1. கந்த³ரகஸுத்தம்

1. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா சம்பாயம் விஹரதி க³க்³க³ராய போக்க²ரணியா தீரே மஹதா பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ன ஸத்³தி⁴ம். அத² கோ² பேஸ்ஸோ [பேயோ (க.)] ச ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ கந்த³ரகோ ச பரிப்³பா³ஜகோ யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. கந்த³ரகோ பன பரிப்³பா³ஜகோ ப⁴க³வதா ஸத்³தி⁴ம் ஸம்மோதி³. ஸம்மோத³னீயம் கத²ம் ஸாரணீயம் [ஸாராணீயம் (ஸீ. ஸ்யா. கம் பீ.)] வீதிஸாரேத்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தோ கோ² கந்த³ரகோ பரிப்³பா³ஜகோ துண்ஹீபூ⁴தம் துண்ஹீபூ⁴தம் பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் அனுவிலோகேத்வா ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘அச்ச²ரியம், போ⁴ கோ³தம, அப்³பு⁴தம், போ⁴ கோ³தம, யாவஞ்சித³ம் போ⁴தா கோ³தமேன ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ! யேபி தே, போ⁴ கோ³தம, அஹேஸும் அதீதமத்³தா⁴னம் அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ தேபி ப⁴க³வந்தோ ஏதபரமம்யேவ ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் படிபாதே³ஸும் – ஸேய்யதா²பி ஏதரஹி போ⁴தா கோ³தமேன ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ. யேபி தே, போ⁴ கோ³தம, ப⁴விஸ்ஸந்தி அனாக³தமத்³தா⁴னம் அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ தேபி ப⁴க³வந்தோ ஏதபரமம்யேவ ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் படிபாதே³ஸ்ஸந்தி – ஸேய்யதா²பி ஏதரஹி போ⁴தா கோ³தமேன ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ’’தி.

2. ‘‘ஏவமேதம், கந்த³ரக, ஏவமேதம், கந்த³ரக. யேபி தே, கந்த³ரக, அஹேஸும் அதீதமத்³தா⁴னம் அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ தேபி ப⁴க³வந்தோ ஏதபரமம்யேவ ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் படிபாதே³ஸும் – ஸேய்யதா²பி ஏதரஹி மயா ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ. யேபி தே, கந்த³ரக, ப⁴விஸ்ஸந்தி அனாக³தமத்³தா⁴னம் அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ தேபி ப⁴க³வந்தோ ஏதபரமம்யேவ ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் படிபாதே³ஸ்ஸந்தி – ஸேய்யதா²பி ஏதரஹி மயா ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ.

‘‘ஸந்தி ஹி, கந்த³ரக, பி⁴க்கூ² இமஸ்மிம் பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ அரஹந்தோ கீ²ணாஸவா வுஸிதவந்தோ கதகரணீயா ஓஹிதபா⁴ரா அனுப்பத்தஸத³த்தா² பரிக்கீ²ணப⁴வஸம்யோஜனா ஸம்மத³ஞ்ஞா விமுத்தா. ஸந்தி ஹி, கந்த³ரக, பி⁴க்கூ² இமஸ்மிம் பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ ஸேக்கா² ஸந்ததஸீலா ஸந்ததவுத்தினோ நிபகா நிபகவுத்தினோ; தே சதூஸு [நிபகவுத்தினோ சதூஸு (ஸீ.)] ஸதிபட்டா²னேஸு ஸுப்பதிட்டி²தசித்தா [ஸுபட்டி²தசித்தா (ஸீ. பீ. க.)] விஹரந்தி. கதமேஸு சதூஸு? இத⁴, கந்த³ரக, பி⁴க்கு² காயே காயானுபஸ்ஸீ விஹரதி ஆதாபீ ஸம்பஜானோ ஸதிமா, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; வேத³னாஸு வேத³னானுபஸ்ஸீ விஹரதி ஆதாபீ ஸம்பஜானோ ஸதிமா, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; சித்தே சித்தானுபஸ்ஸீ விஹரதி ஆதாபீ ஸம்பஜானோ ஸதிமா, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; த⁴ம்மேஸு த⁴ம்மானுபஸ்ஸீ விஹரதி ஆதாபீ ஸம்பஜானோ ஸதிமா, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸ’’ந்தி.

