2. இத்³தி⁴கதா²

9. கா இத்³தி⁴? கதி இத்³தி⁴யோ? இத்³தி⁴யா கதி பூ⁴மியோ, கதி பாதா³, கதி பதா³னி, கதி மூலானி? கா இத்³தீ⁴தி? இஜ்ஜ²னட்டே²ன இத்³தி⁴. கதி இத்³தி⁴யோதி? த³ஸ இத்³தி⁴யோ. இத்³தி⁴யா கதி பூ⁴மியோதி? இத்³தி⁴யா சதஸ்ஸோ பூ⁴மியோ, சத்தாரோ பாதா³, அட்ட² பதா³னி, ஸோளஸ மூலானி.

10. கதமா த³ஸ இத்³தி⁴யோ? அதி⁴ட்டா²னா இத்³தி⁴, விகுப்³ப³னா இத்³தி⁴, மனோமயா இத்³தி⁴, ஞாணவிப்பா²ரா இத்³தி⁴, ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴, அரியா இத்³தி⁴, கம்மவிபாகஜா இத்³தி⁴, புஞ்ஞவதோ இத்³தி⁴, விஜ்ஜாமயா இத்³தி⁴, தத்த² தத்த² ஸம்மா பயோக³பச்சயா [ஸம்மப்பயோக³பச்சயா (ஸ்யா. க.)] இஜ்ஜ²னட்டே²ன இத்³தி⁴.

இத்³தி⁴யா கதமா சதஸ்ஸோ பூ⁴மியோ? விவேகஜாபூ⁴மி பட²மம் ஜா²னம், பீதிஸுக²பூ⁴மி து³தியம் ஜா²னம், உபேக்கா²ஸுக²பூ⁴மி ததியம் ஜா²னம், அது³க்க²மஸுகா²பூ⁴மி சதுத்த²ம் ஜா²னம். இத்³தி⁴யா இமா சதஸ்ஸோ பூ⁴மியோ இத்³தி⁴லாபா⁴ய இத்³தி⁴படிலாபா⁴ய இத்³தி⁴விகுப்³ப³னதாய இத்³தி⁴விஸவிதாய இத்³தி⁴வஸீபா⁴வாய இத்³தி⁴வேஸாரஜ்ஜாய ஸம்வத்தந்தீதி.

இத்³தி⁴யா கதமே சத்தாரோ பாதா³? இத⁴ பி⁴க்கு² ச²ந்த³ஸமாதி⁴பதா⁴னஸங்கா²ரஸமன்னாக³தம் இத்³தி⁴பாத³ம் பா⁴வேதி, சித்தஸமாதி⁴பதா⁴னஸங்கா²ரஸமன்னாக³தம் இத்³தி⁴பாத³ம் பா⁴வேதி, வீரியஸமாதி⁴பதா⁴னஸங்கா²ரஸமன்னாக³தம் இத்³தி⁴பாத³ம் பா⁴வேதி, வீமம்ஸாஸமாதி⁴பதா⁴னஸங்கா²ரஸமன்னாக³தம் இத்³தி⁴பாத³ம் பா⁴வேதி. இத்³தி⁴யா இமே சத்தாரோ பாதா³ இத்³தி⁴லாபா⁴ய இத்³தி⁴படிலாபா⁴ய இத்³தி⁴விகுப்³ப³னதாய இத்³தி⁴விஸவிதாய இத்³தி⁴வஸீபா⁴வாய இத்³தி⁴வேஸாரஜ்ஜாய ஸம்வத்தந்தீதி.

இத்³தி⁴யா கதமானி அட்ட² பதா³னி? ச²ந்த³ம் சே பி⁴க்கு² நிஸ்ஸாய லப⁴தி ஸமாதி⁴ம், லப⁴தி சித்தஸ்ஸ ஏகக்³க³தம். ச²ந்தோ³ ந ஸமாதி⁴, ஸமாதி⁴ ந ச²ந்தோ³. அஞ்ஞோ ச²ந்தோ³, அஞ்ஞோ ஸமாதி⁴. வீரியம் சே பி⁴க்கு² நிஸ்ஸாய லப⁴தி ஸமாதி⁴ம், லப⁴தி சித்தஸ்ஸ ஏகக்³க³தம். வீரியம் ந ஸமாதி⁴, ஸமாதி⁴ ந வீரியம். அஞ்ஞம் வீரியம், அஞ்ஞோ ஸமாதி⁴. சித்தம் சே பி⁴க்கு² நிஸ்ஸாய லப⁴தி ஸமாதி⁴ம், லப⁴தி சித்தஸ்ஸ ஏகக்³க³தம். சித்தம் ந ஸமாதி⁴, ஸமாதி⁴ ந சித்தம். அஞ்ஞம் சித்தம், அஞ்ஞோ ஸமாதி⁴. வீமம்ஸம் சே பி⁴க்கு² நிஸ்ஸாய லப⁴தி ஸமாதி⁴ம், லப⁴தி சித்தஸ்ஸ ஏகக்³க³தம். வீமம்ஸா ந ஸமாதி⁴, ஸமாதி⁴ ந வீமம்ஸா. அஞ்ஞா வீமம்ஸா, அஞ்ஞோ ஸமாதி⁴. இத்³தி⁴யா இமானி அட்ட² பதா³னி இத்³தி⁴லாபா⁴ய இத்³தி⁴படிலாபா⁴ய இத்³தி⁴விகுப்³ப³னதாய இத்³தி⁴விஸவிதாய இத்³தி⁴வஸீபா⁴வாய இத்³தி⁴வேஸாரஜ்ஜாய ஸம்வத்தந்தீதி.

