1. க³ஹபதிவக்³கோ³

1. கந்த³ரகஸுத்தம்

1. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா சம்பாயம் விஹரதி க³க்³க³ராய போக்க²ரணியா தீரே மஹதா பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ன ஸத்³தி⁴ம். அத² கோ² பேஸ்ஸோ [பேயோ (க.)] ச ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ கந்த³ரகோ ச பரிப்³பா³ஜகோ யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. கந்த³ரகோ பன பரிப்³பா³ஜகோ ப⁴க³வதா ஸத்³தி⁴ம் ஸம்மோதி³. ஸம்மோத³னீயம் கத²ம் ஸாரணீயம் [ஸாராணீயம் (ஸீ. ஸ்யா. கம் பீ.)] வீதிஸாரேத்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தோ கோ² கந்த³ரகோ பரிப்³பா³ஜகோ துண்ஹீபூ⁴தம் துண்ஹீபூ⁴தம் பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் அனுவிலோகேத்வா ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘அச்ச²ரியம், போ⁴ கோ³தம, அப்³பு⁴தம், போ⁴ கோ³தம, யாவஞ்சித³ம் போ⁴தா கோ³தமேன ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ! யேபி தே, போ⁴ கோ³தம, அஹேஸும் அதீதமத்³தா⁴னம் அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ தேபி ப⁴க³வந்தோ ஏதபரமம்யேவ ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் படிபாதே³ஸும் – ஸேய்யதா²பி ஏதரஹி போ⁴தா கோ³தமேன ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ. யேபி தே, போ⁴ கோ³தம, ப⁴விஸ்ஸந்தி அனாக³தமத்³தா⁴னம் அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ தேபி ப⁴க³வந்தோ ஏதபரமம்யேவ ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் படிபாதே³ஸ்ஸந்தி – ஸேய்யதா²பி ஏதரஹி போ⁴தா கோ³தமேன ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ’’தி.

2. ‘‘ஏவமேதம், கந்த³ரக, ஏவமேதம், கந்த³ரக. யேபி தே, கந்த³ரக, அஹேஸும் அதீதமத்³தா⁴னம் அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ தேபி ப⁴க³வந்தோ ஏதபரமம்யேவ ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் படிபாதே³ஸும் – ஸேய்யதா²பி ஏதரஹி மயா ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ. யேபி தே, கந்த³ரக, ப⁴விஸ்ஸந்தி அனாக³தமத்³தா⁴னம் அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ தேபி ப⁴க³வந்தோ ஏதபரமம்யேவ ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் படிபாதே³ஸ்ஸந்தி – ஸேய்யதா²பி ஏதரஹி மயா ஸம்மா பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴ படிபாதி³தோ.

‘‘ஸந்தி ஹி, கந்த³ரக, பி⁴க்கூ² இமஸ்மிம் பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ அரஹந்தோ கீ²ணாஸவா வுஸிதவந்தோ கதகரணீயா ஓஹிதபா⁴ரா அனுப்பத்தஸத³த்தா² பரிக்கீ²ணப⁴வஸம்யோஜனா ஸம்மத³ஞ்ஞா விமுத்தா. ஸந்தி ஹி, கந்த³ரக, பி⁴க்கூ² இமஸ்மிம் பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ ஸேக்கா² ஸந்ததஸீலா ஸந்ததவுத்தினோ நிபகா நிபகவுத்தினோ; தே சதூஸு [நிபகவுத்தினோ சதூஸு (ஸீ.)] ஸதிபட்டா²னேஸு ஸுப்பதிட்டி²தசித்தா [ஸுபட்டி²தசித்தா (ஸீ. பீ. க.)] விஹரந்தி. கதமேஸு சதூஸு? இத⁴, கந்த³ரக, பி⁴க்கு² காயே காயானுபஸ்ஸீ விஹரதி ஆதாபீ ஸம்பஜானோ ஸதிமா, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; வேத³னாஸு வேத³னானுபஸ்ஸீ விஹரதி ஆதாபீ ஸம்பஜானோ ஸதிமா, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; சித்தே சித்தானுபஸ்ஸீ விஹரதி ஆதாபீ ஸம்பஜானோ ஸதிமா, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; த⁴ம்மேஸு த⁴ம்மானுபஸ்ஸீ விஹரதி ஆதாபீ ஸம்பஜானோ ஸதிமா, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸ’’ந்தி.

3. ஏவம் வுத்தே, பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே! யாவ ஸுபஞ்ஞத்தா சிமே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா ஸத்தானம் விஸுத்³தி⁴யா ஸோகபரிதே³வானம் [ஸோகபரித்³த³வானம் (ஸீ. பீ.)] ஸமதிக்கமாய து³க்க²தோ³மனஸ்ஸானம் அத்த²ங்க³மாய ஞாயஸ்ஸ அதி⁴க³மாய நிப்³பா³னஸ்ஸ ஸச்சி²கிரியாய. மயம்பி ஹி, ப⁴ந்தே, கி³ஹீ ஓதா³தவஸனா காலேன காலம் இமேஸு சதூஸு ஸதிபட்டா²னேஸு ஸுப்பதிட்டி²தசித்தா விஹராம. இத⁴ மயம், ப⁴ந்தே, காயே காயானுபஸ்ஸினோ விஹராம ஆதாபினோ ஸம்பஜானா ஸதிமந்தோ, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; வேத³னாஸு வேத³னானுபஸ்ஸினோ விஹராம ஆதாபினோ ஸம்பஜானா ஸதிமந்தோ, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; சித்தே சித்தானுபஸ்ஸினோ விஹராம ஆதாபினோ ஸம்பஜானா ஸதிமந்தோ, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம்; த⁴ம்மேஸு த⁴ம்மானுபஸ்ஸினோ விஹராம ஆதாபினோ ஸம்பஜானா ஸதிமந்தோ, வினேய்ய லோகே அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸம். அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே! யாவஞ்சித³ம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஏவம் மனுஸ்ஸக³ஹனே ஏவம் மனுஸ்ஸகஸடே ஏவம் மனுஸ்ஸஸாடே²ய்யே வத்தமானே ஸத்தானம் ஹிதாஹிதம் ஜானாதி. க³ஹனஞ்ஹேதம், ப⁴ந்தே, யதி³த³ம் மனுஸ்ஸா; உத்தானகஞ்ஹேதம், ப⁴ந்தே, யதி³த³ம் பஸவோ. அஹஞ்ஹி, ப⁴ந்தே, பஹோமி ஹத்தி²த³ம்மம் ஸாரேதும். யாவதகேன அந்தரேன சம்பம் க³தாக³தம் கரிஸ்ஸதி ஸப்³பா³னி தானி ஸாடே²ய்யானி கூடேய்யானி வங்கேய்யானி ஜிம்ஹேய்யானி பாதுகரிஸ்ஸதி. அம்ஹாகம் பன, ப⁴ந்தே, தா³ஸாதி வா பேஸ்ஸாதி வா கம்மகராதி வா அஞ்ஞதா²வ காயேன ஸமுதா³சரந்தி அஞ்ஞதா²வ வாசாய அஞ்ஞதா²வ நேஸம் சித்தம் ஹோதி. அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே! யாவஞ்சித³ம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஏவம் மனுஸ்ஸக³ஹனே ஏவம் மனுஸ்ஸகஸடே ஏவம் மனுஸ்ஸஸாடே²ய்யே வத்தமானே ஸத்தானம் ஹிதாஹிதம் ஜானாதி. க³ஹனஞ்ஹேதம், ப⁴ந்தே, யதி³த³ம் மனுஸ்ஸா; உத்தானகஞ்ஹேதம், ப⁴ந்தே, யதி³த³ம் பஸவோ’’தி.

4. ‘‘ஏவமேதம், பேஸ்ஸ, ஏவமேதம், பேஸ்ஸ. க³ஹனஞ்ஹேதம், பேஸ்ஸ, யதி³த³ம் மனுஸ்ஸா; உத்தானகஞ்ஹேதம், பேஸ்ஸ, யதி³த³ம் பஸவோ. சத்தாரோமே, பேஸ்ஸ, புக்³க³லா ஸந்தோ ஸம்விஜ்ஜமானா லோகஸ்மிம். கதமே சத்தாரோ? இத⁴, பேஸ்ஸ, ஏகச்சோ புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ஹோதி அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ; இத⁴ பன, பேஸ்ஸ, ஏகச்சோ புக்³க³லோ பரந்தபோ ஹோதி பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ; இத⁴ பன, பேஸ்ஸ, ஏகச்சோ புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச ஹோதி அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ; இத⁴ பன, பேஸ்ஸ, ஏகச்சோ புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ ஹோதி நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ. ஸோ அனத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ [ஸீதிபூ⁴தோ (ஸீ. பீ. க.)] ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி. இமேஸம், பேஸ்ஸ, சதுன்னம் புக்³க³லானம் கதமோ தே புக்³க³லோ சித்தம் ஆராதே⁴தீ’’தி?

‘‘ய்வாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, அயம் மே புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோபாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ பரந்தபோ பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, அயம்பி மே புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோபாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, அயம்பி மே புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோ ச கோ² அயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, ஸோ அனத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி – அயமேவ [அயம் (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] மே புக்³க³லோ சித்தம் ஆராதே⁴தீ’’தி.

5. ‘‘கஸ்மா பன தே, பேஸ்ஸ, இமே தயோ புக்³க³லா சித்தம் நாராதே⁴ந்தீ’’தி? ‘‘ய்வாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ஸோ அத்தானம் ஸுக²காமம் து³க்க²படிக்கூலம் ஆதாபேதி பரிதாபேதி – இமினா மே அயம் புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோபாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ பரந்தபோ பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ஸோ பரம் ஸுக²காமம் து³க்க²படிக்கூலம் ஆதாபேதி பரிதாபேதி – இமினா மே அயம் புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோபாயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ஸோ அத்தானஞ்ச பரஞ்ச ஸுக²காமம் து³க்க²படிக்கூலம் [ஸுக²காமே து³க்க²படிக்கூலே (ஸீ. பீ.)] ஆதாபேதி பரிதாபேதி – இமினா மே அயம் புக்³க³லோ சித்தம் நாராதே⁴தி. யோ ச கோ² அயம், ப⁴ந்தே, புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ஸோ அனத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா [விஹரதி. இமினா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] விஹரதி; ஸோ அத்தானஞ்ச பரஞ்ச ஸுக²காமம் து³க்க²படிக்கூலம் நேவ ஆதாபேதி ந பரிதாபேதி – இமினா [விஹரதி. இமினா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] மே அயம் புக்³க³லோ சித்தம் ஆராதே⁴தி. ஹந்த³, ச தா³னி மயம், ப⁴ந்தே, க³ச்சா²ம; ப³ஹுகிச்சா மயம் ப³ஹுகரணீயா’’தி. ‘‘யஸ்ஸதா³னி த்வம், பேஸ்ஸ, காலம் மஞ்ஞஸீ’’தி. அத² கோ² பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உட்டா²யாஸனா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா பக்காமி.

6. அத² கோ² ப⁴க³வா அசிரபக்கந்தே பேஸ்ஸே ஹத்தா²ரோஹபுத்தே பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘‘பண்டி³தோ, பி⁴க்க²வே, பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ; மஹாபஞ்ஞோ, பி⁴க்க²வே, பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ. ஸசே, பி⁴க்க²வே, பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ முஹுத்தம் நிஸீதே³ய்ய யாவஸ்ஸாஹம் இமே சத்தாரோ புக்³க³லே வித்தா²ரேன விப⁴ஜிஸ்ஸாமி [விப⁴ஜாமி (ஸீ. பீ.)], மஹதா அத்தே²ன ஸம்யுத்தோ அப⁴விஸ்ஸ. அபி ச, பி⁴க்க²வே, ஏத்தாவதாபி பேஸ்ஸோ ஹத்தா²ரோஹபுத்தோ மஹதா அத்தே²ன ஸம்யுத்தோ’’தி. ‘‘ஏதஸ்ஸ, ப⁴க³வா, காலோ, ஏதஸ்ஸ, ஸுக³த, காலோ, யம் ப⁴க³வா இமே சத்தாரோ புக்³க³லே வித்தா²ரேன விப⁴ஜேய்ய. ப⁴க³வதோ ஸுத்வா பி⁴க்கூ² தா⁴ரேஸ்ஸந்தீ’’தி. ‘‘தேன ஹி, பி⁴க்க²வே, ஸுணாத², ஸாது⁴கம் மனஸி கரோத², பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸும். ப⁴க³வா ஏதத³வோச –

7. ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ புக்³க³லோ அசேலகோ ஹோதி முத்தாசாரோ ஹத்தா²பலேக²னோ [ஹத்தா²வலேக²னோ (ஸ்யா. கம்.)] நஏஹிப⁴த்³த³ந்திகோ நதிட்ட²ப⁴த்³த³ந்திகோ [நஏஹிப⁴த³ந்திகோ, நதிட்ட²ப⁴த³ந்திகோ (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)]; நாபி⁴ஹடம் ந உத்³தி³ஸ்ஸகதம் ந நிமந்தனம் ஸாதி³யதி; ஸோ ந கும்பி⁴முகா² படிக்³க³ண்ஹாதி ந களோபிமுகா² [க²ளோபிமுகோ² (ஸீ.)] படிக்³க³ண்ஹாதி ந ஏளகமந்தரம் ந த³ண்ட³மந்தரம் ந முஸலமந்தரம் ந த்³வின்னம் பு⁴ஞ்ஜமானானம் ந க³ப்³பி⁴னியா ந பாயமானாய ந புரிஸந்தரக³தாய ந ஸங்கித்தீஸு ந யத்த² ஸா உபட்டி²தோ ஹோதி ந யத்த² மக்கி²கா ஸண்ட³ஸண்ட³சாரினீ; ந மச்ச²ம் ந மம்ஸம் ந ஸுரம் ந மேரயம் ந து²ஸோத³கம் பிவதி. ஸோ ஏகாகா³ரிகோ வா ஹோதி ஏகாலோபிகோ, த்³வாகா³ரிகோ வா ஹோதி த்³வாலோபிகோ…பே… ஸத்தாகா³ரிகோ வா ஹோதி ஸத்தாலோபிகோ; ஏகிஸ்ஸாபி த³த்தியா யாபேதி, த்³வீஹிபி த³த்தீஹி யாபேதி…பே… ஸத்தஹிபி த³த்தீஹி யாபேதி; ஏகாஹிகம்பி ஆஹாரம் ஆஹாரேதி, த்³வீஹிகம்பி ஆஹாரம் ஆஹாரேதி…பே… ஸத்தாஹிகம்பி ஆஹாரம் ஆஹாரேதி – இதி ஏவரூபம் அட்³ட⁴மாஸிகம் பரியாயப⁴த்தபோ⁴ஜனானுயோக³மனுயுத்தோ விஹரதி. ஸோ ஸாகப⁴க்கோ² வா ஹோதி, ஸாமாகப⁴க்கோ² வா ஹோதி, நீவாரப⁴க்கோ² வா ஹோதி, த³த்³து³லப⁴க்கோ² வா ஹோதி, ஹடப⁴க்கோ² வா ஹோதி, கணப⁴க்கோ² வா ஹோதி, ஆசாமப⁴க்கோ² வா ஹோதி, பிஞ்ஞாகப⁴க்கோ² வா ஹோதி, திணப⁴க்கோ² வா ஹோதி, கோ³மயப⁴க்கோ² வா ஹோதி; வனமூலப²லாஹாரோ யாபேதி பவத்தப²லபோ⁴ஜீ. ஸோ ஸாணானிபி தா⁴ரேதி, மஸாணானிபி தா⁴ரேதி, ச²வது³ஸ்ஸானிபி தா⁴ரேதி, பம்ஸுகூலானிபி தா⁴ரேதி, திரீடானிபி தா⁴ரேதி, அஜினம்பி தா⁴ரேதி, அஜினக்கி²பம்பி தா⁴ரேதி, குஸசீரம்பி தா⁴ரேதி, வாகசீரம்பி தா⁴ரேதி, ப²லகசீரம்பி தா⁴ரேதி, கேஸகம்ப³லம்பி தா⁴ரேதி, வாளகம்ப³லம்பி தா⁴ரேதி, உலூகபக்க²ம்பி தா⁴ரேதி; கேஸமஸ்ஸுலோசகோபி ஹோதி, கேஸமஸ்ஸுலோசனானுயோக³மனுயுத்தோ, உப்³ப⁴ட்ட²கோபி ஹோதி ஆஸனபடிக்கி²த்தோ, உக்குடிகோபி ஹோதி உக்குடிகப்பதா⁴னமனுயுத்தோ, கண்டகாபஸ்ஸயிகோபி ஹோதி கண்டகாபஸ்ஸயே ஸேய்யம் கப்பேதி [பஸ்ஸ ம. நி. 1.155 மஹாஸீஹனாத³ஸுத்தே]; ஸாயததியகம்பி உத³கோரோஹனானுயோக³மனுயுத்தோ விஹரதி – இதி ஏவரூபம் அனேகவிஹிதம் காயஸ்ஸ ஆதாபனபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ விஹரதி. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ.

8. ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ பரந்தபோ பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ புக்³க³லோ ஓரப்³பி⁴கோ ஹோதி ஸூகரிகோ ஸாகுணிகோ மாக³விகோ லுத்³தோ³ மச்ச²கா⁴தகோ சோரோ சோரகா⁴தகோ கோ³கா⁴தகோ ப³ந்த⁴னாகா³ரிகோ யே வா பனஞ்ஞேபி கேசி குரூரகம்மந்தா. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ பரந்தபோ பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ.

9. ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ புக்³க³லோ ராஜா வா ஹோதி க²த்தியோ முத்³தா⁴வஸித்தோ ப்³ராஹ்மணோ வா மஹாஸாலோ. ஸோ புரத்தி²மேன நக³ரஸ்ஸ நவம் ஸந்தா²கா³ரம் [ஸந்தா⁴கா³ரம் (டீகா)] காராபேத்வா கேஸமஸ்ஸும் ஓஹாரேத்வா க²ராஜினம் நிவாஸேத்வா ஸப்பிதேலேன காயம் அப்³ப⁴ஞ்ஜித்வா மக³விஸாணேன பிட்டி²ம் கண்டு³வமானோ நவம் ஸந்தா²கா³ரம் பவிஸதி ஸத்³தி⁴ம் மஹேஸியா ப்³ராஹ்மணேன ச புரோஹிதேன. ஸோ தத்த² அனந்தரஹிதாய பூ⁴மியா ஹரிதுபலித்தாய ஸேய்யம் கப்பேதி. ஏகிஸ்ஸாய கா³வியா ஸரூபவச்சா²ய யம் ஏகஸ்மிம் த²னே கீ²ரம் ஹோதி தேன ராஜா யாபேதி, யம் து³தியஸ்மிம் த²னே கீ²ரம் ஹோதி தேன மஹேஸீ யாபேதி, யம் ததியஸ்மிம் த²னே கீ²ரம் ஹோதி தேன ப்³ராஹ்மணோ புரோஹிதோ யாபேதி, யம் சதுத்த²ஸ்மிம் த²னே கீ²ரம் ஹோதி தேன அக்³கி³ம் ஜுஹதி, அவஸேஸேன வச்ச²கோ யாபேதி. ஸோ ஏவமாஹ – ‘ஏத்தகா உஸபா⁴ ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, ஏத்தகா வச்ச²தரா ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, ஏத்தகா வச்ச²தரியோ ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, ஏத்தகா அஜா ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, ஏத்தகா உரப்³பா⁴ ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய, (ஏத்தகா அஸ்ஸா ஹஞ்ஞந்து யஞ்ஞத்தா²ய) [( ) நத்தி² ஸீ. பீ. போத்த²கேஸு], ஏத்தகா ருக்கா² சி²ஜ்ஜந்து யூபத்தா²ய, ஏத்தகா த³ப்³பா⁴ லூயந்து ப³ரிஹிஸத்தா²யா’தி [பரிஹிம் ஸத்தா²ய (க.)]. யேபிஸ்ஸ தே ஹோந்தி தா³ஸாதி வா பேஸ்ஸாதி வா கம்மகராதி வா தேபி த³ண்ட³தஜ்ஜிதா ப⁴யதஜ்ஜிதா அஸ்ஸுமுகா² ருத³மானா பரிகம்மானி கரோந்தி. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ச அத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ பரந்தபோ ச பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ.

10. ‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, ஸோ அனத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ததா²க³தோ லோகே உப்பஜ்ஜதி அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ ஸுக³தோ லோகவிதூ³ அனுத்தரோ புரிஸத³ம்மஸாரதி² ஸத்தா² தே³வமனுஸ்ஸானம் பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா. ஸோ இமம் லோகம் ஸதே³வகம் ஸமாரகம் ஸப்³ரஹ்மகம் ஸஸ்ஸமணப்³ராஹ்மணிம் பஜம் ஸதே³வமனுஸ்ஸம் ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா பவேதே³தி. ஸோ த⁴ம்மம் தே³ஸேதி ஆதி³கல்யாணம் மஜ்ஜே²கல்யாணம் பரியோஸானகல்யாணம் ஸாத்த²ம் ஸப்³யஞ்ஜனம், கேவலபரிபுண்ணம் பரிஸுத்³த⁴ம் ப்³ரஹ்மசரியம் பகாஸேதி. தம் த⁴ம்மம் ஸுணாதி க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா அஞ்ஞதரஸ்மிம் வா குலே பச்சாஜாதோ. ஸோ தம் த⁴ம்மம் ஸுத்வா ததா²க³தே ஸத்³த⁴ம் படிலப⁴தி. ஸோ தேன ஸத்³தா⁴படிலாபே⁴ன ஸமன்னாக³தோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘ஸம்பா³தோ⁴ க⁴ராவாஸோ ரஜாபதோ², அப்³போ⁴காஸோ பப்³ப³ஜ்ஜா. நயித³ம் ஸுகரம் அகா³ரம் அஜ்ஜா²வஸதா ஏகந்தபரிபுண்ணம் ஏகந்தபரிஸுத்³த⁴ம் ஸங்க²லிகி²தம் ப்³ரஹ்மசரியம் சரிதும். யம்னூனாஹம் கேஸமஸ்ஸும் ஓஹாரேத்வா காஸாயானி வத்தா²னி அச்சா²தே³த்வா அகா³ரஸ்மா அனகா³ரியம் பப்³ப³ஜேய்ய’ந்தி. ஸோ அபரேன ஸமயேன அப்பம் வா போ⁴க³க்க²ந்த⁴ம் பஹாய, மஹந்தம் வா போ⁴க³க்க²ந்த⁴ம் பஹாய, அப்பம் வா ஞாதிபரிவட்டம் பஹாய, மஹந்தம் வா ஞாதிபரிவட்டம் பஹாய, கேஸமஸ்ஸும் ஓஹாரேத்வா, காஸாயானி வத்தா²னி அச்சா²தே³த்வா அகா³ரஸ்மா அனகா³ரியம் பப்³ப³ஜதி.

11. ‘‘ஸோ ஏவம் பப்³ப³ஜிதோ ஸமானோ பி⁴க்கூ²னம் ஸிக்கா²ஸாஜீவஸமாபன்னோ பாணாதிபாதம் பஹாய பாணாதிபாதா படிவிரதோ ஹோதி நிஹிதத³ண்டோ³ நிஹிதஸத்தோ², லஜ்ஜீ த³யாபன்னோ ஸப்³ப³பாணபூ⁴தஹிதானுகம்பீ விஹரதி. அதி³ன்னாதா³னம் பஹாய அதி³ன்னாதா³னா படிவிரதோ ஹோதி தி³ன்னாதா³யீ தி³ன்னபாடிகங்கீ², அதே²னேன ஸுசிபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதி. அப்³ரஹ்மசரியம் பஹாய ப்³ரஹ்மசாரீ ஹோதி ஆராசாரீ விரதோ மேது²னா கா³மத⁴ம்மா. முஸாவாத³ம் பஹாய முஸாவாதா³ படிவிரதோ ஹோதி ஸச்சவாதீ³ ஸச்சஸந்தோ⁴ தே²தோ பச்சயிகோ அவிஸம்வாத³கோ லோகஸ்ஸ. பிஸுணம் வாசம் பஹாய பிஸுணாய வாசாய படிவிரதோ ஹோதி, இதோ ஸுத்வா ந அமுத்ர அக்கா²தா இமேஸம் பே⁴தா³ய, அமுத்ர வா ஸுத்வா ந இமேஸம் அக்கா²தா அமூஸம் பே⁴தா³ய – இதி பி⁴ன்னானம் வா ஸந்தா⁴தா ஸஹிதானம் வா அனுப்பதா³தா ஸமக்³கா³ராமோ ஸமக்³க³ரதோ ஸமக்³க³னந்தீ³ ஸமக்³க³கரணிம் வாசம் பா⁴ஸிதா ஹோதி. ப²ருஸம் வாசம் பஹாய ப²ருஸாய வாசாய படிவிரதோ ஹோதி, யா ஸா வாசா நேலா கண்ணஸுகா² பேமனீயா ஹத³யங்க³மா போரீ ப³ஹுஜனகந்தா ப³ஹுஜனமனாபா ததா²ரூபிம் வாசம் பா⁴ஸிதா ஹோதி. ஸம்ப²ப்பலாபம் பஹாய ஸம்ப²ப்பலாபா படிவிரதோ ஹோதி காலவாதீ³ பூ⁴தவாதீ³ அத்த²வாதீ³ த⁴ம்மவாதீ³ வினயவாதீ³, நிதா⁴னவதிம் வாசம் பா⁴ஸிதா காலேன ஸாபதே³ஸம் பரியந்தவதிம் அத்த²ஸம்ஹிதம். ஸோ பீ³ஜகா³மபூ⁴தகா³மஸமாரம்பா⁴ படிவிரதோ ஹோதி, ஏகப⁴த்திகோ ஹோதி ரத்தூபரதோ விரதோ விகாலபோ⁴ஜனா; நச்சகீ³தவாதி³தவிஸூகத³ஸ்ஸனா படிவிரதோ ஹோதி; மாலாக³ந்த⁴விலேபனதா⁴ரணமண்ட³னவிபூ⁴ஸனட்டா²னா படிவிரதோ ஹோதி; உச்சாஸயனமஹாஸயனா படிவிரதோ ஹோதி; ஜாதரூபரஜதபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; ஆமகத⁴ஞ்ஞபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; ஆமகமம்ஸபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; இத்தி²குமாரிகபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; தா³ஸிதா³ஸபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; அஜேளகபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; குக்குடஸூகரபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; ஹத்தி²க³வஸ்ஸவளவபடிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; கே²த்தவத்து²படிக்³க³ஹணா படிவிரதோ ஹோதி; தூ³தேய்யபஹிணக³மனானுயோகா³ படிவிரதோ ஹோதி; கயவிக்கயா படிவிரதோ ஹோதி; துலாகூடகம்ஸகூடமானகூடா படிவிரதோ ஹோதி; உக்கோடனவஞ்சனனிகதிஸாசியோகா³ [ஸாவியோகா³ (ஸ்யா. கம். க.) ஸாசி குடிலபரியாயோ] படிவிரதோ ஹோதி; சே²த³னவத⁴ப³ந்த⁴னவிபராமோஸஆலோபஸஹஸாகாரா படிவிரதோ ஹோதி [பஸ்ஸ ம. நி. 1.293 சூளஹத்தி²பதோ³பமே].

‘‘ஸோ ஸந்துட்டோ² ஹோதி காயபரிஹாரிகேன சீவரேன குச்சி²பரிஹாரிகேன பிண்ட³பாதேன. ஸோ யேன யேனேவ பக்கமதி, ஸமாதா³யேவ பக்கமதி. ஸேய்யதா²பி நாம பக்கீ² ஸகுணோ யேன யேனேவ டே³தி, ஸபத்தபா⁴ரோவ டே³தி; ஏவமேவ பி⁴க்கு² ஸந்துட்டோ² ஹோதி காயபரிஹாரிகேன சீவரேன குச்சி²பரிஹாரிகேன பிண்ட³பாதேன. ஸோ யேன யேனேவ பக்கமதி, ஸமாதா³யேவ பக்கமதி. ஸோ இமினா அரியேன ஸீலக்க²ந்தே⁴ன ஸமன்னாக³தோ அஜ்ஜ²த்தம் அனவஜ்ஜஸுக²ம் படிஸம்வேதே³தி.

12. ‘‘ஸோ சக்கு²னா ரூபம் தி³ஸ்வா ந நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி நானுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் சக்கு²ந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும் தஸ்ஸ ஸம்வராய படிபஜ்ஜதி, ரக்க²தி சக்கு²ந்த்³ரியம், சக்கு²ந்த்³ரியே ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஸோதேன ஸத்³த³ம் ஸுத்வா…பே… கா⁴னேன க³ந்த⁴ம் கா⁴யித்வா…பே… ஜிவ்ஹாய ரஸம் ஸாயித்வா…பே… காயேன போ²ட்ட²ப்³ப³ம் பு²ஸித்வா…பே… மனஸா த⁴ம்மம் விஞ்ஞாய ந நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி நானுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் மனிந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும் தஸ்ஸ ஸம்வராய படிபஜ்ஜதி, ரக்க²தி மனிந்த்³ரியம், மனிந்த்³ரியே ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஸோ இமினா அரியேன இந்த்³ரியஸம்வரேன ஸமன்னாக³தோ அஜ்ஜ²த்தம் அப்³யாஸேகஸுக²ம் படிஸம்வேதே³தி.

‘‘ஸோ அபி⁴க்கந்தே படிக்கந்தே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஆலோகிதே விலோகிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸமிஞ்ஜிதே பஸாரிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, ஸங்கா⁴டிபத்தசீவரதா⁴ரணே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, அஸிதே பீதே கா²யிதே ஸாயிதே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, உச்சாரபஸ்ஸாவகம்மே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி, க³தே டி²தே நிஸின்னே ஸுத்தே ஜாக³ரிதே பா⁴ஸிதே துண்ஹீபா⁴வே ஸம்பஜானகாரீ ஹோதி.

13. ‘‘ஸோ இமினா ச அரியேன ஸீலக்க²ந்தே⁴ன ஸமன்னாக³தோ, (இமாய ச அரியாய ஸந்துட்டி²யா ஸமன்னாக³தோ,) [பஸ்ஸ ம. நி. 1.296 சூளஹத்தி²பதோ³பமே] இமினா ச அரியேன இந்த்³ரியஸம்வரேன ஸமன்னாக³தோ, இமினா ச அரியேன ஸதிஸம்பஜஞ்ஞேன ஸமன்னாக³தோ விவித்தம் ஸேனாஸனம் ப⁴ஜதி அரஞ்ஞம் ருக்க²மூலம் பப்³ப³தம் கந்த³ரம் கி³ரிகு³ஹம் ஸுஸானம் வனபத்த²ம் அப்³போ⁴காஸம் பலாலபுஞ்ஜம். ஸோ பச்சா²ப⁴த்தம் பிண்ட³பாதபடிக்கந்தோ நிஸீத³தி பல்லங்கம் ஆபு⁴ஜித்வா உஜும் காயம் பணிதா⁴ய பரிமுக²ம் ஸதிம் உபட்ட²பேத்வா. ஸோ அபி⁴ஜ்ஜ²ம் லோகே பஹாய விக³தாபி⁴ஜ்ஜே²ன சேதஸா விஹரதி, அபி⁴ஜ்ஜா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தி, ப்³யாபாத³பதோ³ஸம் பஹாய அப்³யாபன்னசித்தோ விஹரதி ஸப்³ப³பாணபூ⁴தஹிதானுகம்பீ, ப்³யாபாத³பதோ³ஸா சித்தம் பரிஸோதே⁴தி; தீ²னமித்³த⁴ம் பஹாய விக³ததீ²னமித்³தோ⁴ விஹரதி ஆலோகஸஞ்ஞீ ஸதோ ஸம்பஜானோ, தீ²னமித்³தா⁴ சித்தம் பரிஸோதே⁴தி; உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சம் பஹாய அனுத்³த⁴தோ விஹரதி அஜ்ஜ²த்தம் வூபஸந்தசித்தோ, உத்³த⁴ச்சகுக்குச்சா சித்தம் பரிஸோதே⁴தி; விசிகிச்ச²ம் பஹாய திண்ணவிசிகிச்சோ² விஹரதி அகத²ம்கதீ² குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு, விசிகிச்சா²ய சித்தம் பரிஸோதே⁴தி.

‘‘ஸோ இமே பஞ்ச நீவரணே பஹாய சேதஸோ உபக்கிலேஸே பஞ்ஞாய து³ப்³ப³லீகரணே, விவிச்சேவ காமேஹி விவிச்ச அகுஸலேஹி த⁴ம்மேஹி ஸவிதக்கம் ஸவிசாரம் விவேகஜம் பீதிஸுக²ம் பட²மம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; விதக்கவிசாரானம் வூபஸமா அஜ்ஜ²த்தம் ஸம்பஸாத³னம் சேதஸோ ஏகோதி³பா⁴வம் அவிதக்கம் அவிசாரம் ஸமாதி⁴ஜம் பீதிஸுக²ம் து³தியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; பீதியா ச விராகா³ உபேக்க²கோ ச விஹரதி ஸதோ ச ஸம்பஜானோ ஸுக²ஞ்ச காயேன படிஸம்வேதே³தி, யம் தம் அரியா ஆசிக்க²ந்தி – ‘உபேக்க²கோ ஸதிமா ஸுக²விஹாரீ’தி ததியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; ஸுக²ஸ்ஸ ச பஹானா து³க்க²ஸ்ஸ ச பஹானா புப்³பே³வ ஸோமனஸ்ஸதோ³மனஸ்ஸானம் அத்த²ங்க³மா அது³க்க²மஸுக²ம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் சதுத்த²ம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி.