3. ஏவம் வுத்தே, பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே! யாவ ஸுபஞ்ஞத்தா சிமே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா ஸத்தானம் விஸுத்³தி⁴யா ஸோகபரிதே³வானம் [ஸோகபரித்³த³வானம் (ஸீ. பீ.)] ஸமதிக்கமாய து³க்க²தோ³மனஸ்ஸானம் அத்த²ங்க³மாய ஞாயஸ்ஸ அதி⁴க³மாய நிப்³பா³னஸ்ஸ ஸச்சி²கிரியாய. மயம்பி ஹி, ப⁴ந்தே, கி³ஹீ ஓதா³தவஸனா காலேன காலம் இமேஸு சதூஸு ஸதிபட்டா²னேஸு ஸுப்பதிட்டி²தசித்தா விஹராம. இத⁴ மயம், ப⁴ந்தே, காயே காயானுபஸ்ஸினோ விஹராம ஆதாபினோ ஸம்பஜானா ஸதிமந்தோ, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; வேத³னாஸு வேத³னானுபஸ்ஸினோ விஹராம ஆதாபினோ ஸம்பஜானா ஸதிமந்தோ, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; சித்தே சித்தானுபஸ்ஸினோ விஹராம ஆதாபினோ ஸம்பஜானா ஸதிமந்தோ, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; த⁴ம்மேஸு த⁴ம்மானுபஸ்ஸினோ விஹராம ஆதாபினோ ஸம்பஜானா ஸதிமந்தோ, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம். அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே! யாவஞ்சித³ம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஏவம் மனுஸ்ஸக³ஹனே ஏவம் மனுஸ்ஸகஸடே ஏவம் மனுஸ்ஸஸாடே²ய்யே வத்தமானே ஸத்தானம் ஹிதாஹிதம் ஜானாதி. க³ஹனஞ்ஹேதம், ப⁴ந்தே, யதி³த³ம் மனுஸ்ஸா; உத்தானகஞ்ஹேதம், ப⁴ந்தே, யதி³த³ம் பஸவோ. அஹஞ்ஹி, ப⁴ந்தே, பஹோமி ஹத்தி²த³ம்மம் ஸாரேதும். யாவதகேன அந்தரேன சம்பம் க³தாக³தம் கரிஸ்ஸதி ஸப்³பா³னி தானி ஸாடே²ய்யானி கூடேய்யானி வங்கேய்யானி ஜிம்ஹேய்யானி பாதுகரிஸ்ஸதி. அம்ஹாகம் பன, ப⁴ந்தே, தா³ஸாதி வா பேஸ்ஸாதி வா கம்மகராதி வா அஞ்ஞதா²வ காயேன ஸமுதா³சரந்தி அஞ்ஞதா²வ வாசாய அஞ்ஞதா²வ நேஸம் சித்தம் ஹோதி. அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே! யாவஞ்சித³ம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஏவம் மனுஸ்ஸக³ஹனே ஏவம் மனுஸ்ஸகஸடே ஏவம் மனுஸ்ஸஸாடே²ய்யே வத்தமானே ஸத்தானம் ஹிதாஹிதம் ஜானாதி. க³ஹனஞ்ஹேதம், ப⁴ந்தே, யதி³த³ம் மனுஸ்ஸா; உத்தானகஞ்ஹேதம், ப⁴ந்தே, யதி³த³ம் பஸவோ’’தி.

4. ‘‘ஏவமேதம், பேஸ்ஸ, ஏவமேதம், பேஸ்ஸ. க³ஹனஞ்ஹேதம், பேஸ்ஸ, யதி³த³ம் மனுஸ்ஸா; உத்தானகஞ்ஹேதம், பேஸ்ஸ, யதி³த³ம் பஸவோ. சத்தாரோமே, பேஸ்ஸ, புக்³க³லா ஸந்தோ ஸம்விஜ்ஜமானா லோகஸ்மிம். கதமே சத்தாரோ? இத⁴, பேஸ்ஸ, ஏகச்சோ புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ஹோதி அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ; இத⁴ பன, பேஸ்ஸ, ஏகச்சோ புக்³க³லோ பரந்தபோ ஹோதி பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ; இத⁴ பன, பேஸ்ஸ, ஏகச்சோ புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச ஹோதி அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ; இத⁴ பன, பேஸ்ஸ, ஏகச்சோ புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ ஹோதி நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ. ஸோ அனத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ [ஸீதிபூ⁴தோ (ஸீ. பீ. க.)] ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி. இமேஸம், பேஸ்ஸ, சதுன்னம் புக்³க³லானம் கதமோ தே புக்³க³லோ சித்தம் ஆராதே⁴தீ’’தி?

‘‘ய்வாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, அயம் மே புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோபாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ பரந்தபோ பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, அயம்பி மே புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோபாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, அயம்பி மே புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோ ச கோ² அயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, ஸோ அனத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி – அயமேவ [அயம் (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] மே புக்³க³லோ சித்தம் ஆராதே⁴தீ’’தி.