இத்³தி⁴யா கதமானி ஸோளஸ மூலானி? அனோனதம் [அனோணதம் (க.)] சித்தம் கோஸஜ்ஜே ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். அனுன்னதம் [(அனுண்ணதம் (க.)] சித்தம் உத்³த⁴ச்சே ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். அனபி⁴னதம் சித்தம் ராகே³ ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். அனபனதம் சித்தம் ப்³யாபாதே³ ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். அனிஸ்ஸிதம் சித்தம் தி³ட்டி²யா ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். அப்படிப³த்³த⁴ம் சித்தம் ச²ந்த³ராகே³ ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். விப்பமுத்தம் சித்தம் காமராகே³ ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். விஸஞ்ஞுத்தம் சித்தம் கிலேஸே ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். விமரியாதி³கதம் சித்தம் கிலேஸமரியாதே³ ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். ஏகத்தக³தம் [ஏகக்³க³தம் (ஸ்யா.)] சித்தம் நானத்தகிலேஸேஹி [நானத்தகிலேஸே (ஸ்யா.)] ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். ஸத்³தா⁴ய பரிக்³க³ஹிதம் சித்தம் அஸ்ஸத்³தி⁴யே ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். வீரியேன பரிக்³க³ஹிதம் சித்தம் கோஸஜ்ஜே ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். ஸதியா பரிக்³க³ஹிதம் சித்தம் பமாதே³ ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். ஸமாதி⁴னா பரிக்³க³ஹிதம் சித்தம் உத்³த⁴ச்சே ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். பஞ்ஞாய பரிக்³க³ஹிதம் சித்தம் அவிஜ்ஜாய ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். ஓபா⁴ஸக³தம் சித்தம் அவிஜ்ஜந்த⁴காரே ந இஞ்ஜதீதி – ஆனேஞ்ஜம். இத்³தி⁴யா இமானி ஸோளஸ மூலானி இத்³தி⁴லாபா⁴ய இத்³தி⁴படிலாபா⁴ய இத்³தி⁴விகுப்³ப³னதாய இத்³தி⁴விஸவிதாய இத்³தி⁴வஸீபா⁴வாய இத்³தி⁴வேஸாரஜ்ஜாய ஸம்வத்தந்தீதி.

த³ஸஇத்³தி⁴னித்³தே³ஸோ

10. கதமா அதி⁴ட்டா²னா இத்³தி⁴? இத⁴ பி⁴க்கு² அனேகவிஹிதம் இத்³தி⁴வித⁴ம் பச்சனுபோ⁴தி – ஏகோபி ஹுத்வா ப³ஹுதா⁴ ஹோதி, ப³ஹுதா⁴பி ஹுத்வா ஏகோ ஹோதி; ஆவிபா⁴வம் திரோபா⁴வம்; திரோகுட்டம் திரோபாகாரம் திரோபப்³ப³தம் அஸஜ்ஜமானோ க³ச்ச²தி, ஸேய்யதா²பி ஆகாஸே. பத²வியாபி உம்முஜ்ஜனிமுஜ்ஜம் கரோதி, ஸேய்யதா²பி உத³கே. உத³கேபி அபி⁴ஜ்ஜமானே [அபி⁴ஜ்ஜமானோ (க.) தீ³. நி. 1.238 பஸ்ஸிதப்³பா³] க³ச்ச²தி, ஸேய்யதா²பி பத²வியம். ஆகாஸேபி பல்லங்கேன கமதி, ஸேய்யதா²பி பக்கீ² ஸகுணோ. இமேபி சந்தி³மஸூரியே ஏவம்மஹித்³தி⁴கே ஏவம்மஹானுபா⁴வே பாணினா பராமஸதி பரிமஜ்ஜதி. யாவ ப்³ரஹ்மலோகாபி காயேன வஸம் வத்தேதீதி.

