விபஸ்ஸனாகம்மட்டா²னம்

விஸுத்³தி⁴பே⁴த³வண்ணனா

43. அனிச்சாதி³வஸேன விவிதா⁴காரேன பஸ்ஸதீதி விபஸ்ஸனா, அனிச்சானுபஸ்ஸனாதி³கா பா⁴வனாபஞ்ஞா. தஸ்ஸா கம்மட்டா²னம், ஸாயேவ வா கம்மட்டா²னந்தி விபஸ்ஸனாகம்மட்டா²னம். தஸ்மிம் விபஸ்ஸனாகம்மட்டா²னே ஸத்தவிதே⁴ன விஸுத்³தி⁴ஸங்க³ஹோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

44. அனிச்சதாயேவ லக்க²ணம் லக்கி²தப்³ப³ம், லக்கீ²யதி அனேனாதி வா அனிச்சலக்க²ணம். உத³யவயபடிபீளனஸங்கா²தது³க்க²பா⁴வோ வ லக்க²ணந்தி து³க்க²லக்க²ணம். பரபரிகப்பிதஸ்ஸ அத்தனோ அபா⁴வோ அனத்ததா, ததே³வ லக்க²ணந்தி அனத்தலக்க²ணம்.

45. திண்ணம் லக்க²ணானம் அனு அனு பஸ்ஸனா அனிச்சானுபஸ்ஸனாதி³கா.

46. க²ந்தா⁴தீ³னம் கலாபதோ ஸம்மஸனவஸப்பவத்தம் ஞாணம் ஸம்மஸனஞாணம். உப்பாத³ப⁴ங்கா³னுபஸ்ஸனாவஸப்பவத்தஞாணம் உத³யப்³ப³யஞாணம். உத³யம் முச்சித்வா வயே பவத்தம் ஞாணம் ப⁴ங்க³ஞாணம். ஸங்கா²ரானம் ப⁴யதோ அனுபஸ்ஸனாவஸேன பவத்தம் ஞாணம் ப⁴யஞாணம், தி³ட்ட²ப⁴யானம் ஆதீ³னவதோ பேக்க²ணவஸேன பவத்தம் ஞாணம் ஆதீ³னவஞாணம், தி³ட்டா²தீ³னவேஸு நிப்³பி³ந்த³னவஸப்பவத்தம் ஞாணம் நிப்³பி³தா³ஞாணம். நிப்³பி³ந்தி³த்வா ஸங்கா²ரேஹி முச்சிதுகம்யதாவஸேன பவத்தம் ஞாணம் முச்சிதுகம்யதாஞாணம். முச்சனஸ்ஸ உபாயஸம்படிபாத³னத்த²ம் புன ஸங்கா²ரானம் பரிக்³க³ஹவஸப்பவத்தம் ஞாணம் படிஸங்கா²ஞாணம். படிஸங்கா²தத⁴ம்மேஸு ப⁴யனந்தீ³விவஜ்ஜனவஸேன அஜ்ஜு²பேக்கி²த்வா பவத்தம் ஞாணம் ஸங்கா²ருபேக்கா²ஞாணம். புரிமானம் நவன்னம் கிச்சனிப்ப²த்தியா, உபரி ச ஸத்ததிம்ஸாய போ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மானம் அனுகூலம் ஞாணம் அனுலோமஞாணம்.

47. அத்தஸுஞ்ஞதாய ஸுஞ்ஞதோ. ஸம்யோஜனாதீ³ஹி விமுச்சனட்டே²ன விமோக்கோ². நிச்சனிமித்தாதி³னோ அபா⁴வதோ அனிமித்தோ. பணிஹிதஸ்ஸ தண்ஹாபணிதி⁴ஸ்ஸ அபா⁴வதோ அப்பணிஹிதோ.

49. யோ நம் பாதி, தம் மோக்கே²தி அபாயாதீ³ஹி து³க்கே²ஹீதி பாதிமோக்க²ம், ததே³வ காயது³ச்சரிதாதீ³ஹி ஸம்வரணதோ ஸம்வரோ, ஸமாதா⁴னோபதா⁴ரணட்டே²ன ஸீலஞ்சாதி பாதிமோக்க²ஸம்வரஸீலம். மனச்ச²ட்டா²னம் இந்த்³ரியானம் ரூபாதீ³ஸு ஸம்வரணவஸேன பவத்தம் ஸீலம் இந்த்³ரியஸம்வரஸீலம். மிச்சா²ஜீவ விவஜ்ஜனேன ஆஜீவஸ்ஸ பரிஸுத்³தி⁴வஸப்பவத்தம் ஆஜீவபாரிஸுத்³தி⁴ஸீலம். பச்சயே ஸன்னிஸ்ஸிதம் தேஸம் இத³மத்தி²கதாய பச்சவேக்க²ணஸீலம் பச்சயஸன்னிஸ்ஸிதஸீலம். சதுப்³பி³த⁴த்தா தே³ஸனாஸம்வரபரியேட்டி²பச்சவேக்க²ணவஸேன, பரிஸுத்³த⁴த்தா ச சதுபாரிஸுத்³தி⁴ஸீலம் நாம.