5. ‘‘கஸ்மா பன தே, பேஸ்ஸ, இமே தயோ புக்³க³லா சித்தம் நாராதே⁴ந்தீ’’தி? ‘‘ய்வாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ஸோ அத்தானம் ஸுக²காமம் து³க்க²படிக்கூலம் ஆதாபேதி பரிதாபேதி – இமினா மே அயம் புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோபாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ பரந்தபோ பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ஸோ பரம் ஸுக²காமம் து³க்க²படிக்கூலம் ஆதாபேதி பரிதாபேதி – இமினா மே அயம் புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோபாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ஸோ அத்தானஞ்ச பரஞ்ச ஸுக²காமம் து³க்க²படிக்கூலம் [ஸுக²காமே து³க்க²படிக்கூலே (ஸீ. பீ.)] ஆதாபேதி பரிதாபேதி – இமினா மே அயம் புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோ ச கோ² அயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ஸோ அனத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா [விஹரதி. இமினா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] விஹரதி; ஸோ அத்தானஞ்ச பரஞ்ச ஸுக²காமம் து³க்க²படிக்கூலம் நேவ ஆதாபேதி ந பரிதாபேதி – இமினா [விஹரதி. இமினா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] மே அயம் புக்³க³லோ சித்தம் ஆராதே⁴தி. ஹந்த³, ச தா³னி மயம், ப⁴ந்தே, க³ச்சா²ம; ப³ஹுகிச்சா மயம் ப³ஹுகரணீயா’’தி. ‘‘யஸ்ஸதா³னி த்வம், பேஸ்ஸ, காலம் மஞ்ஞஸீ’’தி. அத² கோ² பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உட்டா²யாஸனா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா பக்காமி.

6. அத² கோ² ப⁴க³வா அசிரபக்கந்தே பேஸ்ஸே ஹத்தா²ரோஹபுத்தே பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘‘பண்டி³தோ, பி⁴க்க²வே, பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ; மஹாபஞ்ஞோ, பி⁴க்க²வே, பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ. ஸசே, பி⁴க்க²வே, பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ முஹுத்தம் நிஸீதே³ய்ய யாவஸ்ஸாஹம் இமே சத்தாரோ புக்³க³லே வித்தா²ரேன விப⁴ஜிஸ்ஸாமி [விப⁴ஜாமி (ஸீ. பீ.)], மஹதா அத்தே²ன ஸம்யுத்தோ அப⁴விஸ்ஸ. அபி ச, பி⁴க்க²வே, ஏத்தாவதாபி பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ மஹதா அத்தே²ன ஸம்யுத்தோ’’தி. ‘‘ஏதஸ்ஸ, ப⁴க³வா, காலோ, ஏதஸ்ஸ, ஸுக³த, காலோ, யம் ப⁴க³வா இமே சத்தாரோ புக்³க³லே வித்தா²ரேன விப⁴ஜேய்ய. ப⁴க³வதோ ஸுத்வா பி⁴க்கூ² தா⁴ரேஸ்ஸந்தீ’’தி. ‘‘தேன ஹி, பி⁴க்க²வே, ஸுணாத², ஸாது⁴கம் மனஸி கரோத², பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸும். ப⁴க³வா ஏதத³வோச –

7. ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ புக்³க³லோ அசேலகோ ஹோதி முத்தாசாரோ ஹத்தா²பலேக²னோ [ஹத்தா²வலேக²னோ (ஸ்யா. கம்.)] நஏஹிப⁴த்³த³ந்திகோ நதிட்ட²ப⁴த்³த³ந்திகோ [நஏஹிப⁴த³ந்திகோ, நதிட்ட²ப⁴த³ந்திகோ (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)]; நாபி⁴ஹடம் ந உத்³தி³ஸ்ஸகதம் ந நிமந்தனம் ஸாதி³யதி; ஸோ ந கும்பி⁴முகா² படிக்³க³ண்ஹாதி ந களோபிமுகா² [க²ளோபிமுகோ² (ஸீ.)] படிக்³க³ண்ஹாதி ந ஏளகமந்தரம் ந த³ண்ட³மந்தரம் ந முஸலமந்தரம் ந த்³வின்னம் பு⁴ஞ்ஜமானானம் ந க³ப்³பி⁴னியா ந பாயமானாய ந புரிஸந்தரக³தாய ந ஸங்கித்தீஸு ந யத்த² ஸா உபட்டி²தோ ஹோதி ந யத்த² மக்கி²கா ஸண்ட³ஸண்ட³சாரினீ; ந மச்ச²ம் ந மம்ஸம் ந ஸுரம் ந மேரயம் ந து²ஸோத³கம் பிவதி. ஸோ ஏகாகா³ரிகோ வா ஹோதி ஏகாலோபிகோ, த்³வாகா³ரிகோ வா ஹோதி த்³வாலோபிகோ…பே… ஸத்தாகா³ரிகோ வா ஹோதி ஸத்தாலோபிகோ; ஏகிஸ்ஸாபி த³த்தியா யாபேதி, த்³வீஹிபி த³த்தீஹி யாபேதி…பே… ஸத்தஹிபி த³த்தீஹி யாபேதி; ஏகாஹிகம்பி ஆஹாரம் ஆஹாரேதி, த்³வீஹிகம்பி ஆஹாரம் ஆஹாரேதி…பே… ஸத்தாஹிகம்பி ஆஹாரம் ஆஹாரேதி – இதி ஏவரூபம் அட்³ட⁴மாஸிகம் பரியாயப⁴த்தபோ⁴ஜனானுயோக³மனுயுத்தோ விஹரதி. ஸோ ஸாகப⁴க்கோ² வா ஹோதி, ஸாமாகப⁴க்கோ² வா ஹோதி, நீவாரப⁴க்கோ² வா ஹோதி, த³த்³து³லப⁴க்கோ² வா ஹோதி, ஹடப⁴க்கோ² வா ஹோதி, கணப⁴க்கோ² வா ஹோதி, ஆசாமப⁴க்கோ² வா ஹோதி, பிஞ்ஞாகப⁴க்கோ² வா ஹோதி, திணப⁴க்கோ² வா ஹோதி, கோ³மயப⁴க்கோ² வா ஹோதி; வனமூலப²லாஹாரோ யாபேதி பவத்தப²லபோ⁴ஜீ. ஸோ ஸாணானிபி தா⁴ரேதி, மஸாணானிபி தா⁴ரேதி, ச²வது³ஸ்ஸானிபி தா⁴ரேதி, பம்ஸுகூலானிபி தா⁴ரேதி, திரீடானிபி தா⁴ரேதி, அஜினம்பி தா⁴ரேதி, அஜினக்கி²பம்பி தா⁴ரேதி, குஸசீரம்பி தா⁴ரேதி, வாகசீரம்பி தா⁴ரேதி, ப²லகசீரம்பி தா⁴ரேதி, கேஸகம்ப³லம்பி தா⁴ரேதி, வாளகம்ப³லம்பி தா⁴ரேதி, உலூகபக்க²ம்பி தா⁴ரேதி; கேஸமஸ்ஸுலோசகோபி ஹோதி, கேஸமஸ்ஸுலோசனானுயோக³மனுயுத்தோ, உப்³ப⁴ட்ட²கோபி ஹோதி ஆஸனபடிக்கி²த்தோ, உக்குடிகோபி ஹோதி உக்குடிகப்பதா⁴னமனுயுத்தோ, கண்டகாபஸ்ஸயிகோபி ஹோதி கண்டகாபஸ்ஸயே ஸேய்யம் கப்பேதி [பஸ்ஸ ம. நி. 1.155 மஹாஸீஹனாத³ஸுத்தே]; ஸாயததியகம்பி உத³கோரோஹனானுயோக³மனுயுத்தோ விஹரதி – இதி ஏவரூபம் அனேகவிஹிதம் காயஸ்ஸ ஆதாபனபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ விஹரதி. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ.

8. ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ பரந்தபோ பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ புக்³க³லோ ஓரப்³பி⁴கோ ஹோதி ஸூகரிகோ ஸாகுணிகோ மாக³விகோ லுத்³தோ³ மச்ச²கா⁴தகோ சோரோ சோரகா⁴தகோ கோ³கா⁴தகோ ப³ந்த⁴னாகா³ரிகோ யே வா பனஞ்ஞேபி கேசி குரூரகம்மந்தா. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ பரந்தபோ பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ.

9. ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ புக்³க³லோ ராஜா வா ஹோதி க²த்தியோ முத்³தா⁴வஸித்தோ ப்³ராஹ்மணோ வா மஹாஸாலோ. ஸோ புரத்தி²மேன நக³ரஸ்ஸ நவம் ஸந்தா²கா³ரம் [ஸந்தா⁴கா³ரம் (டீகா)] காராபேத்வா கேஸமஸ்ஸும் ஓஹாரேத்வா க²ராஜினம் நிவாஸேத்வா ஸப்பிதேலேன காயம் அப்³ப⁴ஞ்ஜித்வா மக³விஸாணேன பிட்டி²ம் கண்டு³வமானோ நவம் ஸந்தா²கா³ரம் பவிஸதி ஸத்³தி⁴ம் மஹேஸியா ப்³ராஹ்மணேன ச புரோஹிதேன. ஸோ தத்த² அனந்தரஹிதாய பூ⁴மியா ஹரிதுபலித்தாய ஸேய்யம் கப்பேதி. ஏகிஸ்ஸாய கா³வியா ஸரூபவச்சா²ய யம் ஏகஸ்மிம் த²னே கீ²ரம் ஹோதி தேன ராஜா யாபேதி, யம் து³தியஸ்மிம் த²னே கீ²ரம் ஹோதி தேன மஹேஸீ யாபேதி, யம் ததியஸ்மிம் த²னே கீ²ரம் ஹோதி தேன ப்³ராஹ்மணோ புரோஹிதோ யாபேதி, யம் சதுத்த²ஸ்மிம் த²னே கீ²ரம் ஹோதி தேன அக்³கி³ம் ஜுஹதி, அவஸேஸேன வச்ச²கோ யாபேதி. ஸோ ஏவமாஹ – ‘ஏத்தகா உஸபா⁴ ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, ஏத்தகா வச்ச²தரா ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, ஏத்தகா வச்ச²தரியோ ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, ஏத்தகா அஜா ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, ஏத்தகா உரப்³பா⁴ ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, (ஏத்தகா அஸ்ஸா ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய) [( ) நத்தி² ஸீ. பீ. போத்த²கேஸு], ஏத்தகா ருக்கா² சி²ஜ்ஜந்து யூபத்தா²ய, ஏத்தகா த³ப்³பா⁴ லூயந்து ப³ரிஹிஸத்தா²யா’தி [பரிஹிம் ஸத்தா²ய (க.)]. யேபிஸ்ஸ தே ஹோந்தி தா³ஸாதி வா பேஸ்ஸாதி வா கம்மகராதி வா தேபி த³ண்ட³தஜ்ஜிதா ப⁴யதஜ்ஜிதா அஸ்ஸுமுகா² ருத³மானா பரிகம்மானி கரோந்தி. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ.

10. ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, ஸோ அனத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ததா²க³தோ லோகே உப்பஜ்ஜதி அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ ஸுக³தோ லோகவிதூ³ அனுத்தரோ புரிஸத³ம்மஸாரதி² ஸத்தா² தே³வமனுஸ்ஸானம் பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா. ஸோ இமம் லோகம் ஸதே³வகம் ஸமாரகம் ஸப்³ரஹ்மகம் ஸஸ்ஸமணப்³ராஹ்மணிம் பஜம் ஸதே³வமனுஸ்ஸம் ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா பவேதே³தி. ஸோ த⁴ம்மம் தே³ஸேதி ஆதி³கல்யாணம் மஜ்ஜே²கல்யாணம் பரியோஸானகல்யாணம் ஸாத்த²ம் ஸப்³யஞ்ஜனம், கேவலபரிபுண்ணம் பரிஸுத்³த⁴ம் ப்³ரஹ்மசரியம் பகாஸேதி. தம் த⁴ம்மம் ஸுணாதி க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா அஞ்ஞதரஸ்மிம் வா குலே பச்சாஜாதோ. ஸோ தம் த⁴ம்மம் ஸுத்வா ததா²க³தே ஸத்³த⁴ம் படிலப⁴தி. ஸோ தேன ஸத்³தா⁴படிலாபே⁴ன ஸமன்னாக³தோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘ஸம்பா³தோ⁴ க⁴ராவாஸோ ரஜாபதோ², அப்³போ⁴காஸோ பப்³ப³ஜ்ஜா. நயித³ம் ஸுகரம் அகா³ரம் அஜ்ஜா²வஸதா ஏகந்தபரிபுண்ணம் ஏகந்தபரிஸுத்³த⁴ம் ஸங்க²லிகி²தம் ப்³ரஹ்மசரியம் சரிதும். யம்னூனாஹம் கேஸமஸ்ஸும் ஓஹாரேத்வா காஸாயானி வத்தா²னி அச்சா²தே³த்வா அகா³ரஸ்மா அனகா³ரியம் பப்³ப³ஜேய்ய’ந்தி. ஸோ அபரேன ஸமயேன அப்பம் வா போ⁴க³க்க²ந்த⁴ம் பஹாய, மஹந்தம் வா போ⁴க³க்க²ந்த⁴ம் பஹாய, அப்பம் வா ஞாதிபரிவட்டம் பஹாய, மஹந்தம் வா ஞாதிபரிவட்டம் பஹாய, கேஸமஸ்ஸும் ஓஹாரேத்வா, காஸாயானி வத்தா²னி அச்சா²தே³த்வா அகா³ரஸ்மா அனகா³ரியம் பப்³ப³ஜதி.