14. ‘‘ஸோ ஏவம் ஸமாஹிதே சித்தே பரிஸுத்³தே⁴ பரியோதா³தே அனங்க³ணே விக³தூபக்கிலேஸே முது³பூ⁴தே கம்மனியே டி²தே ஆனேஞ்ஜப்பத்தே புப்³பே³னிவாஸானுஸ்ஸதிஞாணாய சித்தம் அபி⁴னின்னாமேதி. ஸோ அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி, ஸேய்யதி²த³ம் – ஏகம்பி ஜாதிம் த்³வேபி ஜாதியோ திஸ்ஸோபி ஜாதியோ சதஸ்ஸோபி ஜாதியோ பஞ்சபி ஜாதியோ த³ஸபி ஜாதியோ வீஸம்பி ஜாதியோ திம்ஸம்பி ஜாதியோ சத்தாலீஸம்பி ஜாதியோ பஞ்ஞாஸம்பி ஜாதியோ ஜாதிஸதம்பி ஜாதிஸஹஸ்ஸம்பி ஜாதிஸதஸஹஸ்ஸம்பி அனேகேபி ஸம்வட்டகப்பே அனேகேபி விவட்டகப்பே அனேகேபி ஸம்வட்டவிவட்டகப்பே – ‘அமுத்ராஸிம் ஏவம்னாமோ ஏவம்கோ³த்தோ ஏவம்வண்ணோ ஏவமாஹாரோ ஏவம்ஸுக²து³க்க²ப்படிஸம்வேதீ³ ஏவமாயுபரியந்தோ, ஸோ ததோ சுதோ அமுத்ர உத³பாதி³ம்; தத்ராபாஸிம் ஏவம்னாமோ ஏவம்கோ³த்தோ ஏவம்வண்ணோ ஏவமாஹாரோ ஏவம்ஸுக²து³க்க²ப்படிஸம்வேதீ³ ஏவமாயுபரியந்தோ, ஸோ ததோ சுதோ இதூ⁴பபன்னோ’தி. இதி ஸாகாரம் ஸஉத்³தே³ஸம் அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி.

15. ‘‘ஸோ ஏவம் ஸமாஹிதே சித்தே பரிஸுத்³தே⁴ பரியோதா³தே அனங்க³ணே விக³தூபக்கிலேஸே முது³பூ⁴தே கம்மனியே டி²தே ஆனேஞ்ஜப்பத்தே ஸத்தானம் சுதூபபாதஞாணாய சித்தம் அபி⁴னின்னாமேதி. ஸோ தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன ஸத்தே பஸ்ஸதி சவமானே உபபஜ்ஜமானே ஹீனே பணீதே ஸுவண்ணே து³ப்³ப³ண்ணே ஸுக³தே து³க்³க³தே யதா²கம்மூபகே³ ஸத்தே பஜானாதி – ‘இமே வத போ⁴ந்தோ ஸத்தா காயது³ச்சரிதேன ஸமன்னாக³தா வசீது³ச்சரிதேன ஸமன்னாக³தா மனோது³ச்சரிதேன ஸமன்னாக³தா அரியானம் உபவாத³கா மிச்சா²தி³ட்டி²கா மிச்சா²தி³ட்டி²கம்மஸமாதா³னா, தே காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா அபாயம் து³க்³க³திம் வினிபாதம் நிரயம் உபபன்னா; இமே வா பன போ⁴ந்தோ ஸத்தா காயஸுசரிதேன ஸமன்னாக³தா வசீஸுசரிதேன ஸமன்னாக³தா மனோஸுசரிதேன ஸமன்னாக³தா அரியானம் அனுபவாத³கா ஸம்மாதி³ட்டி²கா ஸம்மாதி³ட்டி²கம்மஸமாதா³னா, தே காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா ஸுக³திம் ஸக்³க³ம் லோகம் உபபன்னா’தி. இதி தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன ஸத்தே பஸ்ஸதி சவமானே உபபஜ்ஜமானே ஹீனே பணீதே ஸுவண்ணே து³ப்³ப³ண்ணே ஸுக³தே து³க்³க³தே யதா²கம்மூபகே³ ஸத்தே பஜானாதி.

16. ‘‘ஸோ ஏவம் ஸமாஹிதே சித்தே பரிஸுத்³தே⁴ பரியோதா³தே அனங்க³ணே விக³தூபக்கிலேஸே முது³பூ⁴தே கம்மனியே டி²தே ஆனேஞ்ஜப்பத்தே ஆஸவானம் க²யஞாணாய சித்தம் அபி⁴னின்னாமேதி. ஸோ ‘இத³ம் து³க்க²’ந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் து³க்க²ஸமுத³யோ’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் து³க்க²னிரோதோ⁴’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் து³க்க²னிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘இமே ஆஸவா’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் ஆஸவஸமுத³யோ’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் ஆஸவனிரோதோ⁴’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘அயம் ஆஸவனிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. தஸ்ஸ ஏவம் ஜானதோ ஏவம் பஸ்ஸதோ காமாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதி, ப⁴வாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதி, அவிஜ்ஜாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதி. விமுத்தஸ்மிம் விமுத்தமிதி ஞாணம் ஹோதி. ‘கீ²ணா ஜாதி, வுஸிதம் ப்³ரஹ்மசரியம், கதம் கரணீயம், நாபரம் இத்த²த்தாயா’தி பஜானாதி. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, புக்³க³லோ நேவத்தந்தபோ நாத்தபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ, ந பரந்தபோ ந பரபரிதாபனானுயோக³மனுயுத்தோ. ஸோ அத்தந்தபோ அபரந்தபோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிச்சா²தோ நிப்³பு³தோ ஸீதீபூ⁴தோ ஸுக²ப்படிஸம்வேதீ³ ப்³ரஹ்மபூ⁴தேன அத்தனா விஹரதீ’’தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா. அத்தமனா தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்து³ந்தி.

கந்த³ரகஸுத்தம் நிட்டி²தம் பட²மம்.

2. அட்ட²கனாக³ரஸுத்தம்

17. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ வேஸாலியம் விஹரதி பே³லுவகா³மகே [வேளுவகா³மகே (ஸ்யா. கம். க.)]. தேன கோ² பன ஸமயேன த³ஸமோ க³ஹபதி அட்ட²கனாக³ரோ பாடலிபுத்தம் அனுப்பத்தோ ஹோதி கேனசிதே³வ கரணீயேன. அத² கோ² த³ஸமோ க³ஹபதி அட்ட²கனாக³ரோ யேன குக்குடாராமோ யேன அஞ்ஞதரோ பி⁴க்கு² தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா தம் பி⁴க்கு²ம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² த³ஸமோ க³ஹபதி அட்ட²கனாக³ரோ தம் பி⁴க்கு²ம் ஏதத³வோச – ‘‘கஹம் நு கோ², ப⁴ந்தே, ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ஏதரஹி விஹரதி? த³ஸ்ஸனகாமா ஹி மயம் தம் ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³’’ந்தி. ‘‘ஏஸோ, க³ஹபதி, ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ வேஸாலியம் விஹரதி பே³லுவகா³மகே’’தி. அத² கோ² த³ஸமோ க³ஹபதி அட்ட²கனாக³ரோ பாடலிபுத்தே தம் கரணீயம் தீரேத்வா யேன வேஸாலீ யேன பே³லுவகா³மகோ யேனாயஸ்மா ஆனந்தோ³ தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³.

18. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² த³ஸமோ க³ஹபதி அட்ட²கனாக³ரோ ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஏதத³வோச – ‘‘அத்தி² நு கோ², ப⁴ந்தே ஆனந்த³, தேன ப⁴க³வதா ஜானதா பஸ்ஸதா அரஹதா ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன ஏகத⁴ம்மோ அக்கா²தோ யத்த² பி⁴க்கு²னோ அப்பமத்தஸ்ஸ ஆதாபினோ பஹிதத்தஸ்ஸ விஹரதோ அவிமுத்தஞ்சேவ சித்தம் விமுச்சதி, அபரிக்கீ²ணா ச ஆஸவா பரிக்க²யம் க³ச்ச²ந்தி, அனனுப்பத்தஞ்ச அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதீ’’தி?

‘‘அத்தி² கோ², க³ஹபதி, தேன ப⁴க³வதா ஜானதா பஸ்ஸதா அரஹதா ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன ஏகத⁴ம்மோ அக்கா²தோ யத்த² பி⁴க்கு²னோ அப்பமத்தஸ்ஸ ஆதாபினோ பஹிதத்தஸ்ஸ விஹரதோ அவிமுத்தஞ்சேவ சித்தம் விமுச்சதி, அபரிக்கீ²ணா ச ஆஸவா பரிக்க²யம் க³ச்ச²ந்தி, அனனுப்பத்தஞ்ச அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதீ’’தி.

‘‘கதமோ பன, ப⁴ந்தே ஆனந்த³, தேன ப⁴க³வதா ஜானதா பஸ்ஸதா அரஹதா ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன ஏகத⁴ம்மோ அக்கா²தோ யத்த² பி⁴க்கு²னோ அப்பமத்தஸ்ஸ ஆதாபினோ பஹிதத்தஸ்ஸ விஹரதோ அவிமுத்தஞ்சேவ சித்தம் விமுச்சதி, அபரிக்கீ²ணா ச ஆஸவா பரிக்க²யம் க³ச்ச²ந்தி, அனனுப்பத்தஞ்ச அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதீ’’தி?

19. ‘‘இத⁴, க³ஹபதி, பி⁴க்கு² விவிச்சேவ காமேஹி விவிச்ச அகுஸலேஹி த⁴ம்மேஹி ஸவிதக்கம் ஸவிசாரம் விவேகஜம் பீதிஸுக²ம் பட²மம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘இத³ம்பி பட²மம் ஜா²னம் அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம். யம் கோ² பன கிஞ்சி அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம் தத³னிச்சம் நிரோத⁴த⁴ம்ம’ந்தி பஜானாதி. ஸோ தத்த² டி²தோ ஆஸவானம் க²யம் பாபுணாதி. நோ சே ஆஸவானம் க²யம் பாபுணாதி, தேனேவ த⁴ம்மராகே³ன தாய த⁴ம்மனந்தி³யா பஞ்சன்னம் ஓரம்பா⁴கி³யானம் ஸம்யோஜனானம் பரிக்க²யா ஓபபாதிகோ ஹோதி தத்த² பரினிப்³பா³யீ அனாவத்தித⁴ம்மோ தஸ்மா லோகா. அயம்பி கோ², க³ஹபதி, தேன ப⁴க³வதா ஜானதா பஸ்ஸதா அரஹதா ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன ஏகத⁴ம்மோ அக்கா²தோ யத்த² பி⁴க்கு²னோ அப்பமத்தஸ்ஸ ஆதாபினோ பஹிதத்தஸ்ஸ விஹரதோ அவிமுத்தஞ்சேவ சித்தம் விமுச்சதி, அபரிக்கீ²ணா ச ஆஸவா பரிக்க²யம் க³ச்ச²ந்தி, அனனுப்பத்தஞ்ச அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதி.

20. ‘‘புன சபரம், க³ஹபதி, பி⁴க்கு² விதக்கவிசாரானம் வூபஸமா அஜ்ஜ²த்தம் ஸம்பஸாத³னம்…பே… து³தியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘இத³ம்பி கோ² து³தியம் ஜா²னம் அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம்… அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதி.

‘‘புன சபரம், க³ஹபதி, பி⁴க்கு² பீதியா ச விராகா³…பே… ததியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘இத³ம்பி கோ² ததியம் ஜா²னம் அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம்…பே… அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதி.

‘‘புன சபரம், க³ஹபதி, பி⁴க்கு² ஸுக²ஸ்ஸ ச பஹானா …பே… சதுத்த²ம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘இத³ம்பி கோ² சதுத்த²ம் ஜா²னம் அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம்… அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதி.

‘‘புன சபரம், க³ஹபதி, பி⁴க்கு² மேத்தாஸஹக³தேன சேதஸா ஏகம் தி³ஸம் ப²ரித்வா விஹரதி, ததா² து³தியம், ததா² ததியம், ததா² சதுத்த²ம் [சதுத்தி²ம் (ஸீ. பீ.)]. இதி உத்³த⁴மதோ⁴ திரியம் ஸப்³ப³தி⁴ ஸப்³ப³த்ததாய ஸப்³பா³வந்தம் லோகம் மேத்தாஸஹக³தேன சேதஸா விபுலேன மஹக்³க³தேன அப்பமாணேன அவேரேன அப்³யாப³ஜ்ஜே²ன [அப்³யாபஜ்ஜே²ன (ஸீ. ஸ்யா. பீ.), அப்³யாபஜ்ஜேன (க.) அங்கு³த்தரதிகனிபாதடீகா ஓலோகேதப்³பா³] ப²ரித்வா விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அயம்பி கோ² மேத்தாசேதோவிமுத்தி அபி⁴ஸங்க²தா அபி⁴ஸஞ்சேதயிதா. யம் கோ² பன கிஞ்சி அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம் தத³னிச்சம் நிரோத⁴த⁴ம்ம’ந்தி பஜானாதி. ஸோ தத்த² டி²தோ…பே… அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதி.

‘‘புன சபரம், க³ஹபதி, பி⁴க்கு² கருணாஸஹக³தேன சேதஸா…பே… முதி³தாஸஹக³தேன சேதஸா…பே… உபேக்கா²ஸஹக³தேன சேதஸா ஏகம் தி³ஸம் ப²ரித்வா விஹரதி, ததா² து³தியம், ததா² ததியம், ததா² சதுத்த²ம். இதி உத்³த⁴மதோ⁴ திரியம் ஸப்³ப³தி⁴ ஸப்³ப³த்ததாய ஸப்³பா³வந்தம் லோகம் உபேக்கா²ஸஹக³தேன சேதஸா விபுலேன மஹக்³க³தேன அப்பமாணேன அவேரேன அப்³யாப³ஜ்ஜே²ன ப²ரித்வா விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அயம்பி கோ² உபேக்கா²சேதோவிமுத்தி அபி⁴ஸங்க²தா அபி⁴ஸஞ்சேதயிதா. யம் கோ² பன கிஞ்சி அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம் தத³னிச்சம் நிரோத⁴த⁴ம்ம’ந்தி பஜானாதி. ஸோ தத்த² டி²தோ… அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதி.

‘‘புன சபரம், க³ஹபதி, பி⁴க்கு² ஸப்³ப³ஸோ ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமா படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா ‘அனந்தோ ஆகாஸோ’தி ஆகாஸானஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அயம்பி கோ² ஆகாஸானஞ்சாயதனஸமாபத்தி அபி⁴ஸங்க²தா அபி⁴ஸஞ்சேதயிதா. யம் கோ² பன கிஞ்சி அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம் தத³னிச்சம் நிரோத⁴த⁴ம்ம’ந்தி பஜானாதி. ஸோ தத்த² டி²தோ…பே… அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதி.

‘‘புன சபரம், க³ஹபதி, பி⁴க்கு² ஸப்³ப³ஸோ ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்ம ‘அனந்தம் விஞ்ஞாண’ந்தி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அயம்பி கோ² விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஸமாபத்தி அபி⁴ஸங்க²தா அபி⁴ஸஞ்சேதயிதா. யம் கோ² பன கிஞ்சி அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம் தத³னிச்சம் நிரோத⁴த⁴ம்ம’ந்தி பஜானாதி. ஸோ தத்த² டி²தோ…பே… அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதி.

‘‘புன சபரம், க³ஹபதி, பி⁴க்கு² ஸப்³ப³ஸோ விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்ம ‘நத்தி² கிஞ்சீ’தி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அயம்பி கோ² ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸமாபத்தி அபி⁴ஸங்க²தா அபி⁴ஸஞ்சேதயிதா. யம் கோ² பன கிஞ்சி அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதம் தத³னிச்சம் நிரோத⁴த⁴ம்ம’ந்தி பஜானாதி. ஸோ தத்த² டி²தோ ஆஸவானம் க²யம் பாபுணாதி. நோ சே ஆஸவானம் க²யம் பாபுணாதி, தேனேவ த⁴ம்மராகே³ன தாய த⁴ம்மனந்தி³யா பஞ்சன்னம் ஓரம்பா⁴கி³யானம் ஸம்யோஜனானம் பரிக்க²யா ஓபபாதிகோ ஹோதி தத்த² பரினிப்³பா³யீ அனாவத்தித⁴ம்மோ தஸ்மா லோகா. அயம்பி கோ², க³ஹபதி, தேன ப⁴க³வதா ஜானதா பஸ்ஸதா அரஹதா ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன ஏகத⁴ம்மோ அக்கா²தோ யத்த² பி⁴க்கு²னோ அப்பமத்தஸ்ஸ ஆதாபினோ பஹிதத்தஸ்ஸ விஹரதோ அவிமுத்தஞ்சேவ சித்தம் விமுச்சதி, அபரிக்கீ²ணா ச ஆஸவா பரிக்க²யம் க³ச்ச²ந்தி, அனனுப்பத்தஞ்ச அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் அனுபாபுணாதீ’’தி.