50. சித்தவிஸுத்³தி⁴ நாம சித்தஸ்ஸ வினீவரணபா⁴வாபாத³னவஸேன விஸோத⁴னதோ, சித்தஸீஸேன நித்³தி³ட்ட²த்தா, விஸுத்³த⁴த்தா சாதி வா கத்வா.

51. ‘‘த⁴ம்மானம் ஸாமஞ்ஞஸபா⁴வோ லக்க²ணம், கிச்சஸம்பத்தியோ ரஸோ, உபட்டா²னாகாரோ, ப²லஞ்ச பச்சுபட்டா²ன’’ந்தி ஏவம் வுத்தானம் லக்க²ணாதீ³னம் ‘‘பு²ஸனலக்க²ணோ ப²ஸ்ஸோ, கக்க²ளலக்க²ணா பத²வீ’’த்யாதி³னா வித்தா²ரதோ, ‘‘நமனலக்க²ணம் நாமம், ருப்பனலக்க²ணம் ரூப’’ந்த்யாதி³னா ஸங்கே²பதோ ச பரிக்³க³ஹோ பச்சத்தலக்க²ணாதி³வஸேன பரிச்சி²ஜ்ஜ க³ஹணம் து³க்க²ஸச்சவவத்தா²னம் தி³ட்டி²விஸுத்³தி⁴ நாம ‘‘நாமரூபதோ அத்தா நத்தீ²’’தி த³ஸ்ஸனதோ தி³ட்டி² ச அத்ததி³ட்டி²மலவிஸோத⁴னதோ விஸுத்³தி⁴ சாதி கத்வா.

52. பச்சயபரிக்³க³ஹோதி நாமஞ்ச ரூபஞ்ச படிஸந்தி⁴யம் தாவ அவிஜ்ஜாதண்ஹாஉபாதா³னகம்மஹேதுவஸேன நிப்³ப³த்ததி. பவத்தியஞ்ச ரூபம் கம்மசித்தஉதுஆஹாரபச்சயவஸேன, நாமஞ்ச சக்கு²ரூபாதி³னிஸ்ஸயாரம்மணாதி³பச்சயவஸேன, விஸேஸதோ ச யோனிஸோமனஸிகாராதி³சதுசக்கஸம்பத்தியா குஸலம், தப்³பி³பரியாயேன அகுஸலம், குஸலாகுஸலவஸேன விபாகோ ப⁴வங்கா³தி³வஸேன ஆவஜ்ஜனம், கீ²ணாஸவஸந்தானவஸேன கிரியஜவனம், ஆவஜ்ஜனஞ்ச உப்பஜ்ஜதீதி ஏவம் ஸாதா⁴ரணாஸாதா⁴ரணவஸேன தீஸு அத்³தா⁴ஸு நாமரூபப்பவத்தியா பச்சக்கா²தி³ஸித்³த⁴ஸ்ஸ கம்மாதி³பச்சயஸ்ஸ பரிக்³க³ண்ஹனம் ஸமுத³யஸச்சஸ்ஸ வவத்தா²னம் கங்கா²விதரணவிஸுத்³தி⁴ நாம ‘‘அஹோஸிம் நு கோ² அஹமதீதமத்³தா⁴ன’’ந்த்யாதி³காய (ம. நி. 1.18; ஸம். நி. 2.20) ஸோளஸவிதா⁴ய, ‘‘ஸத்த²ரிகங்க²தீ’’த்யாதி³காய (த⁴. ஸ. 1123; விப⁴. 915) அட்ட²விதா⁴ய ச கங்கா²ய விதரணதோ அதிக்கமனதோ கங்கா²விதரணா, அஹேதுகவிஸமஹேதுதி³ட்டி²மலவிஸோத⁴னதோ விஸுத்³தி⁴ சாதி கத்வா.