11. ‘‘ஸோ ஏவம் பப்³ப³ஜிதோ ஸமானோ பி⁴க்கூ²னம் ஸிக்கா²ஸாஜீவஸமாபன்னோ பாணாதிபாதம் பஹாய பாணாதிபாதா படிவிரதோ ஹோதி நிஹிதத³ண்டோ³ நிஹிதஸத்தோ², லஜ்ஜீ த³யாபன்னோ ஸப்³ப³பாணபூ⁴தஹிதானுகம்பீ விஹரதி. அதி³ன்னாதா³னம் பஹாய அதி³ன்னாதா³னா படிவிரதோ ஹோதி தி³ன்னாதா³யீ தி³ன்னபாடிகங்கீ², அதே²னேன ஸுசிபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி. அப்³ரஹ்மசரியம் பஹாய ப்³ரஹ்மசாரீ ஹோதி ஆராசாரீ விரதோ மேது²னா கா³மத⁴ம்மா. முஸாவாத³ம் பஹாய முஸாவாதா³ படிவிரதோ ஹோதி ஸச்சவாதீ³ ஸச்சஸந்தோ⁴ தே²தோ பச்சயிகோ அவிஸம்வாத³கோ லோகஸ்ஸ. பிஸுணம் வாசம் பஹாய பிஸுணாய வாசாய படிவிரதோ ஹோதி, இதோ ஸுத்வா ந அமுத்ர அக்கா²தா இமேஸம் பே⁴தா³ய, அமுத்ர வா ஸுத்வா ந இமேஸம் அக்கா²தா அமூஸம் பே⁴தா³ய – இதி பி⁴ன்னானம் வா ஸந்தா⁴தா ஸஹிதானம் வா அனுப்பதா³தா ஸமக்³கா³ராமோ ஸமக்³க³ரதோ ஸமக்³க³னந்தீ³ ஸமக்³க³கரணிம் வாசம் பா⁴ஸிதா ஹோதி. ப²ருஸம் வாசம் பஹாய ப²ருஸாய வாசாய படிவிரதோ ஹோதி, யா ஸா வாசா நேலா கண்ணஸுகா² பேமனீயா ஹத³யங்க³மா போரீ ப³ஹுஜனகந்தா ப³ஹுஜனமனாபா ததா²ரூபிம் வாசம் பா⁴ஸிதா ஹோதி. ஸம்ப²ப்பலாபம் பஹாய ஸம்ப²ப்பலாபா படிவிரதோ ஹோதி காலவாதீ³ பூ⁴தவாதீ³ அத்த²வாதீ³ த⁴ம்மவாதீ³ வினயவாதீ³, நிதா⁴னவதிம் வாசம் பா⁴ஸிதா காலேன ஸாபதே³ஸம் பரியந்தவதிம் அத்த²ஸம்ஹிதம். ஸோ பீ³ஜகா³மபூ⁴தகா³மஸமாரம்பா⁴ படிவிரதோ ஹோதி, ஏகப⁴த்திகோ ஹோதி ரத்தூபரதோ விரதோ விகாலபோ⁴ஜனா; நச்சகீ³தவாதி³தவிஸூகத³ஸ்ஸனா படிவிரதோ ஹோதி; மாலாக³ந்த⁴விலேபனதா⁴ரணமண்ட³னவிபூ⁴ஸனட்டா²னா படிவிரதோ ஹோதி; உச்சாஸயனமஹாஸயனா படிவிரதோ ஹோதி; ஜாதரூபரஜதபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; ஆமகத⁴ஞ்ஞபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; ஆமகமம்ஸபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; இத்தி²குமாரிகபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; தா³ஸிதா³ஸபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; அஜேளகபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; குக்குடஸூகரபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; ஹத்தி²க³வஸ்ஸவளவபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; கே²த்தவத்து²படிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; தூ³தேய்யபஹிணக³மனானுயோகா³ படிவிரதோ ஹோதி; கயவிக்கயா படிவிரதோ ஹோதி; துலாகூடகம்ஸகூடமானகூடா படிவிரதோ ஹோதி; உக்கோடனவஞ்சனனிகதிஸாசியோகா³ [ஸாவியோகா³ (ஸ்யா. கம். க.) ஸாசி குடிலபரியாயோ] படிவிரதோ ஹோதி; சே²த³னவத⁴ப³ந்த⁴னவிபராமோஸஆலோபஸஹஸாகாரா படிவிரதோ ஹோதி [பஸ்ஸ ம. நி. 1.293 சூளஹத்தி²பதோ³பமே].

‘‘ஸோ ஸந்துட்டோ² ஹோதி காயபரிஹாரிகேன சீவரேன குச்சி²பரிஹாரிகேன பிண்ட³பாதேன. ஸோ யேன யேனேவ பக்கமதி, ஸமாதா³யேவ பக்கமதி. ஸேய்யதா²பி நாம பக்கீ² ஸகுணோ யேன யேனேவ டே³தி, ஸபத்தபா⁴ரோவ டே³தி; ஏவமேவ பி⁴க்கு² ஸந்துட்டோ² ஹோதி காயபரிஹாரிகேன சீவரேன குச்சி²பரிஹாரிகேன பிண்ட³பாதேன. ஸோ யேன யேனேவ பக்கமதி, ஸமாதா³யேவ பக்கமதி. ஸோ இமினா அரியேன ஸீலக்க²ந்தே⁴ன ஸமன்னாக³தோ அஜ்ஜ²த்தம் அனவஜ்ஜஸுக²ம் படிஸம்வேதே³தி.

12. ‘‘ஸோ சக்கு²னா ரூபம் தி³ஸ்வா ந நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி நானுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் சக்கு²ந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும் தஸ்ஸ ஸம்வராய படிபஜ்ஜதி, ரக்க²தி சக்கு²ந்த்³ரியம், சக்கு²ந்த்³ரியே ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஸோதேன ஸத்³த³ம் ஸுத்வா…பே… கா⁴னேன க³ந்த⁴ம் கா⁴யித்வா…பே… ஜிவ்ஹாய ரஸம் ஸாயித்வா…பே… காயேன போ²ட்ட²ப்³ப³ம் பு²ஸித்வா…பே… மனஸா த⁴ம்மம் விஞ்ஞாய ந நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி நானுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் மனிந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும் தஸ்ஸ ஸம்வராய படிபஜ்ஜதி, ரக்க²தி மனிந்த்³ரியம், மனிந்த்³ரியே ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஸோ இமினா அரியேன இந்த்³ரியஸம்வரேன ஸமன்னாக³தோ அஜ்ஜ²த்தம் அப்³யாஸேகஸுக²ம் படிஸம்வேதே³தி.