21. ஏவம் வுத்தே, த³ஸமோ க³ஹபதி அட்ட²கனாக³ரோ ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஏதத³வோச – ‘‘ஸேய்யதா²பி, ப⁴ந்தே ஆனந்த³, புரிஸோ ஏகம்வ நிதி⁴முக²ம் க³வேஸந்தோ ஸகிதே³வ ஏகாத³ஸ நிதி⁴முகா²னி அதி⁴க³ச்சே²ய்ய; ஏவமேவ கோ² அஹம், ப⁴ந்தே, ஏகம் அமதத்³வாரம் க³வேஸந்தோ ஸகிதே³வ [ஸகிம் தே³வ (க.)] ஏகாத³ஸ அமதத்³வாரானி அலத்த²ம் பா⁴வனாய. ஸேய்யதா²பி, ப⁴ந்தே, புரிஸஸ்ஸ அகா³ரம் ஏகாத³ஸத்³வாரம், ஸோ தஸ்மிம் அகா³ரே ஆதி³த்தே ஏகமேகேனபி த்³வாரேன ஸக்குணேய்ய அத்தானம் ஸோத்தி²ம் காதும்; ஏவமேவ கோ² அஹம், ப⁴ந்தே, இமேஸம் ஏகாத³ஸன்னம் அமதத்³வாரானம் ஏகமேகேனபி அமதத்³வாரேன ஸக்குணிஸ்ஸாமி அத்தானம் ஸோத்தி²ம் காதும். இமேஹி நாம, ப⁴ந்தே, அஞ்ஞதித்தி²யா ஆசரியஸ்ஸ ஆசரியத⁴னம் பரியேஸிஸ்ஸந்தி, கிமங்க³ம் [கிம் (ஸீ. பீ.)] பனாஹம் ஆயஸ்மதோ ஆனந்த³ஸ்ஸ பூஜம் ந கரிஸ்ஸாமீ’’தி! அத² கோ² த³ஸமோ க³ஹபதி அட்ட²கனாக³ரோ பாடலிபுத்தகஞ்ச வேஸாலிகஞ்ச பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் ஸன்னிபாதேத்வா பணீதேன கா²த³னீயேன போ⁴ஜனீயேன ஸஹத்தா² ஸந்தப்பேஸி ஸம்பவாரேஸி, ஏகமேகஞ்ச பி⁴க்கு²ம் பச்சேகம் து³ஸ்ஸயுகே³ன அச்சா²தே³ஸி, ஆயஸ்மந்தஞ்ச ஆனந்த³ம் திசீவரேன அச்சா²தே³ஸி, ஆயஸ்மதோ ச ஆனந்த³ஸ்ஸ பஞ்சஸதவிஹாரம் காராபேஸீதி.

அட்ட²கனாக³ரஸுத்தம் நிட்டி²தம் து³தியம்.

3. ஸேக²ஸுத்தம்

22. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ஸக்கேஸு விஹரதி கபிலவத்து²ஸ்மிம் நிக்³ரோதா⁴ராமே. தேன கோ² பன ஸமயேன காபிலவத்த²வானம் [கபிலவத்து²வாஸீனம் (க.)] ஸக்யானம் நவம் ஸந்தா²கா³ரம் அசிரகாரிதம் ஹோதி அனஜ்ஜா²வுட்ட²ம் [அனஜ்ஜா²வுத்த²ம் (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] ஸமணேன வா ப்³ராஹ்மணேன வா கேனசி வா மனுஸ்ஸபூ⁴தேன. அத² கோ² காபிலவத்த²வா ஸக்யா யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³ம்ஸு. ஏகமந்தம் நிஸின்னா கோ² காபிலவத்த²வா ஸக்யா ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோசும் – ‘‘இத⁴, ப⁴ந்தே, காபிலவத்த²வானம் ஸக்யானம் நவம் ஸந்தா²கா³ரம் அசிரகாரிதம் [அசிரகாரிதம் ஹோதி (ஸ்யா. கம். க.)] அனஜ்ஜா²வுட்ட²ம் ஸமணேன வா ப்³ராஹ்மணேன வா கேனசி வா மனுஸ்ஸபூ⁴தேன. தம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா பட²மம் பரிபு⁴ஞ்ஜது. ப⁴க³வதா பட²மம் பரிபு⁴த்தம் பச்சா² காபிலவத்த²வா ஸக்யா பரிபு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸந்தி. தத³ஸ்ஸ காபிலவத்த²வானம் ஸக்யானம் தீ³க⁴ரத்தம் ஹிதாய ஸுகா²யா’’தி. அதி⁴வாஸேஸி ப⁴க³வா துண்ஹீபா⁴வேன. அத² கோ² காபிலவத்த²வா ஸக்யா ப⁴க³வதோ அதி⁴வாஸனம் விதி³த்வா உட்டா²யாஸனா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா யேன நவம் ஸந்தா²கா³ரம் தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ஸப்³ப³ஸந்த²ரிம் ஸந்தா²கா³ரம் [ஸப்³ப³ஸந்த²ரிம் ஸந்த²தம் (க.)] ஸந்த²ரித்வா ஆஸனானி பஞ்ஞபேத்வா உத³கமணிகம் உபட்ட²பேத்வா தேலப்பதீ³பம் ஆரோபேத்வா யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் அட்ட²ம்ஸு. ஏகமந்தம் டி²தா கோ² காபிலவத்த²வா ஸக்யா ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோசும் – ‘‘ஸப்³ப³ஸந்த²ரிம் ஸந்த²தம், ப⁴ந்தே, ஸந்தா²கா³ரம், ஆஸனானி பஞ்ஞத்தானி, உத³கமணிகோ உபட்டா²பிதோ, தேலப்பதீ³போ ஆரோபிதோ. யஸ்ஸதா³னி, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா காலம் மஞ்ஞதீ’’தி. அத² கோ² ப⁴க³வா நிவாஸேத்வா பத்தசீவரமாதா³ய ஸத்³தி⁴ம் பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ன யேன ஸந்தா²கா³ரம் தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா பாதே³ பக்கா²லேத்வா ஸந்தா²கா³ரம் பவிஸித்வா மஜ்ஜி²மம் த²ம்ப⁴ம் நிஸ்ஸாய புரத்தா²பி⁴முகோ² நிஸீதி³. பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴பி கோ² பாதே³ பக்கா²லேத்வா ஸந்தா²கா³ரம் பவிஸித்வா பச்சி²மம் பி⁴த்திம் நிஸ்ஸாய புரத்தா²பி⁴முகோ² நிஸீதி³, ப⁴க³வந்தம்யேவ புரக்க²த்வா. காபிலவத்த²வாபி கோ² ஸக்யா பாதே³ பக்கா²லேத்வா ஸந்தா²கா³ரம் பவிஸித்வா புரத்தி²மம் பி⁴த்திம் நிஸ்ஸாய பச்சி²மாபி⁴முகா² நிஸீதி³ம்ஸு, ப⁴க³வந்தம்யேவ புரக்க²த்வா. அத² கோ² ப⁴க³வா காபிலவத்த²வே ஸக்யே ப³ஹுதே³வ ரத்திம் த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேத்வா ஸமாத³பேத்வா ஸமுத்தேஜேத்வா ஸம்பஹம்ஸேத்வா ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஆமந்தேஸி – ‘‘படிபா⁴து தம், ஆனந்த³, காபிலவத்த²வானம் ஸக்யானம் ஸேகோ² பாடிபதோ³ [படிபதோ³ (ஸ்யா. கம். க.)]. பிட்டி² மே ஆகி³லாயதி; தமஹம் ஆயமிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸி. அத² கோ² ப⁴க³வா சதுக்³கு³ணம் ஸங்கா⁴டிம் பஞ்ஞாபேத்வா த³க்கி²ணேன பஸ்ஸேன ஸீஹஸேய்யம் கப்பேஸி, பாதே³ பாத³ம் அச்சாதா⁴ய, ஸதோ ஸம்பஜானோ, உட்டா²னஸஞ்ஞம் மனஸி கரித்வா.

23. அத² கோ² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ மஹானாமம் ஸக்கம் ஆமந்தேஸி – ‘‘இத⁴, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸீலஸம்பன்னோ ஹோதி, இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ ஹோதி, போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ ஹோதி, ஜாக³ரியம் அனுயுத்தோ ஹோதி, ஸத்தஹி ஸத்³த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ ஹோதி, சதுன்னம் ஜா²னானம் ஆபி⁴சேதஸிகானம் தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரானம் நிகாமலாபீ⁴ ஹோதி அகிச்ச²லாபீ⁴ அகஸிரலாபீ⁴.

24. ‘‘கத²ஞ்ச, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸீலஸம்பன்னோ ஹோதி? இத⁴, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸீலவா ஹோதி, பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ விஹரதி ஆசாரகோ³சரஸம்பன்னோ அணுமத்தேஸு வஜ்ஜேஸு ப⁴யத³ஸ்ஸாவீ, ஸமாதா³ய ஸிக்க²தி ஸிக்கா²பதே³ஸு. ஏவம் கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸீலஸம்பன்னோ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, மஹானாம, அரியஸாவகோ இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ ஹோதி? இத⁴, மஹானாம, அரியஸாவகோ சக்கு²னா ரூபம் தி³ஸ்வா ந நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி நானுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் சக்கு²ந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும் தஸ்ஸ ஸம்வராய படிபஜ்ஜதி, ரக்க²தி சக்கு²ந்த்³ரியம், சக்கு²ந்த்³ரியே ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஸோதேன ஸத்³த³ம் ஸுத்வா…பே… கா⁴னேன க³ந்த⁴ம் கா⁴யித்வா…பே… ஜிவ்ஹாய ரஸம் ஸாயித்வா…பே… காயேன போ²ட்ட²ப்³ப³ம் பு²ஸித்வா…பே… மனஸா த⁴ம்மம் விஞ்ஞாய ந நிமித்தக்³கா³ஹீ ஹோதி நானுப்³யஞ்ஜனக்³கா³ஹீ. யத்வாதி⁴கரணமேனம் மனிந்த்³ரியம் அஸம்வுதம் விஹரந்தம் அபி⁴ஜ்ஜா²தோ³மனஸ்ஸா பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா அன்வாஸ்ஸவேய்யும் தஸ்ஸ ஸம்வராய படிபஜ்ஜதி, ரக்க²தி மனிந்த்³ரியம், மனிந்த்³ரியே ஸம்வரம் ஆபஜ்ஜதி. ஏவம் கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, மஹானாம, அரியஸாவகோ போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ ஹோதி? இத⁴, மஹானாம, அரியஸாவகோ படிஸங்கா² யோனிஸோ ஆஹாரம் ஆஹாரேதி – ‘நேவ த³வாய ந மதா³ய ந மண்ட³னாய ந விபூ⁴ஸனாய; யாவதே³வ இமஸ்ஸ காயஸ்ஸ டி²தியா யாபனாய விஹிம்ஸூபரதியா ப்³ரஹ்மசரியானுக்³க³ஹாய. இதி புராணஞ்ச வேத³னம் படிஹங்கா²மி, நவஞ்ச வேத³னம் ந உப்பாதே³ஸ்ஸாமி, யாத்ரா ச மே ப⁴விஸ்ஸதி அனவஜ்ஜதா ச பா²ஸுவிஹாரோ சா’தி. ஏவம் கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஜாக³ரியம் அனுயுத்தோ ஹோதி? இத⁴, மஹானாம, அரியஸாவகோ தி³வஸம் சங்கமேன நிஸஜ்ஜாய ஆவரணீயேஹி த⁴ம்மேஹி சித்தம் பரிஸோதே⁴தி, ரத்தியா பட²மம் யாமம் சங்கமேன நிஸஜ்ஜாய ஆவரணீயேஹி த⁴ம்மேஹி சித்தம் பரிஸோதே⁴தி, ரத்தியா மஜ்ஜி²மம் யாமம் த³க்கி²ணேன பஸ்ஸேன ஸீஹஸேய்யம் கப்பேதி, பாதே³ பாத³ம் அச்சாதா⁴ய, ஸதோ ஸம்பஜானோ, உட்டா²னஸஞ்ஞம் மனஸி கரித்வா, ரத்தியா பச்சி²மம் யாமம் பச்சுட்டா²ய சங்கமேன நிஸஜ்ஜாய ஆவரணீயேஹி த⁴ம்மேஹி சித்தம் பரிஸோதே⁴தி. ஏவம் கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ ஜாக³ரியம் அனுயுத்தோ ஹோதி.

25. ‘‘கத²ஞ்ச, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸத்தஹி ஸத்³த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ ஹோதி? இத⁴, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸத்³தோ⁴ ஹோதி, ஸத்³த³ஹதி ததா²க³தஸ்ஸ போ³தி⁴ம் – ‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ ஸுக³தோ லோகவிதூ³ அனுத்தரோ புரிஸத³ம்மஸாரதி² ஸத்தா² தே³வமனுஸ்ஸானம் பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா’தி. ஹிரிமா ஹோதி, ஹிரீயதி காயது³ச்சரிதேன வசீது³ச்சரிதேன மனோது³ச்சரிதேன, ஹிரீயதி பாபகானம் அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் ஸமாபத்தியா. ஓத்தப்பீ ஹோதி, ஓத்தப்பதி காயது³ச்சரிதேன வசீது³ச்சரிதேன மனோது³ச்சரிதேன, ஓத்தப்பதி பாபகானம் அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் ஸமாபத்தியா. ப³ஹுஸ்ஸுதோ ஹோதி ஸுதத⁴ரோ ஸுதஸன்னிசயோ. யே தே த⁴ம்மா ஆதி³கல்யாணா மஜ்ஜே²கல்யாணா பரியோஸானகல்யாணா ஸாத்தா² ஸப்³யஞ்ஜனா கேவலபரிபுண்ணம் பரிஸுத்³த⁴ம் ப்³ரஹ்மசரியம் அபி⁴வத³ந்தி ததா²ரூபாஸ்ஸ த⁴ம்மா ப³ஹுஸ்ஸுதா [ப³ஹூ ஸுதா (?)] ஹோந்தி தா⁴தா [த⁴தா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] வசஸா பரிசிதா மனஸானுபேக்கி²தா தி³ட்டி²யா ஸுப்படிவித்³தா⁴. ஆரத்³த⁴வீரியோ விஹரதி அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் பஹானாய, குஸலானம் த⁴ம்மானம் உபஸம்பதா³ய, தா²மவா த³ள்ஹபரக்கமோ அனிக்கி²த்தது⁴ரோ குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு. ஸதிமா ஹோதி, பரமேன ஸதினேபக்கேன ஸமன்னாக³தோ, சிரகதம்பி சிரபா⁴ஸிதம்பி ஸரிதா அனுஸ்ஸரிதா. பஞ்ஞவா ஹோதி, உத³யத்த²கா³மினியா பஞ்ஞாய ஸமன்னாக³தோ, அரியாய நிப்³பே³தி⁴காய ஸம்மா து³க்க²க்க²யகா³மினியா. ஏவம் கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸத்தஹி ஸத்³த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ ஹோதி.

26. ‘‘கத²ஞ்ச, மஹானாம, அரியஸாவகோ சதுன்னம் ஜா²னானம் ஆபி⁴சேதஸிகானம் தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரானம் நிகாமலாபீ⁴ ஹோதி அகிச்ச²லாபீ⁴ அகஸிரலாபீ⁴? இத⁴, மஹானாம, அரியஸாவகோ விவிச்சேவ காமேஹி விவிச்ச அகுஸலேஹி த⁴ம்மேஹி, ஸவிதக்கம் ஸவிசாரம் விவேகஜம் பீதிஸுக²ம் பட²மம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; விதக்கவிசாரானம் வூபஸமா அஜ்ஜ²த்தம் ஸம்பஸாத³னம்…பே… து³தியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; பீதியா ச விராகா³…பே… ததியம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி; ஸுக²ஸ்ஸ ச பஹானா து³க்க²ஸ்ஸ ச பஹானா புப்³பே³வ ஸோமனஸ்ஸதோ³மனஸ்ஸானம் அத்த²ங்க³மா…பே… சதுத்த²ம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஏவம் கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ சதுன்னம் ஜா²னானம் ஆபி⁴சேதஸிகானம் தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரானம் நிகாமலாபீ⁴ ஹோதி அகிச்ச²லாபீ⁴ அகஸிரலாபீ⁴.

27. ‘‘யதோ கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ ஏவம் ஸீலஸம்பன்னோ ஹோதி, ஏவம் இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ ஹோதி, ஏவம் போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ ஹோதி, ஏவம் ஜாக³ரியம் அனுயுத்தோ ஹோதி, ஏவம் ஸத்தஹி ஸத்³த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ ஹோதி, ஏவம் சதுன்னம் ஜா²னானம் ஆபி⁴சேதஸிகானம் தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரானம் நிகாமலாபீ⁴ ஹோதி அகிச்ச²லாபீ⁴ அகஸிரலாபீ⁴, அயம் வுச்சதி, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸேகோ² பாடிபதோ³ அபுச்சண்ட³தாய ஸமாபன்னோ, ப⁴ப்³போ³ அபி⁴னிப்³பி⁴தா³ய, ப⁴ப்³போ³ ஸம்போ³தா⁴ய, ப⁴ப்³போ³ அனுத்தரஸ்ஸ யோக³க்கே²மஸ்ஸ அதி⁴க³மாய. ஸேய்யதா²பி, மஹானாம, குக்குடியா அண்டா³னி அட்ட² வா த³ஸ வா த்³வாத³ஸ வா தானாஸ்ஸு குக்குடியா ஸம்மா அதி⁴ஸயிதானி ஸம்மா பரிஸேதி³தானி ஸம்மா பரிபா⁴விதானி, கிஞ்சாபி தஸ்ஸா குக்குடியா ந ஏவம் இச்சா² உப்பஜ்ஜேய்ய – ‘அஹோ வதிமே குக்குடபோதகா பாத³னக²ஸிகா²ய வா முக²துண்ட³கேன வா அண்ட³கோஸம் பதா³லேத்வா ஸோத்தி²னா அபி⁴னிப்³பி⁴ஜ்ஜேய்யு’ந்தி, அத² கோ² ப⁴ப்³பா³வ தே குக்குடபோதகா பாத³னக²ஸிகா²ய வா முக²துண்ட³கேன வா அண்ட³கோஸம் பதா³லேத்வா ஸோத்தி²னா அபி⁴னிப்³பி⁴ஜ்ஜிதும். ஏவமேவ கோ², மஹானாம, யதோ அரியஸாவகோ ஏவம் ஸீலஸம்பன்னோ ஹோதி, ஏவம் இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ ஹோதி, ஏவம் போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ ஹோதி, ஏவம் ஜாக³ரியம் அனுயுத்தோ ஹோதி, ஏவம் ஸத்தஹி ஸத்³த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ ஹோதி, ஏவம் சதுன்னம் ஜா²னானம் ஆபி⁴சேதஸிகானம் தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரானம் நிகாமலாபீ⁴ ஹோதி அகிச்ச²லாபீ⁴ அகஸிரலாபீ⁴, அயம் வுச்சதி, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸேகோ² பாடிபதோ³ அபுச்சண்ட³தாய ஸமாபன்னோ, ப⁴ப்³போ³ அபி⁴னிப்³பி⁴தா³ய, ப⁴ப்³போ³ ஸம்போ³தா⁴ய, ப⁴ப்³போ³ அனுத்தரஸ்ஸ யோக³க்கே²மஸ்ஸ அதி⁴க³மாய.