53. ததோ பச்சயபரிக்³க³ஹதோ பரம் ததா²பரிக்³க³ஹிதேஸு பச்சத்தலக்க²ணாதி³வவத்தா²னவஸேன, பச்சயவவத்தா²னவஸேன ச பரிக்³க³ஹிதேஸு லோகுத்தரவஜ்ஜேஸு திபூ⁴மிபரியாபன்னேஸு நாமரூபேஸு அதீதாதி³பே⁴த³பி⁴ன்னேஸு க²ந்தா⁴தி³னயமாரப்³ப⁴ பஞ்சக்க²ந்த⁴ச²த்³வாரச²ளாரம்மணச²த்³வாரப்பவத்தத⁴ம்மாதி³வஸேன ஆக³தம் க²ந்தா⁴தி³னயம் ஆரப்³ப⁴ கலாபவஸேன பிண்ட³வஸேன ஸங்கி²பித்வா யம் அதீதே ஜாதம் ரூபம், தம் அதீதேவ நிருத்³த⁴ம். யம் அனாக³தே பா⁴வி ரூபம், தம்பி தத்தே²வ நிருஜ்ஜி²ஸ்ஸதி. யம் பச்சுப்பன்னம், தம் அனாக³தம் அப்பத்வா ஏத்தே²வ நிருஜ்ஜ²தி, ததா² அஜ்ஜ²த்தப³ஹித்³த⁴ஸுகு²மஓளாரிகஹீனபணீதரூபாத³யோ. தஸ்மா ‘‘அனிச்சம் அத்தாதி³வஸேன ந இச்சம் அனுபக³ந்தப்³ப³ம் க²யட்டே²ன க²யக³மனதோ, து³க்க²ம் ப⁴யட்டே²ன ப⁴யகரத்தா, அனத்தா அஸாரகட்டே²ன அத்தஸாராதி³அபா⁴வேனா’’தி ச ‘‘சக்கு²ம் அனிச்சம்…பே… மனோ. ரூபம்…பே… த⁴ம்மா. சக்கு²விஞ்ஞாணம்…பே… மனோவிஞ்ஞாணம் அனிச்சம் து³க்க²ம் அனத்தா’’த்யாதி³னா (படி. ம. 1.48) அதீதாதி³அத்³தா⁴வஸேன, அதீதாதி³ஸந்தானவஸேன, அதீதாதி³க²ணவஸேன ச ஸம்மஸனஞாணேன ஹுத்வாஅபா⁴வஉத³யப்³ப³யபடிபீளனஅவஸவத்தனாகாரஸங்கா²தலக்க²ணத்தயஸம்மஸனவஸப்பவத்தேன கலாபஸம்மஸனஞாணேன லக்க²ணத்தயம் ஸம்மஸந்தஸ்ஸ பரிமஜ்ஜந்தஸ்ஸ.

ஸம்மஸனஞாணே பன உப்பன்னே புன தேஸ்வேவ ஸங்கா²ரேஸு ‘‘அவிஜ்ஜாஸமுத³யா ரூபஸமுத³யோ, தண்ஹாகம்மஆஹாரஸமுத³யா ரூபஸமுத³யோ, ததா² அவிஜ்ஜானிரோதா⁴ ரூபனிரோதோ⁴, தண்ஹாகம்மஆஹாரனிரோதா⁴ ரூபனிரோதோ⁴’’தி (படி. ம. 1.50) ஏவம் ரூபக்க²ந்தே⁴ வேத³னாஸஞ்ஞாஸங்கா²ரக்க²ந்தே⁴ஸுபி ஆஹாரம் அபனேத்வா ‘‘ப²ஸ்ஸஸமுத³யா ப²ஸ்ஸனிரோதா⁴’’தி ச ஏவம் ப²ஸ்ஸம் பக்கி²பித்வா, விஞ்ஞாணக்க²ந்தே⁴ ‘‘நாமரூபஸமுத³யா நாமரூபனிரோதா⁴’’தி நாமரூபம் பக்கி²பித்வா பச்சயஸமுத³யவஸேன, பச்சயனிரோத⁴வஸேன ச, பச்சயே அனாமஸித்வா பச்சுப்பன்னக்க²ந்தே⁴ஸு நிப்³ப³த்திலக்க²ணமத்தஸ்ஸ, விபரிணாமலக்க²ணமத்தஸ்ஸ ச த³ஸ்ஸனேன க²ணவஸேன சாதி ஏகேகஸ்மிம் க²ந்தே⁴ பச்சயவஸேன சதுதா⁴, க²ணவஸேன ஏகதா⁴ சாதி பஞ்சதா⁴ உத³யம், பஞ்சதா⁴ வயந்தி த³ஸத³ஸஉத³யப்³ப³யத³ஸ்ஸனவஸேன ஸமபஞ்ஞாஸாகாரேஹி உத³யப்³ப³யஞாணேன உத³யப்³ப³யம் ஸமனுபஸ்ஸந்தஸ்ஸ ஆரத்³த⁴விபஸ்ஸகஸ்ஸ யோகி³னோ விபஸ்ஸனாசித்தஸமுட்டா²னோ ஸரீரதோ நிச்ச²ரணகஆலோகஸங்கா²தோ ஓபா⁴ஸோ, விபஸ்ஸனாசித்தஸஹஜாதா கு²த்³தி³காதி³பஞ்சவிதா⁴ (த⁴. ஸ. அட்ட². 1 த⁴ம்முத்³தே³ஸவார ஜா²னங்க³ராஸிவண்ணனா) பீதி, ததா² காயசித்தத³ரத²வூபஸமலக்க²ணா காயசித்தவஸேன து³விதா⁴ பஸ்ஸத்³தி⁴, ப³லவஸத்³தி⁴ந்த்³ரியஸங்கா²தோ அதி⁴மோக்கோ², ஸம்மப்பதா⁴னகிச்சஸாத⁴கோ வீரியஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ஸங்கா²தோ பக்³க³ஹோ, அதிபணீதம் ஸுக²ம், இந்த³விஸ்ஸட்ட²வஜிரஸதி³ஸம் திலக்க²ணவிபஸ்ஸனாபூ⁴தம் ஞாணம், ஸதிபட்டா²னபூ⁴தா சிரகதாதி³அனுஸ்ஸரணஸமத்தா² உபட்டா²னஸங்கா²தா ஸதி, ஸமப்பவத்தவிபஸ்ஸனாஸஹஜாதா உபேக்கா²ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³பூ⁴தா தத்ரமஜ்ஜ²த்துபேக்கா², மனோத்³வாரே ஆவஜ்ஜ²னுபேக்கா² சாதி து³விதா⁴பி உபேக்கா², ஓபா⁴ஸாதீ³ஸு உப்பன்னேஸு ‘‘ந வத மே இதோ புப்³பே³ ஏவரூபோ ஓபா⁴ஸோ உப்பன்னபுப்³போ³’’த்யாதி³னா (விஸுத்³தி⁴. 2.733) நயேன தத்த² ஆலயம் குருமானா ஸுகு²மதண்ஹா ரூபநிகந்திசாதி ஓபா⁴ஸாதீ³ஸு த³ஸஸு விபஸ்ஸனுபக்கிலேஸேஸு உப்பன்னேஸு ‘‘ந வத மே இதோ புப்³பே³ ஏவரூபா ஓபா⁴ஸாத³யோ உப்பன்னபுப்³பா³ அத்³தா⁴ மக்³க³ப்பத்தோஸ்மி, ப²லப்பத்தோஸ்மீ’’தி (விஸுத்³தி⁴. 2.733) அக்³க³ஹேத்வா ‘‘இமே ஓபா⁴ஸாத³யோ தண்ஹாதி³ட்டி²மானவத்து²தாய ந மக்³கோ³, அத² கோ² விபஸ்ஸனுபக்கிலேஸா ஏவ, தப்³பி³னிமுத்தம் பன வீதி²படிபன்னம் விபஸ்ஸனாஞாணம் மக்³கோ³’’தி ஏவம் மக்³கா³மக்³க³லக்க²ணஸ்ஸ வவத்தா²னம் நிச்ச²யனம் மக்³கா³மக்³க³ஸ்ஸ ஜானனதோ, த³ஸ்ஸனதோ, அமக்³கே³ மக்³க³ஸஞ்ஞாய விஸோத⁴னதோ ச மக்³கா³மக்³க³ஞாணத³ஸ்ஸனவிஸுத்³தி⁴ நாம.