‘‘ஸோ அபி⁴க்கந்தே படிக்கந்தே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஆலோகிதே விலோகிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸமிஞ்ஜிதே பஸாரிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸங்கா⁴டிபத்தசீவரதா⁴ரணே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, அஸிதே பீதே கா²யிதே ஸாயிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, உச்சாரபஸ்ஸாவகம்மே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, க³தே டி²தே நிஸின்னே ஸுத்தே ஜாக³ரிதே பா⁴ஸிதே துண்ஹீபா⁴வே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி.

13. ‘‘ஸோ இமினா ச அரியேன ஸீலக்க²ந்தே⁴ன ஸமன்னாக³தோ, (இமாய ச அரியாய ஸந்துட்டி²யா ஸமன்னாக³தோ,) [பஸ்ஸ ம. நி. 1.296 சூளஹத்தி²பதோ³பமே] இமினா ச அரியேன இந்த்³ரியஸம்வரேன ஸமன்னாக³தோ, இமினா ச அரியேன ஸதிஸம்பஜஞ்ஞேன ஸமன்னாக³தோ விவித்தம் ஸேனாஸனம் ப⁴ஜதி அரஞ்ஞம் ருக்க²மூலம் பப்³ப³தம் கந்த³ரம் கி³ரிகு³ஹம் ஸுஸானம் வனபத்த²ம் அப்³போ⁴காஸம் பலாலபுஞ்ஜம். ஸோ பச்சா²ப⁴த்தம் பிண்ட³பாதபடிக்கந்தோ நிஸீத³தி பல்லங்கம் ஆபு⁴ஜித்வா உஜும் காயம் பணிதா⁴ய பரிமுக²ம் ஸதிம் உபட்ட²பேத்வா. ஸோ அபி⁴ஜ்ஜ²ம் லோகே பஹாய விக³தாபி⁴ஜ்ஜே²ன சேதஸா விஹரதி, அபி⁴ஜ்ஜா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தி, ப்³யாபாத³பதோ³ஸம் பஹாய அப்³யாபன்னசித்தோ விஹரதி ஸப்³ப³பாணபூ⁴தஹிதானுகம்பீ, ப்³யாபாத³பதோ³ஸா சித்தம் பரிஸோதே⁴தி; தீ²னமித்³த⁴ம் பஹாய விக³ததீ²னமித்³தோ⁴ விஹரதி ஆலோகஸஞ்ஞீ ஸதோ ஸம்பஜானோ, தீ²னமித்³தா⁴ சித்தம் பரிஸோதே⁴தி; உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சம் பஹாய அனுத்³த⁴தோ விஹரதி அஜ்ஜ²த்தம் வூபஸந்தசித்தோ, உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சா சித்தம் பரிஸோதே⁴தி; விசிகிச்ச²ம் பஹாய திண்ணவிசிகிச்சோ² விஹரதி அகத²ம்கதீ² குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு, விசிகிச்சா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தி.

‘‘ஸோ இமே பஞ்ச நீவரணே பஹாய சேதஸோ உபக்கிலேஸே பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணே, விவிச்சேவ காமேஹி விவிச்ச அகுஸலேஹி த⁴ம்மேஹி ஸவிதக்கம் ஸவிசாரம் விவேகஜம் பீதிஸுக²ம் பட²மம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; விதக்கவிசாரானம் வூபஸமா அஜ்ஜ²த்தம் ஸம்பஸாத³னம் சேதஸோ ஏகோதி³பா⁴வம் அவிதக்கம் அவிசாரம் ஸமாதி⁴ஜம் பீதிஸுக²ம் து³தியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; பீதியா ச விராகா³ உபேக்க²கோ ச விஹரதி ஸதோ ச ஸம்பஜானோ ஸுக²ஞ்ச காயேன படிஸம்வேதே³தி, யம் தம் அரியா ஆசிக்க²ந்தி – ‘உபேக்க²கோ ஸதிமா ஸுக²விஹாரீ’தி ததியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; ஸுக²ஸ்ஸ ச பஹானா து³க்க²ஸ்ஸ ச பஹானா புப்³பே³வ ஸோமனஸ்ஸதோ³மனஸ்ஸானம் அத்த²ங்க³மா அது³க்க²மஸுக²ம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் சதுத்த²ம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி.

