மஹாபஞ்ஞாகதா²வண்ணனா

1. இதா³னி விஸேஸதோ பஞ்ஞாபத³ட்டா²னபூ⁴தாய ஸுஞ்ஞகதா²ய அனந்தரம் கதி²தாய பஞ்ஞாகதா²ய அபுப்³ப³த்தா²னுவண்ணனா. தத்த² ஆதி³தோ தாவ ஸத்தஸு அனுபஸ்ஸனாஸு ஏகேகமூலகா ஸத்த பஞ்ஞா புச்சா²புப்³ப³ங்க³மம் கத்வா நித்³தி³ட்டா², புன ஸத்தானுபஸ்ஸனாமூலகா ஏகேகுத்தரமூலகா ச திஸ்ஸோ பஞ்ஞா புச்ச²ம் அகத்வாவ நித்³தி³ட்டா², ஏவமாதி³தோ த³ஸபஞ்ஞாபாரிபூரீ நித்³தி³ட்டா². தத்த² அனிச்சானுபஸ்ஸனா தாவ யஸ்மா அனிச்சதோ தி³ட்டே²ஸு ஸங்கா²ரேஸு ‘‘யத³னிச்சம், தம் து³க்க²’’ந்தி து³க்க²தோ ச ‘‘யம் து³க்க²ம், தத³னத்தா’’தி அனத்ததோ ச ஜவதி, தஸ்மா ஸா பா⁴விதா ப³ஹுலீகதா ஜவனபஞ்ஞம் பரிபூரேதி. ஸா ஹி ஸகவிஸயேஸு ஜவதீதி ஜவனா, ஜவனா ச ஸா பஞ்ஞா சாதி ஜவனபஞ்ஞா. து³க்கா²னுபஸ்ஸனா ஸமாதி⁴ந்த்³ரியனிஸ்ஸிதத்தா ப³லவதீ ஹுத்வா பணிதி⁴ம் நிப்³பி³ஜ்ஜ²தி பதா³லேதி, தஸ்மா நிப்³பே³தி⁴கபஞ்ஞம் பரிபூரேதி. ஸா ஹி நிப்³பி³ஜ்ஜ²தீதி நிப்³பே³தி⁴கா, நிப்³பே³தி⁴கா ச ஸா பஞ்ஞா சாதி நிப்³பே³தி⁴கபஞ்ஞா. அனத்தானுபஸ்ஸனா ஸுஞ்ஞதாத³ஸ்ஸனேன வுத்³தி⁴ப்பத்தியா மஹத்தப்பத்தத்தா மஹாபஞ்ஞம் பரிபூரேதி. ஸா ஹி வுத்³தி⁴ப்பத்தத்தா மஹதீ ச ஸா பஞ்ஞா சாதி மஹாபஞ்ஞா. நிப்³பி³தா³னுபஸ்ஸனா யஸ்மா திஸ்ஸன்னம்யேவ அனுபஸ்ஸனானம் புரிமதோபி ஆஸேவனாய ப³லப்பத்தாவத்த²த்தா ஸப்³ப³ஸங்கா²ரேஸு நிப்³பி³ந்த³னஸமத்தா² ஹுத்வா திக்கா² ஹோதி, தஸ்மா திக்க²பஞ்ஞம் பரிபூரேதி. விராகா³னுபஸ்ஸனாபி யஸ்மா திஸ்ஸன்னம்யேவ அனுபஸ்ஸனானம் புரிமதோபி ஆஸேவனாப³லப்பத்தானம் வுத்³த⁴தராவத்த²த்தா ஸப்³ப³ஸங்கா²ரேஹி விரஜ்ஜனஸமத்தா² ஹுத்வா விபுலா ஹோதி, தஸ்மா விபுலபஞ்ஞம் பரிபூரேதி.

நிரோதா⁴னுபஸ்ஸனாபி யஸ்மா திஸ்ஸன்னம்யேவ அனுபஸ்ஸனானம் புரிமதோபி ஆஸேவனாப³லப்பத்தானம் வுத்³த⁴தராவத்த²த்தா வயலக்க²ணவஸேன ஸப்³ப³ஸங்கா²ரானம் நிரோத⁴த³ஸ்ஸனஸமத்தா² ஹுத்வா க³ம்பீ⁴ரா ஹோதி, தஸ்மா க³ம்பீ⁴ரபஞ்ஞம் பரிபூரேதி. நிரோதோ⁴ ஹி உத்தானபஞ்ஞேஹி அலப்³ப⁴னேய்யபதிட்ட²த்தா க³ம்பீ⁴ரோ, தஸ்மிம் க³ம்பீ⁴ரே கா³த⁴ப்பத்தா பஞ்ஞாபி க³ம்பீ⁴ரா. படினிஸ்ஸக்³கா³னுபஸ்ஸனாபி யஸ்மா திஸ்ஸன்னம்யேவ அனுபஸ்ஸனானம் புரிமதோபி ஆஸேவனாப³லப்பத்தானம் வுத்³த⁴தராவத்த²த்தா வயலக்க²ணவஸேன ஸப்³ப³ஸங்கா²ரபடினிஸ்ஸஜ்ஜனஸமத்தா² ஹுத்வா அஸாமந்தா ஹோதி, வுத்³தி⁴பரியந்தப்பத்தத்தா ச²ஹி பஞ்ஞாஹி தூ³ரே ஹோதீதி அத்தோ². தஸ்மா ஸயம் அஸாமந்தத்தா அஸாமந்தபஞ்ஞம் பரிபூரேதி. ஸா ஹி ஹேட்டி²மபஞ்ஞாஹி தூ³ரத்தா அஸாமந்தா, அஸமீபா வா பஞ்ஞாதி அஸாமந்தபஞ்ஞா. பண்டி³ச்சம் பரிபூரேந்தீதி பண்டி³தபா⁴வம் பரிபூரேந்தி. யஸ்மா யதா²வுத்தா ஸத்த பஞ்ஞா பரிபுண்ணா பா⁴வேத்வா பண்டி³தலக்க²ணப்பத்தோ ஸிக²ப்பத்தவுட்டா²னகா³மினிவிபஸ்ஸனாஸங்கா²தேஹி ஸங்கா²ருபேக்கா²னுலோமகோ³த்ரபு⁴ஞாணேஹி பண்டி³தோ ஹுத்வா பண்டி³ச்சேன ஸமன்னாக³தோ ஹோதி, தஸ்மா ‘‘பண்டி³ச்சம் பரிபூரேந்தீ’’தி வுத்தம்.

அட்ட² பஞ்ஞாதி பண்டி³ச்சஸங்கா²தாய பஞ்ஞாய ஸஹ ஸப்³பா³ அட்ட² பஞ்ஞா. புது²பஞ்ஞம் பரிபூரேந்தீதி யஸ்மா தேன பண்டி³ச்சேன ஸமன்னாக³தோ ஹுத்வா ஸோ பண்டி³தோ கோ³த்ரபு⁴ஞாணானந்தரம் நிப்³பா³னம் ஆரம்மணம் கத்வா லோகுத்தரபா⁴வப்பத்தியா லோகியதோ புது²பூ⁴தத்தா விஸும்பூ⁴தத்தா புது²பஞ்ஞாதிஸங்கா²தம் மக்³க³ப²லபஞ்ஞம் பாபுணாதி, தஸ்மா ‘‘அட்ட² பஞ்ஞா புது²பஞ்ஞம் பரிபூரேந்தீ’’தி வுத்தம்.

இமா நவ பஞ்ஞாதிஆதீ³ஸு தஸ்ஸேவ கமேன அதி⁴க³தமக்³க³ப²லஸ்ஸ அரியபுக்³க³லஸ்ஸ பணீதலோகுத்தரத⁴ம்மோபயோகே³ன பணீதசித்தஸந்தானத்தா பஹட்டா²காரேனேவ ச பவத்தமானசித்தஸந்தானஸ்ஸ ப²லானந்தரம் ஓதிண்ணப⁴வங்க³தோ வுட்டி²தஸ்ஸ மக்³க³பச்சவேக்க²ணா, ததோ ச ப⁴வங்க³ம் ஓதரித்வா வுட்டி²தஸ்ஸ ப²லபச்சவேக்க²ணா, இமினாவ நயேன பஹீனகிலேஸபச்சவேக்க²ணா, அவஸிட்ட²கிலேஸபச்சவேக்க²ணா, நிப்³பா³னபச்சவேக்க²ணாதி பஞ்ச பச்சவேக்க²ணா பவத்தந்தி. தாஸு பச்சவேக்க²ணாஸு மக்³க³பச்சவேக்க²ணா ப²லபச்சவேக்க²ணா ச படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³ ஹோதி. கத²ம்? ‘‘யம்கிஞ்சி பச்சயஸம்பூ⁴தம் நிப்³பா³னம் பா⁴ஸிதத்தோ² விபாகோ கிரியாதி இமே பஞ்ச த⁴ம்மா அத்தோ²’’தி அபி⁴த⁴ம்மே பாளிம் அனுக³ந்த்வா தத³ட்ட²கதா²யம் வுத்தம். நிப்³பா³னஸ்ஸ ச அத்த²த்தா ததா³ரம்மணம் மக்³க³ப²லஞாணம் ‘‘அத்தே²ஸு ஞாணம் அத்த²படிஸம்பி⁴தா³’’தி (விப⁴. 718; படி. ம. 1.110) வசனதோ அத்த²படிஸம்பி⁴தா³ ஹோதி. தஸ்ஸ அத்த²படிஸம்பி⁴தா³பூ⁴தஸ்ஸ மக்³க³ப²லஞாணஸ்ஸ பச்சவேக்க²ணஞாணம் ‘‘ஞாணேஸு ஞாணம் படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³’’தி வசனதோ படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³ ஹோதி. ஸா ச பச்சவேக்க²ணபஞ்ஞா ஹாஸாகாரேன பவத்தமானசித்தஸந்தானஸ்ஸ ஹாஸபஞ்ஞா நாம ஹோதி. தஸ்மா நவ பஞ்ஞா ஹாஸபஞ்ஞம் பரிபூரேந்தீதி ச ஹாஸபஞ்ஞா படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³தி ச வுத்தம். ஸப்³ப³ப்பகாராபி பஞ்ஞா தஸ்ஸ தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ பாகடகரணஸங்கா²தேன பஞ்ஞாபனட்டே²ன பஞ்ஞா, தேன தேன வா பகாரேன த⁴ம்மே ஜானாதீதி பஞ்ஞா.