54. யாவானுலோமாதி யாவ ஸச்சானுலோமஞாணா. நவ விபஸ்ஸனாஞாணானீதி (விஸுத்³தி⁴. 2.737 ஆத³யோ) க²ந்தா⁴னம் உத³யஞ்ச வயஞ்ச ஜானனகம் உத³யப்³ப³யஞாணம், உத³யம் முஞ்சித்வா ப⁴ங்க³மத்தானுபேக்க²கம் ப⁴ங்க³ஞாணம், ப⁴ங்க³வஸேன உபட்டி²தானம் ஸீஹாதீ³னம் விய பா⁴யிதப்³பா³காரானுபேக்க²கம் ப⁴யஞாணம், ததா²னுபேக்கி²தானம் ஆதி³த்தக⁴ரஸ்ஸ விய ஆதீ³னவாகாரானுபேக்க²கம் ஆதீ³னவஞாணம், தி³ட்டா²தீ³னவேஸு நிப்³பி³ந்த³னவஸேன பவத்தம் நிப்³பி³தா³ஞாணம், ஜாலாதி³தோ மச்சா²தி³கா விய தேஹி தேபூ⁴மகத⁴ம்மேஹி முச்சிதுகாமதாவஸேன பவத்தம் முச்சிதுகம்யதாஞாணம், முச்சனுபாயஸம்பாத³னத்த²ம் தி³ட்டா²தீ³னவேஸுபி ஸமுத்³த³ஸகுணீ விய புனப்புனம் ஸம்மஸனவஸப்பத்தம் படிஸங்கா²னுபஸ்ஸனாஞாணம், சத்தப⁴ரியோ புரிஸோ விய தி³ட்டா²தீ³னவேஸு தேஸு ஸங்கா²ரேஸு உபேக்க²னாகாரப்பவத்தம் ஸங்கா²ருபேக்கா²ஞாணம், அனிச்சாதி³லக்க²ணவிபஸ்ஸனதாய ஹேட்டா² பவத்தானம் அட்ட²ன்னம் விபஸ்ஸனாஞாணானம், உத்³த⁴ம் மக்³க³க்க²ணே அதி⁴க³ந்தப்³பா³னம் ஸத்ததிம்ஸபோ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மானஞ்ச அனுலோமதோ மக்³க³வீதி²யம் கோ³த்ரபு⁴தோ புப்³பே³ பவத்தம் ஸச்சானுலோமிகஞாணஸங்கா²தம் நவமம் அனுலோமஞாணந்தி இமானி நவ ஞாணானி ஞாணத³ஸ்ஸனவிஸுத்³தி⁴யா படிபதா³பா⁴வதோ திலக்க²ணஜானனட்டே²ன, பச்சக்க²தோ த³ஸ்ஸனட்டே²ன, படிபக்க²தோ விஸுத்³த⁴த்தா ச படிபதா³ஞாணத³ஸ்ஸனவிஸுத்³தி⁴ நாம.

