11. பஞ்ஞத்திஹாரவிப⁴ங்கோ³

39. தத்த² கதமோ பஞ்ஞத்திஹாரோ? ‘‘ஏகம் ப⁴க³வா த⁴ம்மம் பஞ்ஞத்தீஹி விவிதா⁴ஹி தே³ஸேதீ’’தி.

யா பகதிகதா²ய தே³ஸனா. அயம் நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி. கா ச பகதிகதா²ய தே³ஸனா, சத்தாரி ஸச்சானி. யதா² ப⁴க³வா ஆஹ ‘‘இத³ம் து³க்க²’’ந்தி அயம் பஞ்ஞத்தி பஞ்சன்னம் க²ந்தா⁴னம் ச²ன்னம் தா⁴தூனம் அட்டா²ரஸன்னம் தா⁴தூனம் த்³வாத³ஸன்னம் ஆயதனானம் த³ஸன்னம் இந்த்³ரியானம் நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி.

கப³ளீகாரே சே, பி⁴க்க²வே, ஆஹாரே அத்தி² ராகோ³ அத்தி² நந்தீ³ [நந்தி³ (ஸீ.) பஸ்ஸ ஸம். நி. 2.64)] அத்தி² தண்ஹா, பதிட்டி²தம் தத்த² விஞ்ஞாணம் விரூள்ஹம். யத்த² பதிட்டி²தம் விஞ்ஞாணம் விரூள்ஹம், அத்தி² தத்த² நாமரூபஸ்ஸ அவக்கந்தி. யத்த² அத்தி² நாமரூபஸ்ஸ அவக்கந்தி, அத்தி² தத்த² ஸங்கா²ரானம் வுத்³தி⁴ [பு³த்³தி⁴ (க.)]. யத்த² அத்தி² ஸங்கா²ரானம் வுத்³தி⁴, அத்தி² தத்த² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தி. யத்த² அத்தி² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தி, அத்தி² தத்த² ஆயதிம் ஜாதிஜராமரணம். யத்த² அத்தி² ஆயதிம் ஜாதிஜராமரணம், ஸஸோகம் தம், பி⁴க்க²வே, ஸத³ரம் ஸஉபாயாஸந்தி வதா³மி.

ப²ஸ்ஸே சே…பே… மனோஸஞ்சேதனாய சே, பி⁴க்க²வே, ஆஹாரே. விஞ்ஞாணே சே, பி⁴க்க²வே, ஆஹாரே அத்தி² ராகோ³ அத்தி² நந்தீ³ அத்தி² தண்ஹா, பதிட்டி²தம் தத்த² விஞ்ஞாணம் விரூள்ஹம். யத்த² பதிட்டி²தம் விஞ்ஞாணம் விரூள்ஹம், அத்தி² தத்த² நாமரூபஸ்ஸ அவக்கந்தி. யத்த² அத்தி² நாமரூபஸ்ஸ அவக்கந்தி, அத்தி² தத்த² ஸங்கா²ரானம் வுத்³தி⁴. யத்த² அத்தி² ஸங்கா²ரானம் வுத்³தி⁴, அத்தி² தத்த² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தி. யத்த² அத்தி² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தி, அத்தி² தத்த² ஆயதிம் ஜாதிஜராமரணம். யத்த² அத்தி² ஆயதிம் ஜாதிஜராமரணம், ஸஸோகம் தம், பி⁴க்க²வே, ஸத³ரம் ஸஉபாயாஸந்தி வதா³மி. அயம் பப⁴வபஞ்ஞத்தி து³க்க²ஸ்ஸ ச ஸமுத³யஸ்ஸ ச.

கப³ளீகாரே சே, பி⁴க்க²வே [பஸ்ஸ ஸம். நி. 2.64], ஆஹாரே நத்தி² ராகோ³ நத்தி² நந்தீ³ நத்தி² தண்ஹா, அப்பதிட்டி²தம் தத்த² விஞ்ஞாணம் அவிரூள்ஹம். யத்த² அப்பதிட்டி²தம் விஞ்ஞாணம் அவிரூள்ஹம், நத்தி² தத்த² நாமரூபஸ்ஸ அவக்கந்தி. யத்த² நத்தி² நாமரூபஸ்ஸ அவக்கந்தி, நத்தி² தத்த² ஸங்கா²ரானம் வுத்³தி⁴. யத்த² நத்தி² ஸங்கா²ரானம் வுத்³தி⁴, நத்தி² தத்த² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தி. யத்த² நத்தி² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தி, நத்தி² தத்த² ஆயதிம் ஜாதிஜராமரணம். யத்த² நத்தி² ஆயதிம் ஜாதிஜராமரணம், அஸோகம் தம், பி⁴க்க²வே, அத³ரம் அனுபாயாஸந்தி வதா³மி.