தஸ்ஸாதி தஸ்ஸ வுத்தப்பகாரஸ்ஸ அரியபுக்³க³லஸ்ஸ. கரணத்தே² ஸாமிவசனம். அத்த²வவத்தா²னதோதி யதா²வுத்தஸ்ஸ பஞ்சவித⁴ஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ வவத்தா²பனவஸேன. வுத்தம்பி சேதம் ஸமணகரணீயகதா²யம் ‘‘ஹேதுப²லம் நிப்³பா³னம் வசனத்தோ² அத² விபாகம் கிரியாதி அத்தே² பஞ்ச பபே⁴தே³ பட²மந்தபபே⁴த³க³தம் ஞாண’’ந்தி. அதி⁴க³தா ஹோதீதி படிலத்³தா⁴ ஹோதி. ஸாயேவ படிலாப⁴ஸச்சி²கிரியாய ஸச்சி²கதா. படிலாப⁴ப²ஸ்ஸேனேவ ப²ஸ்ஸிதா பஞ்ஞாய. த⁴ம்மவவத்தா²னதோதி ‘‘யோ கோசி ப²லனிப்³ப³த்தகோ ஹேது அரியமக்³கோ³ பா⁴ஸிதம் குஸலம் அகுஸலந்தி இமே பஞ்ச த⁴ம்மா த⁴ம்மோ’’தி அபி⁴த⁴ம்மே பாளியானுஸாரேன வுத்தானம் பஞ்சன்னம் த⁴ம்மானம் வவத்தா²பனவஸேன. வுத்தம்பி சேதம் ஸமணகரணீயகதா²யம் ‘‘ஹேது அரியமக்³கோ³ வசனம் குஸலஞ்ச அகுஸலஞ்சாதி த⁴ம்மே பஞ்ச பபே⁴தே³ து³தியந்தபபே⁴த³க³தம் ஞாண’’ந்தி. நிருத்திவவத்தா²னதோதி தேஸம் தேஸம் அத்த²த⁴ம்மானம் அனுரூபனிருத்தீனம் வவத்தா²பனவஸேன. படிபா⁴னவவத்தா²னதோதி படிபா⁴னஸங்கா²தானம் திண்ணம் படிஸம்பி⁴தா³ஞாணானம் வவத்தா²பனவஸேன. தஸ்ஸிமாதி நிக³மனவசனமேதம்.

2. ஏவம் ஸப்³ப³ஸங்கா³ஹகவஸேன அனுபஸ்ஸனானம் விஸேஸம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி வத்து²பே⁴த³வஸேன த³ஸ்ஸேந்தோ ரூபே அனிச்சானுபஸ்ஸனாதிஆதி³மாஹ. தம் ஹேட்டா² வுத்தத்த²மேவ. புன ரூபாதீ³ஸுயேவ அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னவஸேன ஜவனபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேதுகாமோ கேவலம் ரூபாதி³வஸேன ச அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னரூபாதி³வஸேன ச புச்ச²ம் கத்வா புச்சா²கமேனேவ விஸ்ஸஜ்ஜனம் அகாஸி. தத்த² ஸுத்³த⁴ரூபாதி³விஸ்ஸஜ்ஜனேஸு பட²மம் நித்³தி³ட்டா² ஏவ பஞ்ஞா அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னமூலகேஸு ஸப்³ப³விஸ்ஸஜ்ஜனேஸு தேஸு அதீதாதீ³ஸு ஜவனவஸேன ஜவனபஞ்ஞாதி நித்³தி³ட்டா².

3. புன அனேகஸுத்தந்தபுப்³ப³ங்க³மம் பஞ்ஞாபபே⁴த³ம் த³ஸ்ஸேதுகாமோ பட²மம் தாவ ஸுத்தந்தே உத்³தி³ஸி. தத்த² ஸப்புரிஸஸம்ஸேவோதி ஹேட்டா² வுத்தப்பகாரானம் ஸப்புரிஸானம் ப⁴ஜனம். ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸவனந்தி தேஸம் ஸப்புரிஸானம் ஸந்திகே ஸீலாதி³படிபத்திதீ³பகஸ்ஸ ஸத்³த⁴ம்மவசனஸ்ஸ ஸவனம். யோனிஸோமனஸிகாரோதி ஸுதானம் த⁴ம்மானம் அத்தூ²பபரிக்க²ணவஸேன உபாயேன மனஸிகாரோ. த⁴ம்மானுத⁴ம்மபடிபத்தீதி லோகுத்தரத⁴ம்மே அனுக³தஸ்ஸ ஸீலாதி³படிபதா³த⁴ம்மஸ்ஸ படிபஜ்ஜனம். பஞ்ஞாபடிலாபா⁴ய பஞ்ஞாவுத்³தி⁴யா பஞ்ஞாவேபுல்லாய பஞ்ஞாபா³ஹுல்லாயாதி இமானி சத்தாரி பஞ்ஞாவஸேன பா⁴வவசனானி. ஸேஸானி த்³வாத³ஸ புக்³க³லவஸேன பா⁴வவசனானி.

1. ஸோளஸபஞ்ஞானித்³தே³ஸவண்ணனா

4. ஸுத்தந்தனித்³தே³ஸே ச²ன்னம் அபி⁴ஞ்ஞாஞாணானந்தி இத்³தி⁴வித⁴தி³ப்³ப³ஸோதசேதோபரியபுப்³பே³னிவாஸதி³ப்³ப³சக்கு²ஆஸவானம் க²யஞாணானம். தேஸத்ததீனம் ஞாணானந்தி ஞாணகதா²ய நித்³தி³ட்டா²னம் ஸாவகஸாதா⁴ரணானம் ஞாணானம். ஸத்தஸத்ததீனம் ஞாணானந்தி ஏத்த² –

‘‘ஸத்தஸத்தரி வோ, பி⁴க்க²வே, ஞாணவத்தூ²னி தே³ஸேஸ்ஸாமி, தம் ஸுணாத² ஸாது⁴கம் மனஸி கரோத², பா⁴ஸிஸ்ஸாமீதி. கதமானி, பி⁴க்க²வே, ஸத்தஸத்தரி ஞாணவத்தூ²னி? ஜாதிபச்சயா ஜராமரணந்தி ஞாணம், அஸதி ஜாதியா நத்தி² ஜராமரணந்தி ஞாணம். அதீதம்பி அத்³தா⁴னம் ஜாதிபச்சயா ஜராமரணந்தி ஞாணம், அஸதி ஜாதியா நத்தி² ஜராமரணந்தி ஞாணம், அனாக³தம்பி அத்³தா⁴னம் ஜாதிபச்சயா ஜராமரணந்தி ஞாணம், அஸதி ஜாதியா நத்தி² ஜராமரணந்தி ஞாணம். யம்பிஸ்ஸ தம் த⁴ம்மட்டி²திஞாணம், தம்பி க²யத⁴ம்மம் வயத⁴ம்மம் விராக³த⁴ம்மம் நிரோத⁴த⁴ம்மந்தி ஞாணம். ப⁴வபச்சயா ஜாதீதி ஞாணம்…பே… உபாதா³னபச்சயா ப⁴வோதி ஞாணம்… தண்ஹாபச்சயா உபாதா³னந்தி ஞாணம்… வேத³னாபச்சயா தண்ஹாதி ஞாணம்… ப²ஸ்ஸபச்சயா வேத³னாதி ஞாணம்… ஸளாயதனபச்சயா ப²ஸ்ஸோதி ஞாணம்… நாமரூபபச்சயா ஸளாயதனந்தி ஞாணம்… விஞ்ஞாணபச்சயா நாமரூபந்தி ஞாணம்… ஸங்கா²ரபச்சயா விஞ்ஞாணந்தி ஞாணம்… அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ராதி ஞாணம், அஸதி அவிஜ்ஜாய நத்தி² ஸங்கா²ராதி ஞாணம். அதீதம்பி அத்³தா⁴னம் அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ராதி ஞாணம், அஸதி அவிஜ்ஜாய நத்தி² ஸங்கா²ராதி ஞாணம், அனாக³தம்பி அத்³தா⁴னம் அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ராதி ஞாணம், அஸதி அவிஜ்ஜாய நத்தி² ஸங்கா²ராதி ஞாணம். யம்பிஸ்ஸ தம் த⁴ம்மட்டி²திஞாணம், தம்பி க²யத⁴ம்மம் வயத⁴ம்மம் விராக³த⁴ம்மம் நிரோத⁴த⁴ம்மந்தி ஞாணம். இமானி வுச்சந்தி, பி⁴க்க²வே, ஸத்தஸத்தரி ஞாணவத்தூ²னீ’’தி (ஸம். நி. 2.34) –

ஏவம் ப⁴க³வதா நிதா³னவக்³கே³ வுத்தானி ஸத்தஸத்ததி ஞாணானி. ‘‘ஜராமரணே ஞாணம், ஜராமரணஸமுத³யே ஞாணம், ஜராமரணனிரோதே⁴ ஞாணம், ஜராமரணனிரோத⁴கா³மினியா படிபதா³ய ஞாண’’ந்தி (ஸம். நி. 2.33) இமினா நயேன ஏகாத³ஸஸு அங்கே³ஸு சத்தாரி சத்தாரி கத்வா வுத்தானி சதுசத்தாரீஸ ஞாணவத்தூ²னி பன இத⁴ ந க³ஹிதானி. உப⁴யத்த² ச ஞாணானியேவ ஹிதஸுக²ஸ்ஸ வத்தூ²னீதி ஞாணவத்தூ²னி. லாபோ⁴திஆதீ³ஸு லாபோ⁴யேவ உபஸக்³கே³ன விஸேஸேத்வா படிலாபோ⁴தி வுத்தோ. புன தஸ்ஸேவ அத்த²விவரணவஸேன பத்தி ஸம்பத்தீதி வுத்தம். ப²ஸ்ஸனாதி அதி⁴க³மவஸேன பு²ஸனா. ஸச்சி²கிரியாதி படிலாப⁴ஸச்சி²கிரியா. உபஸம்பதா³தி நிப்பா²த³னா.

ஸத்தன்னஞ்ச ஸேக்கா²னந்தி திஸ்ஸோ ஸிக்கா² ஸிக்க²ந்தீதி ஸேக்க²ஸஞ்ஞிதானம் ஸோதாபத்திமக்³க³ட்டா²தீ³னம் ஸத்தன்னம். புது²ஜ்ஜனகல்யாணகஸ்ஸ சாதி நிப்³பா³னகா³மினியா படிபதா³ய யுத்தத்தா ஸுந்த³ரட்டே²ன கல்யாணஸஞ்ஞிதஸ்ஸ புது²ஜ்ஜனஸ்ஸ. வட்³டி⁴தம் வட்³ட⁴னம் ஏதாயாதி வட்³டி⁴தவட்³ட⁴னா. யதா²வுத்தானம் அட்ட²ன்னம்பி பஞ்ஞானம் வஸேன விஸேஸதோ ச அரஹதோ பஞ்ஞாவஸேன பஞ்ஞாவுத்³தி⁴யா. ததா² பஞ்ஞாவேபுல்லாய. மஹந்தே அத்தே² பரிக்³க³ண்ஹாதீதிஆதீ³ஸு படிஸம்பி⁴த³ப்பத்தோ அரியஸாவகோ அத்தா²த³யோ ஆரம்மணகரணேன பரிக்³க³ண்ஹாதி. ஸப்³பா³பி மஹாபஞ்ஞா அரியஸாவகானம்யேவ. தஸ்ஸா ச பஞ்ஞாய விஸயா ஹேட்டா² வுத்தத்தா² ஏவ.