55. விபஸ்ஸனாய பரிபாகோ விபஸ்ஸனாபரிபாகோ, ஸங்கா²ருபேக்கா²ஞாணம். தம் ஆக³ம்ம படிச்ச. இதா³னி அப்பனாஉப்பஜ்ஜிஸ்ஸதீதி ‘‘இதா³னி அப்பனாஸங்கா²தோ லோகுத்தரமக்³கோ³ உப்பஜ்ஜிஸ்ஸதீ’’தி வத்தப்³ப³க்க²ணே. யம் கிஞ்சீதி ஸங்கா²ருபேக்கா²ய க³ஹிதேஸு தீஸு ஏகம் யம் கிஞ்சி.

56. விபஸ்ஸனாய மத்த²கப்பத்தியா ஸிகா²ப்பத்தா. அனுலோமஞாணஸஹிததாய ஸானுலோமா. ஸா ஏவ ஸங்கா²ரேஸு உதா³ஸீனத்தா ஸங்கா²ருபேக்கா². யதா²னுரூபம் அபாயாதி³தோ, ஸங்கா²ரனிமித்ததோ ச வுட்ட²ஹனதோ வுட்டா²னஸங்கா²தம் மக்³க³ம் க³ச்ச²தீதி வுட்டா²னகா³மினீ.

57. அபி⁴ஸம்போ⁴ந்தந்தி பாபுணந்தம்.

58. பரிஜானந்தோதி ‘‘ஏத்தகம் து³க்க²ம், ந இதோ ஊனாதி⁴க’’ந்தி பரிச்சி²ஜ்ஜ ஜானந்தோ. ஸச்சி²கரோந்தோதி ஆரம்மணகரணவஸேன பச்சக்க²ம் கரோந்தோ. மக்³க³ஸச்சம் பா⁴வனாவஸேனாதி மக்³க³ஸச்சஸங்கா²தஸ்ஸ ஸம்பயுத்தமக்³க³ஸங்கா²தஸ்ஸ சதுத்த²ஸச்சஸ்ஸ ஸஹஜாதாதி³பச்சயோ ஹுத்வா வட்³ட⁴னவஸேன. ஏகஸ்ஸேவ ஞாணஸ்ஸ சதுகிச்சஸாத⁴னம் பதீ³பாதீ³னம் வட்டிதா³ஹாதி³சதுகிச்சத³ஸ்ஸனதோ, ‘‘யோ, பி⁴க்க²வே, து³க்க²ம் பஸ்ஸதீ’’த்யாதி³ (ஸம். நி. 5.1100; விஸுத்³தி⁴. 2.839) ஆக³மதோ ச ஸம்படிச்சி²தப்³ப³ம்.

59. த்³வே தீணி ப²லசித்தானி பவத்தித்வாதி மக்³கு³ப்பத்தியா அனுரூபதோ த்³வே வா தீணி வா ப²லசித்தானி அபனீதக்³கி³ம்ஹி டா²னே உண்ஹத்தனிப்³பா³பனத்தா²ய க⁴டேஹி அபி⁴ஸிஞ்சமானமுத³கம் விய ஸமுச்சி²ன்னகிலேஸேபி ஸந்தானே த³ரத²படிப்பஸ்ஸம்ப⁴கானி ஹுத்வா பவத்தித்வா, தேஸம் பவத்தியாதி வுத்தம் ஹோதி. பச்சவேக்க²ணஞாணானீதி மக்³க³ப²லாதி³விஸயானி காமாவசரஞாணானி, யானி ஸந்தா⁴ய ‘‘விமுத்தஸ்மிம் விமுத்தமிதி ஞாணம் ஹோதீ’’தி (மஹாவ. 23) வுத்தம்.

