ⁴தேஸு தேபூ⁴மகேஸு வத்து²காமேஸூதி அத்தோ² ஸம்ப⁴வதி. தத்த² ஹி உப்பஜ்ஜமானா ஸா தண்ஹா ஸப்³பா³பி ந காமச்ச²ந்தா³தி³னாமம் ந லப⁴தீதி. கத்துகம்யதாச²ந்தோ³ அகுஸலேபி உப்பஜ்ஜதி, ந பன த⁴ம்மச்ச²ந்தோ³.

1105. அஞ்ஞம் ஜீவந்தி க³ஹணம் யதி³பி உபாதா³னக்க²ந்தே⁴ஸ்வேவ பவத்ததி, ரூபே…பே… விஞ்ஞாணே வா பன ந பதிட்டா²தி. ததோ அஞ்ஞம் கத்வா ஜீவம் க³ண்ஹாதீதி ஸஸ்ஸததி³ட்டி² ஹோதீதி. ப்³ரஹ்மாதி³ம் ஏகச்சம் அத்தானம் ‘‘ஹோதீ’’தி நிச்சதோ அஞ்ஞஞ்ச ‘‘ந ஹோதீ’’தி அனிச்சதோ க³ண்ஹந்தஸ்ஸ ‘‘ஹோதி ச ந ச ஹோதீ’’தி ஏகச்சஸஸ்ஸததி³ட்டி². ‘‘ஹோதீ’’தி ச புட்டே² ‘‘நேவா’’தி, ‘‘ந ஹோதீ’’தி ச புட்டே² ‘‘ந’’இதி ஸப்³ப³த்த² படிக்கி²பந்தஸ்ஸ அமராவிக்கே²பதி³ட்டி², அமரா அனுபச்சே²தா³, அமரமச்ச²ஸதி³ஸீ வா விக்கே²பதி³ட்டீ²தி அத்தோ².

பஞ்சகாமகு³ணிகோ ராகோ³ காமாஸவோதி வுத்தோதி கத்வா ப்³ரஹ்மானம் விமானாதீ³ஸு ராக³ஸ்ஸ தி³ட்டி²ராக³ஸ்ஸ ச காமாஸவபா⁴வம் படிக்கி²பதி. யதி³ பன லோபோ⁴ காமாஸவப⁴வாஸவவினிமுத்தோ அத்தி², ஸோ யதா³ தி³ட்டி²க³தவிப்பயுத்தேஸு உப்பஜ்ஜதி, ததா³ தேன ஸம்பயுத்தோ அவிஜ்ஜாஸவோ ஆஸவவிப்பயுத்தோதி தோ³மனஸ்ஸவிசிகிச்சு²த்³த⁴ச்சஸம்பயுத்தஸ்ஸ விய தஸ்ஸபி ஆஸவவிப்பயுத்ததா வத்தப்³பா³ ஸியா ‘‘சதூஸு தி³ட்டி²க³தவிப்பயுத்தேஸு லோப⁴ஸஹக³தேஸு சித்துப்பாதே³ஸு உப்பன்னோ மோஹோ ஸியா ஆஸவஸம்பயுத்தோ ஸியா ஆஸவவிப்பயுத்தோ’’தி. ‘‘காமாஸவோ அட்ட²ஸு லோப⁴ஸஹக³தேஸு சித்துப்பாதே³ஸு உப்பஜ்ஜதீ’’தி, ‘‘காமாஸவம் படிச்ச தி³ட்டா²ஸவோ அவிஜ்ஜாஸவோ’’தி (பட்டா². 3.3.1) ச வசனதோ தி³ட்டி²ஸஹக³தோ ராகோ³ காமாஸவோ ந ஹோதீதி ந ஸக்கா வத்தும். கிலேஸபடிபாடியாபி ஆஹரிதும் வட்டதீதி ஆஸவானம் வசனம் பஹாதப்³ப³த³ஸ்ஸனத்த²ந்தி கத்வா தே பஹானே ஆஹரியமானா பஹாதப்³பா³னம்பி தேஸம் கிலேஸானம் உத்³தே³ஸக்கமேன ஆஹரிதும் வட்டந்தி பஜஹனகானம் மக்³கா³னம்பீதி அத்தோ².

1121. பட²மகமானபா⁴ஜனீயேதி ‘‘ஸேய்யோஹமஸ்மீ’’தி மானஸ்ஸ நித்³தே³ஸே. தத்த² ஹி ‘‘ஏகச்சோ ஜாதியா வா கோ³த்தேன வா கோலபுத்தியேன வா வண்ணபோக்க²ரதாய வா த⁴னேன வா அஜ்ஜே²னேன வா கம்மாயதனேன வா ஸிப்பாயதனேன வா விஜ்ஜாட்டா²னேன வா ஸுதேன வா படிபா⁴னேன வா அஞ்ஞதரஞ்ஞதரேன வா வத்து²னா மானம் ஜப்பேதி, யோ ஏவரூபோ மானோ மஞ்ஞனா…பே… கேதுகம்யதா சித்தஸ்ஸா’’தி (விப⁴. 866) ஸேய்யஸ்ஸ ஸதி³ஸஸ்ஸ ஹீனஸ்ஸ ச பவத்தமானோ புக்³க³லவிஸேஸம் அனாமஸித்வா ஸேய்யமானோ விப⁴த்தோதி இமமத்த²ம் ஸந்தா⁴ய ‘‘ஏகோ மானோ திண்ணம் ஜனானம் உப்பஜ்ஜதீதி கதி²தோ’’தி ஆஹ. ந கேவலஞ்சாயம் பட²மகமானபா⁴ஜனீயே ஏவ ஏவம் கதி²தோ, து³தியகததியகமானபா⁴ஜனீயேபி கதி²தோ ஏவாதி நித³ஸ்ஸனமத்த²ம் ஏதம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். அத² வா புக்³க³லே அனிஸ்ஸாய வுத்தானம் திண்ணம்பி மானானம் பா⁴ஜனீயம் ‘‘பட²மகமானபா⁴ஜனீயே’’தி ஆஹ. ஸேய்யஸ்ஸ ‘‘ஸேய்யோஹமஸ்மீதி மானோ’’திஆதீ³னஞ்ஹி புக்³க³லம் ஆமஸித்வா வுத்தானம் நவன்னம் மானானம் பா⁴ஜனீயம் து³தியகமானபா⁴ஜனீயம் ஹோதி, தஸ்ஸ மானராஸிஸ்ஸ புக்³க³லம் அனாமஸித்வா வுத்தமானராஸிதோ து³தியததியகத்தாதி, அதா²பி ச யதா²வுத்தே து³தியகமானபா⁴ஜனீயே ‘‘ஏகேகஸ்ஸ தயோ தயோ மானா உப்பஜ்ஜந்தீதி கதி²த’’ந்தி இத⁴ வுத்தாய அத்த²வண்ணனாய ஸமானத³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘பட²மகமானபா⁴ஜனீயே’’தி வுத்தம். ஸோ ஏவ மானோ இதா⁴க³தோதி தத்த² கதி²தோ ஏவ அத்தோ² யுஜ்ஜதீதி அதி⁴ப்பாயோ. மானகரணவஸேனாதி ‘‘ஸேய்யோ’’திஆதி³கிச்சகரணவஸேன. அபராபரே உபாதா³யாதி இத³ம் புரிமபுரிமா மானா அபராபரே உபனிஸ்ஸயபா⁴வேன தே உப்பாதே³ந்தா அச்சுக்³க³ச்ச²ந்தீதி இமமத்த²ம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். கேதுகம்யதாசித்தம் அச்சுக்³க³தபா⁴வம் க³ச்ச²தீதி கத்வா சித்தேனேவ விஸேஸிதம்.

1126. அக்க²மனபா⁴வப்பகாஸனம் கி²ய்யனம். மனேன பியகரணந்தி ஏவம்பகாரம் பூஜனம் மானனந்தி வுச்சதீதி அத்தோ². இஸ்ஸாகரணவஸேனாதி லாபா⁴தி³அக்க²மனகிச்சவஸேன.

1127. அரியஸாவகாதி வசனம் ‘‘அரியஸாவகானம்யேவ படிவேதோ⁴ அத்தி², தே ச தம் ந மச்ச²ராயந்தீ’’தி படிவேத⁴த⁴ம்மே மச்ச²ரியாபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம். க³ந்தோ²தி பாளி. கதா²மக்³கோ³தி அட்ட²கதா²பப³ந்தோ⁴. த⁴ம்மந்தரந்தி குஸலாதி³த⁴ம்மம் பி⁴ந்தி³த்வா அகுஸலாதி³ம் அத்தனோ லோலதாய ததா²க³தபா⁴ஸிதம் தித்தி²யபா⁴ஸிதம் வா கரோந்தோ ஆலோலேஸ்ஸதி. அத்தானம் ஆவிகத்வாதி அத்தானம் அஞ்ஞதா² ஸந்தம் அஞ்ஞதா² பவேத³யித்வா. யோ பனாதி தித்தி²யோ க³ஹட்டோ² வா அத்தனோ ஸமயஸ்ஸ ஸதோ³ஸபா⁴வம் த³ட்டு²ம் அனிச்ச²ந்தோ அஞ்ஞாணேன அபி⁴னிவேஸேன வா.

ப்³யாபிதுமனிச்சோ²தி விவிச்சோ², தஸ்ஸ பா⁴வோ வேவிச்ச²ம். அனாத³ரோதி மச்ச²ரியேன தா³னே ஆத³ரரஹிதோ. கடச்சு²னா கா³ஹோ ப⁴த்தஸ்ஸ கடச்சு²க்³கா³ஹோ, கடச்சு²க்³கா³ஹோ விய கடச்சு²க்³கா³ஹோ. யதா² ஹி கடச்சு²க்³கா³ஹோ யதா²வுத்தே ப⁴த்தே ந ஸம்பஸாரயதி, ஏவம் மச்ச²ரியம்பி ஆவாஸாதீ³ஸூதி. க³ய்ஹதி ஏதேனாதி வா கா³ஹோ, கடச்சு² ஏவ கா³ஹோ கடச்சு²க்³கா³ஹோ. ஸோ யதா² ஸங்குடிதக்³கோ³ ந ஸம்பஸாரயதி, ஏவம் மச்ச²ரியம்பீதி. ஆவரித்வா க³ஹிதம் அக்³க³ஹிதம், தஸ்ஸ பா⁴வோ அக்³க³ஹிதத்தம், மச்ச²ரியம். ‘‘ஆவாஸாதி³ பரேஹி ஸாதா⁴ரணமஸாதா⁴ரணம் வா மய்ஹேவ ஹோதூ’’தி பவத்திவஸேன அத்தஸம்பத்திக்³க³ஹணலக்க²ணதா, ‘‘மா அஞ்ஞஸ்ஸா’’தி பவத்திவஸேன அத்தஸம்பத்தினிகூ³ஹணலக்க²ணதா ச யோஜேதப்³பா³. யம் பன ‘‘பரஸந்தகம் க³ண்ஹிதுகாமோ’’தி வுத்தம், தம் மச்ச²ரியஸ்ஸ பரஸந்தகலோப⁴ஸ்ஸ உபனிஸ்ஸயபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதும் வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். யதி³ ஹி தம் மச்ச²ரியப்பவத்தித³ஸ்ஸனம், பரஸம்பத்திக்³க³ஹணலக்க²ணதா ச வத்தப்³பா³ ஸியாதி.