இதா⁴தி இமிஸ்ஸா தி³ட்டி²யா இமிஸ்ஸா க²ந்தியா இமிஸ்ஸா ருசியா இமஸ்மிம் ஆதா³யே இமஸ்மிம் த⁴ம்மே இமஸ்மிம் வினயே இமஸ்மிம் த⁴ம்மவினயே இமஸ்மிம் பாவசனே இமஸ்மிம் ப்³ரஹ்மசரியே இமஸ்மிம் ஸத்து²ஸாஸனே. தேன வுச்சதி – ‘‘இதா⁴’’தி. பி⁴க்கூ²தி புது²ஜ்ஜனகல்யாணகோ வா ஹோதி பி⁴க்கு² ஸேகோ² வா அரஹா வா அகுப்பத⁴ம்மோ. அனேகவிஹிதம் இத்³தி⁴வித⁴ம் பச்சனுபோ⁴தீதி நானப்பகாரம் இத்³தி⁴வித⁴ம் பச்சனுபோ⁴தி. ஏகோபி ஹுத்வா ப³ஹுதா⁴ ஹோதீதி பகதியா ஏகோ ப³ஹுகம் ஆவஜ்ஜதி, ஸதம் வா ஸஹஸ்ஸம் வா ஸதஸஹஸ்ஸம் வா ஆவஜ்ஜதி. ஆவஜ்ஜித்வா ஞாணேன அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘ப³ஹுலோ ஹோமீ’’தி [ஹோதூதி (க.)]. ப³ஹுலோ ஹோதி. யதா²யஸ்மா சூளபந்த²கோ [சுல்லபந்த²கோ (ஸ்யா.)] ஏகோபி ஹுத்வா ப³ஹுதா⁴ ஹோதி, ஏவமேவம் ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ ஏகோபி ஹுத்வா ப³ஹுதா⁴ ஹோதி. ப³ஹுதா⁴பி ஹுத்வா ஏகோ ஹோதீதி பகதியா ப³ஹுகோ ஏகம் ஆவஜ்ஜதி; ஆவஜ்ஜித்வா ஞாணேன அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘ஏகோ ஹோமீ’’தி. ஏகோ ஹோதி. யதா²யஸ்மா சூளபந்த²கோ ப³ஹுதா⁴பி ஹுத்வா ஏகோ ஹோதி, ஏவமேவம் ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ ப³ஹுதா⁴பி ஹுத்வா ஏகோ ஹோதி.

11. ஆவிபா⁴வந்தி கேனசி அனாவடம் ஹோதி அப்படிச்ச²ன்னம் விவடம் பாகடம். திரோபா⁴வந்தி கேனசி ஆவடம் ஹோதி படிச்ச²ன்னம் பிஹிதம் படிகுஜ்ஜிதம். திரோகுட்டம் திரோபாகாரம் திரோபப்³ப³தம் அஸஜ்ஜமானோ க³ச்ச²தி, ஸேய்யதா²பி ஆகாஸேதி பகதியா ஆகாஸகஸிணஸமாபத்தியா லாபீ⁴ ஹோதி. திரோகுட்டம் திரோபாகாரம் திரோபப்³ப³தம் ஆவஜ்ஜதி. ஆவஜ்ஜித்வா ஞாணேன அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘ஆகாஸோ ஹோதூ’’தி. ஆகாஸோ ஹோதி. திரோகுட்டம் திரோபாகாரம் திரோபப்³ப³தம் அஸஜ்ஜமானோ க³ச்ச²தி. யதா² மனுஸ்ஸா பகதியா அனித்³தி⁴மந்தோ கேனசி அனாவடே அபரிக்கி²த்தே அஸஜ்ஜமானா க³ச்ச²ந்தி, ஏவமேவம் ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ திரோகுட்டம் திரோபாகாரம் திரோபப்³ப³தம் அஸஜ்ஜமானோ க³ச்ச²தி, ஸேய்யதா²பி ஆகாஸே.