14. ‘‘ஸோ ஏவம் ஸமாஹிதே சித்தே பரிஸுத்³தே⁴ பரியோதா³தே அனங்க³ணே விக³தூபக்கிலேஸே முது³பூ⁴தே கம்மனியே டி²தே ஆனேஞ்ஜப்பத்தே புப்³பே³னிவாஸானுஸ்ஸதிஞாணாய சித்தம் அபி⁴னின்னாமேதி. ஸோ அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி, ஸேய்யதி²த³ம் – ஏகம்பி ஜாதிம் த்³வேபி ஜாதியோ திஸ்ஸோபி ஜாதியோ சதஸ்ஸோபி ஜாதியோ பஞ்சபி ஜாதியோ த³ஸபி ஜாதியோ வீஸம்பி ஜாதியோ திம்ஸம்பி ஜாதியோ சத்தாலீஸம்பி ஜாதியோ பஞ்ஞாஸம்பி ஜாதியோ ஜாதிஸதம்பி ஜாதிஸஹஸ்ஸம்பி ஜாதிஸதஸஹஸ்ஸம்பி அனேகேபி ஸம்வட்டகப்பே அனேகேபி விவட்டகப்பே அனேகேபி ஸம்வட்டவிவட்டகப்பே – ‘அமுத்ராஸிம் ஏவம்னாமோ ஏவம்கோ³த்தோ ஏவம்வண்ணோ ஏவமாஹாரோ ஏவம்ஸுக²து³க்க²ப்படிஸம்வேதீ³ ஏவமாயுபரியந்தோ, ஸோ ததோ சுதோ அமுத்ர உத³பாதி³ம்; தத்ராபாஸிம் ஏவம்னாமோ ஏவம்கோ³த்தோ ஏவம்வண்ணோ ஏவமாஹாரோ ஏவம்ஸுக²து³க்க²ப்படிஸம்வேதீ³ ஏவமாயுபரியந்தோ, ஸோ ததோ சுதோ இதூ⁴பபன்னோ’தி. இதி ஸாகாரம் ஸஉத்³தே³ஸம் அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி.

15. ‘‘ஸோ ஏவம் ஸமாஹிதே சித்தே பரிஸுத்³தே⁴ பரியோதா³தே அனங்க³ணே விக³தூபக்கிலேஸே முது³பூ⁴தே கம்மனியே டி²தே ஆனேஞ்ஜப்பத்தே ஸத்தானம் சுதூபபாதஞாணாய சித்தம் அபி⁴னின்னாமேதி. ஸோ தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன ஸத்தே பஸ்ஸதி சவமானே உபபஜ்ஜமானே ஹீனே பணீதே ஸுவண்ணே து³ப்³ப³ண்ணே ஸுக³தே து³க்³க³தே யதா²கம்மூபகே³ ஸத்தே பஜானாதி – ‘இமே வத போ⁴ந்தோ ஸத்தா காயது³ச்சரிதேன ஸமன்னாக³தா வசீது³ச்சரிதேன ஸமன்னாக³தா மனோது³ச்சரிதேன ஸமன்னாக³தா அரியானம் உபவாத³கா மிச்சா²தி³ட்டி²கா மிச்சா²தி³ட்டி²கம்மஸமாதா³னா, தே காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா அபாயம் து³க்³க³திம் வினிபாதம் நிரயம் உபபன்னா; இமே வா பன போ⁴ந்தோ ஸத்தா காயஸுசரிதேன ஸமன்னாக³தா வசீஸுசரிதேன ஸமன்னாக³தா மனோஸுசரிதேன ஸமன்னாக³தா அரியானம் அனுபவாத³கா ஸம்மாதி³ட்டி²கா ஸம்மாதி³ட்டி²கம்மஸமாதா³னா, தே காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா ஸுக³திம் ஸக்³க³ம் லோகம் உபபன்னா’தி. இதி தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன ஸத்தே பஸ்ஸதி சவமானே உபபஜ்ஜமானே ஹீனே பணீதே ஸுவண்ணே து³ப்³ப³ண்ணே ஸுக³தே து³க்³க³தே யதா²கம்மூபகே³ ஸத்தே பஜானாதி.

16. ‘‘ஸோ ஏவம் ஸமாஹிதே சித்தே பரிஸுத்³தே⁴ பரியோதா³தே அனங்க³ணே விக³தூபக்கிலேஸே முது³பூ⁴தே கம்மனியே டி²தே ஆனேஞ்ஜப்பத்தே ஆஸவானம் க²யஞாணாய சித்தம் அபி⁴னின்னாமேதி. ஸோ ‘இத³ம் து³க்க²’ந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் து³க்க²ஸமுத³யோ’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் து³க்க²னிரோதோ⁴’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் து³க்க²னிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘இமே ஆஸவா’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் ஆஸவஸமுத³யோ’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் ஆஸவனிரோதோ⁴’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் ஆஸவனிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. தஸ்ஸ ஏவம் ஜானதோ ஏவம் பஸ்ஸதோ காமாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதி, ப⁴வாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதி, அவிஜ்ஜாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதி. விமுத்தஸ்மிம் விமுத்தமிதி ஞாணம் ஹோதி. ‘கீ²ணா ஜாதி, வுஸிதம் ப்³ரஹ்மசரியம், கதம் கரணீயம், நாபரம் இத்த²த்தாயா’தி பஜானாதி. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ. ஸோ அத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதீ’’தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா. அத்தமனா தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்து³ந்தி.

கந்த³ரகஸுத்தம் நிட்டி²தம் பட²மம்.