1140. அபி⁴ஜ்ஜா²காமராகா³னம் விஸேஸோ ஆஸவத்³வயஏகாஸவபா⁴வோ ஸியா, நஅபி⁴ஜ்ஜா²ய நோஆஸவபா⁴வோ சாதி நோஆஸவலோப⁴ஸ்ஸ ஸப்³பா⁴வோ விசாரேதப்³போ³. ந ஹி அத்தி² ‘‘ஆஸவோ ச நோஆஸவோ ச த⁴ம்மா ஆஸவஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஆஸவஸ்ஸ ச நோஆஸவஸ்ஸ ச த⁴ம்மஸ்ஸ ஹேதுபச்சயேன பச்சயோ’’தி ஸத்தமோ ச நவமோ ச பஞ்ஹோ. க³ணனாய ச ‘‘ஹேதுயா ஸத்தா’’தி வுத்தம், ந ‘‘நவா’’தி. தி³ட்டி²ஸம்பயுத்தே பன லோபே⁴ நோஆஸவே விஜ்ஜமானே ஸத்தமனவமாபி பஞ்ஹவிஸ்ஸஜ்ஜனம் லபே⁴ய்யும், க³ணனா ச ‘‘ஹேதுயா நவா’’தி வத்தப்³பா³ ஸியா. தி³ட்டி²விப்பயுத்தே ச லோபே⁴ நோஆஸவே விஜ்ஜமானே புப்³பே³ த³ஸ்ஸிதோ தோ³ஸோதி.

1159. காமச்ச²ந்த³னீவரணனித்³தே³ஸே காமேஸூதி தேபூ⁴மகேஸு ஸாஸவேஸு ஸப்³பே³ஸு வத்து²காமேஸு. ஸப்³போ³ ஹி லோபோ⁴ காமச்ச²ந்த³னீவரணம். தேனேவ தஸ்ஸ ஆருப்பே உப்பத்தி வுத்தா ‘‘நீவரணம் த⁴ம்மம் படிச்ச நீவரணோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி ந புரேஜாதபச்சயா. ஆருப்பே காமச்ச²ந்த³னீவரணம் படிச்ச உத்³த⁴ச்சனீவரணம் அவிஜ்ஜானீவரணம். ஆருப்பே காமச்ச²ந்த³னீவரணம் படிச்ச தி²னமித்³த⁴னீவரணம் உத்³த⁴ச்சனீவரணம் அவிஜ்ஜானீவரண’’ந்தி (பட்டா². 3.8.1).

1162. இரியாபதி²கசித்தந்தி இரியாபதூ²பத்த²ம்ப⁴கம் அட்ட²பஞ்ஞாஸவித⁴ம் சித்தம். தத்த² பன ப³லவதி²னமித்³த⁴ஸஹக³தம் சித்தம் ‘‘இரியாபத²ம் ஸந்தா⁴ரேதும் அஸக்கோந்த’’ந்தி வுத்தம். ஓலீயதீதி ஓலம்ப³தி.

1163. ஓனய்ஹதீதி சா²தே³தி, அவத்த²ரதி வா. நானாரம்மணேஸு பவத்தினிவாரணேன, விப்பா²ரிகதானிவாரணேனேவ வா அந்தோஸமோரோதோ⁴. ஏகச்சானந்தி ஸிரீஸாதி³ருக்கா²னம். ரூபகாயேனேவ ஸியும், தேன ஸுக²ப்படிஸம்வேத³னனிப்³பா³னஸச்சி²கிரியானம் ரூபதாபத்தி ஸியாதி அதி⁴ப்பாயோ. தஸ்மாதி ‘‘காயஸ்ஸா’’தி வசனஸ்ஸ ரூபத்தாஸாத⁴கத்தா. ந ஹி நாமகாயோ ஸுபதீதி இத³ம் தி²னமித்³த⁴ஸமுட்டி²தரூபேஹி ரூபகாயஸ்ஸ க³ருபா⁴வப்பத்தம் அங்க³பச்சங்கா³தீ³னம் ஸம்ஸீத³னம் ஸோப்பந்தி ஸந்தா⁴ய வுத்தம், ந ஜாக³ரணசித்தரஹிதம் ப⁴வங்க³ஸந்ததிந்தி. தஸ்ஸ ப²லத்தாதி ப²லூபசாரேன இந்த்³ரியம் விய மித்³த⁴ம் த³ஸ்ஸேதும் மித்³த⁴ஸ்ஸ ப²லத்தா இந்த்³ரியனித்³தே³ஸே விய லிங்கா³தீ³னி மித்³த⁴னித்³தே³ஸேபி ஸோப்பாதீ³னி வுத்தானீதி அத்தோ².

ரூபகாயஸ்ஸ அந்தோஸமோரோதோ⁴ நத்தீ²தி ஸோ நாமகாயே வுத்தோதி விஞ்ஞாயதி. தேன ஸஹ வுத்தா ஓனாஹபரியோனாஹா ச. ரூபகாயஸ்ஸ வா விப்பா²ரிகாவிப்பா²ரிகபா⁴வோ நாம அத்தனோ ஸபா⁴வேன நத்தி², நாமகாயஸ்ஸ நாமகாயே விப்பா²ரிகே லஹுகோ, அவிப்பா²ரிகே க³ருகோதி அவிப்பா²ரிகபா⁴வேன ஓனாஹனாதி³ நாமகாயஸ்ஸேவ ஹோதீதி ஓனாஹனாத³யோபி நாமகாயே விஞ்ஞாயந்தி. தேனாஹ ‘‘ந ஹி ரூபம் நாமகாயஸ்ஸ ஓனாஹோ…பே… ஹோதீ’’தி. ஆவரணபா⁴வோ விய ஹி ஓனாஹனாதி³பா⁴வோபி நாமகாயஸ்ஸேவ ஹோதீதி. இதரோ அதி⁴ப்பாயம் அஜானந்தோ மேகா⁴தீ³ஹி ரூபேஹி ரூபானம் ஓனாஹனாதி³ம் பஸ்ஸந்தோ ‘‘நனு சா’’திஆதி³மாஹ. யதி³ ஏவந்தி யதி³ ரூபஸ்ஸ ஓனாஹனாதி³தா ஸித்³தா⁴, அரூபஸ்ஸ ந ஸியா, ஸேதுப³ந்தா⁴தீ³ஸு ரூபஸ்ஸ ஆவரணம் தி³ட்ட²ந்தி ஆவரணம்பி அரூபஸ்ஸ ந ப⁴வேய்யாதி அத்தோ².

ஸுராமேரயபானம் அகுஸலந்தி கத்வா யுத்தோ தஸ்ஸ உபக்கிலேஸபா⁴வோ, ஸுரா…பே… பமாத³ட்டா²னானுயோக³ஸ்ஸ ச அகுஸலத்தா பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணபா⁴வோ யுத்தோ, ததா²பி பரஸ்ஸ அதி⁴ப்பாயம் அனுஜானித்வா ஸுராமேரயஸ்ஸ உபக்கிலேஸதா பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணதா ச உபக்கிலேஸானம் பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணானஞ்ச பச்சயத்தா ப²லவோஹாரேன வுத்தாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘ந, பச்சயனித்³தே³ஸதோ’’தி. ஏவமேவ கோ²தி யதா² ஜாதரூபஸ்ஸ அயோ லோஹம் திபு ஸீஸம் ஸஜ்ஜந்தி பஞ்சுபக்கிலேஸேஹி உபக்கிலிட்ட²ம் ஜாதரூபம் ந சேவ முது³ ஹோதி, ந ச கம்மனியம், ந ச பப⁴ஸ்ஸரம் பப⁴ங்கு³ ச, ந ச ஸம்மா உபேதி கம்மாய, ஏவமேவ. பச்சயனித்³தே³ஸதோதி உபக்கிலேஸபஞ்ஞாது³ப்³ப³லீகரணானம் பச்சயபா⁴வனித்³தே³ஸதோ, பச்சயே ப²லனித்³தே³ஸதோதி அத்தோ². ஸயமேவ கிலேஸோ உபக்கிலேஸனித்³தே³ஸேஸு நித்³தி³ட்டோ²தி அதி⁴ப்பாயோ.

நீவரணம் ஹுத்வாவ நீவரணஸம்பயுத்தே த³ஸ்ஸியமானே ந நீவரணதாத³ஸ்ஸனத்தோ² ஆரம்போ⁴, அத² கோ² ஸித்³த⁴னீவரணபா⁴வஸ்ஸ நீவரணஸம்பயுத்ததாத³ஸ்ஸனத்தோ²தி யதா²லாப⁴வஸேன ச அஸம்பயுத்தஸ்ஸ வசனம் ந யுஜ்ஜதி. யதா² ஹி திட்ட²ந்தம்பி சரந்தம்பீதி ஸிப்பிஸம்பு³காதீ³ஸு யதா²லாப⁴ஸம்ப⁴வம் தம் த்³வயம் வுத்தம், ந ஏவம் ‘‘தி²னமித்³த⁴னீவரணம் ஸம்பயுத்தம்பி அஸம்பயுத்தம்பீ’’தி வசனம் அத்தி², யம் யதா²லாப⁴ம் ஸம்ப⁴வேய்யாதி. சித்தஜஸ்ஸாஸம்ப⁴வவசனதோதி ‘‘சத்தத்தா’’திஆதி³வசனஸ்ஸ ஜா²னக்க²ணே சித்தஜஸ்ஸ தி²னமித்³த⁴ஸ்ஸ அஸம்ப⁴வவசனபா⁴வதோதி அத்தோ², ‘‘சத்தத்தா’’திஆதி³வசனேன வா அஸம்ப⁴வஸ்ஸ வசனதோ பகாஸனதோதி அத்தோ².