28. ‘‘ஸ கோ² ஸோ, மஹானாம, அரியஸாவகோ இமம்யேவ அனுத்தரம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் ஆக³ம்ம அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி, ஸேய்யதி²த³ம் – ஏகம்பி ஜாதிம் த்³வேபி ஜாதியோ…பே… இதி ஸாகாரம் ஸஉத்³தே³ஸம் அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி, அயமஸ்ஸ பட²மாபி⁴னிப்³பி⁴தா³ ஹோதி குக்குடச்சா²பகஸ்ஸேவ அண்ட³கோஸம்ஹா.

‘‘ஸ கோ² ஸோ, மஹானாம, அரியஸாவகோ இமம்யே அனுத்தரம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் ஆக³ம்ம தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன ஸத்தே பஸ்ஸதி சவமானே உபபஜ்ஜமானே ஹீனே பணீதே ஸுவண்ணே து³ப்³ப³ண்ணே ஸுக³தே து³க்³க³தே…பே… யதா²கம்மூபகே³ ஸத்தே பஜானாதி, அயமஸ்ஸ து³தியாபி⁴னிப்³பி⁴தா³ ஹோதி குக்குடச்சா²பகஸ்ஸேவ அண்ட³கோஸம்ஹா.

‘‘ஸ கோ² ஸோ, மஹானாம, அரியஸாவகோ இமம்யேவ அனுத்தரம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் ஆக³ம்ம ஆஸவானம் க²யா அனாஸவம் சேதோவிமுத்திம் பஞ்ஞாவிமுத்திம் தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி, அயமஸ்ஸ ததியாபி⁴னிப்³பி⁴தா³ ஹோதி குக்குடச்சா²பகஸ்ஸேவ அண்ட³கோஸம்ஹா.

29. ‘‘யம்பி [யம்பி கோ² (க.)], மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸீலஸம்பன்னோ ஹோதி, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி சரணஸ்மிம்; யம்பி, மஹானாம, அரியஸாவகோ இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ ஹோதி, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி சரணஸ்மிம்; யம்பி, மஹானாம, அரியஸாவகோ போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ ஹோதி, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி சரணஸ்மிம்; யம்பி, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஜாக³ரியம் அனுயுத்தோ ஹோதி, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி சரணஸ்மிம்; யம்பி, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஸத்தஹி ஸத்³த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ ஹோதி, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி சரணஸ்மிம்; யம்பி, மஹானாம, அரியஸாவகோ சதுன்னம் ஜா²னானம் ஆபி⁴சேதஸிகானம் தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரானம் நிகாமலாபீ⁴ ஹோதி அகிச்ச²லாபீ⁴ அகஸிரலாபீ⁴, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி சரணஸ்மிம்.

‘‘யஞ்ச கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி, ஸேய்யதி²த³ம் – ஏகம்பி ஜாதிம் த்³வேபி ஜாதியோ…பே… இதி ஸாகாரம் ஸஉத்³தே³ஸம் அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி விஜ்ஜாய; யம்பி, மஹானாம, அரியஸாவகோ தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன ஸத்தே பஸ்ஸதி சவமானே உபபஜ்ஜமானே ஹீனே பணீதே ஸுவண்ணே து³ப்³ப³ண்ணே ஸுக³தே து³க்³க³தே…பே… யதா²கம்மூபகே³ ஸத்தே பஜானாதி, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி விஜ்ஜாய. யம்பி, மஹானாம, அரியஸாவகோ ஆஸவானம் க²யா அனாஸவம் சேதோவிமுத்திம் பஞ்ஞாவிமுத்திம் தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி, இத³ம்பிஸ்ஸ ஹோதி விஜ்ஜாய.

‘‘அயம் வுச்சதி, மஹானாம, அரியஸாவகோ விஜ்ஜாஸம்பன்னோ இதிபி சரணஸம்பன்னோ இதிபி விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ இதிபி.

30. ‘‘ப்³ரஹ்முனாபேஸா, மஹானாம, ஸனங்குமாரேன கா³தா² பா⁴ஸிதா –

‘க²த்தியோ ஸேட்டோ² ஜனேதஸ்மிம், யே கோ³த்தபடிஸாரினோ;

விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ, ஸோ ஸேட்டோ² தே³வமானுஸே’தி.

‘‘ஸா கோ² பனேஸா, மஹானாம, ப்³ரஹ்முனா ஸனங்குமாரேன கா³தா² ஸுகீ³தா நோ து³க்³கீ³தா, ஸுபா⁴ஸிதா நோ து³ப்³பா⁴ஸிதா, அத்த²ஸம்ஹிதா நோ அனத்த²ஸம்ஹிதா, அனுமதா ப⁴க³வதா’’தி.

அத² கோ² ப⁴க³வா உட்ட²ஹித்வா ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஆமந்தேஸி – ‘‘ஸாது⁴ ஸாது⁴, ஆனந்த³, ஸாது⁴ கோ² த்வம், ஆனந்த³, காபிலவத்த²வானம் ஸக்யானம் ஸேக²ம் பாடிபத³ம் அபா⁴ஸீ’’தி.

இத³மவோசாயஸ்மா ஆனந்தோ³. ஸமனுஞ்ஞோ ஸத்தா² அஹோஸி. அத்தமனா காபிலவத்த²வா ஸக்யா ஆயஸ்மதோ ஆனந்த³ஸ்ஸ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்து³ந்தி.

ஸேக²ஸுத்தம் நிட்டி²தம் ததியம்.

4. போதலியஸுத்தம்

31. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா அங்கு³த்தராபேஸு விஹரதி ஆபணம் நாம அங்கு³த்தராபானம் நிக³மோ. அத² கோ² ப⁴க³வா புப்³ப³ண்ஹஸமயம் நிவாஸேத்வா பத்தசீவரமாதா³ய ஆபணம் பிண்டா³ய பாவிஸி. ஆபணே பிண்டா³ய சரித்வா பச்சா²ப⁴த்தம் பிண்ட³பாதபடிக்கந்தோ யேனஞ்ஞதரோ வனஸண்டோ³ தேனுபஸங்கமி தி³வாவிஹாராய. தம் வனஸண்ட³ம் அஜ்ஜோ²கா³ஹேத்வா [அஜ்ஜோ²க³ஹேத்வா (ஸீ. ஸ்யா. கம்.), அஜ்ஜோ²கா³ஹித்வா (பீ. க.)] அஞ்ஞதரஸ்மிம் ருக்க²மூலே தி³வாவிஹாரம் நிஸீதி³. போதலியோபி கோ² க³ஹபதி ஸம்பன்னனிவாஸனபாவுரணோ [பாபுரணோ (ஸீ. ஸ்யா. கம்.)] ச²த்துபாஹனாஹி [ச²த்துபாஹனோ (க.)] ஜங்கா⁴விஹாரம் அனுசங்கமமானோ அனுவிசரமானோ யேன ஸோ வனஸண்டோ³ தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா தம் வனஸண்ட³ம் அஜ்ஜோ²கா³ஹேத்வா யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வதா ஸத்³தி⁴ம் ஸம்மோதி³. ஸம்மோத³னீயம் கத²ம் ஸாரணீயம் வீதிஸாரேத்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தம் கோ² போதலியம் க³ஹபதிம் ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘‘ஸம்விஜ்ஜந்தி கோ², க³ஹபதி, ஆஸனானி; ஸசே ஆகங்க²ஸி நிஸீதா³’’தி. ஏவம் வுத்தே, போதலியோ க³ஹபதி ‘‘க³ஹபதிவாதே³ன மம் ஸமணோ கோ³தமோ ஸமுதா³சரதீ’’தி குபிதோ அனத்தமனோ துண்ஹீ அஹோஸி. து³தியம்பி கோ² ப⁴க³வா…பே… ததியம்பி கோ² ப⁴க³வா போதலியம் க³ஹபதிம் ஏதத³வோச – ‘‘ஸம்விஜ்ஜந்தி கோ², க³ஹபதி, ஆஸனானி; ஸசே ஆகங்க²ஸி நிஸீதா³’’தி. ‘‘ஏவம் வுத்தே, போதலியோ க³ஹபதி க³ஹபதிவாதே³ன மம் ஸமணோ கோ³தமோ ஸமுதா³சரதீ’’தி குபிதோ அனத்தமனோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘தயித³ம், போ⁴ கோ³தம, நச்ச²ன்னம், தயித³ம் நப்பதிரூபம், யம் மம் த்வம் க³ஹபதிவாதே³ன ஸமுதா³சரஸீ’’தி. ‘‘தே ஹி தே, க³ஹபதி, ஆகாரா, தே லிங்கா³, தே நிமித்தா யதா² தம் க³ஹபதிஸ்ஸா’’தி. ‘‘ததா² ஹி பன மே, போ⁴ கோ³தம, ஸப்³பே³ கம்மந்தா படிக்கி²த்தா, ஸப்³பே³ வோஹாரா ஸமுச்சி²ன்னா’’தி. ‘‘யதா² கத²ம் பன தே, க³ஹபதி, ஸப்³பே³ கம்மந்தா படிக்கி²த்தா, ஸப்³பே³ வோஹாரா ஸமுச்சி²ன்னா’’தி? ‘‘இத⁴ மே, போ⁴ கோ³தம, யம் அஹோஸி த⁴னம் வா த⁴ஞ்ஞம் வா ரஜதம் வா ஜாதரூபம் வா ஸப்³ப³ம் தம் புத்தானம் தா³யஜ்ஜம் நிய்யாதம், தத்தா²ஹம் அனோவாதீ³ அனுபவாதீ³ கா⁴ஸச்சா²த³னபரமோ விஹராமி. ஏவம் கோ² மே [ஏவஞ்ச மே (ஸ்யா.), ஏவம் மே (க.)], போ⁴ கோ³தம, ஸப்³பே³ கம்மந்தா படிக்கி²த்தா, ஸப்³பே³ வோஹாரா ஸமுச்சி²ன்னா’’தி. ‘‘அஞ்ஞதா² கோ² த்வம், க³ஹபதி, வோஹாரஸமுச்சே²த³ம் வத³ஸி, அஞ்ஞதா² ச பன அரியஸ்ஸ வினயே வோஹாரஸமுச்சே²தோ³ ஹோதீ’’தி. ‘‘யதா² கத²ம் பன, ப⁴ந்தே, அரியஸ்ஸ வினயே வோஹாரஸமுச்சே²தோ³ ஹோதி? ஸாது⁴ மே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ததா² த⁴ம்மம் தே³ஸேது யதா² அரியஸ்ஸ வினயே வோஹாரஸமுச்சே²தோ³ ஹோதீ’’தி. ‘‘தேன ஹி, க³ஹபதி, ஸுணாஹி, ஸாது⁴கம் மனஸி கரோஹி, பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² போதலியோ க³ஹபதி ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸி.

32. ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘‘அட்ட² கோ² இமே, க³ஹபதி, த⁴ம்மா அரியஸ்ஸ வினயே வோஹாரஸமுச்சே²தா³ய ஸம்வத்தந்தி. கதமே அட்ட²? அபாணாதிபாதம் நிஸ்ஸாய பாணாதிபாதோ பஹாதப்³போ³; தி³ன்னாதா³னம் நிஸ்ஸாய அதி³ன்னாதா³னம் பஹாதப்³ப³ம்; ஸச்சவாசம் [ஸச்சம் வாசம் (ஸ்யா.)] நிஸ்ஸாய முஸாவாதோ³ பஹாதப்³போ³; அபிஸுணம் வாசம் நிஸ்ஸாய பிஸுணா வாசா பஹாதப்³பா³; அகி³த்³தி⁴லோப⁴ம் நிஸ்ஸாய கி³த்³தி⁴லோபோ⁴ பஹாதப்³போ³; அனிந்தா³ரோஸம் நிஸ்ஸாய நிந்தா³ரோஸோ பஹாதப்³போ³; அக்கோதூ⁴பாயாஸம் நிஸ்ஸாய கோதூ⁴பாயாஸோ பஹாதப்³போ³; அனதிமானம் நிஸ்ஸாய அதிமானோ பஹாதப்³போ³. இமே கோ², க³ஹபதி, அட்ட² த⁴ம்மா ஸம்கி²த்தேன வுத்தா, வித்தா²ரேன அவிப⁴த்தா, அரியஸ்ஸ வினயே வோஹாரஸமுச்சே²தா³ய ஸம்வத்தந்தீ’’தி. ‘‘யே மே [யே மே பன (ஸ்யா. க.)], ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா அட்ட² த⁴ம்மா ஸம்கி²த்தேன வுத்தா, வித்தா²ரேன அவிப⁴த்தா, அரியஸ்ஸ வினயே வோஹாரஸமுச்சே²தா³ய ஸம்வத்தந்தி, ஸாது⁴ மே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா இமே அட்ட² த⁴ம்மே வித்தா²ரேன [வித்தா²ரேத்வா (க.)] விப⁴ஜது அனுகம்பம் உபாதா³யா’’தி. ‘‘தேன ஹி, க³ஹபதி, ஸுணாஹி, ஸாது⁴கம் மனஸி கரோஹி, பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² போதலியோ க³ஹபதி ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸி. ப⁴க³வா ஏதத³வோச –

33. ‘‘‘அபாணாதிபாதம் நிஸ்ஸாய பாணாதிபாதோ பஹாதப்³போ³’தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம் கிஞ்சேதம் படிச்ச வுத்தம்? இத⁴, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யேஸம் கோ² அஹம் ஸம்யோஜனானம் ஹேது பாணாதிபாதீ அஸ்ஸம், தேஸாஹம் ஸம்யோஜனானம் பஹானாய ஸமுச்சே²தா³ய படிபன்னோ. அஹஞ்சேவ [அஹஞ்சே (?)] கோ² பன பாணாதிபாதீ அஸ்ஸம், அத்தாபி மம் உபவதே³ய்ய பாணாதிபாதபச்சயா, அனுவிச்சாபி மம் விஞ்ஞூ [அனுவிச்ச விஞ்ஞூ (ஸீ. ஸ்யா. பீ.)] க³ரஹேய்யும் பாணாதிபாதபச்சயா, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா² பாணாதிபாதபச்சயா. ஏததே³வ கோ² பன ஸம்யோஜனம் ஏதம் நீவரணம் யதி³த³ம் பாணாதிபாதோ. யே ச பாணாதிபாதபச்சயா உப்பஜ்ஜேய்யும் ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா, பாணாதிபாதா படிவிரதஸ்ஸ ஏவம்ஸ தே ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா ந ஹோந்தி’. ‘அபாணாதிபாதம் நிஸ்ஸாய பாணாதிபாதோ பஹாதப்³போ³’தி – இதி யந்தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்தம்.

34. ‘‘‘தி³ன்னாதா³னம் நிஸ்ஸாய அதி³ன்னாதா³னம் பஹாதப்³ப³’ந்தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம், கிஞ்சேதம் படிச்ச வுத்தம்? இத⁴, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யேஸம் கோ² அஹம் ஸம்யோஜனானம் ஹேது அதி³ன்னாதா³யீ அஸ்ஸம், தேஸாஹம் ஸம்யோஜனானம் பஹானாய ஸமுச்சே²தா³ய படிபன்னோ. அஹஞ்சேவ கோ² பன அதி³ன்னாதா³யீ அஸ்ஸம், அத்தாபி மம் உபவதே³ய்ய அதி³ன்னாதா³னபச்சயா, அனுவிச்சாபி மம் விஞ்ஞூ க³ரஹேய்யும் அதி³ன்னாதா³னபச்சயா, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா² அதி³ன்னாதா³னபச்சயா. ஏததே³வ கோ² பன ஸம்யோஜனம் ஏதம் நீவரணம் யதி³த³ம் அதி³ன்னாதா³னம். யே ச அதி³ன்னாதா³னபச்சயா உப்பஜ்ஜேய்யும் ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா அதி³ன்னாதா³னா படிவிரதஸ்ஸ ஏவம்ஸ தே ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா ந ஹோந்தி’. ‘தி³ன்னாதா³னம் நிஸ்ஸாய அதி³ன்னாதா³னம் பஹாதப்³ப³’ந்தி – இதி யந்தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்தம்.