பத²வியாபி உம்முஜ்ஜனிமுஜ்ஜம் கரோதி, ஸேய்யதா²பி உத³கேதி பகதியா ஆபோகஸிணஸமாபத்தியா லாபீ⁴ ஹோதி. பத²விம் ஆவஜ்ஜதி. ஆவஜ்ஜித்வா ஞாணேன அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘உத³கம் ஹோதூ’’தி. உத³கம் ஹோதி. ஸோ பத²வியா உம்முஜ்ஜனிமுஜ்ஜம் கரோதி. யதா² மனுஸ்ஸா பகதியா அனித்³தி⁴மந்தோ உத³கே உம்முஜ்ஜனிமுஜ்ஜம் கரோந்தி, ஏவமேவம் ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ பத²வியா உம்முஜ்ஜனிமுஜ்ஜம் கரோதி, ஸேய்யதா²பி உத³கே.

உத³கேபி அபி⁴ஜ்ஜமானே க³ச்ச²தி, ஸேய்யதா²பி பத²வியந்தி பகதியா பத²வீகஸிணஸமாபத்தியா லாபீ⁴ ஹோதி. உத³கம் ஆவஜ்ஜதி. ஆவஜ்ஜித்வா ஞாணேன அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘பத²வீ ஹோதூ’’தி. பத²வீ ஹோதி. ஸோ அபி⁴ஜ்ஜமானே உத³கே க³ச்ச²தி. யதா² மனுஸ்ஸா பகதியா அனித்³தி⁴மந்தோ அபி⁴ஜ்ஜமானாய பத²வியா க³ச்ச²ந்தி, ஏவமேவம் ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ அபி⁴ஜ்ஜமானே உத³கே க³ச்ச²தி, ஸேய்யதா²பி பத²வியம்.

ஆகாஸேபி பல்லங்கேன கமதி, ஸேய்யதா²பி பக்கீ² ஸகுணோதி பகதியா பத²வீகஸிணஸமாபத்தியா லாபீ⁴ ஹோதி. ஆகாஸம் ஆவஜ்ஜதி. ஆவஜ்ஜித்வா ஞாணேன அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘பத²வீ ஹோதூ’’தி. பத²வீ ஹோதி. ஸோ ஆகாஸே அந்தலிக்கே² சங்கமதிபி திட்ட²திபி நிஸீத³திபி ஸேய்யம்பி கப்பேதி. யதா² மனுஸ்ஸா பகதியா அனித்³தி⁴மந்தோ பத²வியா சங்கமந்திபி திட்ட²ந்திபி நிஸீத³ந்திபி ஸேய்யம்பி கப்பேந்தி, ஏவமேவம் ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ ஆகாஸே அந்தலிக்கே² சங்கமதிபி திட்ட²திபி நிஸீத³திபி ஸேய்யம்பி கப்பேதி, ஸேய்யதா²பி பக்கீ² ஸகுணோ.

12. இமேபி சந்தி³மஸூரியே ஏவம்மஹித்³தி⁴கே ஏவம்மஹானுபா⁴வே பாணினா பராமஸதி பரிமஜ்ஜதீதி இத⁴ ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ நிஸின்னகோ வா நிபன்னகோ வா சந்தி³மஸூரியே ஆவஜ்ஜதி. ஆவஜ்ஜித்வா ஞாணேன அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘ஹத்த²பாஸே ஹோதூ’’தி. ஹத்த²பாஸே ஹோதி. ஸோ நிஸின்னகோ வா நிபன்னகோ வா சந்தி³மஸூரியே பாணினா ஆமஸதி பராமஸதி பரிமஜ்ஜதி. யதா² மனுஸ்ஸா பகதியா அனித்³தி⁴மந்தோ கிஞ்சிதே³வ ரூபக³தம் ஹத்த²பாஸே ஆமஸந்தி பராமஸந்தி பரிமஜ்ஜந்தி, ஏவமேவம் ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ நிஸின்னகோ வா நிபன்னகோ வா சந்தி³மஸூரியே பாணினா ஆமஸதி பராமஸதி பரிமஜ்ஜதி.