காமேஸு கோ² பன…பே… ஸுதி³ட்டோ²தி இமினா காமாதீ³னவே அஞ்ஞாணஸ்ஸ பஹானமாஹ. தம் தத்த² பஹானந்தி தம் தத்த² ரூபே பஹானந்தி பஹானம் அபேக்கி²த்வா ‘‘த’’ந்தி வுத்தம், தம் வினயனந்தி வா அத்தோ². தேன ரூபஸ்ஸ அப்பஹாதப்³ப³த்தமேவ த³ஸ்ஸேதி, ந பன ‘‘ச² த⁴ம்மே பஹாயா’’திஆதீ³ஸு மித்³த⁴ஸ்ஸ அப்பஹாதப்³ப³தாத³ஸ்ஸனதோ அஞ்ஞோ பகாரோ வுத்தோ. ந யதா²…பே… வுத்தந்தி ச² த⁴ம்மா பஞ்ச நீவரணானி ச யதா² பஹாதப்³பா³னேவ ஹோந்தானி ‘‘பஹாதப்³பா³னீ’’தி வுத்தானி, ந ஏவம் ரூபம் பஹாதப்³ப³மேவ ஹோந்தம் ‘‘பஹாதப்³ப³’’ந்தி வுத்தந்தி அத்தோ².

அஞ்ஞேஹி ச ஸுத்தேஹீதி வுத்தஸுத்தானம் த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘ததா² ஹீ’’திஆதி³மாஹ. குஸலப்பவத்திம் ஆவரந்தீதி ஆவரணா. நீவாரேந்தீதி நீவரணா. சித்தம் அபி⁴ப⁴வந்தா ஆரோஹந்தீதி சேதஸோ அஜ்ஜா²ருஹா. ஆவரணாதி³கிச்சஞ்ச அரூபஸ்ஸேவ யுஜ்ஜதி, ததா² அந்த⁴கரணாதி³கிச்சம். தத்த² சதூஸு பதே³ஸு புரிமபுரிமஸ்ஸ பச்சி²மபச்சி²மோ அத்தோ². ஸம்ஸாரது³க்க²ம் விகா⁴தோ, தம்ஜனகதாய விகா⁴தபக்கி²கம். சேதஸோ பரியுட்டா²னம் அயோனிஸோமனஸிகாரதோ உப்பத்தி அகுஸலராஸிபா⁴வோ ச அரூபஸ்ஸேவ ஹோதீதி அரூபமேவ மித்³த⁴ம்.

1166. க³ணபோ⁴ஜனாதி³அகப்பியபோ⁴ஜனம் கப்பியஸஞ்ஞீ பு⁴ஞ்ஜித்வா புன ஜானித்வா கோசி விப்படிஸாரீ ஹோதி, அனவஜ்ஜஞ்ச பி⁴க்கு²த³ஸ்ஸனசேதியவந்த³னாதி³ம் வஜ்ஜஸஞ்ஞீ அகத்வா கத்வா ச கோசி அஸ்ஸத்³தோ⁴ விப்படிஸாரீ ஹோதி. வத்து²ந்தி மூலம். ஏவரூபந்தி மூலவஸேன ஏவம்பகாரந்தி அத்தோ². குக்குச்சபத³ம் யேவாபனகேஸு ‘‘குச்சி²தம் கதம் குகதம், தஸ்ஸ பா⁴வோ’’தி வுத்தத்த²மேவ. குக்குச்சாயனாகாரோதி குக்குச்சபா⁴வனாகாரோ குக்குச்சகரணாகாரோ குக்குச்சக³மனாகாரோ வா. ஏதேன குக்குச்சம் கிரியபா⁴வேன த³ஸ்ஸேதி. ‘‘கப்பதி ந கப்பதீ’’தி பவத்தசித்துப்பாதோ³வ வினயகுக்குச்சம்.

1176. சித்தவிக்கி²பனகிச்சஸாமஞ்ஞேன உத்³த⁴ச்சம் குக்குச்சஞ்ச ஸஹ வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். காமச்ச²ந்த³ஸ்ஸ அனாகா³மிமக்³கே³ன பஹானம் உக்கட்ட²னீவரணவஸேன வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். யதி³ ஹி லோபோ⁴ நோனீவரணோ ஸியா, ‘‘நோனீவரணோ த⁴ம்மோ நீவரணஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஹேதுபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³ வத்தப்³ப³ம் ஸியா, ந சேதம் வுத்தம். க³ணனாய ச ‘‘ஹேதுயா சத்தாரீ’’தி வுத்தம், ந ‘‘நவா’’தி. தஸ்மா ஸப்³போ³ லோபோ⁴ காமச்ச²ந்த³னீவரணந்தி அரஹத்தமக்³கே³னஸ்ஸ பஹானவசனம் யுத்தம்.

1219. காமோ சாதி கிலேஸகாமோ ச. புரிமதி³ட்டி²ம் உத்தரதி³ட்டி² உபாதி³யதீதி புரிமதி³ட்டி²ம் ‘‘ஸஸ்ஸதோ’’தி க³ண்ஹந்தீ உபாதி³யதி, புரிமதி³ட்டி²ஆகாரேனேவ வா உப்பஜ்ஜமானா உத்தரதி³ட்டி² தேனேவ புரிமதி³ட்டி²ம் த³ள்ஹம் கரோந்தீ தம் உபாதி³யதீதி வுத்தம். கோ³ஸீலகோ³வதாதீ³னீதி ததா²பூ⁴தம் தி³ட்டி²மாஹ. அபி⁴னிவேஸதோதி அபி⁴னிவேஸபா⁴வதோ, அபி⁴னிவிஸனதோ வா. அத்தவாத³மத்தமேவாதி அத்தஸ்ஸ அபா⁴வா ‘‘அத்தா’’தி இத³ம் வசனமத்தமேவ. உபாதி³யந்தி த³ள்ஹம் க³ண்ஹந்தி. கத²ம்? அத்தாதி. அத்தாதி ஹி அபி⁴னிவிஸந்தா வசனமேவ த³ள்ஹம் கத்வா க³ண்ஹந்தீதி அத்தோ². ஏவம் அத்தவாத³மத்தமேவ உபாதி³யந்தீதி வுத்தம். ‘‘அத்தவாத³மத்த’’ந்தி வா வாசாவத்து²மத்தமாஹ. வாசாவத்து²மத்தமேவ ஹி ‘‘அத்தா’’தி உபாதி³யந்தி அத்த²ஸ்ஸ அபா⁴வாதி.

1221. தி³ன்னந்தி தா³னமாஹ, தம் அப²லத்தா ரூபம் விய தா³னம் நாம ந ஹோதீதி படிக்கி²பதி. மஹாவிஜிதயஞ்ஞஸதி³ஸோ யஞ்ஞோ மஹாயாகோ³. ஆமந்தேத்வா ஹவனம் தா³னம் ஆஹுனம், பாஹுனானம் அதிதீ²னம் அதிதி²கிரியா பாஹுனம், ஆவாஹாதீ³ஸு மங்க³லத்த²ம் தா³னம் மங்க³லகிரியா. பரலோகே டி²தோ இமம் லோகம் ‘‘நத்தீ²’’தி க³ண்ஹாதீதி இமம் லோகம் அவேக்கி²த்வா பரலோகோ, பரஞ்ச அவேக்கி²த்வா அயம் லோகோ ஹோதி க³ந்தப்³ப³தோ ஆக³ந்தப்³ப³தோ சாதி பரலோகதோ இதா⁴க³மனஸ்ஸ அபா⁴வா தத்தே²வ உச்சி²ஜ்ஜனதோ சித்தேன பரலோகே டி²தோ இமம் லோகம் ‘‘நத்தீ²’’தி க³ண்ஹாதீதி அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ந ஹி அயம் தி³ட்டி² பரலோகே நிப்³ப³த்தஸ்ஸேவ ஹோதீதி. இத⁴லோகே டி²தோதி ஏத்தா²பி அயமேவ நயோ. அயம் வா ஏத்த² அத்தோ² ‘‘ஸம்ஸரணப்பதே³ஸோ இத⁴லோகோ ச பரலோகோ ச நாம கோசி நத்தி² ஸம்ஸரணஸ்ஸ அபா⁴வா தத்த² தத்தே²வ உச்சி²ஜ்ஜனதோ’’தி. புரிமப⁴வதோ பச்சி²மப⁴வே உபபதனம் உபபாதோ, ஸோ யேஸம் ஸீலம், தே ஓபபாதிகா. தே பன சவனகா உபபஜ்ஜனகா ஹோந்தீதி கத்வா ஆஹ ‘‘சவனகஉபபஜ்ஜனகஸத்தா நத்தீ²தி க³ண்ஹாதீ’’தி. அனுலோமப்படிபத³ந்தி நிப்³பா³னானுகூலம் ஸீலாதி³ப்படிபத³ம்.

1236. நிப்பதே³ஸதோவ க³ஹிதோதி இமினா யம் ஆஸவகோ³ச்ச²கே ப்³ரஹ்மானம் கப்பருக்கா²தீ³ஸு ராக³ஸ்ஸ ச தி³ட்டி²ராக³ஸ்ஸ ச அஸங்க³ஹணேன நீவரணகோ³ச்ச²கே ச காமச்ச²ந்த³ஸ்ஸ அனாகா³மிமக்³கே³ன பஹாதப்³ப³தாத³ஸ்ஸனேன ஸப்பதே³ஸத்தம் வுத்தம், தம் நிவாரிதம் ஹோதி. அரஹத்தமக்³கே³னாதி வசனேன சதூஹி மக்³கே³ஹி பஹாதப்³ப³தா வுத்தாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ந ஹி புரிமேஹி அதனுகதா மோஹாத³யோ அரஹத்தமக்³கே³ன பஹீயந்தீதி.

1287. நிரதிஅத்தே²னாதி பீதிவிரஹேன, ப³லவனிகந்திவிரஹேன வா. ந ஹி து³க்கா²ய வேத³னாய ரஜ்ஜந்தீதி. அவ-ஸத்³தே³ன அவகா³ஹத்தோ² அதோ⁴அத்தோ² சாதி த்³விதா⁴ அவ-ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² வுத்தோ.

1301. விசிகிச்சா²ஸஹக³தோ மோஹரணோ பஹானேகட்டே²ன தி³ட்டி²ஸம்பயுத்தேன ராக³ரணேன ஸரணோ, உத்³த⁴ச்சஸஹக³தோ ரூபராக³அரூபராக³ஸங்கா²தேன. அரணவிப⁴ங்க³ஸுத்தே (ம. நி. 3.333) பன ‘‘யோ காமபடிஸந்தி⁴ஸுகி²னோ ஸோமனஸ்ஸானுயோகோ³ ஹீனோ க³ம்மோ போது²ஜ்ஜனிகோ அனரியோ அனத்த²ஸம்ஹிதோ, ஸது³க்கோ² ஏஸோ த⁴ம்மோ ஸஉபகா⁴தோ ஸஉபாயாஸோ ஸபரிளாஹோ மிச்சா²படிபதா³. தஸ்மா ஏஸோ த⁴ம்மோ ஸரணோ’’திஆதி³வசனதோ ப²லபூ⁴தது³க்க²உபகா⁴தஉபாயாஸபரிளாஹஸபா⁴வபூ⁴தோ மிச்சா²படிபதா³பா⁴வோவ ‘‘ஸரணோ’’தி விஞ்ஞாயதீதி தேஹி ஸப்³பா³குஸலானம் ஸரணதா ஸித்³தா⁴ ஹோதீதி.