ப²ஸ்ஸே சே…பே… மனோஸஞ்சேதனாய சே, பி⁴க்க²வே, ஆஹாரே. விஞ்ஞாணே சே, பி⁴க்க²வே, ஆஹாரே நத்தி² ராகோ³ நத்தி² நந்தீ³ நத்தி² தண்ஹா, அப்பதிட்டி²தம் தத்த² விஞ்ஞாணம் அவிரூள்ஹம். யத்த² அப்பதிட்டி²தம் விஞ்ஞாணம் அவிரூள்ஹம், நத்தி² தத்த² நாமரூபஸ்ஸ அவக்கந்தி. யத்த² நத்தி² நாமரூபஸ்ஸ அவக்கந்தி, நத்தி² தத்த² ஸங்கா²ரானம் வுத்³தி⁴. யத்த² நத்தி² ஸங்கா²ரானம் வுத்³தி⁴, நத்தி² தத்த² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தி. யத்த² நத்தி² ஆயதிம் புனப்³ப⁴வாபி⁴னிப்³ப³த்தி, நத்தி² தத்த² ஆயதிம் ஜாதிஜராமரணம். யத்த² நத்தி² ஆயதிம் ஜாதிஜராமரணம், அஸோகம் தம், பி⁴க்க²வே, அத³ரம் அனுபாயாஸந்தி வதா³மி.

அயம் பரிஞ்ஞாபஞ்ஞத்தி து³க்க²ஸ்ஸ, பஹானபஞ்ஞத்தி ஸமுத³யஸ்ஸ, பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ, ஸச்சி²கிரியாபஞ்ஞத்தி நிரோத⁴ஸ்ஸ.

40. ஸமாதி⁴ம், பி⁴க்க²வே, பா⁴வேத². அப்பமத்தோ நிபகோ ஸதோ, ஸமாஹிதோ, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. கிஞ்ச யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி? ‘‘சக்கு² [சக்கு²ம் (க.) பஸ்ஸ ஸம். நி. 4.99] அனிச்ச’’ந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘‘ரூபா அனிச்சா’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி ‘‘சக்கு²விஞ்ஞாணம் அனிச்ச’’ந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘‘சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸோ அனிச்சோ’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. யம்பித³ம் [யமித³ம் (ஸீ. க.)] சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸபச்சயா உப்பஜ்ஜதி வேத³யிதம் ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா, தம்பி அனிச்சந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி.

ஸோதம் …பே… கா⁴னம்…பே… ஜிவ்ஹா…பே… காயோ…பே… ‘‘மனோ அனிச்சோ’’தி [அனிச்ச’’ந்தி (ஸம். நி. 4.100)] யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘‘த⁴ம்மா அனிச்சா’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘‘மனோவிஞ்ஞாணம் அனிச்ச’’ந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘‘மனோஸம்ப²ஸ்ஸோ அனிச்சோ’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. யம்பித³ம் மனோஸம்ப²ஸ்ஸபச்சயா உப்பஜ்ஜதி வேத³யிதம் ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா, தம்பி அனிச்சந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி.

அயம் பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ, பரிஞ்ஞாபஞ்ஞத்தி து³க்க²ஸ்ஸ, பஹானபஞ்ஞத்தி ஸமுத³யஸ்ஸ, ஸச்சி²கிரியாபஞ்ஞத்தி நிரோத⁴ஸ்ஸ.