60. இதா³னி பச்சவேக்க²ணாய பூ⁴மிம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘மக்³க³ம் ப²லஞ்சா’’த்யாதி³ வுத்தம். தத்த² ‘‘இமினாவ வதாஹம் மக்³கே³ன ஆக³தோ’’தி மக்³க³ம் பச்சவேக்க²தி. ததோ ‘‘அயம் நாம மே ஆனிஸம்ஸோ லத்³தோ⁴’’தி தஸ்ஸ ப²லம், ததோ ‘‘அயம் நாம மே த⁴ம்மோ ஆரம்மணதோ ஸச்சி²கதோ’’தி நிப்³பா³னஞ்ச பண்டி³தோ பச்சவேக்க²தி. ததோ ‘‘இமே நாம மே கிலேஸா பஹீனா’’தி பஹீனே கிலேஸே, ‘‘இமே நாம அவஸிட்டா²’’தி அவஸிட்ட²கிலேஸே பச்சவேக்க²தி வா, ந வா. கோசி ஸேக்கோ² பச்சவேக்க²தி, கோசி ந பச்சவேக்க²தி. தத்த² காமசாரோத்யதி⁴ப்பாயோ. ததா² ஹி மஹானாமோ ஸக்கோ ‘‘கோ ஸு நாம மே த⁴ம்மோ அஜ்ஜ²த்தம் அப்பஹீனோ’’தி (ம. நி. 1.175; விஸுத்³தி⁴. 2.812) அப்பஹீனே கிலேஸே புச்சி². அரஹதோ பன அவஸிட்ட²கிலேஸபச்சவேக்க²ணம் நத்தி² ஸப்³ப³கிலேஸானம் பஹீனத்தா, தஸ்மா திண்ணம் ஸேக்கா²னம் பன்னரஸ அரஹதோ சத்தாரீதி ஏகூனவீஸதி பச்சவேக்க²ணஞாணானீதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ச²ப்³பி³ஸுத்³தி⁴கமேனாதி (விஸுத்³தி⁴. 2.662 ஆத³யோ) ஸீலசித்தவிஸுத்³தீ⁴னம் வஸேன மூலபூ⁴தானம் த்³வின்னம், தி³ட்டி²விஸுத்³தி⁴ஆதீ³னம் வஸேன ஸரீரபூ⁴தானம் சதுன்னந்தி ஏதாஸம் ச²ன்னம் விஸுத்³தீ⁴னம் கமேன. சதுன்னம் ஸச்சானம் ஜானனதா, பச்சக்க²கரணதோ, கிலேஸமலேஹி விஸுத்³த⁴த்தா ச ஞாணத³ஸ்ஸனவிஸுத்³தி⁴ நாம.

ஏத்தா²தி விபஸ்ஸனாகம்மட்டா²னே.

விஸுத்³தி⁴பே⁴த³வண்ணனா நிட்டி²தா.

விமோக்க²பே⁴த³வண்ணனா

61. தத்த² தஸ்மிம் உத்³தே³ஸே. ஸங்கா²ரேஸு ‘‘யோ அத்தாபி⁴னிவேஸோ கம்மஸ்ஸ காரகோ ப²லஸ்ஸ ச வேத³கோ ஏஸோ மே அத்தா’’தி ஏவம் அபி⁴னிவேஸோ த³ள்ஹக்³கா³ஹோ, தம் முஞ்சந்தீ ‘‘அனத்தா’’தி பவத்தா அனுபஸ்ஸனாவ அத்தஸுஞ்ஞதாகாரானுபஸ்ஸனதோ ஸுஞ்ஞதானுபஸ்ஸனா நாம விமோக்க²முக²ம் படிபக்க²தோ விமுத்திவஸேன விமோக்க²ஸங்கா²தஸ்ஸ லோகுத்தரம் மக்³க³ப²லஸ்ஸ த்³வாரம் ஹோதி.

62. ஸங்கா²ரேஸு ‘‘அனிச்ச’’ந்தி பவத்தா அனுபஸ்ஸனா அனிச்சே ‘‘நிச்ச’’ந்தி (அ. நி. 4.49; படி. ம. 1.236; விப⁴. 939) பவத்தம் ஸஞ்ஞாசித்ததி³ட்டி²விபல்லாஸஸங்கா²தம் விபல்லாஸனிமித்தம் முஞ்சந்தீ பஜஹந்தீ விபல்லாஸனிமித்தரஹிதாகாரானுபஸ்ஸனதோ அனிமித்தானுபஸ்ஸனா நாம விமோக்க²முக²ம் ஹோதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

63. ‘‘து³க்க²’’ந்தி பவத்தானுபஸ்ஸனா ஸங்கா²ரேஸு ‘‘ஏதம் மம, ஏதம் ஸுக²’’ந்த்யாதி³னா நயேன பவத்தம் காமப⁴வதண்ஹாஸங்கா²தம் தண்ஹாபணிதி⁴ம் தண்ஹாபத்த²னம் முஞ்சந்தீ து³க்கா²காரத³ஸ்ஸனேன பரிச்சஜந்தீ பணிதி⁴ரஹிதாகாரானுபஸ்ஸனதோ அப்பணிஹிதானுபஸ்ஸனா நாம.

64. தஸ்மாதி யஸ்மா ஏதாஸம் திஸ்ஸன்னம் ஏதானி தீணி நாமானி, தஸ்மா யதி³ வுட்டா²னகா³மினிவிபஸ்ஸனா அனத்ததோ விபஸ்ஸதி. மக்³கோ³ ஸுஞ்ஞதோ நாம விமோக்கோ² ஹோதி ஆக³மனவஸேன லத்³த⁴னாமத்தா.

66. விபஸ்ஸனாக³மனவஸேனாதி விபஸ்ஸனாஸங்கா²தாக³மனவஸேன. ஆக³ச்ச²தி ஏதேன மக்³கோ³, ப²லஞ்சாதி விபஸ்ஸனாமக்³கோ³ இத⁴ ஆக³மனம் நாம.