ஸுத்தந்திகது³கனிக்கே²பகதா²வண்ணனா

1303. விவேசிதத்தாதி விஸும் கதத்தா பகாஸிதத்தா. அஸேஸேத்வா கே²பேதீதி வஜிரம் அத்தனா பதிதட்டா²னம் அஸேஸேத்வா கே²பேதி புன அபாகதிகதாஆபாத³னேன.

1311. தப்பதீதி விப்படிஸாரீ ஹோதி, அனுஸோசதி வா.

1313. அஹந்தி இதி-ஸத்³த³பரேன அஹம்-ஸத்³தே³ன ஹேதுபூ⁴தேன யோ அத்தோ² விஞ்ஞாயதி, ஸோ ஸம்கதீ²யதி, உதீ³ரீயதீதி அத்தோ². அஞ்ஞதா² ஹி வுச்சமானஸ்ஸ வசனேன பகாஸியமானஸ்ஸ பத³த்த²ஸ்ஸ ஸங்கா²தி³பா⁴வே ஸப்³பே³ஸம் குஸலாதி³த⁴ம்மானம் அதி⁴வசனாதி³தா ஸியாதி. பா⁴வோதி ஸத்தவேவசனந்தி ப⁴ணந்தி, தா⁴துயா வா ஏதம் அதி⁴வசனம். த³த்தோதி ஏத்தாவதா ஸத்தபஞ்ஞத்திம் த³ஸ்ஸேத்வா அஞ்ஞம்பி உபாதா³பஞ்ஞத்திம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘மஞ்சோ’’திஆதி³மாஹ. அஹந்தி ச பவத்தம் அதி⁴வசனம் வத³ந்தேன ஸுணந்தேன ச புப்³பே³ க³ஹிதஸஞ்ஞேன அத்த²ப்பகாஸனபா⁴வேன விஞ்ஞாயதி. ந ஹி தஸ்மிம் அவிஞ்ஞாதே தத³த்த²விஜானனம் அத்தீ²தி விஸேஸேன அதி⁴வசனம் ‘‘ஞாயதீதி ஸமஞ்ஞா’’தி வுத்தம். ஏதஸ்ஸத்த²ஸ்ஸ அஹந்தி இத³ம் அதி⁴வசனந்தி ஏவம் வா ஸஞ்ஞாக³ஹணவஸேன ஞாயதி ஸமஞ்ஞாயதி பாகடா ஹோதீதி ஸமஞ்ஞா. பஞ்ஞாபீயதீதி அஹந்தி இத³ம் ஏதஸ்ஸ அதி⁴வசனந்தி ஏவம் ட²பீயதீதி அத்தோ². வோஹரீயதீதி வுச்சதி. உத்³தே⁴ய்யந்தி உத்³த⁴ரிதப்³ப³ம். அபி நாமஸஹஸ்ஸதோதி அனேகேஹிபி நாமஸஹஸ்ஸேஹீதி அத்தோ². ஸயமேவ உபபதனஸீலம் நாமம் ‘‘ஓபபாதிகனாம’’ந்தி வுச்சதி.

கரீயதீதி கம்மம், நாமமேவ கம்மம் நாமகம்மம். ததா² நாமதே⁴ய்யம். கரணட²பனஸத்³தா³பி ஹி கம்மத்தா² ஹோந்தீதி. அத² கரணத்தா², கரீயதி ச ட²பீயதி ச ஏதேன அத்தோ² ஏவம்னாமோதி பஞ்ஞாபீயதீதி கரணம் ட²பனஞ்ச நாம ஹோதி. அத² பா⁴வத்தா², ஞாபனமத்தமேவ கரணம் ட²பனந்தி ச வுத்தம். நாமனிருத்தி நாமப்³யஞ்ஜனந்தி நாமமிச்சேவ வுத்தம் ஹோதி. ந ஹி பத²வீஸங்கா²தம் அத்த²ப்பகாரமத்தம் நிவத³தி ப்³யஞ்ஜயதி வா பத²வீதி நாமம் நிவத³தி ப்³யஞ்ஜயதி வா, தஸ்மா அனாமஸ்ஸ நிருத்திப்³யஞ்ஜனபா⁴வனிவாரணத்த²ம் ‘‘நாமனிருத்தி நாமப்³யஞ்ஜன’’ந்தி வுத்தம். ஏவம் நாமாபி⁴லாபோதி ஏத்தா²பி நயோ. ஏத்த² பன ஸங்கா² ஸமஞ்ஞா பஞ்ஞத்தி வோஹாரோதி சதூஹி பதே³ஹி பஞ்ஞாபிதப்³ப³தோ பஞ்ஞத்தி வுத்தா, இதரேஹி பஞ்ஞாபனதோ.

தத்த² ச ‘‘புரிமா உபாதா³பஞ்ஞத்தி உப்பாத³வயகிச்சரஹிதா லோகஸங்கேதஸித்³தா⁴, பச்சி²மா நாமபஞ்ஞத்தி, யாய புரிமா பஞ்ஞத்தி ரூபாத³யோ ச ஸோதத்³வாரவிஞ்ஞாணஸந்தானானந்தரமுப்பன்னேன க³ஹிதபுப்³ப³ஸங்கேதேன மனோத்³வாரவிஞ்ஞாணஸந்தானேன க³ஹிதாய பஞ்ஞாபீயந்தீ’’தி ஆசரியா வத³ந்தி. ஏதஸ்மிம் பன இமிஸ்ஸா பாளியா அட்ட²கதா²ய ச அத்தே² ஸதி யம் வுத்தம் மாதிகாயம் ‘‘வசனமத்தமேவ அதி⁴காரம் கத்வா பவத்தா அதி⁴வசனா நாம, ஸஹேதுகம் கத்வா வுச்சமானா அபி⁴லாபா நிருத்தி நாம, பகாரேன ஞாபனதோ பஞ்ஞத்தி நாமா’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². 101-108), தேன விரோதோ⁴ ஸியா. ந ஹி உப்பாத³வயகிச்சரஹிதஸ்ஸ வசனமத்தம் அதி⁴காரம் கத்வா பவத்தி அத்தி² உப்பாதா³தி³ஸஹிதஸ்ஸேவ பவத்திஸப்³பா⁴வதோ, ந ச வசனவசனத்த²விமுத்தஸ்ஸ நாமஸ்ஸ நித்³தா⁴ரேத்வா ஸஹேதுகம் கத்வா வுச்சமானதா அத்தி², நாபி அனித்³தா⁴ரிதஸபா⁴வஸ்ஸ பத³த்த²ஸ்ஸ தேன தேன பகாரேன ஞாபனம் அத்தீ²தி.

து³விதா⁴ சாயம் பஞ்ஞத்தி யதா²வுத்தப்பகாராதி அட்ட²கதா²வசனஞ்ச ந தி³ஸ்ஸதி, அட்ட²கதா²யம் பன விஜ்ஜமானபஞ்ஞத்திஆத³யோ ச² பஞ்ஞத்தியோவ வுத்தா. தத்த² ‘‘ரூபம் வேத³னா’’திஆதி³கா விஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. ‘‘இத்தீ² புரிஸோ’’திஆதி³கா அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. ‘‘தேவிஜ்ஜோ ச²ளபி⁴ஞ்ஞோ’’திஆதி³கா விஜ்ஜமானேன அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. ‘‘இத்தி²ஸத்³தோ³ புரிஸஸத்³தோ³’’திஆதி³கா அவிஜ்ஜமானேன விஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. ‘‘சக்கு²விஞ்ஞாணம் ஸோதவிஞ்ஞாண’’ந்திஆதி³கா விஜ்ஜமானேன விஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. ‘‘க²த்தியகுமாரோ ப்³ராஹ்மணகுமாரோ’’திஆதி³கா அவிஜ்ஜமானேன அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. ந சேத்த² யதா²வுத்தப்பகாரா து³விதா⁴ பஞ்ஞத்தி வுத்தாதி ஸக்கா விஞ்ஞாதும். விஜ்ஜமானஸ்ஸ ஹி ஸங்கா²…பே… அபி⁴லாபோ விஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. அவிஜ்ஜமானஸ்ஸ ச ஸங்கா²தி³கா அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. தேஸம்யேவ விஸேஸனவிஸேஸிதப்³ப³பா⁴வேன பவத்தா ஸங்கா²த³யோ இதராதி.

அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்திவசனேன பஞ்ஞாபிதப்³பா³ உபாதா³பஞ்ஞத்தி, தஸ்ஸா பஞ்ஞாபனபூ⁴தா நாமபஞ்ஞத்தி ச வுத்தா, இதரேஹி நாமபஞ்ஞத்தியேவ யதா²வுத்தாதி சே? ந, அஸித்³த⁴த்தா. ஸதி ஹி உஜுகே புரிமே பாளிஅனுக³தே அத்தே² அயமத்தோ² இமாய அட்ட²கதா²ய வுத்தோதி அஸித்³த⁴மேதம். யதி³ ச ஸத்தரத²க⁴டாதி³தி³ஸாகாலகஸிணஅஜடாகாஸகஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனவிஸயனிரோத⁴ஸமாபத்திஆதி³ப்பகாரா உபாதா³பஞ்ஞத்தி அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி, ஏதேனேவ வசனேன தஸ்ஸா அவிஜ்ஜமானதா வுத்தாதி ந ஸா அத்தீ²தி வத்தப்³பா³. யதா² ச பஞ்ஞாபிதப்³ப³தோ அவிஜ்ஜமானானம் ஸத்தாதீ³னம் அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்திபா⁴வோ, ஏவம் ரூபாதீ³னம் விஜ்ஜமானானம் பஞ்ஞபேதப்³ப³தோ விஜ்ஜமானபஞ்ஞத்திபா⁴வோ ஆபஜ்ஜதி. ததோ ‘‘ஸப்³பே³ த⁴ம்மா பஞ்ஞத்தீ’’தி பஞ்ஞத்திபதே²ஹி அவிஸிட்டோ² பஞ்ஞத்தித⁴ம்மனித்³தே³ஸோ வத்தப்³போ³ ஸியா. அதா²பி பஞ்ஞாபிதப்³ப³பஞ்ஞாபனவிஸேஸத³ஸ்ஸனத்தோ² ஸங்கா²தி³னித்³தே³ஸோ, ததா²பி ‘‘ஏகத⁴ம்மோ ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு நிபததி, ஸப்³ப³த⁴ம்மா ஏகத⁴ம்மஸ்மிம் நிபதந்தீ’’திஆதி³னா பஞ்ஞாபிதப்³பா³னம் பஞ்ஞத்திபத²பா⁴வஸ்ஸ த³ஸ்ஸிதத்தா பஞ்ஞாபிதப்³பா³னம் பஞ்ஞத்திபா⁴வே பஞ்ஞத்திபதா² பஞ்ஞத்திஸத்³தே³னேவ வுத்தாதி பஞ்ஞத்திபத²பத³ம் ந வத்தப்³ப³ம் ஸியா, நாபி ஸக்கா பஞ்ஞாபிதப்³ப³பஞ்ஞாபனவிஸேஸத³ஸ்ஸனத்தோ² ஸங்கா²தி³னித்³தே³ஸோதி வத்தும் ஸங்கா²தி³ஸத்³தா³னம் ஸமானத்த²த்தா. வுத்தஞ்ஹி ‘‘மரணேனபி தம் பஹீயதி, யம் புரிஸோ மமித³ந்தி மஞ்ஞதீ’’தி (மஹானி. 41) ஏத்த² ‘‘புரிஸோதி ஸங்கா² ஸமஞ்ஞா…பே… அபி⁴லாபோ’’தி (மஹானி. 41). ததா² ‘‘மாக³ண்டி³யோதி தஸ்ஸ ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ நாமம் ஸங்கா² ஸமஞ்ஞா’’திஆதி³ (மஹானி. 73). ந ச ‘‘அயம் இத்த²ன்னாமோ’’தி ஸங்கேதக்³க³ஹணம் ‘‘ரூபம் திஸ்ஸோ’’திஆதி³வசனக்³க³ஹணஞ்ச முஞ்சித்வா அஞ்ஞஸ்ஸ அஸித்³த⁴ஸபா⁴வஸ்ஸ அத்த²பஞ்ஞாபனே ஸமத்த²தா ஸம்ப⁴வதி, தேஸஞ்ச அஸமத்த²தா. யதி³ ஹி தேஸம் வினா பஞ்ஞத்தியா அத்த²பஞ்ஞாபனே அஸமத்த²தா ஸியா, பஞ்ஞத்திபஞ்ஞாபனே ச அஸமத்த²தாதி தஸ்ஸா அஞ்ஞா பஞ்ஞத்தி வத்தப்³பா³ ஸியா, தஸ்ஸா தஸ்ஸாதி அனவத்தா²னம், ததோ அத்த²விஜானனமேவ ந ஸியா, நாபி ஸங்கேதக்³க³ஹணம் ஸங்கேதஸ்ஸ பஞ்ஞத்திபா⁴வே ‘‘அயம் இமஸ்ஸ பா⁴ஸிதஸ்ஸ அத்தோ²’’தி வா, ‘‘இமஸ்ஸத்த²ஸ்ஸ இத³ம் வசனம் ஜோதக’’ந்தி வா. ஸஞ்ஞுப்பாத³மத்தே பன ஸங்கேதக்³க³ஹணே வசனஸ்ஸ வசனத்த²வினிமுத்தஸ்ஸ கப்பனே பயோஜனம் நத்தி². ‘‘பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ வோஹாரோ லோகியே ஸோதே படிஹஞ்ஞதி’’ (கதா². 347), ‘‘அபி⁴ஜானாஸி நோ த்வம் ஆனந்த³ இதோ புப்³பே³ ஏவரூபம் நாமதே⁴ய்யம் ஸுதம் யதி³த³ம் ஜனவஸபோ⁴’’தி (தீ³. நி. 2.280), ‘‘நாமஞ்ச ஸாவேதி கோண்ட³ஞ்ஞோ அஹம் ப⁴க³வா’’திஆதீ³ஹி (ஸம். நி. 1.217) ச பஞ்ஞத்தியா வசனபா⁴வோ ஸித்³தோ⁴. தஸ்மா பாளியா அட்ட²கதா²ய ச அவிருத்³தோ⁴ அத்தோ² விசாரேத்வா க³ஹேதப்³போ³.

யதி³ ஸத்தாத³யோ அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி ந ஹோந்தி, கா பன அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி நாமாதி? பகாஸிதோ அயமத்தோ² ‘‘அவிஜ்ஜமானானம் ஸத்தாதீ³னம் ஸங்கா²…பே… அபி⁴லாபோ அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தீ’’தி. ஸத்தாதீ³னஞ்ச அவிஜ்ஜமானத்தா அத்தி²தா நேவ வத்தப்³பா³, யே ச வதே³ய்யும் ‘‘ரூபாதீ³னி விய அவிஜ்ஜமானத்தா அவிஜ்ஜமானதா வுத்தா, ந நத்தி²பா⁴வதோ’’தி, அயஞ்ச வாதோ³ ஹேவத்தி²கதா²ய படிஸித்³தோ⁴, ந ச ரூபம் வேத³னா ந ஹோதீதி அவிஜ்ஜமானம் நாம ஹோதி. ஏவம் ஸத்தாத³யோபி யதி³ அத்தி², ரூபாத³யோ ந ஹோந்தீதி அவிஜ்ஜமானாதி ந வத்தப்³பா³. யஸ்மா பன யேஸு ரூபாதீ³ஸு சக்கா²தீ³ஸு ச ததா² ததா² பவத்தமானேஸு ‘‘ஸத்தோ இத்தீ² ரதோ² க⁴டோ’’திஆதி³கா விசித்தஸஞ்ஞா உப்பஜ்ஜதி, ஸஞ்ஞானுலோமானி ச அதி⁴வசனானி, தேஹி ரூபசக்கா²தீ³ஹி அஞ்ஞோ ஸத்தரதா²தி³ஸஞ்ஞாவலம்பி³தோ வசனத்தோ² விஜ்ஜமானோ ந ஹோதி, தஸ்மா ஸத்தரதா²தி³அபி⁴லாபா ‘‘அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தீ’’தி வுச்சந்தி, ந ச தே ‘‘முஸா’’தி வுச்சந்தி லோகஸமஞ்ஞாவஸேன பவத்தத்தா. ததோ ஏவ தே அபி⁴லாபா ‘‘ஸம்முதிஸச்ச’’ந்தி வுச்சந்தி. ஸோ ச வசனத்தோ² ஸயம் அவிஜ்ஜமானோபி விஜ்ஜமானஸ்ஸ வசனஸ்ஸேவ வஸேன பஞ்ஞத்திவோஹாரம் லப⁴தி, ‘‘ஸம்முதிஸச்ச’’ந்தி ச வுச்சதி யதா²க³ஹிதஸஞ்ஞாவஸேன பவத்தவசனத்த²பா⁴வதோ. ‘‘ஸம்முதிஞாணம் ஸச்சாரம்மணமேவ, நாஞ்ஞாரம்மண’’ந்தி (கதா². 434) கதா²ய ச ‘‘பத²வீகஸிணாதி³ சீவராதி³ ச ஸம்முதிஸச்சம்ஹீ’’தி இமினாவ அதி⁴ப்பாயேன வுத்தந்தி விஞ்ஞாயதி. யஸ்மா ரூபாதீ³ஸு ஸந்தானேன பவத்தமானேஸு ஏகத்தக்³க³ஹணவஸேன தே அமுஞ்சித்வா பவத்தம் ஸத்தாதி³க்³க³ஹணம் சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னி விய ரூபாதீ³ஸு தேஸு க²ந்தே⁴ஸு சக்கா²தீ³ஸு ச அஸந்தம் அவிஜ்ஜமானம் ஸத்தரதா²தி³ம் க³ண்ஹாதி, தஸ்மா தம் பரித்தாரம்மணாதி³பா⁴வேன ந வத்தப்³ப³ந்தி வுத்தம். ததா² யம் க²ந்த⁴ஸமூஹஸந்தானம் ஏகத்தேன க³ஹிதம் உபாதா³ய ‘‘கல்யாணமித்தோ பாபமித்தோ புக்³க³லோ’’தி க³ஹணம் பஞ்ஞத்தி ச பவத்ததி, தம் தது³பாதா³னபூ⁴தம் புக்³க³லஸஞ்ஞாய ஸேவமானஸ்ஸ குஸலாகுஸலானம் உப்பத்தி ஹோதீதி ‘‘புக்³க³லோபி உபனிஸ்ஸயபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.9) வுத்தம். யஸ்மா பன புக்³க³லோ நாம கோசி பா⁴வோ நத்தி², தஸ்மா யதா² ஆபோதா⁴துஆதீ³னி சித்தேன விவேசேத்வா பத²வீதா⁴து உபலப்³ப⁴தி, ந ஏவம் ரூபாத³யோ க²ந்தே⁴ விவேசேத்வா புக்³க³லோ உபலப்³ப⁴தி. படிஸேதி⁴தா ச புக்³க³லகதா²ய புக்³க³லதி³ட்டி². வஜிராய ச பி⁴க்கு²னியா வுத்தம் –

‘‘கம் நு ஸத்தோதி பச்சேஸி, மார தி³ட்டி²க³தம் நு தே;

ஸுத்³த⁴ஸங்கா²ரபுஞ்ஜோயம், நயித⁴ ஸத்துபலப்³ப⁴தீ’’தி. (ஸம். நி. 1.171; மஹானி. 186; கதா². 233);

ஸத்தோதி பன வசனஸ்ஸ பஞ்ஞத்தியா பவத்திம் த³ஸ்ஸேதும் ஸா ஏவமாஹ –

‘‘யதா²பி அங்க³ஸம்பா⁴ரா, ஹோதி ஸத்³தோ³ ரதோ² இதி;

ஏவம் க²ந்தே⁴ஸு ஸந்தேஸு, ஹோதி ஸத்தோதி ஸம்முதீ’’தி. (ஸம். நி. 1.171; மஹானி. 186; கதா². 233);

யதி³ புக்³க³லோ ந விஜ்ஜதி, கத²ம் புக்³க³லக்³க³ஹணஸ்ஸ ஸாரம்மணதா ஸியாதி? அவிஜ்ஜமானஸ்ஸபி ஆரம்மணஸ்ஸ க³ஹணதோ. அவிஜ்ஜமானம்பி ஹி பரிகப்பிதம் லோகஸஞ்ஞாதம் வா விஜ்ஜமானம் வா ஸபா⁴வபூ⁴தம் ஆரம்மணம் க³ஹேத்வாவ உப்பஜ்ஜனதோ ஸாரம்மணதா வுத்தா. ஸாரம்மணாதி ஹி வசனம் சித்தசேதஸிகானம் ஆரம்மணேன வினா அப்பவத்திஞ்ஞேவ தீ³பேதி, ந தேஹி க³ஹிதஸ்ஸ ஆரம்மணஸ்ஸ விஜ்ஜமானதம் அவிஜ்ஜமானதம் வாதி. அயம் ஸங்க²தாஸங்க²தவினிமுத்தஸ்ஸ அத்தி²தாபடிஸேத⁴ம் ஸப்³ப³தா² அனுவத்தந்தானம் வினிச்ச²யோ.