யாவ ப்³ரஹ்மலோகாபி காயேன வஸம் வத்தேதீதி ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ ப்³ரஹ்மலோகம் க³ந்துகாமோ ஹோதி, தூ³ரேபி ஸந்திகே அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘ஸந்திகே ஹோதூ’’தி. ஸந்திகே ஹோதி. ஸந்திகேபி தூ³ரே அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘தூ³ரே ஹோதூ’’தி. தூ³ரே ஹோதி. ப³ஹுகம்பி தோ²கம் அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘தோ²கம் ஹோதூ’’தி. தோ²கம் ஹோதி. தோ²கம்பி ப³ஹுகம் அதி⁴ட்டா²தி – ‘‘ப³ஹுகம் ஹோதூ’’தி. ப³ஹுகம் ஹோதி. தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா தஸ்ஸ ப்³ரஹ்முனோ ரூபம் பஸ்ஸதி. தி³ப்³பா³ய ஸோததா⁴துயா தஸ்ஸ ப்³ரஹ்முனோ ஸத்³த³ம் ஸுணாதி. சேதோபரியஞாணேன தஸ்ஸ ப்³ரஹ்முனோ சித்தம் பஜானாதி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ தி³ஸ்ஸமானேன காயேன ப்³ரஹ்மலோகம் க³ந்துகாமோ ஹோதி, காயவஸேன சித்தம் பரிணாமேதி, காயவஸேன சித்தம் அதி⁴ட்டா²தி. காயவஸேன சித்தம் பரிணாமேத்வா, காயவஸேன சித்தம் அதி⁴ட்ட²ஹித்வா, ஸுக²ஸஞ்ஞஞ்ச லஹுஸஞ்ஞஞ்ச ஓக்கமித்வா தி³ஸ்ஸமானேன காயேன ப்³ரஹ்மலோகம் க³ச்ச²தி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா சேதோவஸிப்பத்தோ அதி³ஸ்ஸமானேன காயேன ப்³ரஹ்மலோகம் க³ந்துகாமோ ஹோதி, சித்தவஸேன காயம் பரிணாமேதி, சித்தவஸேன காயம் அதி⁴ட்டா²தி. சித்தவஸேன காயம் பரிணாமேத்வா, சித்தவஸேன காயம் அதி⁴ட்ட²ஹித்வா ஸுக²ஸஞ்ஞஞ்ச லஹுஸஞ்ஞஞ்ச ஓக்கமித்வா அதி³ஸ்ஸமானேன காயேன ப்³ரஹ்மலோகம் க³ச்ச²தி. ஸோ தஸ்ஸ ப்³ரஹ்முனோ புரதோ ரூபிம் [ரூபம் (ஸ்யா. க.) தீ³. நி. 1.236 பஸ்ஸிதப்³பா³] அபி⁴னிம்மினாதி மனோமயம் ஸப்³ப³ங்க³பச்சங்கி³ம் [ஸப்³ப³ங்க³பச்சங்க³ம் (ஸ்யா. க.)] அஹீனிந்த்³ரியம். ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா சங்கமதி, நிம்மிதோபி தத்த² சங்கமதி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா திட்ட²தி, நிம்மிதோபி தத்த² திட்ட²தி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா நிஸீத³தி, நிம்மிதோபி தத்த² நிஸீத³தி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா ஸேய்யம் கப்பேதி, நிம்மிதோபி தத்த² ஸேய்யம் கப்பேதி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா தூ⁴மாயதி, நிம்மிதோபி தத்த² தூ⁴மாயதி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா பஜ்ஜலதி, நிம்மிதோபி தத்த² பஜ்ஜலதி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா த⁴ம்மம் பா⁴ஸதி, நிம்மிதோபி தத்த² த⁴ம்மம் பா⁴ஸதி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா பஞ்ஹம் புச்ச²தி, நிம்மிதோபி தத்த² பஞ்ஹம் புச்ச²தி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா பஞ்ஹம் புட்டோ² விஸஜ்ஜேதி, நிம்மிதோபி தத்த² பஞ்ஹம் புட்டோ² விஸஜ்ஜேதி. ஸசே ஸோ இத்³தி⁴மா தேன ப்³ரஹ்முனா ஸத்³தி⁴ம் ஸந்திட்ட²தி ஸல்லபதி ஸாகச்ச²ம் ஸமாபஜ்ஜதி, நிம்மிதோபி தத்த² தேன ப்³ரஹ்முனா ஸத்³தி⁴ம் ஸந்திட்ட²தி ஸல்லபதி ஸாகச்ச²ம் ஸமாபஜ்ஜதி. யஞ்ஞதே³வ ஸோ இத்³தி⁴மா கரோதி, தம் ததே³வ ஹி ஸோ நிம்மிதோ கரோதீதி – அயம் அதி⁴ட்டா²னா இத்³தி⁴.