புது²னானாக²ந்தே⁴ஸூதிஆதீ³ஸு நானாஸத்³தோ³ புது²ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²வசனம். ஞாணம் பவத்ததீதி புது²பஞ்ஞாதி தேஸு ததா²வுத்தேஸு க²ந்தா⁴தீ³ஸு ஞாணம் பவத்ததீதி கத்வா தம் ஞாணம் புது²பஞ்ஞா நாமாதி அத்தோ². நானாபடிச்சஸமுப்பாதே³ஸூதி படிச்சஸமுப்பன்னானம் த⁴ம்மானம் வஸேன பச்சயப³ஹுத்தா வுத்தம். நானாஸுஞ்ஞதமனுபலப்³பே⁴ஸூதி உபலப்³ப⁴னம் உபலப்³போ⁴, க³ஹணந்தி அத்தோ². ந உபலப்³போ⁴ அனுபலப்³போ⁴, அனுபலப்³பா⁴னம் ப³ஹுத்தா ப³ஹுவசனேன அனுபலப்³பா⁴, பஞ்சவீஸதிஸுஞ்ஞதாவஸேன வா நானாஸுஞ்ஞதாஸு அத்தத்தனியாதீ³னம் அனுபலப்³பா⁴ நானாஸுஞ்ஞதானுபலப்³பா⁴, தேஸு. ‘‘நானாஸுஞ்ஞதானுபலப்³பே⁴ஸூ’’தி வத்தப்³பே³ ‘‘அது³க்க²மஸுகா²’’திஆதீ³ஸு (த⁴. ஸ. திகமாதிகா 2) விய ம-காரோ பத³ஸந்தி⁴வஸேன வுத்தோ. இமா பஞ்ச பஞ்ஞா கல்யாணபுது²ஜ்ஜனேஹி ஸாதா⁴ரணா, நானாஅத்தா²தீ³ஸு பஞ்ஞா அரியானம்யேவ. புது²ஜ்ஜனஸாதா⁴ரணே த⁴ம்மேதி லோகியத⁴ம்மே. இமினா அவஸானபரியாயேன லோகியதோ புது²பூ⁴தனிப்³பா³னாரம்மணத்தா புது²பூ⁴தா விஸும்பூ⁴தா பஞ்ஞாதி புது²பஞ்ஞா நாமாதி வுத்தம் ஹோதி.

விபுலபஞ்ஞா மஹாபஞ்ஞானயேன வேதி³தப்³பா³. யதா²வுத்தே த⁴ம்மே பரிக்³க³ண்ஹந்தஸ்ஸ கு³ணமஹந்ததாய தேஸம் த⁴ம்மானம் பரிக்³கா³ஹிகாய ச பஞ்ஞாய மஹந்ததா, தேஸம் த⁴ம்மானம் ஸயமேவ மஹந்தத்தா உளாரத்தா த⁴ம்மானஞ்ச பஞ்ஞாய ச விபுலதா வேதி³தப்³பா³. க³ம்பீ⁴ரபஞ்ஞா புது²பஞ்ஞானயேன வேதி³தப்³பா³. தே ச த⁴ம்மா தே ச அனுபலப்³பா⁴ ஸா ச பஞ்ஞா பகதிஜனேன அலப்³ப⁴னேய்யபதிட்ட²த்தா க³ம்பீ⁴ரா.

யஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸாதி அரியபுக்³க³லஸ்ஸேவ. அஞ்ஞோ கோசீதி புது²ஜ்ஜனோ. அபி⁴ஸம்ப⁴விதுந்தி ஸம்பாபுணிதும். அனபி⁴ஸம்ப⁴வனீயோதி ஸம்பாபுணிதும் அஸக்குணேய்யோ. அஞ்ஞேஹீதி புது²ஜ்ஜனேஹேவ. அட்ட²மகஸ்ஸாதி அரஹத்தப²லட்ட²தோ பட்டா²ய க³ணியமானே அட்ட²மபூ⁴தஸ்ஸ ஸோதாபத்திமக்³க³ட்ட²ஸ்ஸ. தூ³ரேதி விப்பகட்டே². விதூ³ரேதி விஸேஸேன விப்பகட்டே². ஸுவிதூ³ரேதி ஸுட்டு² விஸேஸேன விப்பகட்டே². ந ஸந்திகேதி ந ஸமீபே. ந ஸாமந்தாதி ந ஸமீபபா⁴கே³. இமானி த்³வே படிஸேத⁴ஸஹிதானி வசனானி தூ³ரபா⁴வஸ்ஸேவ நியமனானி. உபாதா³யாதி படிச்ச. ஸோதாபன்னஸ்ஸாதி ஸோதாபத்திப²லட்ட²ஸ்ஸ. ஏதேனேவ தம்தம்மக்³க³பஞ்ஞா தம்தம்ப²லபஞ்ஞாய தூ³ரேதி வுத்தம் ஹோதி. பச்சேகஸம்பு³த்³தோ⁴தி உபஸக்³கே³ன விஸேஸிதம். இதரத்³வயம் பன ஸுத்³த⁴மேவ ஆக³தம்.

5. ‘‘பச்சேகபு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸதே³வகஸ்ஸ ச லோகஸ்ஸ பஞ்ஞா ததா²க³தஸ்ஸ பஞ்ஞாய தூ³ரே’’திஆதீ³னி வத்வா தமேவ தூ³ரட்ட²ம் அனேகப்பகாரதோ த³ஸ்ஸேதுகாமோ பஞ்ஞாபபே⁴த³குஸலோதிஆதி³மாஹ. தத்த² பஞ்ஞாபபே⁴த³குஸலோதி அத்தனோ அனந்தவிகப்பே பஞ்ஞாபபே⁴தே³ சே²கோ. பபி⁴ன்னஞாணோதி அனந்தப்பபே⁴த³பத்தஞாணோ. ஏதேன பஞ்ஞாபபே⁴த³குஸலத்தேபி ஸதி தாஸம் பஞ்ஞானம் அனந்தபே⁴த³த்தம் த³ஸ்ஸேதி. அதி⁴க³தபடிஸம்பி⁴தோ³தி படிலத்³த⁴அக்³க³சதுபடிஸம்பி⁴தா³ஞாணோ. சதுவேஸாரஜ்ஜப்பத்தோதி சத்தாரி விஸாரத³பா⁴வஸங்கா²தானி ஞாணானி பத்தோ. யதா²ஹ –

‘‘ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ தே படிஜானதோ ‘இமே த⁴ம்மா அனபி⁴ஸம்பு³த்³தா⁴’தி, தத்ர வத மம் ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா தே³வோ வா மாரோ வா ப்³ரஹ்மா வா கோசி வா லோகஸ்மிம் ஸஹ த⁴ம்மேன படிசோதே³ஸ்ஸதீதி நிமித்தமேதம், பி⁴க்க²வே, ந ஸமனுபஸ்ஸாமி, ஏதமஹம், பி⁴க்க²வே, நிமித்தம் அஸமனுபஸ்ஸந்தோ கே²மப்பத்தோ அப⁴யப்பத்தோ வேஸாரஜ்ஜப்பத்தோ விஹராமி. கீ²ணாஸவஸ்ஸ தே படிஜானதோ ‘இமே ஆஸவா அபரிக்கீ²ணா’தி, ‘யே கோ² பன தே அந்தராயிகா த⁴ம்மா வுத்தா, தே படிஸேவதோ நாலம் அந்தராயாயா’தி, ‘யஸ்ஸ கோ² பன தே அத்தா²ய த⁴ம்மோ தே³ஸிதோ, ஸோ ந நிய்யாதி தக்கரஸ்ஸ ஸம்மா து³க்க²க்க²யாயா’தி, தத்ர வத மம் ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா தே³வோ வா மாரோ வா ப்³ரஹ்மா வா கோசி வா லோகஸ்மிம் ஸஹ த⁴ம்மேன படிசோதே³ஸ்ஸதீதி நிமித்தமேதம், பி⁴க்க²வே, ந ஸமனுபஸ்ஸாமி, ஏதமஹம், பி⁴க்க²வே, நிமித்தம் அஸமனுபஸ்ஸந்தோ கே²மப்பத்தோ அப⁴யப்பத்தோ வேஸாரஜ்ஜப்பத்தோ விஹராமீ’’தி (அ. நி. 4.8; ம. நி. 1.150).

த³ஸப³லப³லதா⁴ரீதி த³ஸ ப³லானி ஏதேஸந்தி த³ஸப³லா, த³ஸப³லானம் ப³லானி த³ஸப³லப³லானி, தானி த³ஸப³லப³லானி தா⁴ரயதீதி த³ஸப³லப³லதா⁴ரீ, த³ஸப³லஞாணப³லதா⁴ரீதி அத்தோ². ஏதேஹி தீஹி வசனேஹி அனந்தப்பபே⁴தா³னம் நேய்யானம் பபே⁴த³முக²மத்தம் த³ஸ்ஸிதம். ஸோயேவ பஞ்ஞாபயோக³வஸேன அபி⁴மங்க³லஸம்மதட்டே²ன புரிஸாஸபோ⁴. அஸந்தாஸட்டே²ன புரிஸஸீஹோ. மஹந்தட்டே²ன புரிஸனாகோ³. பஜானனட்டே²ன புரிஸாஜஞ்ஞோ. லோககிச்சது⁴ரவஹனட்டே²ன புரிஸதோ⁴ரய்ஹோ.