35. ‘‘‘ஸச்சவாசம் நிஸ்ஸாய முஸாவாதோ³ பஹாதப்³போ³’தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம் கிஞ்சேதம் படிச்ச வுத்தம்? இத⁴, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யேஸம் கோ² அஹம் ஸம்யோஜனானம் ஹேது முஸாவாதீ³ அஸ்ஸம், தேஸாஹம் ஸம்யோஜனானம் பஹானாய ஸமுச்சே²தா³ய படிபன்னோ. அஹஞ்சேவ கோ² பன முஸாவாதீ³ அஸ்ஸம், அத்தாபி மம் உபவதே³ய்ய முஸாவாத³பச்சயா, அனுவிச்சாபி மம் விஞ்ஞூ க³ரஹேய்யும் முஸாவாத³பச்சயா, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா² முஸாவாத³பச்சயா. ஏததே³வ கோ² பன ஸம்யோஜனம் ஏதம் நீவரணம் யதி³த³ம் முஸாவாதோ³. யே ச முஸாவாத³பச்சயா உப்பஜ்ஜேய்யும் ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா, முஸாவாதா³ படிவிரதஸ்ஸ ஏவம்ஸ தே ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா ந ஹோந்தி’. ‘ஸச்சவாசம் நிஸ்ஸாய முஸாவாதோ³ பஹாதப்³போ³’தி – இதி யந்தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்தம்.

36. ‘‘‘அபிஸுணம் வாசம் நிஸ்ஸாய பிஸுணா வாசா பஹாதப்³பா³’தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம் கிஞ்சேதம் படிச்ச வுத்தம்? இத⁴, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யேஸம் கோ² அஹம் ஸம்யோஜனானம் ஹேது பிஸுணவாசோ அஸ்ஸம், தேஸாஹம் ஸம்யோஜனானம் பஹானாய ஸமுச்சே²தா³ய படிபன்னோ. அஹஞ்சேவ கோ² பன பிஸுணவாசோ அஸ்ஸம், அத்தாபி மம் உபவதே³ய்ய பிஸுணவாசாபச்சயா, அனுவிச்சாபி மம் விஞ்ஞூ க³ரஹேய்யும் பிஸுணவாசாபச்சயா, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா² பிஸுணவாசாபச்சயா. ஏததே³வ கோ² பன ஸம்யோஜனம் ஏதம் நீவரணம் யதி³த³ம் பிஸுணா வாசா. யே ச பிஸுணவாசாபச்சயா உப்பஜ்ஜேய்யும் ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா, பிஸுணாய வாசாய படிவிரதஸ்ஸ ஏவம்ஸ தே ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா ந ஹோந்தி’. ‘அபிஸுணம் வாசம் நிஸ்ஸாய பிஸுணா வாசா பஹாதப்³பா³’தி – இதி யந்தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்தம்.

37. ‘‘‘அகி³த்³தி⁴லோப⁴ம் நிஸ்ஸாய கி³த்³தி⁴லோபோ⁴ பஹாதப்³போ³’தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம், கிஞ்சேதம் படிச்ச வுத்தம்? இத⁴, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யேஸம் கோ² அஹம் ஸம்யோஜனானம் ஹேது கி³த்³தி⁴லோபீ⁴ அஸ்ஸம், தேஸாஹம் ஸம்யோஜனானம் பஹானாய ஸமுச்சே²தா³ய படிபன்னோ. அஹஞ்சேவ கோ² பன கி³த்³தி⁴லோபீ⁴ அஸ்ஸம், அத்தாபி மம் உபவதே³ய்ய கி³த்³தி⁴லோப⁴பச்சயா, அனுவிச்சாபி மம் விஞ்ஞூ க³ரஹேய்யும் கி³த்³தி⁴லோப⁴பச்சயா, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா² கி³த்³தி⁴லோப⁴பச்சயா. ஏததே³வ கோ² பன ஸம்யோஜனம் ஏதம் நீவரணம் யதி³த³ம் கி³த்³தி⁴லோபோ⁴. யே ச கி³த்³தி⁴லோப⁴பச்சயா உப்பஜ்ஜேய்யும் ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா, கி³த்³தி⁴லோபா⁴ படிவிரதஸ்ஸ ஏவம்ஸ தே ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா ந ஹோந்தி’. ‘அகி³த்³தி⁴லோப⁴ம் நிஸ்ஸாய கி³த்³தி⁴லோபோ⁴ பஹாதப்³போ³’தி – இதி யந்தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்தம்.

38. ‘‘‘அனிந்தா³ரோஸம் நிஸ்ஸாய நிந்தா³ரோஸோ பஹாதப்³போ³’தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம், கிஞ்சேதம் படிச்ச வுத்தம்? இத⁴, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யேஸம் கோ² அஹம் ஸம்யோஜனானம் ஹேது நிந்தா³ரோஸீ அஸ்ஸம், தேஸாஹம் ஸம்யோஜனானம் பஹானாய ஸமுச்சே²தா³ய படிபன்னோ. அஹஞ்சேவ கோ² பன நிந்தா³ரோஸீ அஸ்ஸம், அத்தாபி மம் உபவதே³ய்ய நிந்தா³ரோஸபச்சயா, அனுவிச்சாபி மம் விஞ்ஞூ க³ரஹேய்யும் நிந்தா³ரோஸபச்சயா, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா² நிந்தா³ரோஸபச்சயா. ஏததே³வ கோ² பன ஸம்யோஜனம் ஏதம் நீவரணம் யதி³த³ம் நிந்தா³ரோஸோ. யே ச நிந்தா³ரோஸபச்சயா உப்பஜ்ஜேய்யும் ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா, அனிந்தா³ரோஸிஸ்ஸ ஏவம்ஸ தே ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா ந ஹோந்தி’. ‘அனிந்தா³ரோஸம் நிஸ்ஸாய நிந்தா³ரோஸோ பஹாதப்³போ³’தி – இதி யந்தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்தம்.

39. ‘‘‘அக்கோதூ⁴பாயாஸம் நிஸ்ஸாய கோதூ⁴பாயாஸோ பஹாதப்³போ³’தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம், கிஞ்சேதம் படிச்ச வுத்தம்? இத⁴, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யேஸம் கோ² அஹம் ஸம்யோஜனானம் ஹேது கோதூ⁴பாயாஸீ அஸ்ஸம், தேஸாஹம் ஸம்யோஜனானம் பஹானாய ஸமுச்சே²தா³ய படிபன்னோ. அஹஞ்சேவ கோ² பன கோதூ⁴பாயாஸீ அஸ்ஸம், அத்தாபி மம் உபவதே³ய்ய கோதூ⁴பாயாஸபச்சயா, அனுவிச்சாபி மம் விஞ்ஞூ க³ரஹேய்யும் கோதூ⁴பாயாஸபச்சயா, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா² கோதூ⁴பாயாஸபச்சயா. ஏததே³வ கோ² பன ஸம்யோஜனம் ஏதம் நீவரணம் யதி³த³ம் கோதூ⁴பாயாஸோ. யே ச கோதூ⁴பாயாஸபச்சயா உப்பஜ்ஜேய்யும் ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா, அக்கோதூ⁴பாயாஸிஸ்ஸ ஏவம்ஸ தே ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா ந ஹோந்தி’. ‘அக்கோதூ⁴பாயாஸம் நிஸ்ஸாய கோதூ⁴பாயாஸோ பஹாதப்³போ³’தி – இதி யந்தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்தம்.

40. ‘‘‘அனதிமானம் நிஸ்ஸாய அதிமானோ பஹாதப்³போ³’தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம், கிஞ்சேதம் படிச்ச வுத்தம்? இத⁴, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யேஸம் கோ² அஹம் ஸம்யோஜனானம் ஹேது அதிமானீ அஸ்ஸம், தேஸாஹம் ஸம்யோஜனானம் பஹானாய ஸமுச்சே²தா³ய படிபன்னோ. அஹஞ்சேவ கோ² பன அதிமானீ அஸ்ஸம், அத்தாபி மம் உபவதே³ய்ய அதிமானபச்சயா, அனுவிச்சாபி மம் விஞ்ஞூ க³ரஹேய்யும் அதிமானபச்சயா, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா² அதிமானபச்சயா. ஏததே³வ கோ² பன ஸம்யோஜனம் ஏதம் நீவரணம் யதி³த³ம் அதிமானோ. யே ச அதிமானபச்சயா உப்பஜ்ஜேய்யும் ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா, அனதிமானிஸ்ஸ ஏவம்ஸ தே ஆஸவா விகா⁴தபரிளாஹா ந ஹோந்தி’. ‘அனதிமானம் நிஸ்ஸாய அதிமானோ பஹாதப்³போ³’தி – இதி யந்தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்தம்.

41. ‘‘இமே கோ², க³ஹபதி, அட்ட² த⁴ம்மா ஸம்கி²த்தேன வுத்தா, வித்தா²ரேன விப⁴த்தா [அவிப⁴த்தா (ஸ்யா. க.)], யே அரியஸ்ஸ வினயே வோஹாரஸமுச்சே²தா³ய ஸம்வத்தந்தி; ந த்வேவ தாவ அரியஸ்ஸ வினயே ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் வோஹாரஸமுச்சே²தோ³ ஹோதீ’’தி.

‘‘யதா² கத²ம் பன, ப⁴ந்தே, அரியஸ்ஸ வினயே ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் வோஹாரஸமுச்சே²தோ³ ஹோதி? ஸாது⁴ மே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ததா² த⁴ம்மம் தே³ஸேது யதா² அரியஸ்ஸ வினயே ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் வோஹாரஸமுச்சே²தோ³ ஹோதீ’’தி. ‘‘தேன ஹி, க³ஹபதி, ஸுணாஹி, ஸாது⁴கம் மனஸி கரோஹி, பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² போதலியோ க³ஹபதி ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸி. ப⁴க³வா ஏதத³வோச –

காமாதீ³னவகதா²

42. ‘‘ஸேய்யதா²பி, க³ஹபதி, குக்குரோ ஜிக⁴ச்சா²து³ப்³ப³ல்யபரேதோ கோ³கா⁴தகஸூனம் பச்சுபட்டி²தோ அஸ்ஸ. தமேனம் த³க்கோ² கோ³கா⁴தகோ வா கோ³கா⁴தகந்தேவாஸீ வா அட்டி²கங்கலம் ஸுனிக்கந்தம் நிக்கந்தம் நிம்மம்ஸம் லோஹிதமக்கி²தம் உபஸும்பே⁴ய்ய [உபச்சு²பே⁴ய்ய (ஸீ. பீ.), உபச்சூ²பே⁴ய்ய (ஸ்யா. கம்.), உபச்சும்பே⁴ய்ய (க.)]. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, க³ஹபதி, அபி நு கோ² ஸோ குக்குரோ அமும் அட்டி²கங்கலம் ஸுனிக்கந்தம் நிக்கந்தம் நிம்மம்ஸம் லோஹிதமக்கி²தம் பலேஹந்தோ ஜிக⁴ச்சா²து³ப்³ப³ல்யம் படிவினேய்யா’’தி?

‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’.

‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’?

‘‘அது³ஞ்ஹி, ப⁴ந்தே, அட்டி²கங்கலம் ஸுனிக்கந்தம் நிக்கந்தம் நிம்மம்ஸம் லோஹிதமக்கி²தம். யாவதே³வ பன ஸோ குக்குரோ கிலமத²ஸ்ஸ விகா⁴தஸ்ஸ பா⁴கீ³ அஸ்ஸாதி. ஏவமேவ கோ², க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அட்டி²கங்கலூபமா காமா வுத்தா ப⁴க³வதா ப³ஹுது³க்கா² ப³ஹுபாயாஸா [ப³ஹூபாயாஸா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)], ஆதீ³னவோ ஏத்த² பி⁴ய்யோ’தி. ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய தி³ஸ்வா யாயம் உபேக்கா² நானத்தா நானத்தஸிதா தம் அபி⁴னிவஜ்ஜேத்வா, யாயம் உபேக்கா² ஏகத்தா ஏகத்தஸிதா யத்த² ஸப்³ப³ஸோ லோகாமிஸூபாதா³னா அபரிஸேஸா நிருஜ்ஜ²ந்தி தமேவூபேக்க²ம் பா⁴வேதி.

43. ‘‘ஸேய்யதா²பி, க³ஹபதி, கி³ஜ்ஜோ² வா கங்கோ வா குலலோ வா மம்ஸபேஸிம் ஆதா³ய உட்³டீ³யேய்ய [உட்³ட³யேய்ய (ஸ்யா. பீ.)]. தமேனம் கி³ஜ்ஜா²பி கங்காபி குலலாபி அனுபதித்வா அனுபதித்வா விதச்சே²ய்யும் விஸ்ஸஜ்ஜேய்யும் [விராஜேய்யும் (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)]. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, க³ஹபதி, ஸசே ஸோ கி³ஜ்ஜோ² வா கங்கோ வா குலலோ வா தம் மம்ஸபேஸிம் ந கி²ப்பமேவ படினிஸ்ஸஜ்ஜேய்ய, ஸோ ததோனிதா³னம் மரணம் வா நிக³ச்சே²ய்ய மரணமத்தம் வா து³க்க²’’ந்தி?

‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’.

‘‘ஏவமேவ கோ², க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘மம்ஸபேஸூபமா காமா வுத்தா ப⁴க³வதா ப³ஹுது³க்கா² ப³ஹுபாயாஸா, ஆதீ³னவோ ஏத்த² பி⁴ய்யோ’தி. ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய தி³ஸ்வா யாயம் உபேக்கா² நானத்தா நானத்தஸிதா தம் அபி⁴னிவஜ்ஜேத்வா யாயம் உபேக்கா² ஏகத்தா ஏகத்தஸிதா யத்த² ஸப்³ப³ஸோ லோகாமிஸூபாதா³னா அபரிஸேஸா நிருஜ்ஜ²ந்தி தமேவூபேக்க²ம் பா⁴வேதி.

44. ‘‘ஸேய்யதா²பி, க³ஹபதி, புரிஸோ ஆதி³த்தம் திணுக்கம் ஆதா³ய படிவாதம் க³ச்சே²ய்ய. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, க³ஹபதி, ஸசே ஸோ புரிஸோ தம் ஆதி³த்தம் திணுக்கம் ந கி²ப்பமேவ படினிஸ்ஸஜ்ஜேய்ய தஸ்ஸ ஸா ஆதி³த்தா திணுக்கா ஹத்த²ம் வா த³ஹேய்ய பா³ஹும் வா த³ஹேய்ய அஞ்ஞதரம் வா அஞ்ஞதரம் வா அங்க³பச்சங்க³ம் [த³ஹேய்ய. அஞ்ஞதரம் வா அங்க³பச்சங்க³ (ஸீ. பீ.)] த³ஹேய்ய, ஸோ ததோனிதா³னம் மரணம் வா நிக³ச்சே²ய்ய மரணமத்தம் வா து³க்க²’’ந்தி?

‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’.

‘‘ஏவமேவ கோ², க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘திணுக்கூபமா காமா வுத்தா ப⁴க³வதா ப³ஹுது³க்கா² ப³ஹுபாயாஸா, ஆதீ³னவோ ஏத்த² பி⁴ய்யோ’தி. ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய தி³ஸ்வா…பே… தமேவூபேக்க²ம் பா⁴வேதி.

45. ‘‘ஸேய்யதா²பி, க³ஹபதி, அங்கா³ரகாஸு ஸாதி⁴கபோரிஸா, பூரா அங்கா³ரானம் வீதச்சிகானம் வீததூ⁴மானம். அத² புரிஸோ ஆக³ச்சே²ய்ய ஜீவிதுகாமோ அமரிதுகாமோ ஸுக²காமோ து³க்க²ப்படிக்கூலோ. தமேனம் த்³வே ப³லவந்தோ புரிஸா நானாபா³ஹாஸு க³ஹேத்வா அங்கா³ரகாஸும் உபகட்³டே⁴ய்யும். தம் கிம் மஞ்ஞஸி, க³ஹபதி, அபி நு ஸோ புரிஸோ இதிசிதிசேவ காயம் ஸன்னாமேய்யா’’தி?

‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’.

‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’?

‘‘விதி³தஞ்ஹி, ப⁴ந்தே, தஸ்ஸ புரிஸஸ்ஸ இமஞ்சாஹம் அங்கா³ரகாஸும் பபதிஸ்ஸாமி, ததோனிதா³னம் மரணம் வா நிக³ச்சி²ஸ்ஸாமி மரணமத்தம் வா து³க்க²’’ந்தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அங்கா³ரகாஸூபமா காமா வுத்தா ப⁴க³வதா ப³ஹுது³க்கா² ப³ஹுபாயாஸா, ஆதீ³னவோ ஏத்த² பி⁴ய்யோ’தி. ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய தி³ஸ்வா…பே… தமேவூபேக்க²ம் பா⁴வேதி.