ரூபம், ராத⁴, விகிரத² வித⁴மத² வித்³த⁴ம்ஸேத² விகீளனியம் [விகீளனிகம் (ஸீ. க.) பஸ்ஸ ஸம். நி. 3.169] கரோத², பஞ்ஞாய தண்ஹக்க²யாய படிபஜ்ஜத². தண்ஹக்க²யா து³க்க²க்க²யோ, து³க்க²க்க²யா நிப்³பா³னம். வேத³னம்…பே…. ஸஞ்ஞம்…பே… ஸங்கா²ரே விஞ்ஞாணம் விகிரத² வித⁴மத² வித்³த⁴ம்ஸேத² விகீளனியம் கரோத², பஞ்ஞாய தண்ஹக்க²யாய படிபஜ்ஜத². தண்ஹக்க²யா து³க்க²க்க²யோ, து³க்க²க்க²யா நிப்³பா³னம்.

அயம் நிரோத⁴பஞ்ஞத்தி நிரோத⁴ஸ்ஸ, நிப்³பி³தா³பஞ்ஞத்தி அஸ்ஸாத³ஸ்ஸ, பரிஞ்ஞாபஞ்ஞத்தி து³க்க²ஸ்ஸ, பஹானபஞ்ஞத்தி ஸமுத³யஸ்ஸ, பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ, ஸச்சி²கிரியாபஞ்ஞத்தி நிரோத⁴ஸ்ஸ.

‘‘ஸோ இத³ம் து³க்க²’’ந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி, ‘‘அயம் து³க்க²ஸமுத³யோ’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி, ‘‘அயம் து³க்க²னிரோதோ⁴’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி ‘‘அயம் து³க்க²னிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி.

அயம் படிவேத⁴பஞ்ஞத்தி ஸச்சானம், நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி த³ஸ்ஸனபூ⁴மியா, பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ, ஸச்சி²கிரியாபஞ்ஞத்தி ஸோதாபத்திப²லஸ்ஸ. ‘‘ஸோ இமே ஆஸவா’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி, ‘‘அயம் ஆஸவஸமுத³யோ’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி, ‘‘அயம் ஆஸவனிரோதோ⁴’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘‘அயம் ஆஸவனிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘‘இமே ஆஸவா அஸேஸம் நிருஜ்ஜ²ந்தீ’’தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி.

அயம் உப்பாத³பஞ்ஞத்தி க²யே ஞாணஸ்ஸ, ஓகாஸபஞ்ஞத்தி அனுப்பாதே³ ஞாணஸ்ஸ, பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ, பரிஞ்ஞாபஞ்ஞத்தி து³க்க²ஸ்ஸ, பஹானபஞ்ஞத்தி ஸமுத³யஸ்ஸ, ஆரம்ப⁴பஞ்ஞத்தி வீரியிந்த்³ரியஸ்ஸ, ஆஸாடனபஞ்ஞத்தி ஆஸாடிகானம், நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி பா⁴வனாபூ⁴மியா, அபி⁴னிகா⁴தபஞ்ஞத்தி பாபகானம் அகுஸலானம் த⁴ம்மானம்.

41. இத³ம் ‘‘து³க்க²’’ந்தி மே, பி⁴க்க²வே, புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு சக்கு²ம் உத³பாதி³, ஞாணம் உத³பாதி³, பஞ்ஞா உத³பாதி³, விஜ்ஜா உத³பாதி³, ஆலோகோ உத³பாதி³. அயம் ‘‘து³க்க²ஸமுத³யோ’’தி மே, பி⁴க்க²வே…பே… அயம் ‘‘து³க்க²னிரோதோ⁴’’தி மே, பி⁴க்க²வே…பே…. அயம் ‘‘து³க்க²னிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³’’தி மே, பி⁴க்க²வே, புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு சக்கு²ம் உத³பாதி³, ஞாணம் உத³பாதி³, பஞ்ஞா உத³பாதி³, விஜ்ஜா உத³பாதி³, ஆலோகோ உத³பாதி³.

அயம் தே³ஸனாபஞ்ஞத்தி ஸச்சானம், நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி ஸுதமயியா பஞ்ஞாய ஸச்சி²கிரியாபஞ்ஞத்தி அனஞ்ஞாதஞ்ஞஸ்ஸாமீதிந்த்³ரியஸ்ஸ, பவத்தனாபஞ்ஞத்தி த⁴ம்மசக்கஸ்ஸ.