13. கதமா விகுப்³ப³னா இத்³தி⁴? ஸிகி²ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ அபி⁴பூ⁴ நாம ஸாவகோ ப்³ரஹ்மலோகே டி²தோ ஸஹஸ்ஸிலோகதா⁴தும் [ஸஹஸ்ஸீலோகதா⁴தும் (ஸ்யா.) வத்து² ஸம். நி. 1.185] ஸரேன விஞ்ஞாபேஸி. ஸோ தி³ஸ்ஸமானேனபி காயேன த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி; அதி³ஸ்ஸமானேனபி காயேன த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி; தி³ஸ்ஸமானேனபி ஹேட்டி²மேன உபட்³ட⁴காயேன அதி³ஸ்ஸமானேனபி உபரிமேன உபட்³ட⁴காயேன த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி. தி³ஸ்ஸமானேனபி உபரிமேன உபட்³ட⁴காயேன, அதி³ஸ்ஸமானேனபி ஹேட்டி²மேன உபட்³ட⁴காயேன த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி. ஸோ பகதிவண்ணம் விஜஹித்வா குமாரகவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, நாக³வண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, ஸுபண்ணவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, யக்க²வண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, இந்த³வண்ணம் வா [அஸுரவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, இந்த³வண்ணம் வா (ஸ்யா.)] த³ஸ்ஸேதி, தே³வவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, ப்³ரஹ்மவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, ஸமுத்³த³வண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, பப்³ப³தவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, வனவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, ஸீஹவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, ப்³யக்³க⁴வண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, தீ³பிவண்ணம் வா த³ஸ்ஸேதி, ஹத்தி²ம்பி த³ஸ்ஸேதி, அஸ்ஸம்பி த³ஸ்ஸேதி, ரத²ம்பி த³ஸ்ஸேதி, பத்திம்பி த³ஸ்ஸேதி, விவித⁴ம்பி ஸேனாப்³யூஹம் த³ஸ்ஸேதீதி – அயம் விகுப்³ப³னா இத்³தி⁴.

14. கதமா மனோமயா இத்³தி⁴? இத⁴ பி⁴க்கு² இமம்ஹா காயா அஞ்ஞம் காயம் அபி⁴னிம்மினாதி ரூபிம் மனோமயம் ஸப்³ப³ங்க³பச்சங்கி³ம் அஹீனிந்த்³ரியம். ஸேய்யதா²பி புரிஸோ முஞ்ஜம்ஹா ஈஸிகம் பவாஹேய்ய. தஸ்ஸ ஏவமஸ்ஸ – ‘‘அயம் முஞ்ஜோ, அயம் ஈஸிகா. அஞ்ஞோ முஞ்ஜோ, அஞ்ஞா ஈஸிகா. முஞ்ஜம்ஹா த்வேவ ஈஸிகா பவாள்ஹா’’தி. ஸேய்யதா² வா பன புரிஸோ அஸிம் கோஸியா பவாஹேய்ய. தஸ்ஸ ஏவமஸ்ஸ – ‘‘அயம் அஸி, அயம் கோஸி. அஞ்ஞோ அஸி, அஞ்ஞா கோஸி. கோஸியா த்வேவ அஸி பவாள்ஹோ’’தி. ஸேய்யதா² வா பன புரிஸோ அஹிம் கரண்டா³ உத்³த⁴ரேய்ய. தஸ்ஸ ஏவமஸ்ஸ – ‘‘அயம் அஹி, அயம் கரண்டோ³. அஞ்ஞோ அஹி, அஞ்ஞோ கரண்டோ³. கரண்டா³ த்வேவ அஹி உப்³ப⁴தோ’’தி. ஏவமேவம் பி⁴க்கு² இமம்ஹா காயா அஞ்ஞம் காயம் அபி⁴னிம்மினாதி ரூபிம் மனோமயம் ஸப்³ப³ங்க³பச்சங்கி³ம் அஹீனிந்த்³ரியம். அயம் மனோமயா இத்³தி⁴.

15. கதமா ஞாணவிப்பா²ரா இத்³தி⁴? அனிச்சானுபஸ்ஸனா நிச்சஸஞ்ஞாய பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி – ஞாணவிப்பா²ரா இத்³தி⁴. து³க்கா²னுபஸ்ஸனா ஸுக²ஸஞ்ஞாய… அனத்தானுபஸ்ஸனா அத்தஸஞ்ஞாய… நிப்³பி³தா³னுபஸ்ஸனாய நந்தி³யா… விராகா³னுபஸ்ஸனாய ராக³ஸ்ஸ… நிரோதா⁴னுபஸ்ஸனாய ஸமுத³யஸ்ஸ… படினிஸ்ஸக்³கா³னுபஸ்ஸனாய ஆதா³னஸ்ஸ பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி – ஞாணவிப்பா²ரா இத்³தி⁴. ஆயஸ்மதோ பா³குலஸ்ஸ ஞாணவிப்பா²ரா இத்³தி⁴, ஆயஸ்மதோ ஸம்கிச்சஸ்ஸ ஞாணவிப்பா²ரா இத்³தி⁴, ஆயஸ்மதோ பூ⁴தபாலஸ்ஸ ஞாணவிப்பா²ரா இத்³தி⁴. அயம் ஞாணவிப்பா²ரா இத்³தி⁴.