அத² தேஜாதி³கம் அனந்தஞாணதோ லத்³த⁴ம் கு³ணவிஸேஸம் த³ஸ்ஸேதுகாமோ தேஸம் தேஜாதீ³னம் அனந்தஞாணமூலகபா⁴வம் த³ஸ்ஸேந்தோ அனந்தஞாணோதி வத்வா அனந்ததேஜோதிஆதி³மாஹ. தத்த² அனந்தஞாணோதி க³ணனவஸேன ச பபா⁴வவஸேன ச அந்தவிரஹிதஞாணோ. அனந்ததேஜோதி வேனேய்யஸந்தானே மோஹதமவித⁴மனேன அனந்தஞாணதேஜோ. அனந்தயஸோதி பஞ்ஞாகு³ணேஹேவ லோகத்தயவித்த²தானந்தகித்திகோ⁴ஸோ. அட்³டோ⁴தி பஞ்ஞாத⁴னஸமித்³தி⁴யா ஸமித்³தோ⁴. மஹத்³த⁴னோதி பஞ்ஞாத⁴னவட்³ட⁴த்தேபி பபா⁴வமஹத்தேன மஹந்தம் பஞ்ஞாத⁴னமஸ்ஸாதி மஹத்³த⁴னோ. மஹாத⁴னோதிபி பாடோ². த⁴னவாதி பஸம்ஸிதப்³ப³பஞ்ஞாத⁴னவத்தா நிச்சயுத்தபஞ்ஞாத⁴னவத்தா அதிஸயபூ⁴தபஞ்ஞாத⁴னவத்தா த⁴னவா. ஏதேஸுபி ஹி தீஸு அத்தே²ஸு இத³ம் வசனம் ஸத்³த³விதூ³ இச்ச²ந்தி.

ஏவம் பஞ்ஞாகு³ணேன ப⁴க³வதோ அத்தஸம்பத்திஸித்³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேத்வா புன பஞ்ஞாகு³ணேனேவ லோகஹிதஸம்பத்திஸித்³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேந்தோ நேதாதிஆதி³மாஹ. தத்த² வேனேய்யே ஸம்ஸாரஸங்கா²தப⁴யட்டா²னதோ நிப்³பா³னஸங்கா²தகே²மட்டா²னம் நேதா. தத்த² நயனகாலே ஏவ ஸம்வரவினயபஹானவினயவஸேன வேனேய்யே வினேதா. த⁴ம்மதே³ஸனாகாலே ஏவ ஸம்ஸயச்சே²த³னேன அனுனேதா. ஸம்ஸயம் சி²ந்தி³த்வா பஞ்ஞாபேதப்³ப³ம் அத்த²ம் பஞ்ஞாபேதா. ததா² பஞ்ஞாபிதானம் நிச்ச²யகரணேன நிஜ்ஜா²பேதா. ததா² நிஜ்ஜா²யிதஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ படிபத்திபயோஜனவஸேன பேக்கே²தா. ததா²படிபன்னே படிபத்திப²லேன பஸாதே³தா. ஸோ ஹி ப⁴க³வாதி ஏத்த² ஹி-காரோ அனந்தரம் வுத்தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ காரணோபதே³ஸே நிபாதோ. அனுப்பன்னஸ்ஸ மக்³க³ஸ்ஸ உப்பாதே³தாதி ஸகஸந்தானே ந உப்பன்னபுப்³ப³ஸ்ஸ ச²அஸாதா⁴ரணஞாணஹேதுபூ⁴தஸ்ஸ அரியமக்³க³ஸ்ஸ போ³தி⁴மூலே லோகஹிதத்த²ம் ஸகஸந்தானே உப்பாதே³தா. அஸஞ்ஜாதஸ்ஸ மக்³க³ஸ்ஸ ஸஞ்ஜனேதாதி வேனேய்யஸந்தானே அஸஞ்ஜாதபுப்³ப³ஸ்ஸ ஸாவகபாரமிஞாணஹேதுபூ⁴தஸ்ஸ அரியமக்³க³ஸ்ஸ த⁴ம்மசக்கப்பவத்தனதோ பபு⁴தி யாவஜ்ஜகாலா வேனேய்யஸந்தானே ஸஞ்ஜனேதா. ஸாவகவேனேய்யானம்பி ஹி ஸந்தானே ப⁴க³வதோ வுத்தவசனேனேவ அரியமக்³க³ஸ்ஸ ஸஞ்ஜனனதோ ப⁴க³வா ஸஞ்ஜனேதா நாம ஹோதி. அனக்கா²தஸ்ஸ மக்³க³ஸ்ஸ அக்கா²தாதி அட்ட²த⁴ம்மஸமன்னாக³தானம் பு³த்³த⁴பா⁴வாய கதாபி⁴னீஹாரானம் போ³தி⁴ஸத்தானம் பு³த்³த⁴பா⁴வாய ப்³யாகரணம் த³த்வா அனக்கா²தபுப்³ப³ஸ்ஸ பாரமிதாமக்³க³ஸ்ஸ, ‘‘பு³த்³தோ⁴ ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி ப்³யாகரணமத்தேனேவ வா போ³தி⁴மூலே உப்பஜ்ஜிதப்³ப³ஸ்ஸ அரியமக்³க³ஸ்ஸ அக்கா²தா. அயம் நயோ பச்சேகபோ³தி⁴ஸத்தப்³யாகரணேபி லப்³ப⁴தியேவ.

மக்³க³ஞ்ஞூதி பச்சவேக்க²ணாவஸேன அத்தனா உப்பாதி³தஅரியமக்³க³ஸ்ஸ ஞாதா. மக்³க³விதூ³தி வேனேய்யஸந்தானே ஜனேதப்³ப³ஸ்ஸ அரியமக்³க³ஸ்ஸ குஸலோ. மக்³க³கோவிதோ³தி போ³தி⁴ஸத்தானம் அக்கா²தப்³ப³மக்³கே³ விசக்க²ணோ. அத² வா அபி⁴ஸம்போ³தி⁴படிபத்திமக்³க³ஞ்ஞூ, பச்சேகபோ³தி⁴படிபத்திமக்³க³விதூ³, ஸாவகபோ³தி⁴படிபத்திமக்³க³கோவிதோ³. அத² வா ‘‘ஏதேன மக்³கே³ன அதம்ஸு புப்³பே³, தரிஸ்ஸந்தியேவ தரந்தி ஓக⁴’’ந்தி (ஸம். நி. 5.409) வசனதோ யதா²யோக³ம் அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னபு³த்³த⁴பச்சேகபு³த்³த⁴ஸாவகானம் மக்³க³வஸேன ச ஸுஞ்ஞதானிமித்தஅப்பணிஹிதமக்³க³வஸேன ச உக்³க⁴டிதஞ்ஞூவிபஞ்சிதஞ்ஞூனேய்யபுக்³க³லானம் மக்³க³வஸேன ச யதா²க்கமேனத்த²யோஜனம் கரோந்தி. மக்³கா³னுகா³மீ ச பனாதி ப⁴க³வதா க³தமக்³கா³னுகா³மினோ ஹுத்வா. ஏத்த² ச-ஸத்³தோ³ ஹேதுஅத்தே² நிபாதோ. ஏதேன ச ப⁴க³வதோ மக்³கு³ப்பாத³னாதி³கு³ணாதி⁴க³மாய ஹேது வுத்தோ ஹோதி. பன-ஸத்³தோ³ கதத்தே² நிபாதோ. தேன ப⁴க³வதா கதமக்³க³கரணம் வுத்தம் ஹோதி. பச்சா² ஸமன்னாக³தாதி பட²மம் க³தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ பச்சா²க³தஸீலாதி³கு³ணேன ஸமன்னாக³தா. இதி தே²ரோ ‘‘அனுப்பன்னஸ்ஸ மக்³க³ஸ்ஸ உப்பாதே³தா’’திஆதீ³ஹி யஸ்மா ஸப்³பே³பி ப⁴க³வதோ ஸீலாத³யோ கு³ணா அரஹத்தமக்³க³மேவ நிஸ்ஸாய ஆக³தா, தஸ்மா அரஹத்தமக்³க³மேவ நிஸ்ஸாய கு³ணம் கதே²ஸி.

ஜானம் ஜானாதீதி ஜானிதப்³ப³ம் ஜானாதி, ஸப்³ப³ஞ்ஞுதாய யம்கிஞ்சி பஞ்ஞாய ஜானிதப்³ப³ம் நாம அத்தி², தம் ஸப்³ப³ம் பஞ்சனேய்யபத²பூ⁴தம் பஞ்ஞாய ஜானாதீதி அத்தோ². பஸ்ஸம் பஸ்ஸதீதி பஸ்ஸிதப்³ப³ம் பஸ்ஸதி, ஸப்³ப³த³ஸ்ஸாவிதாய தம்யேவ நேய்யபத²ம் சக்கு²னா தி³ட்ட²ம் விய கரோந்தோ பஞ்ஞாசக்கு²னா பஸ்ஸதீதி அத்தோ². யதா² வா ஏகச்சோ விபரீதம் க³ண்ஹந்தோ ஜானந்தோபி ந ஜானாதி, பஸ்ஸந்தோபி ந பஸ்ஸதி, ந ஏவம் ப⁴க³வா. ப⁴க³வா பன யதா²ஸபா⁴வம் க³ண்ஹந்தோ ஜானந்தோ ஜானாதியேவ, பஸ்ஸந்தோ பஸ்ஸதியேவ. ஸ்வாயம் த³ஸ்ஸனபரிணாயகட்டே²ன சக்கு²பூ⁴தோ. விதி³ததாதி³அத்தே²ன ஞாணபூ⁴தோ. அவிபரீதஸபா⁴வட்டே²ன வா பரியத்தித⁴ம்மபவத்தனதோ ஹத³யேன சிந்தேத்வா வாசாய நிச்சா²ரிதத⁴ம்மமயோதி வா த⁴ம்மபூ⁴தோ. ஸேட்ட²ட்டே²ன ப்³ரஹ்மபூ⁴தோ. அத² வா சக்கு² விய பூ⁴தோதி சக்கு²பூ⁴தோ. ஞாணம் விய பூ⁴தோதி ஞாணபூ⁴தோ. த⁴ம்மோ விய பூ⁴தோதி த⁴ம்மபூ⁴தோ. ப்³ரஹ்மா விய பூ⁴தோதி ப்³ரஹ்மபூ⁴தோ. ஸ்வாயம் த⁴ம்மஸ்ஸ வசனதோ, வத்தனதோ வா வத்தா. நானப்பகாரேஹி வசனதோ, வத்தனதோ வா பவத்தா. அத்த²ம் நீஹரித்வா நீஹரித்வா நயனதோ அத்த²ஸ்ஸ நின்னேதா. அமதாதி⁴க³மாய படிபத்திதே³ஸனதோ, அமதப்பகாஸனாய வா த⁴ம்மதே³ஸனாய அமதஸ்ஸ அதி⁴க³மாபனதோ அமதஸ்ஸ தா³தா. லோகுத்தரத⁴ம்மஸ்ஸ உப்பாதி³தத்தா வேனேய்யானுரூபேன யதா²ஸுக²ம் லோகுத்தரத⁴ம்மஸ்ஸ தா³னேன ச, த⁴ம்மேஸு ச இஸ்ஸரோதி த⁴ம்மஸ்ஸாமீ. ததா²க³தபத³ம் ஹேட்டா² வுத்தத்த²ம்.