‘‘தம் கோ² பனித³ம் து³க்க²ம் பரிஞ்ஞேய்ய’’ந்தி மே, பி⁴க்க²வே, புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு சக்கு²ம் உத³பாதி³, ஞாணம் உத³பாதி³, பஞ்ஞா உத³பாதி³, விஜ்ஜா உத³பாதி³, ஆலோகோ உத³பாதி³. ‘‘ஸோ கோ² பனாயம் து³க்க²ஸமுத³யோ பஹாதப்³போ³’’தி மே, பி⁴க்க²வே…பே… ‘‘ஸோ கோ² பனாயம் து³க்க²னிரோதோ⁴ ஸச்சி²காதப்³போ³’’தி மே, பி⁴க்க²வே…பே… ‘‘ஸா கோ² பனாயம் து³க்க²னிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³ பா⁴வேதப்³பா³’’தி மே, பி⁴க்க²வே புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு சக்கு²ம் உத³பாதி³, ஞாணம் உத³பாதி³, பஞ்ஞா உத³பாதி³, விஜ்ஜா உத³பாதி³, ஆலோகோ உத³பாதி³.

அயம் பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ, நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி சிந்தாமயியா பஞ்ஞாய, ஸச்சி²கிரியாபஞ்ஞத்தி அஞ்ஞிந்த்³ரியஸ்ஸ.

‘‘தம் கோ² பனித³ம் து³க்க²ம் பரிஞ்ஞாத’’ந்தி மே, பி⁴க்க²வே, புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு சக்கு²ம் உத³பாதி³, ஞாணம் உத³பாதி³, பஞ்ஞா உத³பாதி³, விஜ்ஜா உத³பாதி³, ஆலோகோ உத³பாதி³. ‘‘ஸோ கோ² பனாயம் து³க்க²ஸமுத³யோ பஹீனோ’’தி மே, பி⁴க்க²வே…பே… ‘‘ஸோ கோ² பனாயம் து³க்க²னிரோதோ⁴ ஸச்சி²கதோ’’தி மே, பி⁴க்க²வே…பே… ‘‘ஸா கோ² பனாயம் து³க்க²னிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³ பா⁴விதா’’தி மே, பி⁴க்க²வே புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு சக்கு²ம் உத³பாதி³, ஞாணம் உத³பாதி³, பஞ்ஞா உத³பாதி³, விஜ்ஜா உத³பாதி³, ஆலோகோ உத³பாதி³. அயம் பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ, நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி பா⁴வனாமயியா பஞ்ஞாய, ஸச்சி²கிரியாபஞ்ஞத்தி அஞ்ஞாதாவினோ இந்த்³ரியஸ்ஸ, பவத்தனாபஞ்ஞத்தி த⁴ம்மசக்கஸ்ஸ.

‘‘துலமதுலஞ்ச ஸம்ப⁴வம், ப⁴வஸங்கா²ரமவஸ்ஸஜி முனி;

அஜ்ஜ²த்தரதோ ஸமாஹிதோ, அபி⁴ந்தி³ [அபி⁴தா³ (ஸீ. க.) பஸ்ஸ தீ³. நி. 2.169] கவசமிவத்தஸம்ப⁴வ’’ந்தி.

‘‘துல’’ந்தி ஸங்கா²ரதா⁴து. ‘‘அதுல’’ந்தி நிப்³பா³னதா⁴து, ‘‘துலமதுலஞ்ச ஸம்ப⁴வ’’ந்தி அபி⁴ஞ்ஞாபஞ்ஞத்தி ஸப்³ப³த⁴ம்மானம். நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி த⁴ம்மபடிஸம்பி⁴தா³ய. ‘‘ப⁴வஸங்கா²ரமவஸ்ஸஜி முனீ’’தி பரிச்சாக³பஞ்ஞத்தி ஸமுத³யஸ்ஸ. பரிஞ்ஞாபஞ்ஞத்தி து³க்க²ஸ்ஸ. ‘‘அஜ்ஜ²த்தரதோ ஸமாஹிதோ’’தி பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி காயக³தாய ஸதியா. டி²திபஞ்ஞத்தி சித்தேகக்³க³தாய. ‘‘அபி⁴ந்தி³ கவசமிவத்தஸம்ப⁴வ’’ந்தி அபி⁴னிப்³பி³தா³பஞ்ஞத்தி சித்தஸ்ஸ, உபாதா³னபஞ்ஞத்தி ஸப்³ப³ஞ்ஞுதாய, பதா³லனாபஞ்ஞத்தி அவிஜ்ஜண்ட³கோஸானம். தேனாஹ ப⁴க³வா ‘‘துலமதுலஞ்ச ஸம்ப⁴வ’’ந்தி.