1316. நாமகரணட்டே²னாதி அஞ்ஞம் அனபேக்கி²த்வா ஸயமேவ அத்தனோ நாமகரணஸபா⁴வதோதி அத்தோ². யஞ்ஹி பரஸ்ஸ நாமம் கரோதி, தஸ்ஸ ச தத³பேக்க²த்தா அஞ்ஞாபேக்க²ம் நாமகரணந்தி நாமகரணஸபா⁴வதா ந ஹோதி. தஸ்மா மஹாஜனஸ்ஸ ஞாதீனம் கு³ணானஞ்ச ஸாமஞ்ஞனாமாதி³காரகானம் நாமபா⁴வோ நாபஜ்ஜதி. யஸ்ஸ ச அஞ்ஞேஹி நாமம் கரீயதி, தஸ்ஸ ச நாமகரணஸபா⁴வதா நத்தீ²தி நத்தி²யேவ நாமபா⁴வோ, வேத³னாதீ³னம் பன ஸபா⁴வஸித்³த⁴த்தா வேத³னாதி³னாமஸ்ஸ நாமகரணஸபா⁴வதோ நாமதா வுத்தா. பத²வீஆதி³னித³ஸ்ஸனேன நாமஸ்ஸ ஸபா⁴வஸித்³த⁴தம்யேவ நித³ஸ்ஸேதி, ந நாமபா⁴வஸாமஞ்ஞம், நிருள்ஹத்தா பன நாமஸத்³தோ³ அரூபத⁴ம்மேஸு ஏவ வுத்தோ, ந பத²வீஆதீ³ஸூதி ந தேஸம் நாமபா⁴வோ. மாதிகாய ச பத²வீஆதீ³னம் நாமதானாபத்தி வுத்தாவ. ந ஹி பத²வீஆதி³னாமம் விஜஹித்வா கேஸாதி³னாமேஹி ரூபத⁴ம்மானம் விய வேத³னாதி³னாமம் விஜஹித்வா அஞ்ஞேன நாமேன அரூபத⁴ம்மானம் வோஹரிதப்³பே³ன பிண்டா³காரேன பவத்தி அத்தீ²தி.

அத² வா ரூபத⁴ம்மா சக்கா²த³யோ ரூபாத³யோ ச தேஸம் பகாஸகபகாஸிதப்³ப³பா⁴வதோ வினா நாமேன பாகடா ஹோந்தி, ந ஏவம் அரூபத⁴ம்மாதி அதி⁴வசனஸம்ப²ஸ்ஸோ விய நாமாயத்தக³ஹணீயபா⁴வேன ‘‘நாம’’ந்தி வுத்தா, படிக⁴ஸம்ப²ஸ்ஸோபி ந சக்கா²தீ³னி விய நாமேன வினா பாகடோதி ‘‘நாம’’ந்தி வுத்தோ. அரூபதாய வா அஞ்ஞனாமஸபா⁴க³த்தா ஸங்க³ஹிதோயம், அஞ்ஞப²ஸ்ஸஸபா⁴க³த்தா வா. வசனத்தோ²பி ஹி ‘‘ரூபயதீதி ரூபம், நாமயதீதி நாம’’ந்தி இத⁴ பச்சி²மபுரிமானம் ஸம்ப⁴வதி. ரூபயதீதி வினாபி நாமேன அத்தானம் பகாஸயதீதி அத்தோ², நாமயதீதி நாமேன வினா அபாகடபா⁴வதோ அத்தனோ பகாஸகம் நாமம் கரோதீதி அத்தோ². ஆரம்மணாதி⁴பதிபச்சயதாயாதி ஸதிபி ரூபஸ்ஸ ஆரம்மணாதி⁴பதிபச்சயபா⁴வே ந பரமஸ்ஸாஸபூ⁴தம் நிப்³பா³னம் விய ஸாதிஸயம் தம்னாமனஸபா⁴வேன பச்சயோதி நிப்³பா³னமேவ ‘‘நாம’’ந்தி வுத்தம்.

1318. வட்டமூலஸமுதா³சாரத³ஸ்ஸனத்த²ந்தி ஸத்தானம் வட்டமூலஸமுதா³சாரோ நாம அவிஜ்ஜா ச ப⁴வதண்ஹா ச, தம்த³ஸ்ஸனத்த²ந்தி அத்தோ². தத்த² ஸமுதா³சரதீதி ஸமுதா³சாரோ, வட்டமூலமேவ ஸமுதா³சாரோ வட்டமூலஸமுதா³சாரோ, வட்டமூலத³ஸ்ஸனேன வட்டமூலானம் பவத்தி த³ஸ்ஸிதா ஹோதீதி வட்டமூலானம் ஸமுதா³சாரஸ்ஸ த³ஸ்ஸனத்த²ந்திபி அத்தோ².

1320. ஏகேகஸ்மிஞ்ச அத்தாதி ச லோகோதி ச க³ஹணவிஸேஸம் உபாதா³ய ‘‘அத்தா ச லோகோ சா’’தி வுத்தம். ஏகம் வா க²ந்த⁴ம் அத்ததோ க³ஹேத்வா அஞ்ஞம் அத்தனோ உபபோ⁴க³பூ⁴தோ லோகோதி க³ண்ஹந்தஸ்ஸ அத்தனோ அத்தானம் ‘‘அத்தா’’தி க³ஹேத்வா பரஸ்ஸ அத்தானம் ‘‘லோகோ’’தி க³ண்ஹந்தஸ்ஸ வா வஸேன ‘‘அத்தா ச லோகோ சா’’தி வுத்தம். தம் ப⁴விஸ்ஸதீதி தம் த்³விதா⁴பி க³ஹிதம் க²ந்த⁴பஞ்சகம் ப⁴விஸ்ஸதீதி நிவிட்டா² பராமஸந்தீதி அத்தோ².

1332. ஸஹ ஸிக்கி²தப்³போ³ த⁴ம்மோ ஸஹத⁴ம்மோ, தத்த² ப⁴வம் ஸஹத⁴ம்மிகம். கம்மத்தே² வத்தமானதோ தோ³வசஸ்ஸஸத்³த³தோ ஆய-ஸத்³த³ம் அனஞ்ஞத்த²ம் கத்வா ‘‘தோ³வசஸ்ஸாய’’ந்தி வுத்தந்தி அதி⁴ப்பாயேன ‘‘து³ப்³ப³சஸ்ஸ கம்ம’’ந்தி ஆஹ. தோ³வசஸ்ஸஸ்ஸ வா அயனம் பவத்தி தோ³வசஸ்ஸாயம். வசனஸ்ஸ படிவிருத்³த⁴வசனம் படாணிகக³ஹணம். கு³ணேஹி க³ரூஸு கா³ரவேன வஸனம் க³ருவாஸோ. ஜாதிஆதீ³ஹி ஜேட்ட²கேஸு படிஸ்ஸுணிதப்³பே³ஸு வஸனம் ஸஜேட்ட²கவாஸோ. ஓத்தப்பிதப்³பா³ வா க³ருனோ. ஹிரியிதப்³பா³ ஜேட்ட²கா. யாய சேதனாய து³ப்³ப³சோ ஹோதி, ஸா தோ³வசஸ்ஸதா ப⁴விதும் அரஹதீதி ‘‘ஸங்கா²ரக்க²ந்தோ⁴யேவா’’தி ஆஹ.

1333. து³-ஸத்³தே³ன யுத்தம் நாமம் து³ன்னாமம். அனுபஸங்கமந்தஸ்ஸபி அனுஸிக்க²னம் ஸேவனாதி அதி⁴ப்பாயேன ‘‘ப⁴ஜனாதி உபஸங்கமனா’’தி ஆஹ. ஸப்³ப³தோபா⁴கே³னாதி காயவாசாசித்தேஹி ஆவி சேவ ரஹோ ச.

1336. வினயோதி விப⁴ங்க³க²ந்த⁴கா வுத்தா. வத்து²வீதிக்கமதோ புப்³பே³ பரதோ ச ஆபத்திம் ஆபஜ்ஜந்தோ நாம ந ஹோதீதி ஸஹ வத்து²னா ஆபத்திம் பரிச்சி²ந்த³தி. தேனாஹ ‘‘ஸஹ வத்து²னா…பே… ஆபத்திகுஸலதா நாமா’’தி. ஸஹ கம்மவாசாயாதி அப்³பா⁴னதிணவத்தா²ரககம்மவாசாய ‘‘அஹம், ப⁴ந்தே, இத்த²ன்னாமம் ஆபத்திம் ஆபஜ்ஜி’’ந்திஆதி³காய ச. ஸஹேவ ஹி கம்மவாசாய ஆபத்திவுட்டா²னஞ்ச பரிச்சி²ந்த³தீதி. ஆபத்தியா வா காரணம் வத்து², வுட்டா²னஸ்ஸ காரணம் கம்மவாசாதி காரணேன ஸஹ ப²லஸ்ஸ ஜானனவஸேன ‘‘ஸஹ வத்து²னா ஸஹ கம்மவாசாயா’’தி வுத்தம்.

1338. அயமேவத்தோ² ஸஹ பரிகம்மேனாதி ஏத்த² வுத்தோ. வுட்டா²னகபஞ்ஞாயாதி வுட்டா²னஸ்ஸ காரணபூ⁴தாய பரிகம்மபஞ்ஞாய.