இதா³னி ‘‘ஜானம் ஜானாதீ’’திஆதீ³ஹி வுத்தம் கு³ணம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுதாய விஸேஸேத்வா த³ஸ்ஸேதுகாமோ ஸப்³ப³ஞ்ஞுதம் ஸாதே⁴ந்தோ நத்தீ²திஆதி³மாஹ. ஏவம்பூ⁴தஸ்ஸ ஹி தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ பாரமிதாபுஞ்ஞப³லப்பபா⁴வனிப்ப²ன்னேன அரஹத்தமக்³க³ஞாணேன ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு ஸவாஸனஸ்ஸ ஸம்மோஹஸ்ஸ விஹதத்தா அஸச்சி²கதம் நாம நத்தி². அஸம்மோஹதோ ஸப்³ப³த⁴ம்மானம் ஞாதத்தா அஞ்ஞாதம் நாம நத்தி². ததே²வ ச ஸப்³ப³த⁴ம்மானம் சக்கு²னா விய ஞாணசக்கு²னா தி³ட்ட²த்தா அதி³ட்ட²ம் நாம நத்தி². ஞாணேன பன பத்தத்தா அவிதி³தம் நாம நத்தி². அஸம்மோஹஸச்சி²கிரியாய ஸச்சி²கதத்தா அஸச்சி²கதம் நாம நத்தி². அஸம்மோஹபஞ்ஞாய பு²ட்ட²த்தா பஞ்ஞாய அப²ஸ்ஸிதம் நாம நத்தி². பச்சுப்பன்னந்தி பச்சுப்பன்னம் காலம் வா த⁴ம்மம் வா. உபாதா³யாதி ஆதா³ய, அந்தோகத்வாதி அத்தோ². ‘‘உபாதா³யா’’தி வசனேனேவ காலவினிமுத்தம் நிப்³பா³னம்பி க³ஹிதமேவ ஹோதி. ‘‘அதீதா’’தி³வசனானி ச ‘‘நத்தீ²’’திஆதி³வசனேனேவ க⁴டீயந்தி, ‘‘ஸப்³பே³’’திஆதி³வசனேன வா. ஸப்³பே³ த⁴ம்மாதி ஸப்³ப³ஸங்க²தாஸங்க²தத⁴ம்மபரியாதா³னம். ஸப்³பா³காரேனாதி ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு ஏகேகஸ்ஸேவ த⁴ம்மஸ்ஸ அனிச்சாகாராதி³ஸப்³பா³காரபரியாதா³னம். ஞாணமுகே²தி ஞாணாபி⁴முகே². ஆபாத²ம் ஆக³ச்ச²ந்தீதி ஓஸரணம் உபேந்தி. ‘‘ஜானிதப்³ப³’’ந்திபத³ம் ‘‘நேய்ய’’ந்திபத³ஸ்ஸ அத்த²விவரணத்த²ம் வுத்தம்.

அத்தத்தோ² வாதிஆதீ³ஸு வா-ஸத்³தோ³ ஸமுச்சயத்தோ². அத்தத்தோ²தி அத்தனோ அத்தோ². பரத்தோ²தி பரேஸம் திண்ணம் லோகானம் அத்தோ². உப⁴யத்தோ²தி அத்தனோ ச பரேஸஞ்சாதி ஸகிம்யேவ உபி⁴ன்னம் அத்தோ². தி³ட்ட²த⁴ம்மிகோதி தி³ட்ட²த⁴ம்மே நியுத்தோ, தி³ட்ட²த⁴ம்மப்பயோஜனோ வா அத்தோ². ஸம்பராயே நியுத்தோ, ஸம்பராயப்பயோஜனோ வா ஸம்பராயிகோ. உத்தானோதிஆதீ³ஸு வோஹாரவஸேன வத்தப்³போ³ ஸுக²பதிட்ட²த்தா உத்தானோ. வோஹாரம் அதிக்கமித்வா வத்தப்³போ³ ஸுஞ்ஞதாபடிஸம்யுத்தோ து³க்க²பதிட்ட²த்தா க³ம்பீ⁴ரோ. லோகுத்தரோ அச்சந்ததிரோக்க²த்தா கூ³ள்ஹோ. அனிச்சதாதி³கோ க⁴னாதீ³ஹி படிச்ச²ன்னத்தா படிச்ச²ன்னோ. அப்பசுரவோஹாரேன வத்தப்³போ³ யதா²ருதம் அக்³க³ஹேத்வா அதி⁴ப்பாயஸ்ஸ நேதப்³ப³த்தா நேய்யோ. பசுரவோஹாரேன வத்தப்³போ³ வசனமத்தேன அதி⁴ப்பாயஸ்ஸ நீதத்தா நீதோ. ஸுபரிஸுத்³த⁴ஸீலஸமாதி⁴விபஸ்ஸனத்தோ² தத³ங்க³விக்க²ம்ப⁴னவஸேன வஜ்ஜவிரஹிதத்தா அனவஜ்ஜோ. கிலேஸஸமுச்சே²த³னதோ அரியமக்³க³த்தோ² நிக்கிலேஸோ. கிலேஸபடிப்பஸ்ஸத்³த⁴த்தா அரியப²லத்தோ² வோதா³னோ. ஸங்க²தாஸங்க²தேஸு அக்³க³த⁴ம்மத்தா நிப்³பா³னம் பரமத்தோ². பரிவத்ததீதி பு³த்³த⁴ஞாணஸ்ஸ விஸயபா⁴வதோ அப³ஹிபூ⁴தத்தா அந்தோபு³த்³த⁴ஞாணே ப்³யாபித்வா வா ஸமந்தா வா ஆலிங்கி³த்வா வா விஸேஸேன வா வத்ததி.

ஸப்³ப³ம் காயகம்மந்திஆதீ³ஹி ப⁴க³வதோ ஞாணமயதம் த³ஸ்ஸேதி. ஞாணானுபரிவத்ததீதி ஞாணம் அனுபரிவத்ததி, ஞாணவிரஹிதம் ந ஹோதீதி அத்தோ². அப்படிஹதந்தி நிராவரணதம் த³ஸ்ஸேதி. புன ஸப்³ப³ஞ்ஞுதம் உபமாய ஸாதே⁴துகாமோ யாவதகந்திஆதி³மாஹ. தத்த² ஜானிதப்³ப³ந்தி நேய்யம், நேய்யபரியந்தோ நேய்யாவஸானமஸ்ஸ அத்தீ²தி நேய்யபரியந்திகம். அஸப்³ப³ஞ்ஞூனம் பன நேய்யாவஸானமேவ நத்தி². ஞாணபரியந்திகேபி ஏஸேவ நயோ. புரிமயமகே வுத்தத்த²மேவ இமினா யமகேன விஸேஸேத்வா த³ஸ்ஸேதி, ததியயமகேன படிஸேத⁴வஸேன நியமித்வா த³ஸ்ஸேதி. ஏத்த² ச நேய்யம் ஞாணஸ்ஸ பத²த்தா நேய்யபதோ². அஞ்ஞமஞ்ஞபரியந்தட்டா²யினோதி நேய்யஞ்ச ஞாணஞ்ச கே²பேத்வா டா²னதோ அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ பரியந்தே டா²னஸீலா. ஆவஜ்ஜனப்படிப³த்³தா⁴தி மனோத்³வாராவஜ்ஜனாயத்தா, ஆவஜ்ஜிதானந்தரமேவ ஜானாதீதி அத்தோ². ஆகங்க²ப்படிப³த்³தா⁴தி ருசிஆயத்தா, ஆவஜ்ஜனானந்தரம் ஜவனஞாணேன ஜானாதீதி அத்தோ². இதரானி த்³வே பதா³னி இமேஸம் த்³வின்னம் பதா³னம் யதா²க்கமேன அத்த²ப்பகாஸனத்த²ம் வுத்தானி. பு³த்³தோ⁴ ஆஸயம் ஜானாதீதிஆதீ³னி ஞாணகதா²யம் வண்ணிதானி. மஹானித்³தே³ஸே பன ‘‘ப⁴க³வா ஆஸயம் ஜானாதீ’’தி (மஹானி. 69) ஆக³தம். தத்த² ‘‘பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ’’தி (மஹானி. 69) ஆக³தட்டா²னே ச இத⁴ கத்த²சி ‘‘பு³த்³த⁴ஸ்ஸா’’தி ஆக³தம்.

அந்தமஸோதி உபரிமந்தேன. திமிதிமிங்க³லந்தி ஏத்த² திமி நாம ஏகா மச்ச²ஜாதி, திமிம் கி³லிதும் ஸமத்தா² ததோ மஹந்தஸரீரா திமிங்க³லா நாம ஏகா மச்ச²ஜாதி, திமிங்க³லம்பி கி³லிதும் ஸமத்தா² பஞ்சயோஜனஸதிகஸரீரா திமிதிமிங்க³லா நாம ஏகா மச்ச²ஜாதி. இத⁴ ஜாதிக்³க³ஹணேன ஏகவசனம் கதந்தி வேதி³தப்³ப³ம். க³ருளம் வேனதேய்யந்தி ஏத்த² க³ருளோதி ஜாதிவஸேன நாமம், வேனதேய்யோதி கோ³த்தவஸேன. பதே³ஸேதி ஏகதே³ஸே. ஸாரிபுத்தஸமாதி ஸப்³ப³பு³த்³தா⁴னம் த⁴ம்மஸேனாபதித்தே²ரே க³ஹேத்வா வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். ஸேஸஸாவகா ஹி பஞ்ஞாய த⁴ம்மஸேனாபதித்தே²ரேன ஸமா நாம நத்தி². யதா²ஹ – ‘‘ஏதத³க்³க³ம், பி⁴க்க²வே, மம ஸாவகானம் பி⁴க்கூ²னம் மஹாபஞ்ஞானம் யதி³த³ம் ஸாரிபுத்தோ’’தி (அ. நி. 1.188-189). அட்ட²கதா²யஞ்ச வுத்தம் –

‘‘லோகனாத²ம் ட²பேத்வான, யே சஞ்ஞே ஸந்தி பாணினோ;

பஞ்ஞாய ஸாரிபுத்தஸ்ஸ, கலம் நாக்³க⁴ந்தி ஸோளஸி’’ந்தி. (விஸுத்³தி⁴. 1.171);