16. கதமா ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴? பட²மேன ஜா²னேன நீவரணானம் பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி – ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴. து³தியேன ஜா²னேன விதக்கவிசாரானம் பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி – ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴. ததியேன ஜா²னேன பீதியா பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி…பே… சதுத்தே²ன ஜா²னேன ஸுக²து³க்கா²னம் பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி…பே… ஆகாஸானஞ்சாயதனஸமாபத்தியா ரூபஸஞ்ஞாய படிக⁴ஸஞ்ஞாய நானத்தஸஞ்ஞாய பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி…பே… விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஸமாபத்தியா ஆகாஸானஞ்சாயதனஸஞ்ஞாய பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி…பே… ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸமாபத்தியா விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஸஞ்ஞாய பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி…பே… நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனஸமாபத்தியா ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸஞ்ஞாய பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி – ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴. ஆயஸ்மதோ ஸாரிபுத்தஸ்ஸ ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴, ஆயஸ்மதோ ஸஞ்ஜீவஸ்ஸ ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴, ஆயஸ்மதோ கா²ணுகோண்ட³ஞ்ஞஸ்ஸ ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴, உத்தராய உபாஸிகாய ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴, ஸாமாவதியா உபாஸிகாய ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴. அயம் ஸமாதி⁴விப்பா²ரா இத்³தி⁴.

17. கதமா அரியா இத்³தி⁴? இத⁴ பி⁴க்கு² [ம. நி. 3.462 பஸ்ஸிதப்³பா³] ஸசே ஆகங்க²தி – ‘‘படிகூலே அப்படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரேய்ய’’ந்தி, அப்படிகூலஸஞ்ஞீ தத்த² விஹரதி. ஸசே ஆகங்க²தி – ‘‘அப்படிகூலே படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரேய்ய’’ந்தி, படிகூலஸஞ்ஞீ தத்த² விஹரதி. ஸசே ஆகங்க²தி – ‘‘படிகூலே ச அப்படிகூலே ச அப்படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரேய்ய’’ந்தி, அப்படிகூலஸஞ்ஞீ தத்த² விஹரதி. ஸசே ஆகங்க²தி – ‘‘அப்படிகூலே ச படிகூலே ச படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரேய்ய’’ந்தி, படிகூலஸஞ்ஞீ தத்த² விஹரதி. ஸசே ஆகங்க²தி – ‘‘படிகூலே ச அப்படிகூலே ச தது³ப⁴யம் அபி⁴னிவஜ்ஜேத்வா உபேக்க²கோ விஹரேய்யம் ஸதோ ஸம்பஜானோ’’தி, உபேக்க²கோ தத்த² விஹரதி ஸதோ ஸம்பஜானோ.

கத²ம் படிகூலே அப்படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரதி? அனிட்ட²ஸ்மிம் வத்து²ஸ்மிம் மேத்தாய வா ப²ரதி, தா⁴துதோ வா உபஸம்ஹரதி. ஏவம் படிகூலே அப்படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரதி.

கத²ம் அப்படிகூலே படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரதி? இட்ட²ஸ்மிம் வத்து²ஸ்மிம் அஸுபா⁴ய வா ப²ரதி, அனிச்சதோ வா உபஸம்ஹரதி. ஏவம் அப்படிகூலே படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரதி.

கத²ம் படிகூலே ச அப்படிகூலே ச அப்படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரதி? அனிட்ட²ஸ்மிஞ்ச இட்ட²ஸ்மிஞ்ச வத்து²ஸ்மிம் மேத்தாய வா ப²ரதி, தா⁴துதோ வா உபஸம்ஹரதி. ஏவம் படிகூலே ச அப்படிகூலே ச அப்படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரதி.

கத²ம் அப்படிகூலே ச படிகூலே ச படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரதி? இட்ட²ஸ்மிஞ்ச அனிட்ட²ஸ்மிஞ்ச வத்து²ஸ்மிம் அஸுபா⁴ய வா ப²ரதி, அனிச்சதோ வா உபஸம்ஹரதி. ஏவம் அப்படிகூலே ச படிகூலே ச படிகூலஸஞ்ஞீ விஹரதி.