1340. தா⁴துவிஸயா ஸப்³பா³பி பஞ்ஞா தா⁴துகுஸலதா, ததே³கதே³ஸா மனஸிகாரகுஸலதாதி அதி⁴ப்பாயேன புரிமபதே³பி உக்³க³ஹமனஸிகாரஜானனபஞ்ஞா வுத்தா. புரிமபதே³ வா வாசுக்³க³தாய தா⁴துபாளியா மனஸிகரணம் ‘‘மனஸிகாரோ’’தி வுத்தம். தத்த² உக்³க³ண்ஹந்தீ மனஸிகரோந்தீ தா⁴துபாளியா அத்த²ம் ஸுணந்தீ க³ந்த²தோ ச அத்த²தோ ச தா⁴ரேந்தீ ‘‘அயம் சக்கு²தா⁴து நாமா’’திஆதி³னா ஸபா⁴வதோ அட்டா²ரஸேவாதி க³ணனதோ ச பரிச்சே²த³ம் ஜானந்தீ ச பஞ்ஞா உக்³க³ஹபஞ்ஞாதி³கா வுத்தா. பச்சி²மபதே³ பஞ்சவிதா⁴பி ஸா பஞ்ஞா உக்³க³ஹோதி ததோ ச பவத்தோ அனிச்சாதி³மனஸிகாரோ ‘‘உக்³க³ஹமனஸிகாரோ’’தி வுத்தோ, தஸ்ஸ ஜானனம் பவத்தனமேவ, யதா² பவத்தம் வா உக்³க³ஹம், ஏவமேவ பவத்தோ உக்³க³ஹோதி ஜானனம் உக்³க³ஹஜானனம். மனஸிகாரோபி ‘‘ஏவம் பவத்தேதப்³போ³ ஏவஞ்ச பவத்தோ’’தி ஜானனம் மனஸிகாரஜானனம். தது³ப⁴யம்பி மனஸிகாரகோஸல்லந்தி வுத்தம். உக்³க³ஹோபி ஹி மனஸிகாரஸம்பயோக³தோ மனஸிகாரனிருத்திம் லத்³து⁴ம் யுத்தோதி யோ ச மனஸி காதப்³போ³, யோ ச மனஸிகரணுபாயோ, ஸப்³போ³ ஸோ மனஸிகாரோதி வத்தும் வட்டதீதி. தத்த² ச கோஸல்லம் மனஸிகாரகுஸலதாதி.

1342. தீஸுபி வா…பே… வட்டதீதி தஸ்ஸா ச உக்³க³ஹாதி³பா⁴வோ வுத்தோ. ஸம்மஸனம் பஞ்ஞா, ஸா மக்³க³ஸம்பயுத்தா அனிச்சாதி³ஸம்மஸனகிச்சம் ஸாதே⁴தி நிச்சஸஞ்ஞாதி³பஜஹனதோ. மனஸிகாரோ ஸம்மஸனஸம்பயுத்தோ ததே²வ அனிச்சாதி³மனஸிகாரகிச்சம் மக்³க³ஸம்பயுத்தோ ஸாதே⁴தி. தேனாஹ ‘‘ஸம்மஸனமனஸிகாரா லோகியலோகுத்தரமிஸ்ஸகா’’தி. இமினா பன பச்சயேன இத³ம் ஹோதீதி ஏவம் அவிஜ்ஜாதீ³னம் ஸங்கா²ராதி³பச்சயுப்பன்னஸ்ஸ பச்சயபா⁴வஜானனம் படிச்சஸமுப்பாத³குஸலதாதி த³ஸ்ஸேதி.

1344. அம்ப³பீ³ஜாதீ³னி அனுபாதி³ன்னகத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தானி. ஸோதவிஞ்ஞாணாதீ³னம் விஸபா⁴கா³ அனனுரூபா அனுப்பாத³காயேவ சக்கா²த³யோ ‘‘விஸபா⁴க³பச்சயா’’தி வுத்தா, தேஹி அனுப்பஜ்ஜமானானேவ ச ஸோதவிஞ்ஞாணாதீ³னி ‘‘விஸபா⁴க³பச்சயஸமுப்பன்னத⁴ம்மா’’தி. ஸோதவிஞ்ஞாணேன வா விஸபா⁴க³ஸ்ஸ சக்கு²விஞ்ஞாணஸ்ஸ பச்சயோதி விஸபா⁴க³பச்சயோ, சக்கா²யதனஸ்ஸ விஸபா⁴கே³ன ஸோதாயதனேன பச்சயேன ஸமுப்பன்னோ விஸபா⁴க³பச்சயஸமுப்பன்னோ.

1346. அஜ்ஜவனித்³தே³ஸே அஜ்ஜவோ அஜ்ஜவதாதி உஜுதா உஜுகதா இச்சேவ வுத்தம் ஹோதீதி அஜ்ஜவமத்³த³வனித்³தே³ஸேஸு உஜுகதாமுது³தானித்³தே³ஸேஹி விஸேஸம் மத்³த³வனித்³தே³ஸே வுத்தம் ‘‘நீசசித்ததா’’திபத³மாஹ. தத்த² ‘‘நீசசித்ததா முது³தா’’தி புன முது³தாவசனம் நீசசித்ததாய விஸேஸனத்த²ம். ஓமானோபி ஹி நீசசித்ததா ஹோதி, ந பன முது³தாதி.

1348. பரேஸம் து³க்கடம் து³ருத்தஞ்ச படிவிரோதா⁴கரணேன அத்தனோ உபரி ஆரோபேத்வா வாஸேந்தி. சித்தஸ்ஸ ஸகமனதாதி சித்தஸ்ஸ அப்³யாபன்னோ ஸகோ மனோபா⁴வோதி அத்தோ². சித்தந்தி வா சித்தப்பப³ந்த⁴ம் ஏகத்தேன க³ஹேத்வா தஸ்ஸ அந்தரா உப்பன்னேன பீதிஸஹக³தமனேன ஸகமனத்தம் ஆஹ. அத்தமனோ வா புக்³க³லோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ அத்தமனதா. ஸா ந ஸத்தஸ்ஸாதி புக்³க³லதி³ட்டி²னிவாரணத்தம் ‘‘சித்தஸ்ஸா’’தி வுத்தம்.

1349. காயவாசாஹி கத்தப்³ப³ஸ்ஸ அகரணேன அஸாதி³யிதப்³ப³ஸ்ஸ ஸாதி³யனேன ச மனஸாபி ஆசரதி ஏவ, இந்த்³ரியஸம்வராதி³பே⁴த³னவஸேன வா ஏதம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

1350. ஸதோ³ஸவணே ருக்கே² நிய்யாஸபிண்டி³யோ, அஹிச்ச²த்தகானி வா உட்டி²தானி ‘‘அண்ட³கானீ’’தி வத³ந்தி. பே²க்³கு³ருக்க²ஸ்ஸ பன குதி²தஸ்ஸ அண்டா³னி விய உட்டி²தா சுண்ணபிண்டி³யோ க³ண்டி²யோ வா ‘‘அண்ட³கானீ’’தி வேதி³தப்³பா³. பது³மனாளம் விய ஸோதம் க⁴ம்ஸயமானா விய பவிஸந்தீ கக்கஸா த³ட்ட²ப்³பா³. கோதே⁴ன நிப்³ப³த்தா தஸ்ஸ பரிவாரபூ⁴தா கோத⁴ஸாமந்தா. புரே ஸம்வட்³ட⁴னாரீ போரீ, ஸா விய ஸுகுமாரா முது³கா வாசா போரீ வியாதி போரீ. தத்தா²தி ‘‘பா⁴ஸிதா ஹோதீ’’தி வுத்தாய கிரியாயாதிபி யோஜனா ஸம்ப⁴வதி, தத்த² வாசாயாதி வா. ஸண்ஹவாசதாதிஆதி³னா தம் வாசம் பவத்தயமானம் சேதனம் த³ஸ்ஸேதி.

1351. ஆமிஸாலாபே⁴ன யம் சி²த்³த³ம் ஹோதி, தம் ஆமிஸாலாபே⁴ன ‘‘சி²த்³த³’’ந்தி வுத்தம். த்³வேயேவ ஹீதி யதா²வுத்தானி ஆமிஸத⁴ம்மாலாபே⁴ஹி பவத்தமானானி சி²த்³தா³னி ஆஹ. க³மனஸபா⁴கே³னாதி க³மனமக்³க³ஸ்ஸ அனுச்ச²விகதி³ஸாபா⁴கே³ன. ஸங்க³ஹபக்கே² ட²த்வாதி ஸங்க³ஹம் கரோமிச்சேவ கதே²தப்³ப³ம், ந லாப⁴ஸக்காரகாமதாதீ³ஹீதி அத்தோ². அவஸ்ஸம் காதப்³ப³ம் கிச்சம், இதரம் கரணீயம். அப்³பா⁴னதோ அஞ்ஞம் ஆபத்திவுட்டா²னம் ‘‘வுட்டா²ன’’ந்தி வுத்தம்.

1352. ஸஸம்பா⁴ரகதா²தி த³ஸ்ஸனஸ்ஸ காரணஸஹிதாதி அத்தோ², ஸஸம்பா⁴ரஸ்ஸ வா த³ஸ்ஸனஸ்ஸ கதா² ஸஸம்பா⁴ரகதா². யஸ்ஸ சக்கு²ந்த்³ரியாஸம்வரஸ்ஸ ஹேதூதி வத்வா புன ‘‘தஸ்ஸ சக்கு²ந்த்³ரியஸ்ஸ ஸதிகவாடேன பித³ஹனத்தா²யா’’தி வுத்தம், ந அஸம்வரஸ்ஸாதி. ததி³த³ம் யம் சக்கு²ந்த்³ரியாஸம்வரஸ்ஸ ஹேது அபி⁴ஜ்ஜா²தி³அன்வாஸ்ஸவனம் த³ஸ்ஸிதம், தம் அஸம்வுதசக்கு²ந்த்³ரியஸ்ஸேவ ஹேதுபவத்தம் த³ஸ்ஸிதந்தி கத்வா வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம், யத்வாதி⁴கரணந்தி ஹி யஸ்ஸ சக்கு²ந்த்³ரியஸ்ஸ காரணாதி அத்தோ². கஸ்ஸ ச காரணாதி? அஸம்வுதஸ்ஸ. கிஞ்ச அஸம்வுதம்? யஸ்ஸ சக்கு²ந்த்³ரியாஸம்வரஸ்ஸ ஹேது அன்வாஸ்ஸவந்தி தது³பலக்கி²தம், தஸ்ஸ ஸம்வராயாதி அயமத்த²யோஜனா.