ப²ரித்வாதி பு³த்³த⁴ஞாணம் ஸப்³ப³தே³வமனுஸ்ஸானம்பி பஞ்ஞம் பாபுணித்வா டா²னதோ தேஸம் பஞ்ஞம் ப²ரித்வா ப்³யாபித்வா திட்ட²தி. அதிக⁴ம்ஸித்வாதி பு³த்³த⁴ஞாணம் ஸப்³ப³தே³வமனுஸ்ஸானம்பி பஞ்ஞம் அதிக்கமித்வா தேஸம் அவிஸயபூ⁴தம்பி ஸப்³ப³ம் நேய்யம் க⁴ம்ஸித்வா ப⁴ஞ்ஜித்வா திட்ட²தி. மஹானித்³தே³ஸே பன (மஹானி. 69) ‘‘அபி⁴ப⁴வித்வா’’தி பாடோ², மத்³தி³த்வாதிபி அத்தோ². யேபி தேதிஆதீ³ஹி ஏவம் ப²ரித்வா அதிக⁴ம்ஸித்வா டா²னஸ்ஸ பச்சக்க²காரணம் த³ஸ்ஸேதி. தத்த² பண்டி³தாதி பண்டி³ச்சேன ஸமன்னாக³தா. நிபுணாதி ஸண்ஹஸுகு²மபு³த்³தி⁴னோ ஸுகு²மே அத்த²ந்தரே படிவிஜ்ஜ²னஸமத்தா². கதபரப்பவாதா³தி ஞாதபரப்பவாதா³ சேவ பரேஹி ஸத்³தி⁴ம் கதவாத³பரிசயா ச. வாலவேதி⁴ரூபாதி வாலவேதி⁴த⁴னுக்³க³ஹஸதி³ஸா. வோபி⁴ந்த³ந்தா மஞ்ஞே சரந்தி பஞ்ஞாக³தேன தி³ட்டி²க³தானீதி வாலவேதீ⁴ விய வாலம் ஸுகு²மானிபி பரேஸம் தி³ட்டி²க³மனானி அத்தனோ பஞ்ஞாக³மனேன பி⁴ந்த³ந்தா விய சரந்தீதி அத்தோ². அத² வா ‘‘கூ³த²க³தம் முத்தக³த’’ந்திஆதீ³ஸு (அ. நி. 9.11) விய பஞ்ஞா ஏவ பஞ்ஞாக³தானி, தி³ட்டி²யோ ஏவ தி³ட்டி²க³தானி.

பஞ்ஹம் அபி⁴ஸங்க²ரித்வாதி த்³விபத³ம்பி திபத³ம்பி சதுப்பத³ம்பி புச்ச²ம் ரசயித்வா. தேஸம் பஞ்ஹானம் அதிப³ஹுகத்தா ஸப்³ப³ஸங்க³ஹத்த²ம் த்³விக்க²த்தும் வுத்தம். கூ³ள்ஹானி ச படிச்ச²ன்னானி அத்த²ஜாதானீதி பாட²ஸேஸோ. தேஸம் ததா² வினயம் தி³ஸ்வா ‘‘அத்தனா அபி⁴ஸங்க²தபஞ்ஹம் புச்ச²தூ’’தி ஏவம் ப⁴க³வதா அதி⁴ப்பேதத்தா பஞ்ஹம் புச்ச²ந்தி. அஞ்ஞேஸம் பன புச்சா²ய ஓகாஸமேவ அத³த்வா ப⁴க³வா உபஸங்கமந்தானம் த⁴ம்மம் தே³ஸேதி. யதா²ஹ –

‘‘தே பஞ்ஹம் அபி⁴ஸங்க²ரோந்தி ‘இமம் மயம் பஞ்ஹம் ஸமணம் கோ³தமம் உபஸங்கமித்வா புச்சி²ஸ்ஸாம, ஸசே நோ ஸமணோ கோ³தமோ ஏவம் புட்டோ² ஏவம் ப்³யாகரிஸ்ஸதி, ஏவமஸ்ஸ மயம் வாத³ம் ஆரோபேஸ்ஸாம. ஏவம் சேபி நோ புட்டோ² ஏவம் ப்³யாகரிஸ்ஸதி, ஏவம்பிஸ்ஸ மயம் வாத³ம் ஆரோபேஸ்ஸாமா’தி. தே யேன ஸமணோ கோ³தமோ, தேனுபஸங்கமந்தி, தே ஸமணோ கோ³தமோ த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேதி ஸமாத³பேதி ஸமுத்தேஜேதி ஸம்பஹம்ஸேதி. தே ஸமணேன கோ³தமேன த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸிதா ஸமாத³பிதா ஸமுத்தேஜிதா ஸம்பஹம்ஸிதா ந சேவ ஸமணம் கோ³தமம் பஞ்ஹம் புச்ச²ந்தி, குதோஸ்ஸ வாத³ம் ஆரோபேஸ்ஸந்தி? அஞ்ஞத³த்து² ஸமணஸ்ஸேவ கோ³தமஸ்ஸ ஸாவகா ஸம்பஜ்ஜந்தீ’’தி (ம. நி. 1.289).

கஸ்மா பஞ்ஹம் ந புச்ச²ந்தீதி சே? ப⁴க³வா கிர பரிஸமஜ்ஜே² த⁴ம்மம் தே³ஸேந்தோ பரிஸாய அஜ்ஜா²ஸயம் ஓலோகேதி. ததோ பஸ்ஸதி ‘‘இமே பண்டி³தா கூ³ள்ஹம் ரஹஸ்ஸம் பஞ்ஹம் ஓவட்டிகஸாரம் கத்வா ஆக³தா’’தி. ஸோ தேஹி அபுட்டோ²யேவ ‘‘பஞ்ஹபுச்சா²ய ஏத்தகா தோ³ஸா, விஸ்ஸஜ்ஜனே ஏத்தகா, அத்தே² பதே³ அக்க²ரே ஏத்தகாதி இமே பஞ்ஹே புச்ச²ந்தோ ஏவம் புச்சே²ய்ய, விஸ்ஸஜ்ஜேந்தோ ஏவம் விஸ்ஸஜ்ஜேய்யா’’தி இதி ஓவட்டிகஸாரம் கத்வா ஆனீதே பஞ்ஹே த⁴ம்மகதா²ய அந்தரே பக்கி²பித்வா வித³ம்ஸேதி. தே பண்டி³தா ‘‘ஸேய்யா வத நோ, யே மயம் இமே பஞ்ஹே ந புச்சி²ம்ஹ. ஸசேபி மயம் புச்சே²ய்யாம, அப்பதிட்டி²தே நோ கத்வா ஸமணோ கோ³தமோ கி²பேய்யா’’தி அத்தமனா ப⁴வந்தி. அபிச பு³த்³தா⁴ நாம த⁴ம்மம் தே³ஸேந்தா பரிஸம் மேத்தாய ப²ரந்தி. மேத்தாய ச ப²ரணேன த³ஸப³லேஸு மஹாஜனஸ்ஸ சித்தம் பஸீத³தி. பு³த்³தா⁴ நாம ரூபக்³க³ப்பத்தா ஹோந்தி த³ஸ்ஸனஸம்பன்னா மது⁴ரஸ்ஸரா முது³ஜிவ்ஹா ஸுபு²ஸிதத³ந்தாவரணா அமதேன ஹத³யம் ஸிஞ்சந்தா விய த⁴ம்மம் கதே²ந்தி. தத்ர நேஸம் மேத்தாப²ரணேன பஸன்னசித்தானம் ஏவம் ஹோதி – ஏவரூபம் அத்³வேஜ்ஜ²கத²ம் அமோக⁴கத²ம் நிய்யானிககத²ம் கதே²ந்தேன ப⁴க³வதா ஸத்³தி⁴ம் ந ஸக்கி²ஸ்ஸாம பச்சனீகக்³கா³ஹம் க³ண்ஹிதுந்தி அத்தனோ பஸன்னபா⁴வேனேவ பஞ்ஹம் ந புச்ச²ந்தீதி.

கதி²தா விஸஜ்ஜிதா சாதி ஏவம் தும்ஹே புச்ச²தா²தி புச்சி²தபஞ்ஹானம் உச்சாரணேன தே பஞ்ஹா ப⁴க³வதா கதி²தா ஏவ ஹோந்தி. யதா² ச தே விஸஜ்ஜேதப்³பா³, ததா² விஸஜ்ஜிதா ஏவ ஹோந்தி. நித்³தி³ட்ட²காரணாதி இமினா காரணேன இமினா ஹேதுனா ஏவம் ஹோதீதி ஏவம் ஸஹேதுகம் கத்வா விஸஜ்ஜனேன ப⁴க³வதா நித்³தி³ட்ட²காரணா ஏவ ஹோந்தி தே பஞ்ஹா. உபக்கி²த்தகா ச தே ப⁴க³வதோ ஸம்பஜ்ஜந்தீதி தே க²த்தியபண்டி³தாத³யோ ப⁴க³வதோ பஞ்ஹவிஸஜ்ஜனேனேவ ப⁴க³வதோ ஸமீபே கி²த்தகா பாத³கி²த்தகா ஸம்பஜ்ஜந்தி, ஸாவகா வா ஸம்பஜ்ஜந்தி உபாஸகா வாதி அத்தோ², ஸாவகஸம்பத்திம் வா பாபுணந்தி உபாஸகஸம்பத்திம் வாதி வுத்தம் ஹோதி. அதா²தி அனந்தரத்தே², தேஸம் உபக்கி²த்தகஸம்பத்திஸமனந்தரமேவாதி அத்தோ². தத்தா²தி தஸ்மிம் டா²னே, தஸ்மிம் அதி⁴காரே வா. அதிரோசதீதி அதிவிய ஜோதேதி பகாஸதி. யதி³த³ம் பஞ்ஞாயாதி யாயம் ப⁴க³வதோ பஞ்ஞா, தாய பஞ்ஞாய ப⁴க³வாவ அதிரோசதீதி அத்தோ². இதிஸத்³தோ³ காரணத்தே², இமினா காரணேன அக்³கோ³ அஸாமந்தபஞ்ஞோதி அத்தோ².