யோ து³க்க²மத்³த³க்கி² யதோனிதா³னம், காமேஸு ஸோ ஜந்து கத²ம் நமேய்ய;

காமா ஹி லோகே ஸங்கோ³தி ஞத்வா, தேஸம் ஸதீமா வினயாய ஸிக்கே²தி.

‘‘யோ து³க்க²’’ந்தி வேவசனபஞ்ஞத்தி ச து³க்க²ஸ்ஸ பரிஞ்ஞாபஞ்ஞத்தி ச. ‘‘யதோனிதா³ன’’ந்தி பப⁴வபஞ்ஞத்தி ச ஸமுத³யஸ்ஸ பஹானபஞ்ஞத்தி ச. ‘‘அத்³த³க்கீ²’’தி வேவசனபஞ்ஞத்தி ச ஞாணசக்கு²ஸ்ஸ படிவேத⁴பஞ்ஞத்தி ச. ‘‘காமேஸு ஸோ ஜந்துகத²ம் நமேய்யா’’தி வேவசனபஞ்ஞத்தி ச காமதண்ஹாய அபி⁴னிவேஸபஞ்ஞத்தி ச. ‘‘காமா ஹி லோகே ஸங்கோ³தி ஞத்வா’’தி பச்சத்தி²கதோ த³ஸ்ஸனபஞ்ஞத்தி காமானம். காமா ஹி அங்கா³ரகாஸூபமா மம்ஸபேஸூபமா பாவககப்பா பபாதஉரகோ³பமா ச. ‘‘தேஸம் ஸதீமா’’தி அபசயபஞ்ஞத்தி பஹானாய, நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி காயக³தாய ஸதியா, பா⁴வனாபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ. ‘‘வினயாய ஸிக்கே²’’தி படிவேத⁴பஞ்ஞத்தி ராக³வினயஸ்ஸ தோ³ஸவினயஸ்ஸ மோஹவினயஸ்ஸ. ‘‘ஜந்தூ’’தி வேவசனபஞ்ஞத்தி யோகி³ஸ்ஸ. யதா³ ஹி யோகீ³ காமா ஸங்கோ³தி பஜானாதி. ஸோ காமானம் அனுப்பாதா³ய குஸலே த⁴ம்மே உப்பாத³யதி, ஸோ அனுப்பன்னானம் குஸலானம் த⁴ம்மானம் உப்பாதா³ய வாயமதி. அயம் வாயாமபஞ்ஞத்தி அப்பத்தஸ்ஸ பத்தியா. நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி ஓரமத்திகாய அஸந்துட்டி²யா. தத்த² ஸோ உப்பன்னானம் குஸலானம் த⁴ம்மானம் டி²தியா வாயமதீதி அயம் அப்பமாத³பஞ்ஞத்தி பா⁴வனாய, நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி வீரியிந்த்³ரியஸ்ஸ, ஆரக்க²பஞ்ஞத்தி குஸலானம் த⁴ம்மானம், டி²திபஞ்ஞத்தி அதி⁴சித்தஸிக்கா²ய. தேனாஹ ப⁴க³வா ‘‘யோ து³க்க²மத்³த³க்கி² யதோனிதா³ன’’ந்தி.

‘‘மோஹஸம்ப³ந்த⁴னோ லோகோ, ப⁴ப்³ப³ரூபோவ தி³ஸ்ஸதி;

உபதி⁴ப³ந்த⁴னோ [உபதி⁴ஸம்ப³ந்த⁴னோ (ஸீ.) பஸ்ஸ உதா³. 70] பா³லோ, தமஸா பரிவாரிதோ;

அஸ்ஸிரீ விய [ஸஸ்ஸதோரிவ (உதா³. 70)] கா²யதி, பஸ்ஸதோ நத்தி² கிஞ்சன’’ந்தி.