67. யதா²வுத்தனயேனாதி புப்³பே³ வுத்தஅனத்தானுபஸ்ஸனாதி³வஸேன. யதா²ஸகம் ப²லமுப்பஜ்ஜமானம்பீதி யதா²லத்³த⁴மக்³க³ஸ்ஸ ப²லபூ⁴தம் அத்தனோ அத்தனோ ப²லம் உப்பஜ்ஜமானம்பி மக்³கா³க³மனவஸேன அலபி⁴த்வா விபஸ்ஸனாக³மனவஸேனேவ தீணி நாமானி லப⁴தி ப²லஸமாபத்திகாலே ததா³ மக்³க³ப்பவத்தாபா⁴வேன தஸ்ஸ த்³வாரபா⁴வாயோக³தோ. ஆரம்மணவஸேனாதி ஸப்³ப³ஸங்கா²ரஸுஞ்ஞதத்தா, ஸங்கா²ரனிமித்தரஹிதத்தா, தண்ஹாபணிதி⁴ரஹிதத்தா ச ஸுஞ்ஞதஅனிமித்தஅப்பணிஹிதனாமவந்தம் நிப்³பா³னம் ஆரப்³ப⁴ பவத்தத்தா தஸ்ஸ வஸேன. ஸரஸவஸேனாதி ராகா³தி³ஸுஞ்ஞதத்தா, ரூபனிமித்தாதி³ஆரம்மணரஹிதத்தா, கிலேஸபணிதி⁴ரஹிதத்தா அத்தனோ கு³ணவஸேன. ஸப்³ப³த்தா²தி மக்³க³வீதி²யம், ப²லஸமாபத்திவீதி²யஞ்ச. ஸப்³பே³ஸம்பீதி மக்³க³ஸ்ஸ, ப²லஸ்ஸபி.

விமோக்க²பே⁴த³வண்ணனா நிட்டி²தா.

புக்³க³லபே⁴த³வண்ணனா

68. ஸத்தக்க²த்தும் ஸத்தஸு வாரேஸு காமஸுக³தியம் படிஸந்தி⁴க்³க³ஹணம் பரமம் ஏதஸ்ஸாதி ஸத்தக்க²த்துபரமோ ந பன அட்ட²மாதி³காமப⁴வகா³மீத்யதி⁴ப்பாயோ. யம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் ‘‘ந தே ப⁴வம் அட்ட²மமாதி³யந்தீ’’தி (கு². பா. 6.9; ஸு. நி. 232; நேத்தி. 115). ரூபாரூபஸுக³திப⁴வம் பன ஸத்தவாரதோ பரம்பி க³ச்ச²தீதி ஆசரியா.

69. ராக³தோ³ஸமோஹானந்தி மோஹக்³க³ஹணம் ராக³தோ³ஸேகட்ட²மோஹம் ஸந்தா⁴யாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

70. கீ²ணா சத்தாரோ ஆஸவா ஏதஸ்ஸாதி கீ²ணாஸவோ. த³க்கி²ணாரஹேஸு அக்³க³த்தா அக்³க³த³க்கி²ணேய்யோ.

புக்³க³லபே⁴த³வண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸமாபத்திபே⁴த³வண்ணனா

72. ஸப்³பே³ஸம்பீதி சதுன்னம்பி அரியபுக்³க³லானம்.

73. சித்தசேதஸிகானம் அப்பவத்திஸங்கா²தஸ்ஸ நிரோத⁴ஸ்ஸ ஸமாபத்தி நிரோத⁴ஸமாபத்தி, தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே சித்தனிரோத⁴ம் பத்வா விஹரணம். அனாகா³மீனஞ்சாதி காமரூபப⁴வட்டா²னம் அட்ட²ஸமாபத்திலாபீ⁴னமேவ அனாகா³மீனம், ததா² கீ²ணாஸவானஞ்ச. தத்தா²தி நிரோத⁴ஸமாபத்தியம். யாவ ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் க³ந்த்வாதி ஏவம் ஸமத²விபஸ்ஸனானம் யுக³னத்³த⁴பா⁴வாபாத³னவஸேன யாவ ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம், தாவ க³ந்த்வா. அதி⁴ட்டே²ய்யாதி³கந்தி காயபடிப³த்³த⁴ம் ட²பேத்வா விஸும் விஸும் ட²பிதசீவராதி³பரிக்கா²ரகே³ஹாதீ³னம் அக்³கி³ஆதி³னா அவினாஸனாதி⁴ட்டா²னம், ஸம்க⁴படிமானனஸத்து²பக்கோஸனானம் புரேதரம் வுட்டா²னம், ஸத்தாஹப்³ப⁴ந்தரே ஆயுஸங்கா²ரப்பவத்திஓலோகனந்தி சதுப்³பி³த⁴ம் அதி⁴ட்டா²னாதி³கம் புப்³ப³கிச்சம் கத்வா.

ஸமாபத்திபே⁴த³வண்ணனா நிட்டி²தா.

விபஸ்ஸனாகம்மட்டா²னவண்ணனா நிட்டி²தா.

உய்யோஜனவண்ணனா

75. படிபத்திரஸஸ்ஸாத³ந்தி ஜா²னஸுக²ப²லஸுகா²தி³பே⁴த³ம் ஸமத²விபஸ்ஸனாபடிபத்திரஸஸ்ஸாத³ம்.