6. ராக³ம் அபி⁴பு⁴ய்யதீதி பூ⁴ரிபஞ்ஞாதி ஸா ஸா மக்³க³பஞ்ஞா அத்தனா வஜ்ஜ²ம் ராக³ம் அபி⁴பு⁴ய்யதி அபி⁴ப⁴வதி மத்³த³தீதி பூ⁴ரிபஞ்ஞா. பூ⁴ரீதி ஹி பு²டட்டோ² விஸத³த்தோ². யா ச பு²டா, ஸா படிபக்க²ம் அபி⁴ப⁴வதி ந அபு²டா, தஸ்மா பூ⁴ரிபஞ்ஞாய அபி⁴ப⁴வனத்தோ² வுத்தோ. அபி⁴ப⁴விதாதி ஸா ஸா ப²லபஞ்ஞா தம் தம் ராக³ம் அபி⁴ப⁴விதவதீ மத்³தி³தவதீதி பூ⁴ரிபஞ்ஞா. அபி⁴ப⁴வதாதி வா பாடோ². ஸேஸேஸுபி ஏஸேவ நயோ. ராகா³தீ³ஸு பன ரஜ்ஜனலக்க²ணோ ராகோ³. து³ஸ்ஸனலக்க²ணோ தோ³ஸோ. முய்ஹனலக்க²ணோ மோஹோ. குஜ்ஜ²னலக்க²ணோ கோதோ⁴. உபனந்த⁴னலக்க²ணோ உபனாஹோ. புப்³ப³காலம் கோதோ⁴, அபரகாலம் உபனாஹோ. பரகு³ணமக்க²னலக்க²ணோ மக்கோ². யுக³க்³கா³ஹலக்க²ணோ பளாஸோ. பரஸம்பத்திகீ²யனலக்க²ணா இஸ்ஸா. அத்தனோ ஸம்பத்தினிகூ³ஹணலக்க²ணம் மச்ச²ரியம். அத்தனா கதபாபபடிச்சா²த³னலக்க²ணா மாயா. அத்தனோ அவிஜ்ஜமானகு³ணப்பகாஸனலக்க²ணம் ஸாடே²ய்யம். சித்தஸ்ஸ உத்³து⁴மாதபா⁴வலக்க²ணோ த²ம்போ⁴. கரணுத்தரியலக்க²ணோ ஸாரம்போ⁴. உன்னதிலக்க²ணோ மானோ. அப்³பு⁴ன்னதிலக்க²ணோ அதிமானோ. மத்தபா⁴வலக்க²ணோ மதோ³. பஞ்சஸு காமகு³ணேஸு சித்தவோஸக்³க³லக்க²ணோ பமாதோ³.

ராகோ³ அரி, தம் அரிம் மத்³த³னிபஞ்ஞாதிஆதீ³ஹி கிம் வுத்தம் ஹோதி? ராகா³தி³கோ கிலேஸோ சித்தஸந்தானே பூ⁴தோ அரீதி பூ⁴-அரி, பத³ஸந்தி⁴வஸேன அ-கார லோபம் கத்வா பூ⁴ரீதி வுத்தோ. தஸ்ஸ பூ⁴ரிஸ்ஸ மத்³த³னீ பஞ்ஞா பூ⁴ரிமத்³த³னிபஞ்ஞாதி வத்தப்³பே³ மத்³த³னி ஸத்³த³ லோபம் கத்வா ‘‘பூ⁴ரிபஞ்ஞா’’தி வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். தம் அரிம் மத்³த³னீதி ச தேஸம் அரீனம் மத்³த³னீதி பத³ச்சே²தோ³ காதப்³போ³. பத²வீஸமாயாதி வித்த²தவிபுலட்டே²னேவ பத²வீஸமாய. வித்த²தாயாதி பஜானிதப்³பே³ விஸயே பத்த²டாய, ந ஏகதே³ஸே வத்தமானாய. விபுலாயாதி ஓளாரிகபூ⁴தாய. மஹானித்³தே³ஸே பன ‘‘விபுலாய வித்த²தாயா’’தி (மஹானி. 27) ஆக³தம். ஸமன்னாக³தோதி புக்³க³லோ. இதிஸத்³தோ³ காரணத்தே², இமினா காரணேன புக்³க³லஸ்ஸ பூ⁴ரிபஞ்ஞாய ஸமன்னாக³தத்தா தஸ்ஸ பஞ்ஞா பூ⁴ரிபஞ்ஞா நாமாதி பூ⁴தே அத்தே² ரமதீதி அத்தோ². பூ⁴ரிபஞ்ஞஸ்ஸ பஞ்ஞா பூ⁴ரிபஞ்ஞபஞ்ஞாதி வத்தப்³பே³ ஏகஸ்ஸ பஞ்ஞாஸத்³த³ஸ்ஸ லோபம் கத்வா ‘‘பூ⁴ரிபஞ்ஞா’’தி வுத்தம். பூ⁴ரிஸமா பஞ்ஞாதி வா பூ⁴ரிபஞ்ஞா. அபிசாதி அஞ்ஞபரியாயத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தம். பஞ்ஞாயமேதந்தி பஞ்ஞாய ஏதம். அதி⁴வசனந்தி அதி⁴கவசனம். பூ⁴ரீதி பூ⁴தே அத்தே² ரமதீதி பூ⁴ரி. மேதா⁴தி அஸனி விய ஸிலுச்சயே கிலேஸே மேத⁴தி ஹிம்ஸதீதி மேதா⁴, கி²ப்பம் க³ஹணதா⁴ரணட்டே²ன வா மேதா⁴. பரிணாயிகாதி யஸ்ஸுப்பஜ்ஜதி, தம் ஸத்தம் ஹிதபடிபத்தியம் ஸம்பயுத்தத⁴ம்மே ச யாதா²வலக்க²ணபடிவேதே⁴ ச பரினேதீதி பரிணாயிகா. இமேஹேவ அஞ்ஞானிபி பஞ்ஞாபரியாயவசனானி வுத்தானி ஹோந்தி.

பஞ்ஞாபா³ஹுல்லந்தி பஞ்ஞா ப³ஹுலா அஸ்ஸாதி பஞ்ஞாப³ஹுலோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ பஞ்ஞாபா³ஹுல்லம். தஞ்ச ப³ஹுலம் பவத்தமானா பஞ்ஞா ஏவ. இதே⁴கச்சோதிஆதீ³ஸு புது²ஜ்ஜனகல்யாணகோ வா அரியோ வா. பஞ்ஞா க³ருகா அஸ்ஸாதி பஞ்ஞாக³ருகோ. பஞ்ஞா சரிதம் பவத்தம் அஸ்ஸாதி பஞ்ஞாசரிதோ. பஞ்ஞா ஆஸயோ அஸ்ஸாதி பஞ்ஞாஸயோ. பஞ்ஞாய அதி⁴முத்தோதி பஞ்ஞாதி⁴முத்தோ. பஞ்ஞா ஏவ த⁴ஜபூ⁴தா அஸ்ஸாதி பஞ்ஞாத⁴ஜோ. பஞ்ஞா ஏவ கேதுபூ⁴தா அஸ்ஸாதி பஞ்ஞாகேது. பஞ்ஞா ஏவ அதி⁴பதி பஞ்ஞாதி⁴பதி, பஞ்ஞாதி⁴பதிதோ ஆக³தத்தா பஞ்ஞாதி⁴பதேய்யோ. த⁴ம்மஸபா⁴வவிசினனம் ப³ஹுலமஸ்ஸாதி விசயப³ஹுலோ. நானப்பகாரேன த⁴ம்மஸபா⁴வவிசினனம் ப³ஹுலமஸ்ஸாதி பவிசயப³ஹுலோ. பஞ்ஞாய ஓகா³ஹேத்வா தஸ்ஸ தஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ கா²யனம் பாகடகரணம் ஓக்கா²யனம், ஓக்கா²யனம் ப³ஹுலமஸ்ஸாதி ஓக்கா²யனப³ஹுலோ. பஞ்ஞாய தஸ்ஸ தஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஸம்மா பேக்க²ணா ஸம்பேக்கா², ஸம்பேக்கா²ய அயனம் பவத்தனம் ஸம்பேக்கா²யனம், ஸம்பேக்கா²யனம் த⁴ம்மோ பகதி அஸ்ஸாதி ஸம்பேக்கா²யனத⁴ம்மோ. தம் தம் த⁴ம்மம் விபூ⁴தம் பாகடம் கத்வா விஹரதீதி விபூ⁴தவிஹாரீ, விபூ⁴தோ விஹாரோ வா அஸ்ஸ அத்தீ²தி விபூ⁴தவிஹாரீ. ஸா பஞ்ஞா சரிதம், க³ருகா, ப³ஹுலா அஸ்ஸாதி தச்சரிதோ தக்³க³ருகோ தப்³ப³ஹுலோ. தஸ்ஸம் பஞ்ஞாயம் நின்னோ, போணோ, பப்³பா⁴ரோ, அதி⁴முத்தோதி தன்னின்னோ தப்போணோ தப்பப்³பா⁴ரோ தத³தி⁴முத்தோ. ஸா பஞ்ஞா அதி⁴பதி தத³தி⁴பதி, ததோ ஆக³தோ தத³தி⁴பதேய்யோ. ‘‘பஞ்ஞாக³ருகோ’’திஆதீ³னி ‘‘காமம் ஸேவந்தம்யேவ ஜானாதி அயம் புக்³க³லோ காமக³ருகோ’’திஆதீ³ஸு (படி. ம. 1.113) விய புரிமஜாதிதோ பபு⁴தி வுத்தானி. ‘‘தச்சரிதோ’’திஆதீ³னி இமிஸ்ஸா ஜாதியா வுத்தானி.

ஸீக⁴பஞ்ஞா ச லஹுபஞ்ஞா ச ஹாஸபஞ்ஞா ச ஜவனபஞ்ஞா ச லோகியலோகுத்தரமிஸ்ஸகா. கி²ப்பட்டே²ன ஸீக⁴பஞ்ஞா. லஹுகட்டே²ன லஹுபஞ்ஞா. ஹாஸப³ஹுலட்டே²ன ஹாஸபஞ்ஞா. விபஸ்ஸனூபக³ஸங்கா²ரேஸு ச விஸங்கா²ரே ச ஜவனட்டே²ன ஜவனபஞ்ஞா. ஸீக⁴ம் ஸீக⁴ந்தி ப³ஹுன்னம் ஸீலாதீ³னம் ஸங்க³ஹத்த²ம் த்³விக்க²த்தும் வுத்தம். ஸீலானீதி சாரித்தவாரித்தவஸேன பஞ்ஞத்தானி பாதிமோக்க²ஸம்வரஸீலானி. இந்த்³ரியஸம்வரந்தி சக்கா²தீ³னம் ச²ன்னம் இந்த்³ரியானம் ராக³படிக⁴ப்பவேஸம் அகத்வா ஸதிகவாடேன வாரணம் த²கனம். போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞுதந்தி பச்சவேக்கி²தபரிபோ⁴க³வஸேன போ⁴ஜனே பமாணஞ்ஞுபா⁴வம். ஜாக³ரியானுயோக³ந்தி தி³வஸஸ்ஸ தீஸு கோட்டா²ஸேஸு, ரத்தியா பட²மபச்சி²மகோட்டா²ஸேஸு ச ஜாக³ரதி ந நித்³தா³யதி, ஸமணத⁴ம்மமேவ ச கரோதீதி ஜாக³ரோ, ஜாக³ரஸ்ஸ பா⁴வோ, கம்மம் வா ஜாக³ரியம், ஜாக³ரியஸ்ஸ அனுயோகோ³ ஜாக³ரியானுயோகோ³. தம் ஜாக³ரியானுயோக³ம். ஸீலக்க²ந்த⁴ந்தி ஸேக்க²ம் அஸேக்க²ம் வா ஸீலக்க²ந்த⁴ம். ஏவமிதரேபி க²ந்தா⁴ வேதி³தப்³பா³. பஞ்ஞாக்க²ந்த⁴ந்தி மக்³க³பஞ்ஞஞ்ச ஸேக்கா²ஸேக்கா²னம் லோகியபஞ்ஞஞ்ச. விமுத்திக்க²ந்த⁴ந்தி ப²லவிமுத்திம். விமுத்திஞாணத³ஸ்ஸனக்க²ந்த⁴ந்தி பச்சவேக்க²ணஞாணம்.