‘‘மோஹஸம்ப³ந்த⁴னோ லோகோ’’தி தே³ஸனாபஞ்ஞத்தி விபல்லாஸானம். ‘‘ப⁴ப்³ப³ரூபோவ தி³ஸ்ஸதீ’’தி விபரீதபஞ்ஞத்தி லோகஸ்ஸ. ‘‘உபதி⁴ப³ந்த⁴னோ பா³லோ’’தி பப⁴வபஞ்ஞத்தி பாபகானம் இச்சா²வசரானம், கிச்சபஞ்ஞத்தி பரியுட்டா²னானம். ப³லவபஞ்ஞத்தி கிலேஸானம். விரூஹனாபஞ்ஞத்தி ஸங்கா²ரானம். ‘‘தமஸா பரிவாரிதோ’’தி தே³ஸனாபஞ்ஞத்தி அவிஜ்ஜந்த⁴காரஸ்ஸ வேவசனபஞ்ஞத்தி ச. ‘‘அஸ்ஸிரீ விய கா²யதீ’’தி த³ஸ்ஸனபஞ்ஞத்தி தி³ப்³ப³சக்கு²ஸ்ஸ, நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி பஞ்ஞாசக்கு²ஸ்ஸ. ‘‘பஸ்ஸதோ நத்தி² கிஞ்சன’’ந்தி படிவேத⁴பஞ்ஞத்தி ஸத்தானம், ராகோ³ கிஞ்சனம் தோ³ஸோ கிஞ்சனம் மோஹோ கிஞ்சனம். தேனாஹ ப⁴க³வா ‘‘மோஹஸம்ப³ந்த⁴னோ லோகோ’’தி.

‘‘அத்தி², பி⁴க்க²வே, அஜாதம் அபூ⁴தம் அகதம் அஸங்க²தம், நோ சேதம், பி⁴க்க²வே, அப⁴விஸ்ஸ அஜாதம் அபூ⁴தம் அகதம் அஸங்க²தம். நயித⁴ [ந இத⁴ (ஸீ. க.) பஸ்ஸ உதா³. 73] ஜாதஸ்ஸ பூ⁴தஸ்ஸ கதஸ்ஸ ஸங்க²தஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம் பஞ்ஞாயேத². யஸ்மா ச கோ², பி⁴க்க²வே, அத்தி² அஜாதம் அபூ⁴தம் அகதம் அஸங்க²தம், தஸ்மா ஜாதஸ்ஸ பூ⁴தஸ்ஸ கதஸ்ஸ ஸங்க²தஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம் பஞ்ஞாயதீ’’தி.

‘‘நோ சேதம், பி⁴க்க²வே, அப⁴விஸ்ஸ அஜாதம் அபூ⁴தம் அகதம் அஸங்க²த’’ந்தி தே³ஸனாபஞ்ஞத்தி நிப்³பா³னஸ்ஸ வேவசனபஞ்ஞத்தி ச. ‘‘நயித⁴ ஜாதஸ்ஸ பூ⁴தஸ்ஸ கதஸ்ஸ ஸங்க²தஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம் பஞ்ஞாயேதா²’’தி வேவசனபஞ்ஞத்தி ஸங்க²தஸ்ஸ உபனயனபஞ்ஞத்தி ச. ‘‘யஸ்மா ச கோ², பி⁴க்க²வே, அத்தி² அஜாதம் அபூ⁴தம் அகதம் அஸங்க²த’’ந்தி வேவசனபஞ்ஞத்தி நிப்³பா³னஸ்ஸ ஜோதனாபஞ்ஞத்தி ச. ‘‘தஸ்மா ஜாதஸ்ஸ பூ⁴தஸ்ஸ கதஸ்ஸ ஸங்க²தஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம் பஞ்ஞாயதீ’’தி அயம் வேவசனபஞ்ஞத்தி நிப்³பா³னஸ்ஸ, நிய்யானிகபஞ்ஞத்தி மக்³க³ஸ்ஸ, நிஸ்ஸரணபஞ்ஞத்தி ஸம்ஸாரதோ. தேனாஹ ப⁴க³வா ‘‘நோ சேதம், பி⁴க்க²வே, அப⁴விஸ்ஸா’’தி. தேனாஹ ஆயஸ்மா மஹாகச்சாயனோ ‘‘ஏகம் ப⁴க³வா த⁴ம்மம், பஞ்ஞத்தீஹி விவிதா⁴ஹி தே³ஸேதீ’’தி.

நியுத்தோ பஞ்ஞத்தி ஹாரோ.