46. ‘‘ஸேய்யதா²பி, க³ஹபதி, புரிஸோ ஸுபினகம் பஸ்ஸேய்ய ஆராமராமணேய்யகம் வனராமணேய்யகம் பூ⁴மிராமணேய்யகம் போக்க²ரணிராமணேய்யகம். ஸோ படிபு³த்³தோ⁴ ந கிஞ்சி படிபஸ்ஸேய்ய [பஸ்ஸேய்ய (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)]. ஏவமேவ கோ², க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘ஸுபினகூபமா காமா வுத்தா ப⁴க³வதா ப³ஹுது³க்கா² ப³ஹுபாயாஸா, ஆதீ³னவோ ஏத்த² பி⁴ய்யோ’தி…பே… தமேவூபேக்க²ம் பா⁴வேதி.

47. ‘‘ஸேய்யதா²பி, க³ஹபதி, புரிஸோ யாசிதகம் போ⁴க³ம் யாசித்வா யானம் வா [யானம் (ஸ்யா. கம். பீ.)] போரிஸேய்யம் [போரோஸேய்யம் (ஸீ. பீ. க.), ஓரோபேய்ய (ஸ்யா. கம்.)] பவரமணிகுண்ட³லம். ஸோ தேஹி யாசிதகேஹி போ⁴கே³ஹி புரக்க²தோ பரிவுதோ அந்தராபணம் படிபஜ்ஜேய்ய. தமேனம் ஜனோ தி³ஸ்வா ஏவம் வதே³ய்ய – ‘போ⁴கீ³ வத, போ⁴, புரிஸோ, ஏவம் கிர போ⁴கி³னோ போ⁴கா³னி பு⁴ஞ்ஜந்தீ’தி. தமேனம் ஸாமிகா யத்த² யத்தே²வ பஸ்ஸேய்யும் தத்த² தத்தே²வ ஸானி ஹரேய்யும். தம் கிம் மஞ்ஞஸி, க³ஹபதி, அலம் நு கோ² தஸ்ஸ புரிஸஸ்ஸ அஞ்ஞத²த்தாயா’’தி?

‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’.

‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’?

‘‘ஸாமினோ ஹி, ப⁴ந்தே, ஸானி ஹரந்தீ’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யாசிதகூபமா காமா வுத்தா ப⁴க³வதா ப³ஹுது³க்கா² ப³ஹுபாயாஸா, ஆதீ³னவோ ஏத்த² பி⁴ய்யோ’தி…பே… தமேவூபேக்க²ம் பா⁴வேதி.

48. ‘‘ஸேய்யதா²பி, க³ஹபதி, கா³மஸ்ஸ வா நிக³மஸ்ஸ வா அவிதூ³ரே திப்³போ³ வனஸண்டோ³. தத்ரஸ்ஸ ருக்கோ² ஸம்பன்னப²லோ ச உபபன்னப²லோ [உப்பன்னப²லோ (ஸ்யா.)] ச, ந சஸ்ஸு கானிசி ப²லானி பூ⁴மியம் பதிதானி. அத² புரிஸோ ஆக³ச்சே²ய்ய ப²லத்தி²கோ ப²லக³வேஸீ ப²லபரியேஸனம் சரமானோ. ஸோ தம் வனஸண்ட³ம் அஜ்ஜோ²கா³ஹேத்வா தம் ருக்க²ம் பஸ்ஸேய்ய ஸம்பன்னப²லஞ்ச உபபன்னப²லஞ்ச. தஸ்ஸ ஏவமஸ்ஸ – ‘அயம் கோ² ருக்கோ² ஸம்பன்னப²லோ ச உபபன்னப²லோ ச, நத்தி² ச கானிசி ப²லானி பூ⁴மியம் பதிதானி. ஜானாமி கோ² பனாஹம் ருக்க²ம் ஆரோஹிதும் [ஆருஹிதும் (ஸீ.)]. யம்னூனாஹம் இமம் ருக்க²ம் ஆரோஹித்வா யாவத³த்த²ஞ்ச கா²தே³ய்யம் உச்ச²ங்க³ஞ்ச பூரேய்ய’ந்தி. ஸோ தம் ருக்க²ம் ஆரோஹித்வா யாவத³த்த²ஞ்ச கா²தே³ய்ய உச்ச²ங்க³ஞ்ச பூரேய்ய. அத² து³தியோ புரிஸோ ஆக³ச்சே²ய்ய ப²லத்தி²கோ ப²லக³வேஸீ ப²லபரியேஸனம் சரமானோ திண்ஹம் குடா²ரிம் [குதா⁴ரிம் (ஸ்யா. கம். க.)] ஆதா³ய. ஸோ தம் வனஸண்ட³ம் அஜ்ஜோ²கா³ஹேத்வா தம் ருக்க²ம் பஸ்ஸேய்ய ஸம்பன்னப²லஞ்ச உபபன்னப²லஞ்ச. தஸ்ஸ ஏவமஸ்ஸ – ‘அயம் கோ² ருக்கோ² ஸம்பன்னப²லோ ச உபபன்னப²லோ ச, நத்தி² ச கானிசி ப²லானி பூ⁴மியம் பதிதானி. ந கோ² பனாஹம் ஜானாமி ருக்க²ம் ஆரோஹிதும். யம்னூனாஹம் இமம் ருக்க²ம் மூலதோ சே²த்வா யாவத³த்த²ஞ்ச கா²தே³ய்யம் உச்ச²ங்க³ஞ்ச பூரேய்ய’ந்தி. ஸோ தம் ருக்க²ம் மூலதோவ சி²ந்தே³ய்ய. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, க³ஹபதி, அமுகோ [அஸு (ஸீ. பீ.)] யோ ஸோ புரிஸோ பட²மம் ருக்க²ம் ஆரூள்ஹோ ஸசே ஸோ ந கி²ப்பமேவ ஓரோஹேய்ய தஸ்ஸ ஸோ ருக்கோ² பபதந்தோ ஹத்த²ம் வா ப⁴ஞ்ஜேய்ய பாத³ம் வா ப⁴ஞ்ஜேய்ய அஞ்ஞதரம் வா அஞ்ஞதரம் வா அங்க³பச்சங்க³ம் ப⁴ஞ்ஜேய்ய, ஸோ ததோனிதா³னம் மரணம் வா நிக³ச்சே²ய்ய மரணமத்தம் வா து³க்க²’’ந்தி?

‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’.

‘‘ஏவமேவ கோ², க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘ருக்க²ப²லூபமா காமா வுத்தா ப⁴க³வதா ப³ஹுது³க்கா² ப³ஹுபாயாஸா, ஆதீ³னவோ ஏத்த² பி⁴ய்யோ’தி. ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய தி³ஸ்வா யாயம் உபேக்கா² நானத்தா நானத்தஸிதா தம் அபி⁴னிவஜ்ஜேத்வா யாயம் உபேக்கா² ஏகத்தா ஏகத்தஸிதா யத்த² ஸப்³ப³ஸோ லோகாமிஸூபாதா³னா அபரிஸேஸா நிருஜ்ஜ²ந்தி தமேவூபேக்க²ம் பா⁴வேதி.

49. ‘‘ஸ கோ² ஸோ, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இமம்யேவ அனுத்தரம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் ஆக³ம்ம அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி, ஸேய்யதி²த³ம் – ஏகம்பி ஜாதிம் த்³வேபி ஜாதியோ…பே… இதி ஸாகாரம் ஸஉத்³தே³ஸம் அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி.

‘‘ஸ கோ² ஸோ, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இமம்யேவ அனுத்தரம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் ஆக³ம்ம தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன ஸத்தே பஸ்ஸதி சவமானே உபபஜ்ஜமானே ஹீனே பணீதே ஸுவண்ணே து³ப்³ப³ண்ணே ஸுக³தே து³க்³க³தே…பே… யதா²கம்மூபகே³ ஸத்தே பஜானாதி.

‘‘ஸ கோ² ஸோ, க³ஹபதி, அரியஸாவகோ இமம்யேவ அனுத்தரம் உபேக்கா²ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ம் ஆக³ம்ம ஆஸவானம் க²யா அனாஸவம் சேதோவிமுத்திம் பஞ்ஞாவிமுத்திம் தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஏத்தாவதா கோ², க³ஹபதி, அரியஸ்ஸ வினயே ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் வோஹாரஸமுச்சே²தோ³ ஹோதி.

50. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞஸி, க³ஹபதி, யதா² அரியஸ்ஸ வினயே ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் வோஹாரஸமுச்சே²தோ³ ஹோதி, அபி நு த்வம் ஏவரூபம் வோஹாரஸமுச்சே²த³ம் அத்தனி ஸமனுபஸ்ஸஸீ’’தி? ‘‘கோ சாஹம், ப⁴ந்தே, கோ ச அரியஸ்ஸ வினயே ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் வோஹாரஸமுச்சே²தோ³! ஆரகா அஹம், ப⁴ந்தே, அரியஸ்ஸ வினயே ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் வோஹாரஸமுச்சே²தா³. மயஞ்ஹி, ப⁴ந்தே, புப்³பே³ அஞ்ஞதித்தி²யே பரிப்³பா³ஜகே அனாஜானீயேவ ஸமானே ஆஜானீயாதி அமஞ்ஞிம்ஹ, அனாஜானீயேவ ஸமானே ஆஜானீயபோ⁴ஜனம் போ⁴ஜிம்ஹ, அனாஜானீயேவ ஸமானே ஆஜானீயடா²னே ட²பிம்ஹ; பி⁴க்கூ² பன மயம், ப⁴ந்தே, ஆஜானீயேவ ஸமானே அனாஜானீயாதி அமஞ்ஞிம்ஹ, ஆஜானீயேவ ஸமானே அனாஜானீயபோ⁴ஜனம் போ⁴ஜிம்ஹ, ஆஜானீயேவ ஸமானே அனாஜானீயடா²னே ட²பிம்ஹ; இதா³னி பன மயம், ப⁴ந்தே, அஞ்ஞதித்தி²யே பரிப்³பா³ஜகே அனாஜானீயேவ ஸமானே அனாஜானீயாதி ஜானிஸ்ஸாம, அனாஜானீயேவ ஸமானே அனாஜானீயபோ⁴ஜனம் போ⁴ஜேஸ்ஸாம, அனாஜானீயேவ ஸமானே அனாஜானீயடா²னே ட²பேஸ்ஸாம. பி⁴க்கூ² பன மயம், ப⁴ந்தே, ஆஜானீயேவ ஸமானே ஆஜானீயாதி ஜானிஸ்ஸாம ஆஜானீயேவ ஸமானே ஆஜானீயபோ⁴ஜனம் போ⁴ஜேஸ்ஸாம, ஆஜானீயேவ ஸமானே ஆஜானீயடா²னே ட²பேஸ்ஸாம. அஜனேஸி வத மே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஸமணேஸு ஸமணப்பேமம், ஸமணேஸு ஸமணப்பஸாத³ம், ஸமணேஸு ஸமணகா³ரவம். அபி⁴க்கந்தம், ப⁴ந்தே, அபி⁴க்கந்தம், ப⁴ந்தே! ஸேய்யதா²பி, ப⁴ந்தே, நிக்குஜ்ஜிதம் வா உக்குஜ்ஜேய்ய, படிச்ச²ன்னம் வா விவரேய்ய, மூள்ஹஸ்ஸ வா மக்³க³ம் ஆசிக்கே²ய்ய, அந்த⁴காரே வா தேலபஜ்ஜோதம் தா⁴ரேய்ய, சக்கு²மந்தோ ரூபானி த³க்க²ந்தீதி; ஏவமேவம் கோ², ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா அனேகபரியாயேன த⁴ம்மோ பகாஸிதோ. ஏஸாஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வந்தம் ஸரணம் க³ச்சா²மி த⁴ம்மஞ்ச பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ஞ்ச. உபாஸகம் மம் ப⁴க³வா தா⁴ரேது அஜ்ஜதக்³கே³ பாணுபேதம் ஸரணம் க³த’’ந்தி.

போதலியஸுத்தம் நிட்டி²தம் சதுத்த²ம்.

5. ஜீவகஸுத்தம்

51. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ராஜக³ஹே விஹரதி ஜீவகஸ்ஸ கோமாரப⁴ச்சஸ்ஸ அம்ப³வனே. அத² கோ² ஜீவகோ கோமாரப⁴ச்சோ யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² ஜீவகோ கோமாரப⁴ச்சோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘ஸுதம் மேதம், ப⁴ந்தே – ‘ஸமணம் கோ³தமம் உத்³தி³ஸ்ஸ பாணம் ஆரப⁴ந்தி [ஆரம்ப⁴ந்தி (க.)], தம் ஸமணோ கோ³தமோ ஜானம் உத்³தி³ஸ்ஸகதம் [உத்³தி³ஸ்ஸகடம் (ஸீ. பீ.)] மம்ஸம் பரிபு⁴ஞ்ஜதி படிச்சகம்ம’ந்தி. யே தே, ப⁴ந்தே, ஏவமாஹம்ஸு – ‘ஸமணம் கோ³தமம் உத்³தி³ஸ்ஸ பாணம் ஆரப⁴ந்தி, தம் ஸமணோ கோ³தமோ ஜானம் உத்³தி³ஸ்ஸகதம் மம்ஸம் பரிபு⁴ஞ்ஜதி படிச்சகம்ம’ந்தி, கச்சி தே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதோ வுத்தவாதி³னோ, ந ச ப⁴க³வந்தம் அபூ⁴தேன அப்³பா⁴சிக்க²ந்தி, த⁴ம்மஸ்ஸ சானுத⁴ம்மம் ப்³யாகரோந்தி, ந ச கோசி ஸஹத⁴ம்மிகோ வாதா³னுவாதோ³ கா³ரய்ஹம் டா²னம் ஆக³ச்ச²தீ’’தி?

52. ‘‘யே தே, ஜீவக, ஏவமாஹம்ஸு – ‘ஸமணம் கோ³தமம் உத்³தி³ஸ்ஸ பாணம் ஆரப⁴ந்தி, தம் ஸமணோ கோ³தமோ ஜானம் உத்³தி³ஸ்ஸகதம் மம்ஸம் பரிபு⁴ஞ்ஜதி படிச்சகம்ம’ந்தி ந மே தே வுத்தவாதி³னோ, அப்³பா⁴சிக்க²ந்தி ச மம் தே அஸதா அபூ⁴தேன. தீஹி கோ² அஹம், ஜீவக, டா²னேஹி மம்ஸம் அபரிபோ⁴க³ந்தி வதா³மி. தி³ட்ட²ம், ஸுதம், பரிஸங்கிதம் – இமேஹி கோ² அஹம், ஜீவக, தீஹி டா²னேஹி மம்ஸம் அபரிபோ⁴க³ந்தி வதா³மி. தீஹி கோ² அஹம், ஜீவக, டா²னேஹி மம்ஸம் பரிபோ⁴க³ந்தி வதா³மி. அதி³ட்ட²ம், அஸுதம், அபரிஸங்கிதம் – இமேஹி கோ² அஹம், ஜீவக, தீஹி டா²னேஹி மம்ஸம் பரிபோ⁴க³ந்தி வதா³மி.

53. ‘‘இத⁴, ஜீவக, பி⁴க்கு² அஞ்ஞதரம் கா³மம் வா நிக³மம் வா உபனிஸ்ஸாய விஹரதி. ஸோ மேத்தாஸஹக³தேன சேதஸா ஏகம் தி³ஸம் ப²ரித்வா விஹரதி, ததா² து³தியம், ததா² ததியம், ததா² சதுத்த²ம். இதி உத்³த⁴மதோ⁴ திரியம் ஸப்³ப³தி⁴ ஸப்³ப³த்ததாய ஸப்³பா³வந்தம் லோகம் மேத்தாஸஹக³தேன சேதஸா விபுலேன மஹக்³க³தேன அப்பமாணேன அவேரேன அப்³யாப³ஜ்ஜே²ன ப²ரித்வா விஹரதி. தமேனம் க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா உபஸங்கமித்வா ஸ்வாதனாய ப⁴த்தேன நிமந்தேதி. ஆகங்க²மானோவ [ஆகங்க²மானோ (ஸ்யா. கம்.)], ஜீவக, பி⁴க்கு² அதி⁴வாஸேதி. ஸோ தஸ்ஸா ரத்தியா அச்சயேன புப்³ப³ண்ஹஸமயம் நிவாஸேத்வா பத்தசீவரமாதா³ய யேன தஸ்ஸ க³ஹபதிஸ்ஸ வா க³ஹபதிபுத்தஸ்ஸ வா நிவேஸனம் தேனுபஸங்கமதி; உபஸங்கமித்வா பஞ்ஞத்தே ஆஸனே நிஸீத³தி. தமேனம் ஸோ க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா பணீதேன பிண்ட³பாதேன பரிவிஸதி. தஸ்ஸ ந ஏவம் ஹோதி – ‘ஸாது⁴ வத மாயம் [மம் + அயம் = மாயம்] க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா பணீதேன பிண்ட³பாதேன பரிவிஸேய்யாதி! அஹோ வத மாயம் க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா ஆயதிம்பி ஏவரூபேன பணீதேன பிண்ட³பாதேன பரிவிஸேய்யா’தி – ஏவம்பிஸ்ஸ ந ஹோதி. ஸோ தம் பிண்ட³பாதம் அக³தி²தோ [அக³தி⁴தோ (ஸ்யா. கம். க.)] அமுச்சி²தோ அனஜ்ஜோ²பன்னோ [அனஜ்ஜா²பன்னோ (ஸ்யா. கம். க.)] ஆதீ³னவத³ஸ்ஸாவீ நிஸ்ஸரணபஞ்ஞோ பரிபு⁴ஞ்ஜதி. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, ஜீவக, அபி நு ஸோ பி⁴க்கு² தஸ்மிம் ஸமயே அத்தப்³யாபா³தா⁴ய வா சேதேதி, பரப்³யாபா³தா⁴ய வா சேதேதி, உப⁴யப்³யாபா³தா⁴ய வா சேதேதீ’’தி?

‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’.

‘‘நனு ஸோ, ஜீவக, பி⁴க்கு² தஸ்மிம் ஸமயே அனவஜ்ஜம்யேவ ஆஹாரம் ஆஹாரேதீ’’தி?

‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே. ஸுதம் மேதம், ப⁴ந்தே – ‘ப்³ரஹ்மா மேத்தாவிஹாரீ’தி. தம் மே இத³ம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஸக்கி²தி³ட்டோ²; ப⁴க³வா ஹி, ப⁴ந்தே, மேத்தாவிஹாரீ’’தி. ‘‘யேன கோ², ஜீவக, ராகே³ன யேன தோ³ஸேன யேன மோஹேன ப்³யாபாத³வா அஸ்ஸ ஸோ ராகோ³ ஸோ தோ³ஸோ ஸோ மோஹோ ததா²க³தஸ்ஸ பஹீனோ உச்சி²ன்னமூலோ தாலாவத்து²கதோ அனபா⁴வம்கதோ [அனபா⁴வகதோ (ஸீ. பீ.), அனபா⁴வம்க³தோ (ஸ்யா. கம்.)] ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மோ. ஸசே கோ² தே, ஜீவக, இத³ம் ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம் அனுஜானாமி தே ஏத’’ந்தி. ‘‘ஏததே³வ கோ² பன மே, ப⁴ந்தே, ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம்’’ [பா⁴ஸிதந்தி (ஸ்யா.)].

54. ‘‘இத⁴, ஜீவக, பி⁴க்கு² அஞ்ஞதரம் கா³மம் வா நிக³மம் வா உபனிஸ்ஸாய விஹரதி. ஸோ கருணாஸஹக³தேன சேதஸா…பே… முதி³தாஸஹக³தேன சேதஸா…பே… உபேக்கா²ஸஹக³தேன சேதஸா ஏகம் தி³ஸம் ப²ரித்வா விஹரதி, ததா² து³தியம், ததா² ததியம், ததா² சதுத்த²ம். இதி உத்³த⁴மதோ⁴ திரியம் ஸப்³ப³தி⁴ ஸப்³ப³த்ததாய ஸப்³பா³வந்தம் லோகம் உபேக்கா²ஸஹக³தேன சேதஸா விபுலேன மஹக்³க³தேன அப்பமாணேன அவேரேன அப்³யாப³ஜ்ஜே²ன ப²ரித்வா விஹரதி. தமேனம் க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா உபஸங்கமித்வா ஸ்வாதனாய ப⁴த்தேன நிமந்தேதி. ஆகங்க²மானோவ, ஜீவக, பி⁴க்கு² அதி⁴வாஸேதி. ஸோ தஸ்ஸா ரத்தியா அச்சயேன புப்³ப³ண்ஹஸமயம் நிவாஸேத்வா பத்தசீவரமாதா³ய யேன க³ஹபதிஸ்ஸ வா க³ஹபதிபுத்தஸ்ஸ வா நிவேஸனம் தேனுபஸங்கமதி; உபஸங்கமித்வா பஞ்ஞத்தே ஆஸனே நிஸீத³தி. தமேனம் ஸோ க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா பணீதேன பிண்ட³பாதேன பரிவிஸதி. தஸ்ஸ ந ஏவம் ஹோதி – ‘ஸாது⁴ வத மாயம் க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா பணீதேன பிண்ட³பாதேன பரிவிஸேய்யாதி! அஹோ வத மாயம் க³ஹபதி வா க³ஹபதிபுத்தோ வா ஆயதிம்பி ஏவரூபேன பணீதேன பிண்ட³பாதேன பரிவிஸேய்யா’தி – ஏவம்பிஸ்ஸ ந ஹோதி. ஸோ தம் பிண்ட³பாதம் அக³தி²தோ அமுச்சி²தோ அனஜ்ஜோ²பன்னோ ஆதீ³னவத³ஸ்ஸாவீ நிஸ்ஸரணபஞ்ஞோ பரிபு⁴ஞ்ஜதி. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, ஜீவக, அபி நு ஸோ பி⁴க்கு² தஸ்மிம் ஸமயே அத்தப்³யாபா³தா⁴ய வா சேதேதி, பரப்³யாபா³தா⁴ய வா சேதேதி, உப⁴யப்³யாபா³தா⁴ய வா சேதேதீ’’தி?

‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’.

‘‘நனு ஸோ, ஜீவக, பி⁴க்கு² தஸ்மிம் ஸமயே அனவஜ்ஜம்யேவ ஆஹாரம் ஆஹாரேதீ’’தி?

‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே. ஸுதம் மேதம், ப⁴ந்தே – ‘ப்³ரஹ்மா உபேக்கா²விஹாரீ’தி. தம் மே இத³ம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஸக்கி²தி³ட்டோ²; ப⁴க³வா ஹி, ப⁴ந்தே, உபேக்கா²விஹாரீ’’தி. ‘‘யேன கோ², ஜீவக, ராகே³ன யேன தோ³ஸேன யேன மோஹேன விஹேஸவா அஸ்ஸ அரதிவா அஸ்ஸ படிக⁴வா அஸ்ஸ ஸோ ராகோ³ ஸோ தோ³ஸோ ஸோ மோஹோ ததா²க³தஸ்ஸ பஹீனோ உச்சி²ன்னமூலோ தாலாவத்து²கதோ அனபா⁴வம்கதோ ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மோ. ஸசே கோ² தே, ஜீவக, இத³ம் ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம், அனுஜானாமி தே ஏத’’ந்தி. ‘‘ஏததே³வ கோ² பன மே, ப⁴ந்தே, ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம்’’.

55. ‘‘யோ கோ², ஜீவக, ததா²க³தம் வா ததா²க³தஸாவகம் வா உத்³தி³ஸ்ஸ பாணம் ஆரப⁴தி ஸோ பஞ்சஹி டா²னேஹி ப³ஹும் அபுஞ்ஞம் பஸவதி. யம்பி ஸோ, க³ஹபதி, ஏவமாஹ – ‘க³ச்ச²த², அமுகம் நாம பாணம் ஆனேதா²’தி, இமினா பட²மேன டா²னேன ப³ஹும் அபுஞ்ஞம் பஸவதி. யம்பி ஸோ பாணோ க³லப்பவேட²கேன [க³லப்பவேத⁴கேன (ப³ஹூஸு)] ஆனீயமானோ து³க்க²ம் தோ³மனஸ்ஸம் படிஸம்வேதே³தி, இமினா து³தியேன டா²னேன ப³ஹும் அபுஞ்ஞம் பஸவதி. யம்பி ஸோ ஏவமாஹ – ‘க³ச்ச²த² இமம் பாணம் ஆரப⁴தா²’தி, இமினா ததியேன டா²னேன ப³ஹும் அபுஞ்ஞம் பஸவதி. யம்பி ஸோ பாணோ ஆரபி⁴யமானோ து³க்க²ம் தோ³மனஸ்ஸம் படிஸம்வேதே³தி, இமினா சதுத்தே²ன டா²னேன ப³ஹும் அபுஞ்ஞம் பஸவதி. யம்பி ஸோ ததா²க³தம் வா ததா²க³தஸாவகம் வா அகப்பியேன ஆஸாதே³தி, இமினா பஞ்சமேன டா²னேன ப³ஹும் அபுஞ்ஞம் பஸவதி. யோ கோ², ஜீவக, ததா²க³தம் வா ததா²க³தஸாவகம் வா உத்³தி³ஸ்ஸ பாணம் ஆரப⁴தி ஸோ இமேஹி பஞ்சஹி டா²னேஹி ப³ஹும் அபுஞ்ஞம் பஸவதீ’’தி.

ஏவம் வுத்தே, ஜீவகோ கோமாரப⁴ச்சோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே! கப்பியம் வத, ப⁴ந்தே, பி⁴க்கூ² ஆஹாரம் ஆஹாரேந்தி; அனவஜ்ஜம் வத, ப⁴ந்தே, பி⁴க்கூ² ஆஹாரம் ஆஹாரேந்தி. அபி⁴க்கந்தம், ப⁴ந்தே, அபி⁴க்கந்தம், ப⁴ந்தே…பே… உபாஸகம் மம் ப⁴க³வா தா⁴ரேது அஜ்ஜதக்³கே³ பாணுபேதம் ஸரணம் க³த’’ந்தி.

ஜீவகஸுத்தம் நிட்டி²தம் பஞ்சமம்.

6. உபாலிஸுத்தம்

56. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா நாளந்தா³யம் விஹரதி பாவாரிகம்ப³வனே. தேன கோ² பன ஸமயேன நிக³ண்டோ² நாடபுத்தோ [நாத²புத்தோ (ஸீ.), நாதபுத்தோ (பீ.)] நாளந்தா³யம் படிவஸதி மஹதியா நிக³ண்ட²பரிஸாய ஸத்³தி⁴ம். அத² கோ² தீ³க⁴தபஸ்ஸீ நிக³ண்டோ² நாளந்தா³யம் பிண்டா³ய சரித்வா பச்சா²ப⁴த்தம் பிண்ட³பாதபடிக்கந்தோ யேன பாவாரிகம்ப³வனம் யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வதா ஸத்³தி⁴ம் ஸம்மோதி³. ஸம்மோத³னீயம் கத²ம் ஸாரணீயம் வீதிஸாரேத்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தம் கோ² தீ³க⁴தபஸ்ஸிம் நிக³ண்ட²ம் ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘‘ஸம்விஜ்ஜந்தி கோ², தபஸ்ஸி [தீ³க⁴தபஸ்ஸி (ஸ்யா. கம். க.)], ஆஸனானி; ஸசே ஆகங்க²ஸி நிஸீதா³’’தி. ஏவம் வுத்தே, தீ³க⁴தபஸ்ஸீ நிக³ண்டோ² அஞ்ஞதரம் நீசம் ஆஸனம் க³ஹேத்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னம் கோ² தீ³க⁴தபஸ்ஸிம் நிக³ண்ட²ம் ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘‘கதி பன, தபஸ்ஸி, நிக³ண்டோ² நாடபுத்தோ கம்மானி பஞ்ஞபேதி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா’’தி?

‘‘ந கோ², ஆவுஸோ கோ³தம, ஆசிண்ணம் நிக³ண்ட²ஸ்ஸ நாடபுத்தஸ்ஸ ‘கம்மம், கம்ம’ந்தி பஞ்ஞபேதும்; ‘த³ண்ட³ம், த³ண்ட³’ந்தி கோ², ஆவுஸோ கோ³தம, ஆசிண்ணம் நிக³ண்ட²ஸ்ஸ நாடபுத்தஸ்ஸ பஞ்ஞபேது’’ந்தி.

‘‘கதி பன, தபஸ்ஸி, நிக³ண்டோ² நாடபுத்தோ த³ண்டா³னி பஞ்ஞபேதி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா’’தி?

‘‘தீணி கோ², ஆவுஸோ கோ³தம, நிக³ண்டோ² நாடபுத்தோ த³ண்டா³னி பஞ்ஞபேதி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியாதி, ஸேய்யதி²த³ம் – காயத³ண்ட³ம், வசீத³ண்ட³ம், மனோத³ண்ட³’’ந்தி.

‘‘கிம் பன, தபஸ்ஸி, அஞ்ஞதே³வ காயத³ண்ட³ம், அஞ்ஞம் வசீத³ண்ட³ம், அஞ்ஞம் மனோத³ண்ட³’’ந்தி?

‘‘அஞ்ஞதே³வ, ஆவுஸோ கோ³தம, காயத³ண்ட³ம், அஞ்ஞம் வசீத³ண்ட³ம், அஞ்ஞம் மனோத³ண்ட³’’ந்தி.

‘‘இமேஸம் பன, தபஸ்ஸி, திண்ணம் த³ண்டா³னம் ஏவம் படிவிப⁴த்தானம் ஏவம் படிவிஸிட்டா²னம் கதமம் த³ண்ட³ம் நிக³ண்டோ² நாடபுத்தோ மஹாஸாவஜ்ஜதரம் பஞ்ஞபேதி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா, யதி³ வா காயத³ண்ட³ம், யதி³ வா வசீத³ண்ட³ம், யதி³ வா மனோத³ண்ட³’’ந்தி?

‘‘இமேஸம் கோ², ஆவுஸோ கோ³தம, திண்ணம் த³ண்டா³னம் ஏவம் படிவிப⁴த்தானம் ஏவம் படிவிஸிட்டா²னம் காயத³ண்ட³ம் நிக³ண்டோ² நாடபுத்தோ மஹாஸாவஜ்ஜதரம் பஞ்ஞபேதி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா, நோ ததா² வசீத³ண்ட³ம், நோ ததா² மனோத³ண்ட³’’ந்தி.

‘‘காயத³ண்ட³ந்தி, தபஸ்ஸி, வதே³ஸி’’?

‘‘காயத³ண்ட³ந்தி, ஆவுஸோ கோ³தம, வதா³மி’’.

‘‘காயத³ண்ட³ந்தி, தபஸ்ஸி, வதே³ஸி’’?

‘‘காயத³ண்ட³ந்தி, ஆவுஸோ கோ³தம, வதா³மி’’.

‘‘காயத³ண்ட³ந்தி, தபஸ்ஸி, வதே³ஸி’’?

‘‘காயத³ண்ட³ந்தி, ஆவுஸோ கோ³தம, வதா³மீ’’தி.

இதிஹ ப⁴க³வா தீ³க⁴தபஸ்ஸிம் நிக³ண்ட²ம் இமஸ்மிம் கதா²வத்து²ஸ்மிம் யாவததியகம் பதிட்டா²பேஸி.

57. ஏவம் வுத்தே, தீ³க⁴தபஸ்ஸீ நிக³ண்டோ² ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘த்வம் பனாவுஸோ கோ³தம, கதி த³ண்டா³னி பஞ்ஞபேஸி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா’’தி?

‘‘ந கோ², தபஸ்ஸி, ஆசிண்ணம் ததா²க³தஸ்ஸ ‘த³ண்ட³ம், த³ண்ட³’ந்தி பஞ்ஞபேதும்; ‘கம்மம், கம்ம’ந்தி கோ², தபஸ்ஸி, ஆசிண்ணம் ததா²க³தஸ்ஸ பஞ்ஞபேது’’ந்தி?

‘‘த்வம் பனாவுஸோ கோ³தம, கதி கம்மானி பஞ்ஞபேஸி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா’’தி?

‘‘தீணி கோ² அஹம், தபஸ்ஸி, கம்மானி பஞ்ஞபேமி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா, ஸேய்யதி²த³ம் – காயகம்மம், வசீகம்மம், மனோகம்ம’’ந்தி.

‘‘கிம் பனாவுஸோ கோ³தம, அஞ்ஞதே³வ காயகம்மம், அஞ்ஞம் வசீகம்மம், அஞ்ஞம் மனோகம்ம’’ந்தி?

‘‘அஞ்ஞதே³வ, தபஸ்ஸி, காயகம்மம், அஞ்ஞம் வசீகம்மம், அஞ்ஞம் மனோகம்ம’’ந்தி.

‘‘இமேஸம் பனாவுஸோ கோ³தம, திண்ணம் கம்மானம் ஏவம் படிவிப⁴த்தானம் ஏவம் படிவிஸிட்டா²னம் கதமம் கம்மம் மஹாஸாவஜ்ஜதரம் பஞ்ஞபேஸி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா, யதி³ வா காயகம்மம், யதி³ வா வசீகம்மம், யதி³ வா மனோகம்ம’’ந்தி?

‘‘இமேஸம் கோ² அஹம், தபஸ்ஸி, திண்ணம் கம்மானம் ஏவம் படிவிப⁴த்தானம் ஏவம் படிவிஸிட்டா²னம் மனோகம்மம் மஹாஸாவஜ்ஜதரம் பஞ்ஞபேமி பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ கிரியாய பாபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ பவத்தியா, நோ ததா² காயகம்மம், நோ ததா² வசீகம்ம’’ந்தி.

‘‘மனோகம்மந்தி, ஆவுஸோ கோ³தம, வதே³ஸி’’?

‘‘மனோகம்மந்தி, தபஸ்ஸி, வதா³மி’’.

‘‘மனோகம்மந்தி, ஆவுஸோ கோ³தம, வதே³ஸி’’?

‘‘மனோகம்மந்தி, தபஸ்ஸி, வதா³மி’’.

‘‘மனோகம்மந்தி, ஆவுஸோ கோ³தம, வதே³ஸி’’?

‘‘மனோகம்மந்தி, தபஸ்ஸி, வதா³மீ’’தி.

இதிஹ தீ³க⁴தபஸ்ஸீ நிக³ண்டோ² ப⁴க³வந்தம் இமஸ்மிம் கதா²வத்து²ஸ்மிம் யாவததியகம் பதிட்டா²பேத்வா உட்டா²யாஸனா யேன நிக³ண்டோ² நாடபுத்தோ தேனுபஸங்கமி.