ஹாஸப³ஹுலோதி மூலபத³ம். வேத³ப³ஹுலோதி தஸ்ஸா ஏவ பீதியா ஸம்பயுத்தஸோமனஸ்ஸவேத³னாவஸேன நித்³தே³ஸபத³ம். துட்டி²ப³ஹுலோதி நாதிப³லவபீதியா துட்டா²காரவஸேன. பாமோஜ்ஜப³ஹுலோதி ப³லவபீதியா பமுதி³தபா⁴வவஸேன.

7. யம் கிஞ்சி ரூபந்திஆதி³ ஸம்மஸனஞாணனித்³தே³ஸே வுத்தத்த²ம். துலயித்வாதி கலாபஸம்மஸனவஸேன துலேத்வா. தீரயித்வாதி உத³யப்³ப³யானுபஸ்ஸனாவஸேன தீரயித்வா. விபா⁴வயித்வாதி ப⁴ங்கா³னுபஸ்ஸனாதி³வஸேன பாகடம் கத்வா. விபூ⁴தம் கத்வாதி ஸங்கா²ருபேக்கா²னுலோமவஸேன பு²டம் கத்வா. திக்க²பஞ்ஞா லோகுத்தரா ஏவ. உப்பன்னந்தி ஸமத²விபஸ்ஸனாவஸேன விக்க²ம்ப⁴னதத³ங்க³வஸேன பஹீனம்பி அரியமக்³கே³ன அஸமூஹதத்தா உப்பத்தித⁴ம்மதம் அனதீததாய அஸமூஹதுப்பன்னந்தி வுச்சதி, தம் இத⁴ அதி⁴ப்பேதம். நாதி⁴வாஸேதீதி ஸந்தானம் ஆரோபேத்வா ந வாஸேதி. பஜஹதீதி ஸமுச்சே²த³வஸேன பஜஹதி. வினோதே³தீதி கி²பதி. ப்³யந்தீகரோதீதி விக³தந்தம் கரோதி. அனபா⁴வம் க³மேதீதி அனு அபா⁴வம் க³மேதி, விபஸ்ஸனானுக்கமேன அரியமக்³க³ம் பத்வா ஸமுச்சே²த³வஸேனேவ அபா⁴வம் க³மயதீதி அத்தோ². ஏத்த² ச காமபடிஸம்யுத்தோ விதக்கோ காமவிதக்கோ. ‘‘இமே ஸத்தா மரந்தூ’’தி பரேஸம் மரணபடிஸம்யுத்தோ விதக்கோ ப்³யாபாத³விதக்கோ. ‘‘இமே ஸத்தா விஹிம்ஸீயந்தூ’’தி பரேஸம் விஹிம்ஸாபடிஸம்யுத்தோ விதக்கோ விஹிம்ஸாவிதக்கோ. பாபகேதி லாமகே. அகுஸலே த⁴ம்மேதி அகோஸல்லஸம்பூ⁴தே த⁴ம்மே.

நிப்³பே³தி⁴கபஞ்ஞாதி நிப்³பி³தா³ப³ஹுலஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ உப்பன்னமக்³க³பஞ்ஞா ஏவ. உப்³பே³க³ப³ஹுலோதி ஞாணப⁴யவஸேன ப⁴யப³ஹுலோ. உத்தாஸப³ஹுலோதி ப³லவப⁴யப³ஹுலோ. இத³ம் புரிமஸ்ஸேவ அத்த²விவரணம். உக்கண்ட²னப³ஹுலோதி ஸங்கா²ரதோ உத்³த⁴ம் விஸங்கா²ராபி⁴முக²தாய உக்கண்ட²னப³ஹுலோ. அனபி⁴ரதிப³ஹுலோதி உக்கண்ட²னவஸேனேவ அபி⁴ரதிஅபா⁴வம் தீ³பேதி. இதா³னிபி தமத்த²ம் த்³வீஹி வசனேஹி விவரதி. தத்த² ப³ஹிமுகோ²தி ஸங்கா²ரதோ ப³ஹிபூ⁴தனிப்³பா³னாபி⁴முகோ². ந ரமதீதி நாபி⁴ரமதி. அனிப்³பி³த்³த⁴புப்³ப³ந்தி அனமதக்³கே³ ஸம்ஸாரே அந்தம் பாபேத்வா அனிப்³பி³த்³த⁴புப்³ப³ம். அப்பதா³லிதபுப்³ப³ந்தி தஸ்ஸேவ அத்த²வசனம், அந்தகரணேனேவ அபதா³லிதபுப்³ப³ந்தி அத்தோ². லோப⁴க்க²ந்த⁴ந்தி லோப⁴ராஸிம், லோப⁴கோட்டா²ஸம் வா. இமாஹி ஸோளஸஹி பஞ்ஞாஹி ஸமன்னாக³தோதி உக்கட்ட²பரிச்சே²தே³ன அரஹாயேவ வுத்தோ. உபரி ‘‘ஏகோ ஸேக்க²படிஸம்பி⁴த³ப்பத்தோ’’தி (படி. ம. 3.8) வுத்தத்தா ஸோதாபன்னஸகதா³கா³மிஅனாகா³மினோபி லப்³ப⁴ந்தியேவ.

2. புக்³க³லவிஸேஸனித்³தே³ஸவண்ணனா

8. த்³வே புக்³க³லாதிஆதீ³ஹி படிஸம்பி⁴த³ப்பத்தபுக்³க³லவிஸேஸபடிபாடிம் த³ஸ்ஸேதி. தத்த² புப்³ப³யோகோ³தி அதீதஜாதீஸு படிஸம்பி⁴த³ப்பத்திஹேதுபூ⁴தோ புஞ்ஞபயோகோ³. தேனாதி தேன புப்³ப³யோக³காரணேன. ஏவம் ஸேஸேஸுபி. அதிரேகோ ஹோதீதி அதிரித்தோ ஹோதி, அதிரேகயோக³தோ வா ‘‘அதிரேகோ’’தி வுத்தோ. அதி⁴கோ ஹோதீதி அக்³கோ³ ஹோதி. விஸேஸோ ஹோதீதி விஸிட்டோ² ஹோதி, விஸேஸயோக³தோ வா விஸேஸோ. ஞாணம் பபி⁴ஜ்ஜதீதி படிஸம்பி⁴தா³ஞாணப்பபே⁴த³ம் பாபுணாதி.

ப³ஹுஸ்ஸுதோதி பு³த்³த⁴வசனவஸேன. தே³ஸனாப³ஹுலோதி த⁴ம்மதே³ஸனாவஸேன. க³ரூபனிஸ்ஸிதோதி பஞ்ஞாய அதி⁴கம் க³ரும் உபனிஸ்ஸிதோ. விஹாரப³ஹுலோதி விபஸ்ஸனாவிஹாரப³ஹுலோ, ப²லஸமாபத்திவிஹாரப³ஹுலோ வா. பச்சவேக்க²ணாப³ஹுலோதி விபஸ்ஸனாவிஹாரே ஸதி விபஸ்ஸனாபச்சவேக்க²ணாப³ஹுலோ, ப²லஸமாபத்திவிஹாரே ஸதி ப²லஸமாபத்திபச்சவேக்க²ணாப³ஹுலோ. ஸேக²படிஸம்பி⁴த³ப்பத்தோதி ஸேகோ² ஹுத்வா படிஸம்பி⁴த³ப்பத்தோ. ஏவம் அஸேக²படிஸம்பி⁴த³ப்பத்தோ. ஸாவகபாரமிப்பத்தோதி ஏத்த² மஹாபஞ்ஞானம் அக்³க³ஸ்ஸ மஹாஸாவகஸ்ஸ ஸத்தஸட்டி²யா ஸாவகஞாணானம் பாரக³மனம் பாரமீ, ஸாவகஸ்ஸ பாரமீ ஸாவகபாரமீ, தம் ஸாவகபாரமிம் பத்தோதி ஸாவகபாரமிப்பத்தோ. ஸாவகபாரமிதாப்பத்தோதி வா பாடோ². ஸத்தஸட்டி²யா ஸாவகஞாணானம் பாலகோ பூரகோ ச ஸோ மஹாஸாவகோ பரமோ, தஸ்ஸ பரமஸ்ஸ அயம் ஸத்தஸட்டி²பே⁴தா³ ஞாணகிரியா பரமஸ்ஸ பா⁴வோ, கம்மம் வாதி பாரமீ, தஸ்ஸ ஸாவகஸ்ஸ பாரமீ ஸாவகபாரமீ, தம் பத்தோதி ஸாவகபாரமிப்பத்தோ. ஸாவகபாரமிப்பத்தோதி மஹாமோக்³க³ல்லானத்தே²ராதி³கோ யோ கோசி ஸாவகோ. ஸாவகபாரமிப்பத்தஸாவகதோ அதிரேகஸ்ஸ அஞ்ஞஸ்ஸ ஸாவகஸ்ஸ அபா⁴வா ஏகோ பச்சேகஸம்பு³த்³தோ⁴தி ஆஹ. புன பஞ்ஞாபபே⁴த³குஸலோதிஆதீ³ஹி வுத்தத்த²மேவ நிக³மேத்வா த³ஸ்ஸேஸீதி. ஞாணகதா²ய யேபு⁴ய்யேன அனேகானி ஞாணானி நித்³தி³ட்டா²னி. பஞ்ஞாகதா²ய யேபு⁴ய்யேன ஏகாபி பஞ்ஞா நானாகாரவஸேன நானாகத்வா வுத்தாதி அயம் விஸேஸோ.

மஹாபஞ்ஞாகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.