இதி அபி⁴த⁴ம்மத்த²விபா⁴வினியா நாம அபி⁴த⁴ம்மத்த²ஸங்க³ஹவண்ணனாய

கம்மட்டா²னபரிச்சே²த³வண்ணனா நிட்டி²தா.

நிக³மனவண்ணனா

(க) சாரித்தேன குலாசாரேன ஸோபி⁴தே விஸாலகுலே உத³யோ நிப்³ப³த்தி யஸ்ஸ, தேன, கம்மாதி³விஸயாய ஸத்³தா⁴ய அபி⁴வுத்³தோ⁴ பரிஸுத்³தோ⁴ ச தா³னஸீலாதி³கு³ணானம் உத³யோ யஸ்ஸ, தேன, நம்பவ்ஹயேன நம்பனாமகேன, பரானுகம்பம் ஸாஸனே ஸுகோ²தரணபரிபாசனலக்க²ணம் பரானுக்³க³ஹம், பணிதா⁴ய பத்தே²த்வா யம் பகரணம் பத்தி²தம் அபி⁴யாசிதம், தம் ஏத்தாவதா பரினிட்டி²தந்தி யோஜனா.

(க²) தேன பகரணப்பஸுதேன விபுலேன புஞ்ஞேன பஞ்ஞாவதா³தேன அரியமக்³க³பஞ்ஞாபரிஸுத்³தே⁴ன ஸீலாதி³கு³ணேன ஸோபி⁴தா. ததோயேவ லஜ்ஜினோ பி⁴க்கூ², த⁴ஞ்ஞானம் அதி⁴வாஸபூ⁴தம், உதி³தோதி³தம் அச்சந்தப்பஸித்³த⁴ம், மூலஸோமம் நாம விஹாரம், புஞ்ஞவிப⁴வஸ்ஸ உத³யஸங்கா²தாய மங்க³லத்தா²ய ஆயுகந்தம் மஞ்ஞந்து, தத்த² நிவாஸினோ பி⁴க்கூ² ஈதி³ஸா ஹோந்தூத்யதி⁴ப்பாயோ.

நிக³மனவண்ணனா நிட்டி²தா.

நிட்டி²தா சாயம் அபி⁴த⁴ம்மத்த²விபா⁴வினீ நாம.

அபி⁴த⁴ம்மத்த²ஸங்க³ஹடீகா.

நிக³மனகதா²

1. ரம்மே புலத்தி²நக³ரே நக³ராதி⁴ராஜே,

ரஞ்ஞா பரக்கமபு⁴ஜேன மஹாபு⁴ஜேன;

காராபிதே வஸதி ஜேதவனே விஹாரே;

யோ ரம்மஹம்மியவரூபவனாபி⁴ராமே.

2. ஸம்பன்னஸீலத³மஸம்யமதோஸிதேஹி,

ஸம்மானிதோ வஸிக³ணேஹி கு³ணாகரேஹி;

பத்தோ முனிந்த³வசனாதி³ஸு நேகக³ந்த²-

ஜாதேஸு சாசரியதம் மஹிதம் விதூ³ஹி.

3. ஞாணானுபா⁴வமிஹ யஸ்ஸ ச ஸூசயந்தீ,

ஸம்வண்ணனா ச வினயட்ட²கதா²தி³கானம்;

ஸாரத்த²தீ³பனிமுகா² மது⁴ரத்த²ஸார-

ஸந்தீ³பனேன ஸுஜனம் பரிதோஸயந்தீ.

4. தஸ்ஸானுகம்பமவலம்பி³ய ஸாரிபுத்த-

த்தே²ரஸ்ஸ தா²மக³தஸாரகு³ணாகரஸ்ஸ;

யோ நேகக³ந்த²விஸயம் படுதம் அலத்த²ம்,

தஸ்ஸேஸ ஞாணவிப⁴வோ விப⁴வேகஹேது.

5. ஸோஹமேதஸ்ஸ ஸம்ஸுத்³த⁴-வாயாமஸ்ஸானுபா⁴வதோ.

அத்³தா⁴ஸாஸனதா³யாதோ³, ஹேஸ்ஸம் மேத்தேய்யஸத்து²னோ.

6. ஜோதயந்தம் ததா³ தஸ்ஸ, ஸாஸனம் ஸுத்³த⁴மானஸம்.

பஸ்ஸேய்யம் ஸக்கரேய்யஞ்ச, க³ரும் மே ஸாரிஸம்ப⁴வம்.

7. தி³னேஹி சதுவீஸேஹி, டீகாயம் நிட்டி²தா யதா².

ததா² கல்யாணஸங்கப்பா, ஸீக⁴ம் ஸிஜ்ஜ²ந்து பாணினந்தி.

இதி ப⁴த³ந்தஸாரிபுத்தமஹாதே²ரஸ்ஸ ஸிஸ்ஸேன ரசிதா

அபி⁴த⁴ம்மத்த²விபா⁴வினீ நாம

அபி⁴த⁴ம்மத்த²ஸங்க³ஹடீகா நிட்டி²தா.