கத²ம் படிகூலே ச அப்படிகூலே ச தது³ப⁴யம் அபி⁴னிவஜ்ஜேத்வா உபேக்க²கோ விஹரதி ஸதோ ஸம்பஜானோ? இத⁴ பி⁴க்கு² சக்கு²னா ரூபம் தி³ஸ்வா நேவ ஸுமனோ ஹோதி ந து³ம்மனோ, உபேக்க²கோ விஹரதி ஸதோ ஸம்பஜானோ. ஸோதேன ஸத்³த³ம் ஸுத்வா…பே… கா⁴னேன க³ந்த⁴ம் கா⁴யித்வா… ஜிவ்ஹாய ரஸம் ஸாயித்வா… காயேன போ²ட்ட²ப்³ப³ம் பு²ஸித்வா… மனஸா த⁴ம்மம் விஞ்ஞாய நேவ ஸுமனோ ஹோதி ந து³ம்மனோ, உபேக்க²கோ விஹரதி ஸதோ ஸம்பஜானோ. ஏவம் படிகூலே ச அப்படிகூலே ச தது³ப⁴யம் அபி⁴னிவஜ்ஜேத்வா உபேக்க²கோ விஹரதி ஸதோ ஸம்பஜானோ. அயம் அரியா இத்³தி⁴.

18. கதமா கம்மவிபாகஜா இத்³தி⁴? ஸப்³பே³ஸம் பக்கீ²னம், ஸப்³பே³ஸம் தே³வானம், ஏகச்சானம் மனுஸ்ஸானம், ஏகச்சானம் வினிபாதிகானம். அயம் கம்மவிபாகஜா இத்³தி⁴.

கதமா புஞ்ஞவதோ இத்³தி⁴? ராஜா சக்கவத்தீ [சக்கவத்தி (ஸ்யா.)] வேஹாஸம் க³ச்ச²தி ஸத்³தி⁴ம் சதுரங்கி³னியா ஸேனாய, அந்தமஸோ அஸ்ஸப³ந்த⁴கோ³புரிஸே [அஸ்ஸப³ந்த⁴கோ³பகே புரிஸே (ஸ்யா.)] உபாதா³ய. ஜோதிகஸ்ஸ க³ஹபதிஸ்ஸ புஞ்ஞவதோ இத்³தி⁴, ஜடிலஸ்ஸ க³ஹபதிஸ்ஸ புஞ்ஞவதோ இத்³தி⁴, மேண்ட³கஸ்ஸ க³ஹபதிஸ்ஸ புஞ்ஞவதோ இத்³தி⁴, கோ⁴ஸிதஸ்ஸ க³ஹபதிஸ்ஸ புஞ்ஞவதோ இத்³தி⁴, பஞ்சன்னம் மஹாபுஞ்ஞானம் புஞ்ஞவதோ இத்³தி⁴. அயம் புஞ்ஞவதோ இத்³தி⁴.

கதமா விஜ்ஜாமயா இத்³தி⁴? விஜ்ஜாத⁴ரா விஜ்ஜம் பரிஜப்பேத்வா வேஹாஸம் க³ச்ச²ந்தி, ஆகாஸே அந்தலிக்கே² ஹத்தி²ம்பி த³ஸ்ஸேந்தி, அஸ்ஸம்பி த³ஸ்ஸேந்தி, ரத²ம்பி த³ஸ்ஸேந்தி, பத்திம்பி த³ஸ்ஸேந்தி, விவித⁴ம்பி ஸேனாப்³யூஹம் த³ஸ்ஸேந்தி. அயம் விஜ்ஜாமயா இத்³தி⁴.

கத²ம் தத்த² தத்த² ஸம்மா பயோக³பச்சயா இஜ்ஜ²னட்டே²ன இத்³தி⁴? நேக்க²ம்மேன காமச்ச²ந்த³ஸ்ஸ பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி – தத்த² தத்த² ஸம்மா பயோக³பச்சயா இஜ்ஜ²னட்டே²ன இத்³தி⁴. அப்³யாபாதே³ன ப்³யாபாத³ஸ்ஸ பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி – தத்த² தத்த² ஸம்மா பயோக³பச்சயா இஜ்ஜ²னட்டே²ன இத்³தி⁴…பே… அரஹத்தமக்³கே³ன ஸப்³ப³கிலேஸானம் பஹானட்டோ² இஜ்ஜ²தீதி – தத்த² தத்த² ஸம்மா பயோக³பச்சயா இஜ்ஜ²னட்டே²ன இத்³தி⁴. ஏவம் தத்த² தத்த² ஸம்மா பயோக³பச்சயா இஜ்ஜ²னட்டே²ன இத்³தி⁴. இமா த³ஸ இத்³தி⁴யோ.

இத்³தி⁴கதா² நிட்டி²தா.