ஜவனக்க²ணே பன து³ஸ்ஸீல்யம் வாதிஆதி³ புன அவசனத்த²ம் இதே⁴வ ஸப்³ப³ம் வுத்தந்தி ச²ஸு த்³வாரேஸு யதா²ஸம்ப⁴வம் யோஜேதப்³ப³ம். ந ஹி பஞ்சத்³வாரே காயவசீது³ச்சரிதஸங்கா²தம் து³ஸ்ஸீல்யம் அத்தீ²தி. யதா² கிந்திஆதி³னா நக³ரத்³வாரே அஸம்வரே ஸதி தம்ஸம்ப³ந்தா⁴னம் க⁴ராதீ³னம் அஸம்வுததா விய ஜவனே அஸம்வரே ஸதி தம்ஸம்ப³ந்தா⁴னம் த்³வாராதீ³னம் அஸம்வுததாதி ஏவம் அஞ்ஞேஸம் ஸம்வரே, அஞ்ஞேஸம் ஸம்வுததாஸாமஞ்ஞமேவ நித³ஸ்ஸேதி, ந புப்³பா³பரஸாமஞ்ஞம் அந்தோ ப³ஹி ஸாமஞ்ஞம் வா. ஸதி வா த்³வாரப⁴வங்கா³தி³கே புன உப்பஜ்ஜமானம் ஜவனம் பா³ஹிரம் விய கத்வா நக³ரத்³வாரஸமானம் வுத்தம், இதரஞ்ச அந்தோனக³ரத்³வாரஸமானம். ஜவனே வா அஸம்வரே உப்பன்னே ததோ பரம் த்³வாரப⁴வங்கா³தீ³னம் அஸம்வரஹேதுபா⁴வாபத்திதோ நக³ரத்³வாரஸதி³ஸேன ஜவனேன பவிஸித்வா து³ஸ்ஸீல்யாதி³சோரானம் த்³வாரப⁴வங்கா³தி³மூஸனம் குஸலப⁴ண்ட³வினாஸனம் கதி²தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

1353. இமினா ஆஹாரேன நித்த²ரணத்தே²ன அத்தி²கபா⁴வோ இத³மத்தி²கதா. ஆஹாரபரிபோ⁴கே³ அஸந்துஸ்ஸனாதி ஆஹாரபரிபோ⁴க³க்க²ணே பவத்தா அஸந்துஸ்ஸனா, த³வத்தா²தி³அபி⁴லாஸோதி அத்தோ². ஏத்த² ச அஸந்துட்டி²தா லோபோ⁴, அமத்தஞ்ஞுதா அப்படிஸங்கா² ச மோஹோதி இமே த்³வே த⁴ம்மா ‘‘போ⁴ஜனே அமத்தஞ்ஞுதா’’தி வேதி³தப்³பா³.

1355. ‘‘ஸேய்யோஹமஸ்மீ’’திஆதி³னா பவத்தமானோவ மானமதோ³. அஸத்³த⁴ம்மஸேவனாஸமத்த²தம் நிஸ்ஸாய பவத்தோ மானோ, ராகோ³ ஏவ வா புரிஸமதோ³. ஸக்கரஸப்பிகீ²ராதீ³னி யோஜேத்வா ப³ஹலபக்கம் போ⁴ஜனம் பிண்ட³ரஸபோ⁴ஜனம், ப³ஹலபக்கம் வா மம்ஸரஸாதி³போ⁴ஜனம். மந்த³ந்தி அப்பம். டி²தியாதி டி²தத்த²ம். தத³த்த²ஞ்ச பு⁴ஞ்ஜந்தோ யஸ்மா ‘‘காயம் ட²பேஸ்ஸாமீ’’தி பு⁴ஞ்ஜதி, தஸ்மா ‘‘ட²பனத்தா²யா’’தி வுத்தம். அபு⁴த்தபச்சயா உப்பஜ்ஜனகாதி இத³ம் கு²தா³ய விஸேஸனம் யஸ்ஸா அப்பவத்தி போ⁴ஜனேன காதப்³பா³, தஸ்ஸா த³ஸ்ஸனத்த²ம். ஸகலம் ஸாஸனந்தி பாளித⁴ம்மம்பி ஸப்³ப³குஸலேபி ஸங்க³ண்ஹாதி. அபு⁴த்தபச்சயா உப்பஜ்ஜனகவேத³னா, பு⁴த்தபச்சயா ந உப்பஜ்ஜனகவேத³னாதி ஏதாஸம் கோ விஸேஸோ? புரிமா யதா²பவத்தா ஜிக⁴ச்சா²னிமித்தா வேத³னா. ஸா ஹி அபு⁴ஞ்ஜந்தஸ்ஸ பி⁴ய்யோ பவத்தனவஸேன உப்பஜ்ஜதீதி. பச்சி²மாபி கு²தா³னிமித்தாவ அங்க³தா³ஹஸூலாதி³வேத³னா அப்பவத்தா. ஸா ஹி பு⁴த்தபச்சயா புப்³பே³ அனுப்பன்னாவ ந உப்பஜ்ஜிஸ்ஸதி. விஹிம்ஸானிமித்ததா சேதாஸம் விஹிம்ஸாய விஸேஸோ.

யாத்ராதி யாபனா வுத்தா, புப்³பே³பி ‘‘யாபனாயா’’தி வுத்தம், கோ ஏத்த² விஸேஸோ? புப்³பே³ ‘‘யாபனாயாதி ஜீவிதிந்த்³ரியயாபனத்தா²யா’’தி வுத்தம், இத⁴ பன சதுன்னம் இரியாபதா²னம் அவிச்சே²த³ஸங்கா²தா யாபனா யாத்ராதி அயமேத்த² விஸேஸோ. தா³யகதே³ய்யத⁴ம்மானம் அத்தனோ ச பமாணம் அஜானித்வா படிக்³க³ஹணம், ஸத்³தா⁴தே³ய்யவினிபாதனத்த²ம் வா படிக்³க³ஹணம் அத⁴ம்மிகபடிக்³க³ஹணம், யேன வா ஆபத்திம் ஆபஜ்ஜேய்ய. அபச்சவேக்கி²தபரிபோ⁴கோ³ அத⁴ம்மேன பரிபோ⁴கோ³. அனவஜ்ஜே அனிந்தி³தப்³பே³ பச்சயே ஸாவஜ்ஜம் ஸனிந்த³ம் பரிபோ⁴கே³ன அத்தானம் கரோதி. அனவஜ்ஜதா ச ப⁴விஸ்ஸதீதி அத்தனோ பகதிஅக்³கி³ப³லாதி³ம் ஜானித்வா ‘‘ஏவம் மே அக³ரஹிதப்³ப³தா ச ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி பமாணயுத்தம் ஆஹாரேதீதி அத்தோ².

ஸுகோ² இரியாபத²விஹாரோ பா²ஸுவிஹாரோ. ஏத்தகஞ்ஹி பு⁴ஞ்ஜித்வா…பே… பவத்தந்தீதி இரியாபதா²னம் ஸுக²ப்பவத்தியா காரணபூ⁴தம் பு⁴ஞ்ஜனம் பிவனஞ்ச இரியாபதே²ஹி காரணபா⁴வேன க³ஹிதத்தா தேஹி ஸாதி⁴தம் விய வுத்தம். ‘‘அபு⁴த்வா உத³கம் பிவே’’தி லிக²ந்தி, ‘‘பு⁴த்வானா’’தி பன பாடோ². புனபி ஹி அப்பஸ்ஸேவ அனுஜானனவஸேன –

‘‘கப்பியம் தம் சே சா²தே³தி, சீவரம் இத³மத்தி²கம்;

அலம் பா²ஸுவிஹாராய.

‘‘பல்லங்கேன நிஸின்னஸ்ஸ, ஜண்ணுகே நாபி⁴வஸ்ஸதி;

அலம் பா²ஸுவிஹாராயா’’தி. (தே²ரகா³. 984-985) –

ஆஹ.

போ⁴ஜனானிஸம்ஸோதி யதா²வுத்தேஹி அட்ட²ஹங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தஸ்ஸ போ⁴ஜனஸ்ஸ அக³ரஹிதப்³ப³தா ஸுக²விஹாரோ ச ஆனிஸம்ஸோதி அத்தோ². யுத்தஸ்ஸ நித்³தோ³ஸஸ்ஸ போ⁴ஜனஸ்ஸ பரிமாணஸ்ஸ ச வஸேன ஜானனம் யுத்தபமாணஜானனம் நாம.

1356. வினாஸம் பத்தியா நட்டா², படிபக்கே²ஹி அபி⁴பூ⁴தத்தா முட்டா² ச ஸதி யஸ்ஸ, ஸோ நட்ட²முட்ட²ஸ்ஸதி, தஸ்ஸ பா⁴வோ நட்ட²முட்ட²ஸ்ஸதிதா.

1368. விஸுத்³தி⁴ப்பத்தந்தி மக்³க³ப²லஸீலம் வுச்சதி. லோகுத்தரத⁴ம்மாவாதி லோகுத்தரஸதிஆதி³த⁴ம்மாவ. ஸீலஸம்பதா³ பன ரூபாரூபாவசரா நத்தீ²தி ஸம்ப⁴வதோ யோஜேதப்³பா³.

1373. போ⁴கூ³பகரணேஹி ஸபோ⁴கோ³. சதுன்னம் ஸச்சானம் அனுலோமந்தி சதுஸச்சப்படிவேத⁴ஸ்ஸ அனுலோமந்தி அத்தோ². ‘‘ஸச்சான’’ந்தி ஹி படிவிஜ்ஜி²தப்³பே³ஹி படிவேதோ⁴ வுத்தோ, சதுஸச்சப்படிவேத⁴ஸ்ஸ வா உபனிஸ்ஸயபூ⁴தம் படிவிஜ்ஜி²தப்³பா³னம் சதுன்னம் ஸச்சானம் அனுலோமந்தி வுத்தம்.

1378. ‘‘மம க⁴ரம் து⁴ரம் கத்வா பி⁴க்க²ம் பவிஸதா²’’தி தி³ய்யமானம் து⁴ரப⁴த்தந்தி வத³ந்தி. நிச்சப⁴த்தாதி³ வா அஞ்ஞேபி ஆணாபேத்வா ஸயம் து⁴ரம் ஹுத்வா தி³ன்னம் து⁴ரப⁴த்தம்.

1379. படிவாஸேதி நாமாதி நிவத்தேதி நாம ஓஸக்கேதி நாம.

1380. புப்³பே³ நிவுத்த²க்க²ந்தா⁴தி புரிமஜாதீஸு ஸந்ததிபரியாபன்னே க²ந்தே⁴ ஆஹ. க²ந்த⁴படிப³த்³த⁴ந்தி வத்தா²ப⁴ரணயானகா³மஜனபதா³தி³. க²யஸமயேதி மக்³க³க்க²ணம் ஆஹ.

1381. அதி⁴முச்சனட்டே²னாதி அனிக்³க³ஹிதபக்க²ந்த³னஸங்கா²தேன யதா²ஸுக²ம் பவத்தனட்டே²ன.

1382. கீ²ணானம் அந்தோ அவஸானம் நிட்டி²தபா⁴வோ கீ²ணந்தோ, கீ²ணானம் வா ஆதி³காலோ, தஸ்மிம் கீ²ணந்தே. ஏஸ நயோ நிருத்³த⁴ந்தேதிஆதீ³ஸு.

து³கனிக்கே²பகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

நிக்கே²பகண்ட³வண்ணனா நிட்டி²தா.